акусалападам̣
дхаммуддесава̄ро
пат̣хамачиттакатха̄ван̣н̣ана̄
365. кусале вуттанайам̣ анугантва̄ йатха̄нурӯпам̣ ведитаббата̄йа ‘‘вуттанайена̄’’ти а̄ха. гантабба̄бха̄ватоти буджджхитабба̄бха̄вато. дит̣т̣хийа̄ гатаматтанти дит̣т̣хийа̄ гатиматтам̣ гахан̣аматтам̣. а̄саннака̄ран̣атта̄ айонисоманасика̄расса висум̣ гахан̣ам̣ екантака̄ран̣атта̄ ча. сатисам̣вароти идха сӣта̄дӣхи пхут̣т̣хасса аппамаджджанам̣ кхаманам̣ дат̣т̣хаббам̣. паха̄насам̣вароти вӣрийасам̣варо.
асса̄дадассананти асса̄дадит̣т̣хи. пхалат̣т̣хена паччупат̣т̣ха̄нена асамма̄пат̣ипаттипаччупат̣т̣ха̄номохо, самма̄пат̣ипаттипат̣ипаккхабха̄ваггахан̣а̄ка̄ро ва̄. саббасса лобхасса абхиджджха̄бха̄ве сатипи висесайутта̄йа абхиджджха̄йа каммапатхаппатта̄йа идхуппаджджама̄на̄йа лаккхан̣а̄дим̣ дассетум̣ ‘‘са̄ парасампаттӣна’’нтиа̄дима̄ха. аттано парин̣а̄манасса пуреча̄рика̄ тан̣ха̄бхирати абхирати.
анупапариккха̄ мохо. мохавасена хи дит̣т̣хивасена ва̄ аваттхусмим̣ са̄нунайо адхимоккхо уппаджджатӣти. асатийачиттети ахирика̄дӣхи а̄раккхарахитачитте. сатирахитатта̄ сатипат̣ипаккхатта̄ ча̄ти етена сатирахита̄ сатипат̣ипаккха̄ ча акусала̄ кхандха̄ ева миччха̄сатӣти дассети. те пана упана̄ха̄диппаваттийам̣ чираката̄дисаллаккхан̣е пат̣усан̃н̃а̄сампайутта̄ дат̣т̣хабба̄. садаратха̄дибха̄во ависесена килесасампайогато вутто лахута̄диекантапат̣ипаккха̄нам̣ тхинамиддха̄дӣнам̣ кесан̃чи идха абха̄ва̄. авӯпасамоти асаннисиннасаббха̄вама̄ха. анават̣т̣ха̄нарасанти чаланакиччам̣. четасо авӯпасамети ниппха̄детаббе пайоджане бхуммам̣, авӯпасамапаччайабхӯтам̣ а̄рамман̣ам̣ ва̄ ‘‘авӯпасамо’’ти вуттам̣.
дхаммуддесава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ниддесава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
377. сахаджа̄тадхаммесу акампанам̣ на косаджджесу акампанам̣ вийа таппат̣ипаккхабха̄вато дат̣т̣хаббам̣, там̣там̣па̄пакирийа̄йа уссаханавасена пана тхирата̄ таттха акампанам̣.
381. дит̣т̣хийа̄ вирӯпам̣ пхандитанти татха̄ татха̄ сассата̄дивасена паватта̄ дит̣т̣хи ева вуччати. тарантӣти титтхе вийа пилаванти. випарийесатоти ваттхусса випарӣтато.
390. сабха̄вапат̣иччха̄данавасена пакатиатта̄диасантагахан̣асса аничча̄дӣнам̣ ничча̄дивисамагахан̣асса ча сан̃н̃а̄дивипарийесасса ниссайатта̄ ‘‘асантам̣ асаман̃ча буджджхатӣ’’ти вуттам̣.
дутийачиттаван̣н̣ана̄
399. кин̃ча̄пи…пе… пара̄масантасса уппаджджатӣти пуримачиттена ависесам̣ дассети. анусса̄хана̄васӣданабха̄вена сам̣хатабха̄во тхинам̣.
татийачиттаван̣н̣ана̄
400. идха ма̄нена саддхим̣ пан̃ча апан̣н̣акан̇га̄нӣти авираджджханакан̇га̄ни уппаттиарахан̇га̄ни хонтӣти аттхо дат̣т̣хаббо. ма̄насса анийататта̄ на нийатайева̄панака̄ти. пат̣т̣ха̄не хи ‘‘сам̣йоджанам̣ дхаммам̣ пат̣ичча сам̣йоджано дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄’’ти (пат̣т̣ха̄. 3.4.1) еттха ‘‘чатуккхаттум̣ ка̄мара̄гена тиккхаттум̣ пат̣игхена ча ма̄но вичикиччха̄ бхавара̄го тайопете сакада̄га̄мино сам̣йоджана̄нам̣ сам̣йоджанехи дасавидха̄ йоджана̄’’ти дассита̄йа дасавидха̄йа йоджана̄йа ‘‘ка̄мара̄гасам̣йоджанам̣ пат̣ичча ма̄насам̣йоджанам̣ авиджджа̄сам̣йоджана’’нти ватва̄ ‘‘ка̄мара̄гасам̣йоджанам̣ пат̣ичча авиджджа̄сам̣йоджана’’нти ‘‘ма̄насам̣йоджанам̣ пат̣ичча бхавара̄гасам̣йоджанам̣ авиджджа̄сам̣йоджана’’нти ча ватва̄ ‘‘бхавара̄гасам̣йоджанам̣ пат̣ичча авиджджа̄сам̣йоджана’’нти вутта̄хи йоджана̄хи ма̄насса анийатабха̄во пака̄сито, татха̄ килесадукепи. идха ча ваккхати ‘‘дасавидха̄ сам̣йоджана̄нам̣ йоджана̄, татха̄ дасавидха̄ килеса̄на’’нти ча. уннаманавасенева сампаггахарасо, на вӣрийам̣ вийа там̣там̣киччаса̄дхане аббхусса̄ханавасена. ома̄нассапи атта̄нам̣ авам̣катва̄ гахан̣ам̣ сампаггахоти дат̣т̣хаббо.
чатуттхачиттаван̣н̣ана̄
402. парихаран̣аттхам̣ виккхитта̄ хутва̄ усса̄хам̣ джанента̄ ‘‘парихаран̣аттхам̣ саусса̄ха̄’’ти вутта̄, тесам̣.
навамачиттаван̣н̣ана̄
413. висаппанаанит̣т̣харӯпасамут̣т̣ха̄навасена аттано паваттиа̄ка̄равасена ча висаппанарасо. досо упайогапхалесу анит̣т̣хатта̄ висасам̣сат̣т̣хапӯтимуттам̣ вийа дат̣т̣хаббо. анабхиратираса̄ти евам̣пака̄ресу пат̣иккхепена расавачанесу там̣там̣пат̣ипаккхакиччагахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. кат̣ука̄ка̄рагати кат̣укан̃чуката̄, аттасампатти а̄ва̄са̄ди, пара̄йаттата̄йа да̄сабйам̣ вийа дат̣т̣хаббам̣. йатха̄ хи да̄сабйе сати да̄со пара̄йатто хоти, евам̣ куккучче сати там̣саман̇гӣ. на хи со аттано дхаммата̄йа паваттитум̣ саккоти кусалети. атха ва̄ ката̄ката̄кусалакусала̄нусочане а̄йаттата̄йа тадубхайавасена куккуччена там̣саман̇гӣ хотӣти да̄сабйам̣ вийа там̣ хоти.
418. вируддха̄ка̄роти вируддхасса пуггаласса, читтасса ва̄ а̄ка̄ро вируддхабха̄во. тена вируджджханам̣ виродхоти дассети. вачананти етам̣ нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣. саббамева хи киччам̣ етена карийама̄нам̣ суропитам̣ суджанитам̣ на хотӣти. ропасаддавачанаттхамева кечи ван̣н̣енти. там̣ аппама̄н̣анти кодхасса татха̄паваттанасабха̄ва̄бха̄ва̄ ан̃н̃ена кеначи ка̄ран̣ена парипун̣н̣ата̄ сийа̄ти сандха̄йа вуттам̣.
ека̄дасамачиттаван̣н̣ана̄
422. вигата̄ чикиччха̄ти чикиччхитум̣ дуккарата̄йа вуттам̣, на саббатха̄ чикиччха̄бха̄ва̄ вичикиччха̄йа̄ти тадаттхам̣ дассети.
424. ниччхайа̄бха̄ва̄ асан̣т̣хаханато четасо паваттипаччайаматтата̄йа ‘‘паваттит̣т̣хитиматта’’нти вуттам̣.
425. екам̣ а̄ка̄рам̣ гантум̣ асаматтхата̄йа аттано а̄мукхам̣ саппанато осаккати.
два̄дасамачиттаван̣н̣ана̄
429. уддхаччам̣ аттано гахита̄ка̄ре ева т̣хатва̄ бхаматӣти ека̄рамман̣асмим̣йева виппханданам̣ хоти. вичикиччха̄ пана йадипи рӯпа̄дӣсу екасмин̃н̃ева̄рамман̣е уппаджджати, татха̄пи ‘‘евам̣ ну кхо, идам̣ ну кхо’’ти уппаджджама̄на̄ ‘‘нану кхо, ан̃н̃ам̣ ну кхо’’ти ан̃н̃ам̣ гахетабба̄ка̄рам̣ апеккхатӣти на̄на̄рамман̣е чаланам̣ хоти.
‘‘евам̣сампадамидам̣ ведитабба’’нти етта̄вата̄ имасмим̣ читтадвайе вуттапакин̣н̣акам̣ дассетва̄ два̄дасасу дассетум̣ ‘‘саббесупӣ’’тиа̄дима̄ха. кусалесупи а̄рамман̣а̄дхипатим̣ ануддхаритва̄ сахаджа̄та̄дхипатино ева уддхат̣атта̄ идха̄пи со ева уддхаритаббо сийа̄ти ‘‘сахаджа̄та̄дхипати лаббхама̄нопи на уддхат̣о’’ти вуттам̣ на̄рамман̣а̄дхипатино алаббхама̄натта̄. сопи хи ат̣т̣хасу лобхасахагатесу лаббхатӣти. сесопӣти вӣмам̣сато ан̃н̃опи сахаджа̄та̄дхипати наттхи, йо уддхаритаббо сийа̄. а̄рамман̣а̄дхипатимхи ваттаббамева наттхи. кан̃чи дхамманти чханда̄дӣсу екампи сахаджа̄там̣. кусалаттике та̄ва пат̣иччава̄ра̄дӣсу ‘‘на хетупаччайа̄ адхипатипаччайа̄’’ти екассапи пан̃хасса ануддхат̣атта̄ пат̣т̣ха̄не пат̣исиддхата̄ ведитабба̄. ан̃н̃атха̄ хи ‘‘акусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча акусало дхаммо уппаджджати на хетупаччайа̄ адхипатипаччайа̄’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.86) етасса васена ‘‘ека’’нти ваттаббам̣ сийа̄.
дассанена паха̄табба̄бха̄ватоти дассанена паха̄таббасса абха̄вато, дассанена паха̄таббесу ва̄ абха̄вато. етена пат̣исандхиана̄кад̣д̣ханато дассанена паха̄таббесу ана̄гамананти таттха ана̄гаманена пат̣исандхиана̄кад̣д̣ханам̣ са̄дхети. ана̄кад̣д̣ханато ана̄гаманам̣ пана са̄дхетум̣ ‘‘тесу хӣ’’тиа̄дима̄ха. еттхева пат̣исандхида̄нам̣ бхавеййа. татха̄ ча сати дассанена паха̄таббам̣ сийа̄ апа̄йагаманӣйасса дассанена паха̄таббабха̄вато. на четам̣ дассанена паха̄таббам̣ сийа̄, тасма̄ дассанена паха̄таббавибхан̇ге на̄гатанти адхиппа̄йо.
катхам̣ панетам̣ н̃а̄йати ‘‘пат̣исандхиана̄кад̣д̣ханато дассанена паха̄таббесу ана̄гамана’’нти? дассанена паха̄табба̄нан̃н̃ева на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайабха̄васса вуттатта̄. дувидха̄ хи акусала̄ дассанена паха̄табба̄ бха̄вана̄йа паха̄табба̄ти. таттха бха̄вана̄йа паха̄таббачетана̄нам̣ на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайабха̄во на вутто, итара̄сан̃н̃ева вутто. ‘‘бха̄вана̄йа паха̄таббо дхаммо нева дассанена на бха̄вана̄йа паха̄таббасса дхаммасса каммапаччайена паччайо’’ти еттха хи сахаджа̄тамева вибхаттам̣, на на̄на̄ккхан̣иканти. татха̄ паччанӣйепи ‘‘бха̄вана̄йа паха̄таббо дхаммо нева дассанена на бха̄вана̄йа паха̄таббасса дхаммасса а̄рамман̣апаччайена паччайо…пе… сахаджа̄тапаччайена…пе… упаниссайапаччайена…пе…. паччха̄джа̄тапаччайена паччайо’’ти еттакамева вуттам̣, на вуттам̣ ‘‘каммапаччайена паччайо’’ти. итараттха ча вуттам̣. уддхаччасахагата̄ ча четана̄ бха̄вана̄йа паха̄таббесу ева а̄гата̄ти на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайо на сийа̄ти. йади сийа̄, бха̄вана̄йа паха̄таббачетана̄йа ча на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайабха̄во вуччеййа, на ту вутто. тасма̄ уддхаччасахагата̄ на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайабха̄ве сати дассанена паха̄таббесу ваттабба̄ сийа̄, тадабха̄ва̄ на вутта̄ти. пат̣исандхиана̄кад̣д̣ханато таттха ана̄гата̄ти айаметтха̄дхиппа̄йо. на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайа̄вачанена пана бха̄вана̄йа паха̄табба̄нам̣ паваттивипа̄ката̄ пат̣иккхитта̄. паваттивипа̄кассапи хи на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайата̄ на сакка̄ нива̄ретум̣. вуттан̃ча ‘‘сукха̄йа ведана̄йа сампайутто дхаммо дуккха̄йа ведана̄йа сампайуттасса дхаммасса каммапаччайена паччайо, на̄на̄ккхан̣ика̄’’тиа̄ди (пат̣т̣ха̄. 1.3.56-57). йади бха̄вана̄йа паха̄табба̄нам̣ випа̄када̄нам̣ наттхи, катхам̣ те випа̄кадхаммадхамма̄ хонтӣти? абхин̃н̃а̄читта̄дӣнам̣ вийа випа̄ка̄рахасабха̄ватта̄. йам̣ пана вуттам̣ ‘‘йасмим̣ самайе акусалам̣ читтам̣ уппаннам̣ хоти упеккха̄сахагатам̣ уддхаччасампайуттам̣…пе… авиккхепо хоти, имесу дхаммесу н̃а̄н̣ам̣ дхаммапат̣исамбхида̄, тесам̣ випа̄ке н̃а̄н̣ам̣ аттхапат̣исамбхида̄’’ти (вибха. 730-731) идампи тесам̣ випа̄ка̄рахатан̃н̃ева сандха̄йа вуттам̣ сийа̄. идам̣ пана т̣ха̄нам̣ сут̣т̣ху вича̄ретаббам̣. аттхи хи еттха вачанока̄со. на хи випа̄кети вачанам̣ випа̄кадхаммавачанам̣ вийа випа̄ка̄рахатам̣ вадатӣти.
акусалападаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
абйа̄катападам̣
ахетукакусалавипа̄каван̣н̣ана̄
431. тесу випа̄ка̄бйа̄катантиа̄дӣнам̣ ‘‘бха̄джетва̄ дассетум̣ катаме дхамма̄ абйа̄ката̄тиа̄ди а̄раддха’’нти етена самбандхо. тасса̄пӣти етасса ‘‘уппаттим̣ дӣпетум̣ ка̄ма̄…пе… а̄ди вутта’’нти етена самбандхо. упачитатта̄ти йатха̄ ан̃н̃асса випа̄кам̣ пат̣иба̄хитва̄ аттано випа̄ка̄бхимукхам̣ хоти татха̄ вад̣д̣хитатта̄. рӯпа̄дӣнам̣ паччайа̄нам̣ ан̃н̃авин̃н̃а̄н̣аса̄дха̄ран̣атта̄ аса̄дха̄ран̣ена ваттхуна̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ сотавин̃н̃а̄н̣анти на̄мам̣ уддхат̣ам̣. чаккха̄дӣнам̣ тиккхамандабха̄ве вин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ тиккхамандабха̄ва̄ висесапаччайатта̄ ча.
чаккхусаннисситан̃ча там̣ рӯпавиджа̄нанан̃ча̄ти чаккхусаннисситарӯпавиджа̄нанам̣. евам̣лаккхан̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. таттха чаккхусаннисситавачанена рӯпа̄рамман̣ам̣ ан̃н̃авин̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣иккхипати. рӯпавиджа̄нанавачанена чаккхуниссайе пхасса̄дайо ниваттети. чаккхурӯпавачанехи ча ниссайато а̄рамман̣ато ча виджа̄нанам̣ вибха̄вети. рӯпаматтасса а̄рамман̣асса гахан̣ам̣ киччаметасса̄ти рӯпаматта̄рамман̣арасам̣. джха̄нан̇гавасена̄ти идам̣ двипан̃чавин̃н̃а̄н̣аваджджесу виджджама̄на̄нам̣ упеккха̄сукхадуккхекаггата̄нам̣ джха̄нан̇гикатта̄ идха̄пи там̣садиса̄нам̣ тадупача̄рам̣ катва̄ вуттам̣. на хи джха̄напаччайатта̄бха̄ве джха̄нан̇гата̄ аттхи. вуттан̃хи ‘‘джха̄нан̇га̄ни джха̄насампайутта…пе… рӯпа̄нам̣ джха̄напаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.3.112). етесан̃ча джха̄напаччайабха̄во пат̣иккхитто. йатха̄ха ‘‘абйа̄катам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като дхаммо уппаджджати на джха̄напаччайа̄. пан̃чавин̃н̃а̄н̣асахагатам̣ екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча тайо кхандха̄’’тиа̄ди (пат̣т̣ха̄. 1.1.98). джха̄напаччайатта̄бха̄вепи ведана̄читтат̣т̣хитӣнам̣ упеккха̄дибха̄вато татха̄бхӯта̄нам̣ вачане ан̃н̃ат̣т̣ха̄на̄бха̄вато ча дутийара̄синиддесо.
436. ваттхупан̣д̣аратта̄ти сайам̣ кан̣хадхамма̄нам̣ аппат̣ипаккхатта̄ сабха̄вапарисуддха̄нам̣ паса̄дахадайаваттхуниссайа̄нам̣ васена пан̣д̣арасабха̄вам̣ джа̄танти адхиппа̄йо. айам̣ пана найо чатувока̄ре на лаббхатӣти таттха бхаван̇гасса тато никкханта̄кусаласса ча пан̣д̣арата̄ на сийа̄, тасма̄ таттха пан̣д̣арата̄йа ка̄ран̣ам̣ ваттаббам̣. сабха̄во ва̄йам̣ читтасса пан̣д̣арата̄ти.
439. идампӣти пи-саддо т̣хитиматтасахитам̣ пуббе вуттам̣ вичикиччха̄сахагатам̣ апеккхитва̄ вутто. пакатийа̄ти анатиккаманена. сопи висесо. ка̄йаппаса̄дам̣ гхат̣т̣етва̄ паса̄дапаччайесу маха̄бхӯтесу пат̣ихан̃н̃атӣти а̄па̄тхам̣ гантва̄ пат̣ихан̃н̃атӣти аттхо. йатха̄ ча ‘‘рӯпам̣ а̄раббха уппанна’’нти вутте на а̄рамман̣уппа̄да̄нам̣ пубба̄парака̄лата̄ хоти, евамидха̄пи гхат̣т̣анапат̣ихананесу дат̣т̣хаббам̣. упама̄пи убхайагхат̣т̣анадассанаттхам̣ вутта̄, на нисситаниссайагхат̣т̣ана̄нам̣ пубба̄парата̄дассанаттхам̣. еттха ча бахиддха̄ти етам̣ нидассанаматтам̣. аджджхаттампи хи а̄рамман̣ам̣ хотӣти. вин̃н̃а̄н̣адха̄туниссайабхӯтехи ва̄ ан̃н̃ам̣ ‘‘бахиддха̄’’ти вуттам̣. пат̣игхат̣т̣ана̄нигхам̣со балава̄ хоти, тато ева ит̣т̣ха̄нит̣т̣хапхот̣т̣хаббасама̄йоге сукхадуккхапаччайа̄ дха̄туануггахадха̄туккхобха̄ чирам̣ ануваттанти.
455. ан̃н̃есам̣ читта̄нам̣ сабха̄васун̃н̃атасаббха̄ва̄ манодха̄тубха̄во а̄паджджатӣти че? на, висесасаббха̄ва̄. чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнан̃хи чаккха̄динисситата̄ чаккха̄дӣнам̣ сависайесу дассана̄диппаваттибха̄вата̄ ча висесо. мановин̃н̃а̄н̣асса пана анан̃н̃аниссайаманопуббан̇гамата̄йа ан̃н̃аниссайавин̃н̃а̄н̣асса анантарапаччайатта̄бха̄вена манодва̄раниггаманамукхабха̄ва̄бха̄вато ча са̄тисайавиджа̄нанакиччата̄ висесо. таббисесавираха̄ маноматта̄ дха̄ту манодха̄тӯти тивидха̄ манодха̄ту ева вуччати, на висесамано. тасма̄ еттха мано ева дха̄ту манодха̄тӯти ева-саддо маттасаддаттхо дат̣т̣хаббо. висесаниваттанаттхо хи со вин̃н̃а̄н̣асса̄ти. манодва̄раниггаманапавесамукхабха̄вато пана манодха̄туйа̄ виджа̄нанависесавирахо дат̣т̣хаббо, тато ева мановин̃н̃а̄н̣антипи на вуччати. на хи там̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ манато паваттам̣ манасо паччайо, на̄пи манасо паччайабхӯтам̣ манато паваттам̣, дассана̄дӣнам̣ пана паччайо, техи ча паваттам̣ тесам̣ пуречарам̣ анучаран̃ча̄ти. самма̄сан̇каппоти авачанам̣ маха̄випа̄ка̄нам̣ вийа джанакасадисатта̄бха̄вато. таттха хи тихетукато духетукампи уппаджджама̄нам̣ самма̄сан̇каппата̄дӣхи садисам̣ сахетуката̄йа̄ти. пан̃чавин̃н̃а̄н̣асотети еттха йатха̄ пагун̣ам̣ гантхам̣ саджджха̄йанто саджджха̄йасоте патитам̣ кан̃чи кан̃чи ва̄чана̄маггам̣ на саллаккхети, евам̣ татха̄гатасса асаллаккхан̣а̄ на̄ма наттхи, на ча пан̃чавин̃н̃а̄н̣асоте джха̄нан̇га̄бха̄во идха авачанасса ка̄ран̣ам̣. йади таданантарам̣ ниддесо там̣сотапатитата̄, ито паресам̣ двиннам̣ мановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣ там̣сотапатитата̄ на сийа̄. тасма̄ пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ вийа ахетуката̄йа маггапаччайавираха̄ ча виджджама̄несупи витаккавича̄ресу джха̄нан̇гадхамма̄нам̣ дуббалатта̄ пан̃чавин̃н̃а̄н̣есу вийа аган̣анупагабха̄ва̄ ча пан̃чавин̃н̃а̄н̣асотапатитата̄. тато ева хи ахетукакирийаттайепи джха̄нан̇га̄ни бала̄ни ча сан̇гахава̄ре на уддхат̣а̄ни, джха̄напаччайакиччаматтато пана пат̣т̣ха̄не дуббала̄нам̣ еттха витакка̄дӣнам̣ джха̄напаччайата̄ вутта̄.
469. сама̄наваттхукам̣ анантарапаччайам̣ лабхитва̄ уппаджджама̄нам̣ сантӣран̣ам̣ манодха̄туто балаватарам̣ хотӣти там̣ йатха̄рамман̣ам̣ а̄рамман̣арасам̣ анубхавантам̣ ит̣т̣хе соманассасахагатам̣ хоти, ит̣т̣хамаджджхатте упеккха̄сахагатам̣ са̄тисайа̄нубхаватта̄, тасма̄ ‘‘айан̃хи ит̣т̣ха̄рамман̣асмим̣ йева̄’’тиа̄ди вуттам̣. вот̣т̣хаббанам̣ пана сатипи балавабха̄ве випа̄каппаваттим̣ ниваттетва̄ висадисам̣ манам̣ каронтам̣ манасика̄ракиччантарайогато випа̄ко вийа анубхаванамева на хотӣти саббаттха упеккха̄сахагатамева хоти, татха̄ пан̃чадва̄ра̄ваджджанам̣ манодва̄ра̄ваджджанан̃ча киччавасена апуббатта̄.
ахетукакусалавипа̄каван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ат̣т̣хамаха̄випа̄качиттаван̣н̣ана̄
498. алобхо абйа̄катамӯлантиа̄дӣсу кусалапаккхе та̄ва алобха̄доса̄нам̣ ниддесесу ‘‘йо тасмим̣ самайе алобхо алуббхана̄…пе… алобхо кусаламӯла’’нти (дха. са. 32), ‘‘йо тасмим̣ самайе адосо адуссана̄…пе… адосо кусаламӯла’’нти (дха. са. 33) ча вуттатта̄ идха̄пи там̣ниддесесу ‘‘алобхо абйа̄катамӯла’’нти ‘‘адосо абйа̄катамӯла’’нти вачанам̣ йуджджеййа. пан̃н̃индрийа̄диниддесесу пана ‘‘пан̃н̃а̄ратанам̣ амохо дхаммавичайо самма̄дит̣т̣хӣ’’ти (дха. са. 34, 37) евам̣ таттхапи вуттам̣, на вуттам̣ ‘‘амохо кусаламӯла’’нти. тасма̄ идха̄пи ‘‘амохо абйа̄катамӯла’’нти па̄т̣хена на бхавитаббам̣ сийа̄. алобха̄доса̄нам̣ вийа амохассапи абйа̄катамӯладассанаттхам̣ панетам̣ вуттанти ведитаббам̣. авин̃н̃аттиджанакатоти ка̄йавачӣкаммадва̄ранива̄ран̣ам̣ кароти. авипа̄кадхамматоти манокаммадва̄ранива̄ран̣ан̃ча. випа̄кадхамма̄нан̃хи каммадва̄рам̣ вуттанти. татха̄ аппаваттитоти да̄на̄дипун̃н̃акирийабха̄вена аппаваттито. етена пун̃н̃акирийаваттхубхедамева нива̄рети.
балавапаччайехӣти пайогена вина̄ ниппханнехи а̄рамман̣а̄дипаччайехи. асан̇кха̄рика̄дӣсу хи йена кеначи читтена камме а̄йӯхите асан̇кха̄рена аппайогена каммакамманимиттагатинимиттапаччупат̣т̣ха̄не пат̣исандхи уппаджджама̄на̄ асан̇кха̄рика̄ хоти, сасан̇кха̄рена саппайогена камма̄дипаччупат̣т̣ха̄не сасан̇кха̄рика̄. бхаван̇гачутийо пана пат̣исандхисадиса̄ва. тада̄рамман̣ан̃ча кусала̄кусала̄ни вийа асан̇кха̄рикам̣ сасан̇кха̄рикан̃ча дат̣т̣хаббанти. етесу балавам̣ дуббалан̃ча вича̄ретум̣ ‘‘таттха саббепи саббан̃н̃убодхисатта̄’’тиа̄дима̄ха. ка̄лавасена пана парин̣аматӣти аппа̄йукасам̣ваттаникакаммабахуле ка̄ле там̣каммасахитасанта̄наджанитасуккасон̣итапаччайа̄нам̣ там̣мӯлака̄нам̣ чандасӯрийависамапариватта̄диджанитаута̄ха̄ра̄дивисамапаччайа̄нан̃ча васена парин̣амати.
випа̄куддха̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
йато йаттако ча випа̄ко хоти, йасмин̃ча т̣ха̄не випаччати, там̣ дассетум̣ випа̄куддха̄ракатха̄ а̄раддха̄. еттхева̄ти ека̄йа четана̄йа камме а̄йӯхитейева. духетукапат̣исандхивасена два̄дасакамаггопи хоти, два̄дасакаппака̄ропӣти аттхо. ахетукапат̣исандхивасена ахетукат̣т̣хакампи. асан̇кха̄рикасасан̇кха̄рика̄нам̣ сасан̇кха̄рикаасан̇кха̄рикавипа̄касан̇карам̣ аниччханто дутийаттхеро ‘‘два̄даса̄’’тиа̄дима̄ха. пуримасса хи паччайатосасан̇кха̄рикаасан̇кха̄рикабха̄во, итаресам̣ каммато. татийо тихетукато духетукампи аниччханто ‘‘даса̄’’тиа̄дима̄ха.
имасмим̣ випа̄куддха̄рат̣т̣ха̄не каммапат̣исандхиваваттха̄наттхам̣ са̄кетапан̃хам̣ ган̣хим̣су. каммавасена випа̄касса там̣там̣гун̣адосуссаданимиттатам̣ дассетум̣ уссадакиттанам̣ ган̣хим̣су. хетукиттанам̣ идха пат̣хаматтхерасса адхиппа̄йена вуттам̣. дутийаттхерава̄да̄дӣсу висесам̣ таттха таттхева ваккха̄ми. н̃а̄н̣асса джаччандха̄дивипаттинимиттапат̣ипаккхабха̄вато тихетукам̣ атидуббалампи сама̄нам̣ пат̣исандхим̣ а̄кад̣д̣хантам̣ духетукам̣ а̄кад̣д̣хеййа̄ти ‘‘ахетука̄ на хотӣ’’ти а̄ха. йам̣ пана пат̣исамбхида̄магге сугатийам̣ джаччандхабадхира̄дивипаттийа̄ ахетукаупапаттим̣ ваджджетва̄ гатисампаттийа̄ сахетукопапаттим̣ дассентена ‘‘гатисампаттийа̄ н̃а̄н̣асампайутте катамесам̣ ат̣т̣ханнам̣ хетӯнам̣ паччайа̄ упапатти хоти’’ччева (пат̣и. ма. 1.232) вуттам̣. тена н̃а̄н̣авиппайуттена каммуна̄ н̃а̄н̣асампайуттапат̣исандхи на хотӣти дӣпитам̣ хоти. ан̃н̃атха̄ ‘‘саттаннам̣ хетӯнам̣ паччайа̄ упапатти хотӣ’’ти идампи вуччеййа. татха̄ хи ‘‘гатисампаттийа̄ н̃а̄н̣асампайутте катамесам̣ ат̣т̣ханнам̣ хетӯнам̣ паччайа̄ упапатти хоти? кусаласса каммасса джаванаккхан̣е тайо хетӯ кусала̄ тасмим̣ кхан̣е джа̄тачетана̄йа сахаджа̄тапаччайа̄ хонти. тена вуччати кусаламӯлапаччайа̄пи сан̇кха̄ра̄. никантиккхан̣е две хетӯ акусала̄ тасмим̣ кхан̣е джа̄тачетана̄йа сахаджа̄тапаччайа̄ хонти. тена вуччати акусаламӯлапаччайа̄пи сан̇кха̄ра̄. пат̣исандхиккхан̣е тайо хетӯ абйа̄ката̄ тасмим̣ кхан̣е джа̄тачетана̄йа сахаджа̄тапаччайа̄ хонти. тена вуччати на̄марӯпапаччайа̄пи вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄пи на̄марӯпа’’нти виссаджджитам̣ н̃а̄н̣асампайуттопапаттийам̣.
евам̣ н̃а̄н̣авиппайуттато н̃а̄н̣асампайуттупапаттийа̄ ча виджджама̄на̄йа ‘‘гатисампаттийа̄ н̃а̄н̣асампайутте катамесам̣ саттаннам̣ хетӯнам̣ паччайа̄ упапатти хоти? кусаласса каммасса джаванаккхан̣е две хетӯ кусала̄’’ти ватва̄ ан̃н̃аттха ча пуббе вуттанайенева сакка̄ виссаджджанам̣ ка̄тунти. йатха̄ пана ‘‘н̃а̄н̣асампайутте саттаннам̣ хетӯнам̣ паччайа̄’’ти авачанато н̃а̄н̣авиппайуттато н̃а̄н̣асампайутта̄ пат̣исандхи на хоти, евам̣ ‘‘гатисампаттийа̄ н̃а̄н̣авиппайутте чханнам̣ хетӯнам̣ паччайа̄ упапатти хоти’’ччева (пат̣и. ма. 1.233) ватва̄ ‘‘саттаннам̣ хетӯнам̣ паччайа̄’’ти авачанато н̃а̄н̣асампайуттато н̃а̄н̣авиппайутта̄пи пат̣исандхи на хотӣти а̄паннам̣. еттха̄пи хи на на сакка̄ камманикантиккхан̣есу тайо ча две ча хетӯ йоджетва̄ пат̣исандхиккхан̣е две йоджетунти. имасса пана тхерасса айамадхиппа̄йо сийа̄ ‘‘каммасариккхакавипа̄кадассанавасена идха па̄т̣хо са̄васесо катхито’’ти. ‘‘н̃а̄н̣асампайутте ат̣т̣ханнам̣ хетӯнам̣ паччайа̄’’ти еттха̄пи па̄т̣хасса са̄васесата̄паттӣти че? на, дуббаласса духетукакаммасса н̃а̄н̣асампайуттавипа̄када̄не асаматтхатта̄. тихетукасса пана ахетукавипаччане вийа духетукавипаччанепи наттхи саматтхата̄вигха̄тоти. а̄рамман̣ена ведана̄ париваттетабба̄ти сантӣран̣атада̄рамман̣е сандха̄йа вуттам̣. вибха̄гаггахан̣асаматтхата̄бха̄вато хи чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣни ит̣т̣хаит̣т̣хамаджджхаттесу упеккха̄сахагата̄нева хонти, ка̄йавин̃н̃а̄н̣ан̃ча сукхасахагатамева пат̣игхат̣т̣ана̄висесена̄ти.
висесавата̄ ка̄лена тада̄рамман̣апаччайасаббаджаванавата̄ випа̄каппаваттим̣ дассетум̣ ‘‘сам̣вара̄сам̣варе…пе… упагатасса̄’’ти вуттам̣ ан̃н̃ака̄ле пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄дипарипун̣н̣авипа̄каппаваттиабха̄ва̄. каккат̣ака…пе… бхаван̇готаран̣анти етена идам̣ дассети – кеда̄ре пӯретва̄ надӣпавесанамаггабхӯтам̣ ма̄тикам̣ аппависитва̄ каккат̣акамагга̄дина̄ амаггена надӣотаран̣ам̣ вийа читтасса джавитва̄ бхаван̇гаппавесанамаггабхӯте тада̄рамман̣е ануппанне маггена вина̄ бхаван̇готаран̣анти.
етесу тӣсу могхава̄ресу дутийо упапариккхитва̄ гахетаббо. йади хи ануломе ведана̄ттике пат̣иччава̄ра̄дӣсу ‘‘а̄севанапаччайа̄ на магге две’’ти ‘‘на маггапаччайа̄ а̄севане две’’ти ча вуттам̣ сийа̄, сопи могхава̄ро лаббхеййа. йади пана вот̣т̣хаббанампи а̄севанапаччайо сийа̄, кусала̄кусала̄нампи сийа̄. на хи а̄севанапаччайам̣ ладдхум̣ йуттасса а̄севанапаччайабха̄вӣ дхаммо а̄севанапаччайоти авутто аттхи. вот̣т̣хаббанасса пана кусала̄кусала̄нам̣ а̄севанапаччайабха̄во авутто. ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало дхаммо уппаджджати на̄севанапаччайа̄. акусалам̣ дхаммам̣…пе… на̄севанапаччайа̄’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.93) вачанато пат̣иккхиттова. атха̄пи сийа̄ ‘‘асама̄наведана̄нам̣ васена евам̣ вутта’’нти, евамапи йатха̄ ‘‘а̄ваджджана̄ кусала̄нам̣ кхандха̄нам̣ акусала̄нам̣ кхандха̄нам̣ анантарапаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.417) вуттам̣, евам̣ ‘‘а̄севанапаччайена паччайоти’’пи ваттаббам̣ сийа̄, джа̄тибхеда̄ на вуттанти че? бхӯмибхиннасса ка̄ма̄вачарасса рӯпа̄вачара̄дӣнам̣ а̄севанапаччайабха̄во вийа джа̄тибхиннассапи бхавеййа̄ти ваттаббо ева сийа̄. абхиннаджа̄тикасса ча васена йатха̄ ‘‘а̄ваджджана̄ сахетука̄нам̣ кхандха̄нам̣ анантарапаччайена паччайо’’ти вуттам̣, евам̣ ‘‘а̄севанапаччайена паччайо’’типи ваттаббам̣ сийа̄, на ту вуттам̣. тасма̄ ведана̄ттикепи сан̇кхитта̄йа ган̣ана̄йа ‘‘а̄севанапаччайа̄ на магге екам̣, на маггапаччайа̄ а̄севане ека’’нти евам̣ ган̣ана̄йа ниддха̄рийама̄на̄йа вот̣т̣хаббанасса а̄севанапаччайаттасса абха̄ва̄ йатха̄вуттаппака̄ро дутийо могхава̄ро вӣмам̣ситаббо.
вот̣т̣хаббанам̣ пана вӣтхивипа̄касантатийа̄ а̄ват̣т̣анато а̄ваджджана̄, тато висадисасса джаванасса каран̣ато манасика̄ро ча. еван̃ча катва̄ пат̣т̣ха̄не ‘‘вот̣т̣хаббанам̣ кусала̄нам̣ кхандха̄нам̣ анантарапаччайена паччайо’’тиа̄ди на вуттам̣, ‘‘а̄ваджджана̄’’иччева вуттам̣. тасма̄ вот̣т̣хаббанато чатуннам̣ ва̄ пан̃чаннам̣ ва̄ джавана̄нам̣ а̄рамман̣апуреджа̄там̣ бхавитум̣ асакконтам̣ рӯпа̄диа̄ваджджана̄дӣнам̣ паччайо бхавитум̣ на саккоти, айаметасса сабха̄воти джавана̄па̄рипӯрийа̄ дутийо могхава̄ро дассетум̣ йутто сийа̄, айампи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ана̄гататта̄ сут̣т̣ху вича̄ретаббо. бхаван̇гасса джавана̄нубандханабхӯтатта̄ ‘‘тада̄рамман̣ам̣ бхаван̇га’’нти вуттам̣. пат̣т̣ха̄не (пат̣т̣ха̄. 3.1.102) ча вуттам̣ ‘‘сахетукам̣ бхаван̇гам̣ ахетукасса бхаван̇гасса анантарапаччайена паччайо’’ти, ‘‘ахетукам̣ бхаван̇гам̣ сахетукасса бхаван̇гасса анантарапаччайена паччайо’’ти ча. кусала̄кусала̄нам̣ сукхадуккхавипа̄каматто випа̄ко на ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄нам̣ вибха̄гам̣ кароти, джаванам̣ пана раджджанавираджджана̄дивасена ит̣т̣ха̄нит̣т̣хавибха̄гам̣ каротӣти ‘‘а̄рамман̣арасам̣ джаванамева анубхаватӣ’’ти вуттам̣.
авиджджама̄не ка̄раке катхам̣ а̄ваджджана̄дибха̄вена паватти хотӣти там̣ дассетум̣ пан̃чавидхам̣ нийа̄мам̣ на̄ма ган̣хим̣су. нийа̄мо ча дхамма̄нам̣ сабха̄вакиччапаччайабха̄вависесова. там̣там̣садисапхалада̄нанти тасса тасса аттано анурӯпапхаласса да̄нам̣. садисавипа̄када̄нанти ча анурӯпавипа̄када̄нанти аттхо. идам̣ ваттхунти екавачананиддесо екага̄тха̄ваттхубха̄вена като. джагатиппадесоти йатха̄вуттато ан̃н̃опи локаппадесо. ка̄лагатиупадхипайогапат̣иба̄л̣хан̃хи па̄пам̣ на випаччеййа, на падесапат̣иба̄л̣ханти. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄напат̣исандхийа̄дидхамма̄нам̣ нийа̄мо дасасахассикампанапаччайабха̄во дхамманийа̄мо. айам̣ идха адхиппетоти етена нийа̄мавасена а̄ваджджана̄дибха̄во, на ка̄ракавасена̄ти етаматтхам̣ дассети.
имасмим̣ т̣ха̄нети сол̣асавипа̄какатха̄т̣ха̄не. два̄дасахи ва̄хетабба̄ на̄л̣ийантопама̄ на два̄дасаннам̣ читта̄нам̣ екасмим̣ два̄ре ека̄рамман̣е саха киччакаран̣авасена вутта̄, атха кхо два̄дасаннам̣ екасмим̣ два̄ре сакиччакаран̣аматтавасена. ахетукапат̣исандхиджанакасадисаджавана̄нантарам̣ ахетукатада̄рамман̣ам̣ дассенто ‘‘чатуннам̣ пана духетукакусалачитта̄нам̣ ан̃н̃атараджаванасса…пе… патит̣т̣ха̄тӣ’’ти а̄ха. ахетукапат̣исандхикасса пана тихетукаджаване джавите пат̣исандхида̄йакена каммена ахетукасса тада̄рамман̣асса ниббатти на пат̣иседхита̄. евам̣ духетукапат̣исандхикассапи тихетука̄нантарам̣ духетукатада̄рамман̣ам̣ аппат̣исиддхам̣ дат̣т̣хаббам̣. парипун̣н̣авипа̄касса ча пат̣исандхиджанакакаммасса васена̄йам̣ випа̄кавибха̄вана̄ тасса̄ мукханидассанаматтамева̄ти паваттивипа̄касса ча екасса тихетука̄дикаммасса сол̣асавипа̄качитта̄дӣни вуттанайена йоджетабба̄ни. тасма̄ йена кеначи каммуна̄ екена анекам̣ тада̄рамман̣ам̣ паваттама̄нам̣ каммависеса̄бха̄ва̄ йесам̣ там̣ анубандхабхӯтам̣, тесам̣ джаванасан̇кха̄та̄нам̣ паччайа̄нам̣ висесена висит̣т̣хам̣ хотӣти джаванена̄йам̣ тада̄рамман̣анийа̄мо вутто, на на̄на̄каммуна̄ ниббаттама̄насса васена. еван̃ча катва̄ пат̣т̣ха̄не (пат̣т̣ха̄. 3.1.98) ‘‘сахетуке кхандхе аниччато дуккхато анаттато випассати. кусала̄кусале нируддхе ахетуко випа̄ко тада̄рамман̣ата̄ уппаджджатӣ’’ти н̃а̄н̣а̄нантарам̣ ахетукатада̄рамман̣ам̣, ‘‘кусала̄кусале нируддхе сахетуко випа̄ко тада̄рамман̣ата̄ уппаджджатӣ’’ти акусала̄нантаран̃ча сахетукатада̄рамман̣ам̣ вуттам̣, на ча ‘‘там̣ етена тхерена адассита’’нти катва̄ тасса пат̣иседхо като хотӣти.
йам̣ пана джаванена…пе… там̣ кусалам̣ сандха̄йа вуттанти идам̣ кусаласса вийа акусаласса садисо випа̄ко наттхӣти катва̄ вуттам̣. сасан̇кха̄рика̄сан̇кха̄риканийаманам̣ пана сандха̄йа тасмим̣ вутте акусалепи на там̣ на йуджджатӣти. ат̣т̣ха̄наметанти идам̣ нийамита̄дивасена йонисо айонисо ва̄ а̄ват̣т̣ите айонисо йонисо ва̄ ваваттха̄панасса абха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣.
пат̣исиддханти авачанамева пат̣иседхоти катва̄ вуттам̣. ка̄матан̣ха̄ниббаттена каммуна̄ махаггаталокуттара̄нубхаванавипа̄ко на хотӣти таттха тада̄рамман̣а̄бха̄во ведитаббо. а̄па̄тхагате висайе танниннам̣ бхаван̇гам̣ а̄ваджджанам̣ уппа̄детӣти а̄ваджджанам̣ висайе ниннатта̄ уппаджджати. бхаван̇гам̣ пана саббада̄ сависайе ниннамева̄ти висайантаравин̃н̃а̄н̣асса паччайо хутва̄пи тадабха̄ва̄ вина̄ а̄ваджджанена сависайе ниннатта̄ва уппаджджати. чин̣н̣атта̄ти а̄ваджджанена вина̄ бахулам̣ уппаннапуббатта̄. самуда̄ча̄ратта̄ти а̄па̄тхагате висайе пат̣исандхивисайе ча бахулам̣ уппа̄дитапуббатта̄. чин̣н̣атта̄ти ва̄ пуггалена а̄севитабха̄во вутто. самуда̄ча̄ратта̄ти сайам̣ бахулам̣ паваттабха̄во. ниродхасса анантарапаччайам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатананти идам̣ таданантарамева ниродхапхусанам̣ сандха̄йа вуттам̣, на арӯпаккхандха̄нам̣ вийа ниродхасса анантарапаччайабха̄вам̣. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ пана кин̃чи парикаммена вина̄ уппаджджама̄нам̣ наттхи. парикамма̄ваджджанамева тасса а̄ваджджананти ан̃н̃асса вийа етассапи са̄ваджджаната̄йа бхавитаббам̣.
айам̣ панеттха̄дхиппа̄йо дат̣т̣хаббо – невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасса на ниродхасса анантарапаччайабха̄ве нинна̄дита̄ ан̃н̃аттха дит̣т̣ха̄ атадаттхапарикаммабха̄ве ча уппаттийа̄, атха ча там̣ тасса анантарапаччайо хоти, татха̄ ча уппаджджати. евам̣ йатха̄вутта̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту асатипи нира̄ваджджануппаттийам̣ нинна̄дибха̄ве нира̄ваджджана̄ уппаджджатӣти. еван̃ча катва̄ ‘‘арийамаггачиттам̣ магга̄нантара̄ни пхалачитта̄нӣ’’ти идам̣ вуттам̣. йади хи нибба̄на̄рамман̣а̄ваджджана̄бха̄вам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣ сийа̄, готрабхувода̄на̄ни нидассана̄ни сийум̣ техева етесам̣ нира̄ваджджаната̄сиддхито. пхаласама̄паттика̄ле ча ‘‘паритта̄рамман̣ам̣ махаггата̄рамман̣ам̣ ануломам̣ пхаласама̄паттийа̄ анантарапаччайена паччайо’’ти вачанато сама̄на̄рамман̣а̄ваджджанарахитатта̄ ‘‘магга̄нантара̄ни пхалачитта̄нӣ’’ти евам̣ пхаласама̄паттичитта̄ни на ваджджетабба̄ни сийум̣, готрабхувода̄на̄ни пана йадипи нибба̄не чин̣н̣а̄ни самуда̄ча̄ра̄ни ча на хонти, а̄рамман̣антаре чин̣н̣асамуда̄ча̄ра̄нева. пхаласама̄паттичитта̄ни ча маггавӣтхито уддхам̣ тадаттхапарикаммасаббха̄ва̄ти тесам̣ гахан̣ам̣ на катам̣, анулома̄нантаран̃ча пхаласама̄паттичиттам̣ чин̣н̣ам̣ самуда̄ча̄рам̣, на невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатана̄нантарам̣ магга̄нантарасса вийа тадаттхапарикамма̄бха̄ва̄ти ‘‘ниродха̄ вут̣т̣хахантасса̄’’ти тан̃ча нидассанам̣. а̄рамман̣ена пана вина̄ нуппаджджатӣти идам̣ етасса махаггата̄рамман̣атта̄бха̄ва̄ пуччхам̣ ка̄ретва̄ а̄рамман̣аниддха̄ран̣аттхам̣ вуттам̣.
таттха̄ти випа̄какатха̄йам̣. джаччандхапӣт̣хасаппиупама̄нидассанам̣ випа̄касса ниссайена вина̄ аппаваттидассанаттхам̣. висайагга̄хоти идам̣ чаккха̄дӣнам̣ сависайаггахан̣ена чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дивипа̄касса дассанаттхам̣ вуттам̣. упаниссайато чаккха̄дӣнам̣ дассана̄диаттхато ча тассева випа̄касса дассанаттхам̣ ‘‘упаниссайаматтхасо’’ти вуттам̣. хадайаваттхумева̄ти йатха̄ пуримачитта̄ни хадайаваттхуниссита̄ни ча паса̄даваттхуанугата̄ни ча ан̃н̃а̄рамман̣а̄ни хонти, на евам̣ бхаван̇гам̣, там̣ панетам̣ ваттха̄рамман̣антарарахитам̣ кевалам̣ хадайаваттхумева нисса̄йа паваттатӣти вуттам̣ хоти. хадайарӯпаваттхуканти идха̄пи ан̃н̃аваттха̄нугатанти адхиппа̄йо ведитаббо. маккат̣акасса хи сутта̄рохан̣ам̣ вийа паса̄даваттхукам̣ читтам̣, суттена гамана̄дӣни вийа таданугата̄ни сесачитта̄нӣти. суттагхат̣т̣анамаккат̣акачалана̄ни вийа паса̄дагхат̣т̣анабхаван̇гачалана̄ни саха хонтӣти дӣпанато ‘‘екекам̣…пе… а̄гаччхатӣ’’типи дӣпети.
бхаван̇гасса а̄ват̣т̣итака̄лоти идам̣ дова̄рикасадиса̄нам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ па̄дапаримаджджакасадисасса а̄ваджджанасса сан̃н̃а̄да̄насадисо анантарапаччайабха̄во ева бхаван̇га̄ват̣т̣ананти катва̄ вуттам̣. випа̄каманодха̄туа̄дӣнам̣ адисва̄ва сампат̣иччхана̄дикаран̣ам̣ га̄л̣хаггахан̣аматтапутхулачатурассабха̄вавиджа̄нанаматтакаха̄пан̣абха̄вавиджа̄нанаматтакаммопанайанаматтаса̄ман̃н̃авасена вуттам̣, на га̄л̣хагга̄хака̄дӣнам̣ каха̄пан̣адассанасса абха̄во там̣сама̄набха̄во ча сампат̣иччхана̄дӣнам̣ адхиппетоти ведитаббо.
пан̣д̣арам̣ етанти пан̣д̣арарӯпадассанаса̄ман̃н̃ато чаккхувин̃н̃а̄н̣амева дассанакиччам̣ са̄дхетӣти дӣпанам̣ ведитаббам̣. евам̣ сотадва̄ра̄дӣсупи йоджетаббам̣ савана̄дивасена. санта̄панавасена гул̣асӣло гул̣аппайоджано ва̄ гол̣ийако. упаниссайатоти на упаниссайапаччайам̣ сандха̄йа вуттам̣. йасмим̣ пана асати йо на хоти, со идха ‘‘упаниссайо’’ти адхиппето. а̄локасаннисситанти идампи а̄локе сати саббха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣, на упаниссайапаччайатам̣. мандатха̄магатам̣ на̄ма кирийачиттасса паччайабха̄вам̣ анупагантва̄ сайамева паваттама̄нам̣.
асан̇кха̄рикасасан̇кха̄рикесу досам̣ дисва̄ти на каммасса вируддхасабха̄вена випа̄кена бхавитаббанти асан̇кха̄рикакаммасса сасан̇кха̄рикавипа̄кесу, сасан̇кха̄рикакаммасса ча асан̇кха̄рикавипа̄кесу досам̣ дисва̄. ахетука̄нам̣ пана рӯпа̄дӣсу абхинипа̄таматта̄дикичча̄нам̣ на сасан̇кха̄рикавируддхо сабха̄воти асан̇кха̄риката̄ наттхи, асан̇кха̄рикавируддхасабха̄ва̄бха̄ва̄ на̄пи сасан̇кха̄риката̄ти убхайа̄виродха̄ убхайенапи тесам̣ ниббаттим̣ ануджа̄на̄ти. читтанийа̄манти тада̄рамман̣анийа̄мам̣. кирийато пан̃ча̄ти имесам̣…пе… патит̣т̣ха̄тӣти кирийаджавана̄нантаран̃ча тада̄рамман̣ам̣ вуттам̣. пат̣т̣ха̄не (пат̣т̣ха̄. 1.3.94) пана ‘‘кусала̄кусале нируддхе випа̄ко тада̄рамман̣ата̄ уппаджджатӣ’’ти випа̄кадхаммадхамма̄намева анантара̄ тада̄рамман̣ам̣ вуттам̣. кусалаттике ча ‘‘секкха̄ ва̄ путхуджджана̄ ва̄ кусалам̣ аниччато’’тиа̄дина̄ (пат̣т̣ха̄. 1.1.406) кусала̄кусаладжаванамева ватва̄ таданантарам̣ тада̄рамман̣ам̣ вуттам̣, на абйа̄ката̄нантарам̣, на ча каттхачи кирийа̄нантарам̣ тада̄рамман̣асса вуттат̣т̣ха̄нам̣ диссати. виджджама̄не ча тасмим̣ авачане ка̄ран̣ам̣ наттхи, тасма̄ упапариккхитаббо есо тхерава̄до. виппха̄рикан̃хи джаванам̣ на̄вам̣ вийа надӣсото бхаван̇гам̣ анубандхатӣти йуттам̣, на пана чхал̣ан̇гупеккхавато сантавуттим̣ кирийаджаванам̣ пан̣н̣апут̣ам̣ вийа надӣсототи.
пин̣д̣аджаванам̣ джаватӣти кусала̄кусалакирийаджавана̄ни пин̣д̣етва̄ катхита̄нӣти татха̄ катхита̄ни джавана̄ни пин̣д̣ита̄ни вийа вутта̄ни, екасмим̣ ва̄ тада̄рамман̣е пин̣д̣етва̄ дассита̄ни хутва̄ джавита̄нева вутта̄ни. иман̃ча пана пин̣д̣аджаванам̣ вадантена акусалато чатта̄рийева упеккха̄сахагата̄ни гахетва̄ два̄дасупеккха̄сахагатаджавана̄ни пин̣д̣ита̄ни вийа вутта̄ни. пат̣т̣ха̄не пана ‘‘кусалам̣ асса̄дети абхинандати, там̣ а̄раббха ра̄го уппаджджати. дит̣т̣хи, вичикиччха̄, уддхаччам̣, доманассам̣ уппаджджати. акусале нируддхе випа̄ко тада̄рамман̣ата̄ уппаджджатӣ’’ти вуттатта̄ итара̄ни две ит̣т̣ха̄рамман̣е паваттавичикиччхуддхаччасахагата̄нипи кусалавипа̄ке тада̄рамман̣е пин̣д̣етабба̄ни сийум̣. тесам̣ пана анантарам̣ ахетукавипа̄кенева тада̄рамман̣ена бхавитаббам̣, со ча сантӣран̣абха̄венева гахитоти апуббам̣ гахетаббам̣ наттхи. ахетуке ча пин̣д̣етаббам̣ на̄рахантӣти адхиппа̄йена на пин̣д̣етӣти.
тихетукаджавана̄васа̄не панеттха̄ти етасмим̣ дутийава̄де тихетукаджавана̄васа̄не тихетукатада̄рамман̣ам̣ йуттанти дассетум̣ йуттам̣ вадати джаванасама̄натта̄, на̄лаббхама̄натта̄ ан̃н̃асса. пат̣хаматтхерена акусала̄нантарам̣ вуттасса ахетукатада̄рамман̣асса, кусала̄нантарам̣ вуттасса ча сахетукатада̄рамман̣асса акусала̄нантарам̣ уппаттим̣ вадантасса хи пат̣исандхиджанакам̣ тихетукакаммам̣ духетука̄хетукам̣ випа̄кам̣ джанайантампи тихетукаджавана̄нантарам̣ на джанетӣти на еттха ка̄ран̣ам̣ диссатӣти евам̣ йуттам̣ гахетаббам̣ авуттампӣти адхиппа̄йо. атха ва̄ тасмим̣ тасмим̣ тхерава̄де йена адхиппа̄йена сасан̇кха̄ра̄сан̇кха̄равидха̄на̄ди вуттам̣, там̣ тенева адхиппа̄йена йуттам̣ гахетаббам̣, на адхиппа̄йантарам̣ адхиппа̄йантарена а̄лол̣етаббанти аттхо. хетусадисамева̄ти джанакакаммахетусадисамева. маха̄пакаран̣е а̄ви бхависсатӣти маха̄пакаран̣е а̄гатапа̄л̣ийа̄ па̄кат̣ам̣ уппаттивидха̄нам̣ а̄ви бхависсатӣти адхиппа̄йена вадати.
ка̄ма̄вачаракусалавипа̄какатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаравипа̄какатха̄ван̣н̣ана̄
499. анантара̄йена̄ти париха̄нипаччайавирахена. пат̣ипада̄дибхедоти пат̣ипада̄рамман̣абхедо. татха̄ хи дуккхапат̣ипадам̣ дандха̄бхин̃н̃ам̣ джха̄нам̣ уппа̄детва̄ пунаппунам̣ сама̄паджджантасса там̣ джха̄нам̣ там̣пат̣ипадамева хоти. етасмим̣ апарихӣне тасса випа̄ко ниббаттама̄но таппат̣ипадова бхавитум̣ арахатӣти. чханда̄дхипатеййа̄дибха̄во пана тасмим̣ кхан̣е виджджама̄на̄нам̣ чханда̄дӣнам̣ адхипатипаччайабха̄вена хоти, на а̄гаманавасена. татха̄ хи екамева джха̄нам̣ на̄на̄ккхан̣есу на̄на̄дхипатеййам̣ хоти. чатуттхаджджха̄нассева хи чатуриддхипа̄дабха̄вена бха̄вана̄ хоти, тасма̄ випа̄касса а̄гаманавасена чханда̄дхипатеййа̄дита̄ на вутта̄.
рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаравипа̄какатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
локуттаравипа̄какатха̄ван̣н̣ана̄
505. йатха̄ ват̣т̣ам̣ а̄чинати, татха̄ тан̣ха̄дӣхи абхисан̇кхатам̣ локийакаммам̣ упачитанти вуччати. локуттарам̣ пана евам̣ на хотӣти татха̄ на вуттам̣. суддха̄гаманавасена̄ти анимитта̄ппан̣ихитана̄мада̄йакехи сагун̣а̄рамман̣ехи виджджама̄нехипи пхаласса сун̃н̃атана̄мада̄надӣпане аггахитабха̄венева авомиссена̄ти аттхо. а̄гаманато сун̃н̃ата̄ппан̣ихитана̄мавато маггасса а̄гаманӣйат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ аттано пхаласса на̄маттайада̄нам̣ йоджитам̣, итарассапи пана татхева йоджетаббам̣. найаматтадассанан̃хетам̣. сагун̣а̄рамман̣ехи пана на̄маттайавато аничча̄нупассана̄нантарассапи маггасса а̄гаманӣйат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ аттано пхаласса на̄маттайада̄нам̣ на нива̄ританти. вал̣ан̃джанакапхаласама̄паттийа̄ ча випассана̄гаманавасена на̄мала̄бхе маггасса вийа анимиттана̄мала̄бхо на сийа̄. йатха̄ пана магга̄нантарасса вийа вал̣ан̃джанакапхаласама̄паттийа̄пи джха̄напат̣ипада̄бхедо хоти, евам̣ сун̃н̃ата̄дина̄мала̄бхе сати анимиттана̄ман̃ча лабхатӣти. авӯпасанта̄йа̄ти идам̣ кеначи ан̃н̃ена анантаритатта̄ та̄диса̄йа ева саддха̄йа…пе… пан̃н̃а̄йа ча анантарапаччайабха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣. тена чханда̄дайопи аттано анантарасадиса̄нам̣ чханда̄дӣнам̣ уппа̄дака̄ адхипатибхӯта̄ адхипатибхӯте ева уппа̄дентӣти имаматтхам̣ дӣпети.
555. килесасамуччхедакасса маггасса самма̄дит̣т̣хиа̄дикасса ниййа̄никасабха̄васса пхаленапи пат̣иппассаддхакилесена ниййа̄насабха̄венева бхавитаббам̣, тасма̄ пхалепи ‘‘магган̇гам̣ маггапарийа̄панна’’нти вуттам̣. еван̃ча катва̄ маггавибхан̇ге пхалесу ча ат̣т̣хан̇гико пан̃чан̇гико ча магго уддхат̣о, евам̣ боджджхан̇га̄пӣти. маггам̣ упа̄да̄йа̄ти маггасадисата̄йа магготи имаматтхам̣ сандха̄йа̄ха.
локуттаравипа̄какатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
акусалавипа̄какатха̄ван̣н̣ана̄
556. ит̣т̣хаит̣т̣хамаджджхаттесу вийа на анит̣т̣хаанит̣т̣хамаджджхаттесу сантӣран̣ависесо аттхи, анит̣т̣ха̄рамман̣амева пана адхиматтам̣ мандан̃ча евам̣ двидха̄ вуттам̣.
акусалавипа̄какатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.