9. упаниссайапаччайаниддесаван̣н̣ана̄
9. те тайопи ра̄сайоти упаниссайе тайо анекасан̇га̄хаката̄йа ра̄сайоти вадати. етасмим̣ пана упаниссайаниддесе йе пурима̄ йесам̣ паччхима̄нам̣ анантарӯпаниссайа̄ хонти, те тесам̣ саббесам̣ екантенева хонти, на кесан̃чи када̄чи, тасма̄ йесу падесу анантарӯпаниссайо сан̇гахито, тесу ‘‘кесан̃чӣ’’ти на сакка̄ ваттунти на вуттам̣. йе пана пурима̄ йесам̣ паччхима̄нам̣ а̄рамман̣апакатӯпаниссайа̄ хонти, те тесам̣ на саббесам̣ екантена хонти, йесам̣ уппаттипат̣иба̄хика̄ паччайа̄ балаванто хонти, тесам̣ на хонти, итаресам̣ хонти. тасма̄ йесу падесу анантарӯпаниссайо на лаббхати, тесу ‘‘кесан̃чӣ’’ти вуттам̣. сиддха̄нам̣ паччайадхамма̄нам̣ йехи паччайуппаннехи акусала̄дӣхи бхавитаббам̣, тесам̣ кесан̃чӣти айан̃четтха аттхо, на пана ависесена акусала̄дӣсу кесан̃чӣти.
пурима̄ пурима̄ кусала̄…пе… абйа̄ката̄нам̣ дхамма̄нанти йесам̣ упаниссайапаччайена бхавитаббам̣, тесам̣ абйа̄ката̄нам̣ паччхима̄нанти дат̣т̣хаббам̣. на хи рӯпа̄бйа̄катам̣ упаниссайам̣ лабхатӣти. катхам̣? а̄рамман̣а̄нантарӯпаниссайе та̄ва на лабхати ана̄рамман̣атта̄ пубба̄паранийамена аппаваттито ча, пакатӯпаниссайан̃ча на лабхати ачетанена рӯпасанта̄нена пакатасса абха̄вато. йатха̄ хи арӯпасанта̄нена саддха̄дайо ниппха̄дита̄ утубходжана̄дайо ча упасевита̄, на евам̣ рӯпасанта̄нена. йасмин̃ча утубӣджа̄дике камма̄дике ча сати рӯпам̣ паваттати, на там̣ тена пакатам̣ хоти. сачетанассева хи уппа̄данупаттхамбханупайога̄дивасена четанам̣ пакаппанам̣ пакаран̣ам̣, рӯпан̃ча ачетананти. йатха̄ ча нирӣхакесу паччайа̄йаттесу дхаммесу кесан̃чи са̄рамман̣асабха̄вата̄ хоти, кесан̃чи на, евам̣ саппакаран̣асабха̄вата̄ ниппакаран̣асабха̄вата̄ ча дат̣т̣хабба̄. утубӣджа̄дайо пана ан̇кура̄дӣнам̣ тесу асантесу абха̄вато ева паччайа̄, на пана упаниссайа̄дибха̄ватоти. пуримапурима̄нам̣йева панеттха упаниссайапаччайабха̄во ба̄хуллавасена па̄кат̣авасена ча вутто. ‘‘ана̄гате кхандхе паттхайама̄но да̄нам̣ детӣ’’тиа̄дивачанато (пат̣т̣ха̄. 2.18.8) пана ана̄гата̄пи упаниссайапаччайа̄ хонти, те пуримехи а̄рамман̣апакатӯпаниссайехи там̣сама̄налаккхан̣ата̄йа идха сан̇гайхантӣти дат̣т̣хабба̄.
пуггалопи сена̄санампӣти пуггаласена̄санаггахан̣авасена упаниссайабха̄вам̣ бхаджанте дхамме дассети, пи-саддена чӣвара̄ран̃н̃аруккхапаббата̄диггахан̣авасена упаниссайабха̄вам̣ бхаджанте саббе сан̇ган̣ха̄ти. ‘‘абйа̄като дхаммо абйа̄катасса дхаммасса упаниссайапаччайена паччайо’’тиа̄дӣсу хи ‘‘сена̄санам̣ ка̄йикасса сукхасса̄’’тиа̄дивачанена сена̄санаггахан̣ена упаниссайабха̄вам̣ бхаджанта̄ва дхамма̄ упаниссайапаччайена паччайоти имаматтхам̣ дассентена пуггала̄дӣсупи айам̣ найо дассито хотӣти. паччуппанна̄пи а̄рамман̣апакатӯпаниссайа̄ паччуппанната̄йа сена̄санасама̄налаккхан̣атта̄ еттхева сан̇гахита̄ти дат̣т̣хабба̄. ваккхати хи ‘‘паччуппаннам̣ утум̣ бходжанам̣ сена̄санам̣ упанисса̄йа джха̄нам̣ уппа̄детӣ’’тиа̄дина̄ сена̄санасса паччуппаннабха̄вам̣ вийа паччуппанна̄нам̣ утуа̄дӣнам̣ пакатӯпаниссайабха̄вам̣, ‘‘паччуппаннам̣ чаккхум̣…пе… ваттхум̣ паччуппанне кхандхе гарум̣ катва̄ асса̄детӣ’’тиа̄дина̄ (пат̣т̣ха̄. 2.18.4) чаккха̄дӣнам̣ а̄рамман̣ӯпаниссайабха̄ван̃ча̄ти. паччуппанна̄нампи ча та̄диса̄нам̣ пуббе пакататта̄ пакатӯпаниссайата̄ дат̣т̣хабба̄.
касин̣а̄рамман̣а̄дӣни а̄рамман̣амева хонти, на упаниссайоти имина̄ адхиппа̄йена ‘‘екачча̄йа̄’’ти а̄ха.
арӯпа̄вачаракусалампи йасмим̣ касин̣а̄димхи джха̄нам̣ ануппа̄дитам̣, тасмим̣ ануппаннаджха̄нуппа̄дане саббасса ча уппаннаджха̄насса сама̄паджджане иддхивидха̄дӣнам̣ абхин̃н̃а̄нан̃ча упаниссайоти имаматтхам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘тебхӯмакакусало чатубхӯмакассапи кусаласса̄’’ти. вуттампи четам̣ ‘‘арӯпа̄вачарам̣ саддхам̣ упанисса̄йа рӯпа̄вачарам̣ джха̄нам̣ випассанам̣ маггам̣ абхин̃н̃ам̣ сама̄паттим̣ уппа̄детӣ’’ти (пат̣т̣ха̄. 4.13.285). ка̄ма̄вачаракусалам̣ рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаравипа̄ка̄нампи тадуппа̄дакакусала̄нам̣ упаниссайабха̄вавасена, пат̣исандхинийа̄макасса чутито пуримаджаванасса ча васена упаниссайо, рӯпа̄вачаракусалам̣ арӯпа̄вачаравипа̄касса, арӯпа̄вачаракусалан̃ча рӯпа̄вачаравипа̄касса тадуппа̄дакакусалӯпаниссайабха̄вена̄ти евам̣ паччекам̣ тебхӯмакакусала̄нам̣ чатубхӯмакавипа̄касса тебхӯмакакирийасса ча йатха̄йогам̣ паччайабха̄во ведитаббо. па̄л̣ийампи хи пакатӯпаниссайо найадассанаматтенева пан̃ха̄ва̄ресу виссаджджитоти.
имина̄ пана найена̄ти локуттараниббаттанам̣ упанисса̄йа синехуппа̄даналесена̄ти аттхо. локуттара̄ пана дхамма̄ акусала̄нам̣ на кеначи паччайена паччайо хонтӣти на идам̣ са̄рато дат̣т̣хаббанти адхиппа̄йо. ка̄ма̄вачара̄дитихетукабхаван̇гам̣ ка̄йикасукха̄ди ча рӯпа̄вачара̄дикусала̄нам̣ упаниссайо, арӯпа̄вачаравипа̄ко рӯпа̄вачаракусаласса там̣ паттхетва̄ танниббаттакакусалуппа̄данаттхам̣ уппа̄дийама̄насса, рӯпа̄вачаракирийасса ча пуббе нивут̣т̣ха̄дӣсу арӯпа̄вачаравипа̄каджа̄нанаттхам̣ джха̄на̄бхин̃н̃а̄йо уппа̄дентасса арахато, чатубхӯмакавипа̄ка̄нам̣ пана тадуппа̄дакакусалӯпаниссайабха̄вавасена со со випа̄ко упаниссайо. тена̄ха ‘‘татха̄ тебхӯмакавипа̄ко’’ти. йадипи арахаттапхалаттам̣ джха̄навипассана̄ уппа̄дети ана̄га̄мӣ, на пана тена там̣ када̄чи дит̣т̣хапуббам̣ путхуджджана̄дӣхи сота̄паттипхала̄дӣни вийа, тасма̄ та̄ни вийа тесам̣ джха̄на̄дӣнам̣ имасса ча аггапхалам̣ на джха̄на̄дӣнам̣ упаниссайо. упаладдхапуббасадисамева хи ана̄гатампи упаниссайоти. тена̄ха ‘‘упарит̣т̣химам̣ кусалассапӣ’’ти.
кирийааттхапат̣исамбхида̄димпи паттхетва̄ да̄на̄дикусалам̣ каронтасса тебхӯмакакирийа̄пи чатубхӯмакассапи кусаласса упаниссайапаччайена паччайо. йонисоманасика̄ре ваттаббамева наттхи, там̣ упанисса̄йа ра̄га̄диуппа̄дане акусаласса, кусала̄кусалӯпаниссайабха̄вамукхена чатубхӯмакавипа̄касса. евам̣ кирийассапи йоджетаббам̣. тена̄ха ‘‘кирийасан̇кха̄топи пакатӯпаниссайо чатубхӯмака̄нам̣ кусала̄дикхандха̄нам̣ хотийева̄’’ти. невавипа̄канавипа̄кадхаммадхаммесу пана утубходжанасена̄сана̄намева тин̣н̣ам̣ ра̄сӣнам̣ пакатӯпаниссайабха̄вадассанам̣ найадассанамева̄ти. имасмим̣ пат̣т̣ха̄намаха̄пакаран̣е а̄гатанайена̄ти идам̣ ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като дхаммо уппаджджати на упаниссайапаччайа̄, кусале кхандхе пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпа’’нти (пат̣т̣ха̄. 1.1.91) евама̄дикам̣ упаниссайапат̣иккхепам̣, ануломе ча ана̄гаманам̣ сандха̄йа вуттам̣. суттантикапарийа̄йена̄ти ‘‘вин̃н̃а̄н̣ӯпанисам̣ на̄марӯпам̣, на̄марӯпанисам̣ сал̣а̄йатана’’нтиа̄дикена (сам̣. ни. 2.23),
‘‘йатха̄пи паббато село, аран̃н̃асмим̣ браха̄ване;
там̣ руккха̄ упанисса̄йа, вад̣д̣ханте те ванаппатӣ’’ти (а. ни. 3.49). –
а̄дикена ча.
упаниссайапаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.