дукама̄тика̄падаван̣н̣ана̄

1-6. мӯлат̣т̣хена̄ти суппатит̣т̣хитабха̄васа̄дханена мӯлабха̄вена, на паччайаматтат̣т̣хена хетудхамма̄ хетӯ дхамма̄ти сама̄са̄сама̄саниддесабха̄во двиннам̣ па̄т̣ха̄нам̣ висесо. татхева̄ти сампайогатова. сахетука̄нам̣ хетусампайуттабха̄вато ‘‘сампайогато’’ти вуттанти ведитаббам̣, на сахасаддасса сампайогаттхатта̄. саха-саддо пана екапун̃дже уппа̄дато йа̄ва бхан̇га̄ сахетука̄нам̣ хетӯхи сама̄надесагахан̣а̄нам̣ хетуа̄дисаббха̄вам̣ дӣпети, сампайутта-саддо екуппа̄да̄дивасена саха хетӯхи екӣбха̄вупагаманам̣, тато ева ча двиннам̣ дука̄нам̣ на̄наттам̣ ведитаббам̣. дхаммана̄натта̄бха̄вепи хи падаттхана̄наттена дукантарам̣ вуччати. на хи хетудукасан̇гахитехи дхаммехи ан̃н̃е сахетукадука̄дӣхи вуччанти, те ева пана сахетука̄хетука̄дибха̄вато сахетукадука̄дӣхи вутта̄. евам̣ сахетукадукасан̇гахита̄ ева хетусампайуттавиппайуттабха̄вато хетусампайуттадукена вутта̄. на хи дхамма̄нам̣ авуттата̄пеккхам̣ дукантаравачананти наттхи пунаруттидосо. десетаббаппака̄раджа̄нанан̃хи десана̄вила̄со татха̄ десана̄н̃а̄н̣ан̃ча̄ти. тена дхамма̄нам̣ таппака̄рата̄ вутта̄ хоти. сакалекадесавасена пат̣хамадукам̣ дутийататийехи саддхим̣ йоджетва̄ чатуттха̄дайо тайо дука̄ вутта̄. сакалан̃хи пат̣хамадукам̣ дутийадукекадесена сахетукападена татийадукекадесена хетусампайуттападена ча йоджетва̄ йатха̄ккамам̣ чатуттхапан̃чамадука̄ вутта̄, татха̄ пат̣хамадукекадесам̣ нахетупадам̣ сакалена дутийадукена йоджетва̄ чхат̣т̣хадуко вутто. идампи самбхаватӣти етена авуттампи самбхававасена дӣпитанти дассети. самбхаво хи гахан̣асса ка̄ран̣анти. йатха̄ хетусахетука̄ти идам̣ самбхаватӣти катва̄ гахитам̣, евам̣ хетуахетука̄ти идампи самбхаватӣти катва̄ гахетаббамева̄ти евам̣ ан̃н̃аттха̄пи йоджетаббам̣.

евам̣ пат̣хамадукам̣ дутийататийадукесу дутийападехи йоджетва̄ ‘‘хетӯ чева дхамма̄ ахетука̄ ча, ахетука̄ чева дхамма̄ на ча хетӯ, хетӯ чева дхамма̄ хетувиппайутта̄ ча, хетувиппайутта̄ чева дхамма̄ на ча хетӯ’’ти йе две дука̄ ка̄табба̄, тесам̣ самбхававасенева сан̇гахам̣ дассетва̄ кхо пана-падена апаресампи дука̄нам̣ сан̇гахам̣ дассетум̣ ‘‘татра йадета’’нтиа̄дима̄ха. татра̄ти па̄л̣ийам̣. айам̣ атирекаттхоти ида̄ни йам̣ ваккхати, таматтхама̄ха. таттха пана ан̃н̃епи ан̃н̃атха̄пӣти етесам̣ висум̣ паваттийа̄ две дука̄ дассита̄, саха паваттийа̄ пана айампи дуко ведитаббо ‘‘хетӯ чева дхамма̄ хетусампайутта̄пи хетувиппайутта̄пӣ’’ти, етесу пана пан̃часу дукесу дутийадукена татийадуко вийа, чатуттхадукена пан̃чамадуко вийа ча чхат̣т̣хадукена нинна̄наттхатта̄ ‘‘на хету кхо пана дхамма̄ хетусампайутта̄пи хетувиппайутта̄пӣ’’ти айам̣ дуко на вутто. дасситанинна̄наттханайо хи со пуримадукехӣти. итаресу чатӯсу хетӯ чева ахетукадукена сама̄наттхатта̄ хетӯ чева хетувиппайуттадуко, хетусахетукадукена сама̄наттхатта̄ хетухетусампайуттадуко ча нахетухетусампайуттадуко вийа на ваттаббо. тесу пана двӣсу паччхимадуке ‘‘хетӯ кхо пана дхамма̄ сахетука̄’’ти падам̣ чатуттхадуке пат̣хамападена нинна̄на̄каран̣атта̄ на ваттаббам̣, ‘‘хетӯ кхо пана дхамма̄ ахетука̄’’ти падам̣ ‘‘хетӯ чева дхамма̄ ахетука̄’’ти етена нинна̄натта̄ на ваттаббам̣. авасит̣т̣хе пана екасмим̣ дуке ‘‘ахетука̄ чева дхамма̄ на ча хетӯ’’ти падам̣ чхат̣т̣хадуке дутийападена екаттхатта̄ на ваттаббам̣. ида̄ни ‘‘хетӯ чева дхамма̄ ахетука̄ ча̄’’ти идамевекам̣ падам̣ авасит̣т̣хам̣, на ча екена падена дуко хотӣти тан̃ча на вуттанти. чатуттхадуке дутийападена пана сама̄наттхасса чхат̣т̣хадуке пат̣хамападасса вачанам̣ дукапӯран̣аттхам̣, етена ва̄ гатидассанена саббасса самбхавантасса сан̇гахо катоти дат̣т̣хаббо. татха̄ хи саббо самбхавадуко пат̣хамадуке дутийататийадукапаккхепена дассито, тесу ча пат̣хамадукапаккхепена̄ти.

7-13. сама̄нака̄лена асама̄нака̄лена ка̄лавимуттена ча паччайена ниппханна̄нам̣ паччайа̄йатта̄нам̣ паччайабха̄ваматтена тесам̣ паччайа̄нам̣ аттхитам̣ дӣпетум̣ саппаччайавачанам̣, на сахетукавачанам̣ вийа сама̄нака̄ла̄намева, на̄пи санидассанам̣ вийа там̣сабха̄васса анаттхантарабхӯтасса. сан̇кхата-саддо пана саметехи ниппха̄дитабха̄вам̣ дӣпетӣти айаметесам̣ висесо дукантаравачане ка̄ран̣ам̣. еттха ча аппаччайа̄ асан̇кхата̄ти бахувачананиддесо авиниччхитаттхапариччхедадассанавасена ма̄тика̄т̣хапанато катоти ведитаббо. уддесена хи кусала̄дисабха̄ва̄нам̣ дхамма̄нам̣ аттхита̄маттам̣ вуччати, на париччхедоти апариччхедена бахувачанена уддесо вуттоти. рӯпанти рӯпа̄йатанам̣ патхавийа̄ди ва̄. пуримасмим̣ аттхавикаппе рӯпа̄йатанасса асан̇гахитата̄ а̄паджджатӣти руппаналаккхан̣ам̣ ва̄ рӯпанти айам̣ аттханайо вутто. таттха рӯпанти руппанасабха̄во. на луджджати на палуджджатӣти йо гахито татха̄ на хоти, со локоти там̣гахан̣арахита̄нам̣ локуттара̄нам̣ наттхи локата̄. дуккхасаччам̣ ва̄ локо, таттха тенева локасабха̄вена видита̄ти локийа̄.

евам̣ санте чаккхувин̃н̃а̄н̣ена виджа̄нитаббасса рӯпа̄йатанасса тенева навиджа̄нитаббасса садда̄йатана̄дикасса ча на̄натта̄ двиннампи пада̄нам̣ аттхана̄наттато дуко хоти. евам̣ пана дуке вуччама̄не дукабахута̄ а̄паджджати, йаттака̄ни вин̃н̃а̄н̣а̄ни, таттака̄ дука̄ вутта̄ саматта̄ т̣хапетва̄ саббадхамма̄рамман̣а̄ни вин̃н̃а̄н̣а̄ни. тесу ча дукасса паччхедо а̄паджджати, татха̄ ча сати ‘‘кеначӣ’’ти падам̣ саббавин̃н̃а̄н̣асан̇га̄хакам̣ на сийа̄, ниддесена ча вируддхам̣ идам̣ вачанам̣. йо ча таттха ‘‘йе те дхамма̄ чаккхувин̃н̃еййа̄, на те дхамма̄ сотавин̃н̃еййа̄ти айам̣ дуко на хотӣ’’ти пат̣иседхо като, со ча катхам̣ йуджджеййа. на хи саматтха̄ ат̣т̣хакатха̄ па̄л̣им̣ пат̣иседхетунти, на ча кеначи-саддасса тенева̄ти айам̣ падаттхо самбхавати, ‘‘кеначӣ’’ти етасса а̄дипадасса анийамитам̣ йам̣ кин̃чи екам̣ падаттхо, там̣ ватва̄ вуччама̄насса ‘‘кеначӣ’’ти дутийападасса йам̣ кин̃чи апарам̣ анийамитам̣ падаттхоти локасиддхаметам̣, татхева ча ниддесо паватто, на четтха вин̃н̃а̄таббадхаммабхедена дукабхедо саматто а̄паджджати йаттака̄ вин̃н̃а̄табба̄, таттака̄ дука̄ти, тасма̄ наттхи дукабахута̄. на хи екам̣йева вин̃н̃а̄таббам̣ кеначи вин̃н̃еййам̣ кеначи на вин̃н̃еййан̃ча, кинту апарампи апарампӣти саббавин̃н̃а̄таббасан̇гахе дуко саматто хоти, еван̃ча сати ‘‘кеначӣ’’ти падам̣ анийамена саббавин̃н̃а̄н̣асан̇га̄хаканти сиддхам̣ хоти, вин̃н̃а̄н̣ана̄наттена ча вин̃н̃а̄таббам̣ бхиндитва̄ айам̣ дуко вутто, на вин̃н̃а̄табба̄нам̣ аттхантарата̄йа̄ти. етасса пана дукасса никкхепара̄синиддесо дукасан̇гахитадхаммекадесесу дукапададвайаппаваттидассанавасена паватто. аттхуддха̄раниддесо ниравасесадукасан̇гахитадхаммадассанавасена̄ти ведитаббо.

14-19. чаккхутопи…пе… манатопӣти чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дивӣтхӣсу таданугатамановин̃н̃а̄н̣авӣтхӣсу ча кин̃ча̄пи кусала̄дӣнампи паватти аттхи, ка̄ма̄сава̄дайо ева пана ван̣ато йӯсам̣ вийа паггхаран̣акаасучибха̄вена санданти, тасма̄ те ева ‘‘а̄сава̄’’ти вуччанти. таттха хи паггхаран̣акаасучимхи нирул̣хо а̄савасаддоти. дхаммато йа̄ва готрабхунти тато парам̣ маггапхалесу аппаваттито вуттам̣. ете хи а̄рамман̣акаран̣авасена дхамме гаччханта̄ тато парам̣ на гаччхантӣти. нану тато парам̣ бхаван̇га̄дӣнипи гаччхантӣти че? на, тесампи пуббе а̄ламбитесу локийадхаммесу са̄савабха̄вена антогадхатта̄ тато парата̄бха̄вато. еттха ча готрабхувачанена готрабхувода̄напхаласама̄паттипуреча̄рикапарикамма̄ни вутта̄нӣти ведитабба̄ни, пат̣хамамаггапуреча̄рикамева ва̄ готрабху авадхинидассанабха̄вена гахитам̣, тато парам̣ маггапхаласама̄ната̄йа пана ан̃н̃есу маггесу маггавӣтхийам̣ пхаласама̄паттивӣтхийам̣ ниродха̄нантаран̃ча паваттама̄несу пхалесу нибба̄не ча паватти нива̄рита̄ а̄сава̄нанти ведитабба̄. савантӣти гаччханти. дувидхо хи авадхи абхивидхивисайо анабхивидхивисайо ча. абхивидхивисайам̣ кирийа̄ бйа̄петва̄ паваттати ‘‘а̄бхавагга̄ бхагавато йасо гато’’ти, итарам̣ бахи катва̄ ‘‘а̄па̄т̣алипутта̄ вут̣т̣хо дево’’ти. айан̃ча а̄-ка̄ро абхивидхиаттхо идха гахитоти ‘‘антокаран̣аттхо’’ти вуттам̣.

чирапа̄рива̄сийат̣т̣хо чирапаривуттхата̄ пура̄н̣абха̄во. а̄ди-саддена ‘‘пурима̄, бхиккхаве, кот̣и на пан̃н̃а̄йати бхаватан̣ха̄йа̄’’ти (а. ни. 10.62) идам̣ суттам̣ сан̇гахитам̣. авиджджа̄савабхава̄сава̄нан̃ча чирапаривуттхата̄йа дассита̄йа таббха̄вабха̄вӣнам̣ ка̄ма̄савадит̣т̣ха̄сава̄нан̃ча чирапаривуттхата̄ дассита̄ хоти. ан̃н̃есупи йатха̄вутте дхамме ока̄сан̃ча а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттама̄несу ма̄на̄дӣсу виджджама̄несу аттаттанийа̄дигга̄хавасена абхибйа̄панам̣ мадакаран̣авасена а̄савасадисата̄ ча етесам̣йева, на̄н̃н̃есанти етесвева а̄савасаддо нирул̣хо дат̣т̣хаббо. а̄йатам̣ ва̄ саванти пхалантӣти а̄сава̄. на хи кин̃чи сам̣са̄радуккхам̣ а̄савехи вина̄ уппаджджама̄нам̣ аттхӣти. а̄рамман̣абха̄вена йе дхамма̄ ван̣о вийа а̄саве паггхаранти, те асампайоге атаббха̄вепи саха а̄савехӣти са̄сава̄, а̄сававантоти аттхо.

оса̄надуке ‘‘но а̄сава̄ кхо пана̄’’ти аватва̄ ‘‘а̄сававиппайутта̄ кхо пана̄’’ти вачанам̣ са̄сава̄нам̣ сахетука̄нам̣ вийа сампайуттехи там̣сахитата̄ на хотӣти дассанаттхам̣. евам̣ сесагоччхакесупи йатха̄самбхавам̣ виппайуттаггахан̣е пайоджанам̣ дат̣т̣хаббам̣. апича ‘‘но а̄сава̄ кхо пана дхамма̄ са̄сава̄’’ти идам̣ падам̣ чатуттхадуке дутийападена нинна̄нам̣, на ча екена дуко хоти, тасма̄ а̄сававиппайуттападамева гахетва̄ оса̄надукайоджана̄ н̃а̄йа̄гата̄ти ката̄. хетугоччхаке пана хетувиппайутта̄нам̣ сахетуката̄ наттхӣти те гахетва̄ дукайоджана̄йа асаккун̣еййатта̄ нахетупадам̣ гахетва̄ оса̄надукайоджана̄ ката̄. йе ва̄ пана пат̣хаме дуке дутийасса паккхепе еко, татийасса две, пат̣хамасса дутийе еко, татийе две, дутийасса татийе еко, дутийе ча татийасса екоти ат̣т̣ха дука̄ лаббханти, тесу тӣхи итаре ча найато дассита̄ти ведитабба̄. еса найо сесагоччхакесупи.

20-25. килесакаммавипа̄кават̣т̣а̄нам̣ паччайабха̄вена таттха сам̣йодженти, сатипи ан̃н̃есам̣ таппаччайабха̄ве на вина̄ сам̣йоджана̄ни тесам̣ таппаччайабха̄во аттхи, орамбха̄гийуддхамбха̄гийасан̇гахитехи ча там̣там̣бхаваниббаттакакамманийамо бхаванийамо ча хоти, на ча упаччхиннасам̣йоджанасса ката̄нипи камма̄ни бхавам̣ ниббаттентӣти. сам̣йоджетабба̄ти ва̄ сам̣йоджанийа̄, сам̣йоджане нийутта̄ти ва̄. дӯрагатассапи а̄кад̣д̣ханато ниссаритум̣ аппада̄навасена бандханам̣ сам̣йоджанам̣, гантхакаран̣ам̣ сан̇кхаликачаккалака̄нам̣ вийа пат̣ибаддхата̄каран̣ам̣ ва̄ гантханам̣ гантхо, сам̣силисакаран̣ам̣ йоджанам̣ йоготи айаметесам̣ висесоти ведитаббо. дхамма̄нам̣ сабха̄вакиччависесан̃н̃уна̄ пана бхагавата̄ сампайуттесу а̄рамман̣есу таппаччайесу ча техи техи ниппха̄дийама̄нам̣ там̣ там̣ киччависесам̣ пассантена те те дхамма̄ татха̄ татха̄ а̄савасам̣йоджанагантха̄дивасена вутта̄ти ‘‘киматтхам̣ етейева дхамма̄ евам̣ вутта̄, касма̄ ча вутта̄ ева пуна вутта̄’’ти на чодетаббаметам̣.

26-37. гантханийа̄ти еттха айаман̃н̃о аттхо ‘‘гантхакаран̣ам̣ гантханам̣, гантхане нийутта̄ти гантханийа̄, гантхайитум̣ саккун̣еййа̄, гантхайитум̣ арахантӣти ва̄ гантханийа̄’’ти. евам̣ огханийа̄дӣсупи дат̣т̣хаббам̣. тена̄тиккаматӣти етам̣ дха̄тваттхам̣ гахетва̄ огханийа̄ти падасиддхи ката̄.

50-54. дхаммасабха̄вам̣ аггахетва̄ парато а̄масантӣти пара̄ма̄са̄. паратоти ничча̄дито. а̄масантӣти сабха̄вапат̣иседхена паримаджджанти.

55-68. сабха̄вато виджджама̄нам̣ авиджджама̄нам̣ ва̄ вичиттасан̃н̃а̄йа сан̃н̃итам̣ а̄рамман̣ам̣ аггахетва̄ аппаваттито а̄ламбама̄на̄ дхамма̄ са̄рамман̣а̄. чинтанам̣ гахан̣ам̣ а̄рамман̣ӯпаладдхи. четаси нийутта̄, четаса̄ сам̣сат̣т̣ха̄ ва̄ четасика̄. дуббин̃н̃еййана̄наттата̄йа екӣбха̄вамивупагаманам̣ нирантарабха̄вупагаманам̣. йесам̣ рӯпа̄нам̣ читтам̣ сахаджа̄тапаччайо хоти, тесам̣ читтасса ча сувин̃н̃еййана̄наттанти нирантарабха̄ва̄нупагаманам̣ ведитаббам̣. екато ваттама̄на̄пӣти апи-саддо ко пана ва̄до екато аваттама̄на̄ти етаматтхам̣ дӣпети. идаметтха вича̄ретаббам̣ – авиниббхогарӯпа̄нам̣ ким̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣сат̣т̣хата̄, уда̄ху висам̣сат̣т̣хата̄ти? висум̣ а̄рамман̣абха̄вена сувин̃н̃еййана̄наттатта̄ на сам̣сат̣т̣хата̄, на̄пи висам̣сат̣т̣хата̄ сам̣сат̣т̣ха̄ти ана̄сан̇канӣйасабха̄ватта̄. чатуннан̃хи кхандха̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣сат̣т̣хасабха̄ватта̄ рӯпанибба̄нехипи со сам̣сат̣т̣хабха̄во аттхи наттхӣти сийа̄ а̄сан̇ка̄, тасма̄ тесам̣ итарехи, итаресан̃ча техи висам̣сат̣т̣хасабха̄вата̄ вуччати, на пана рӯпа̄нам̣ рӯпехи каттхачи сам̣сат̣т̣хата̄ аттхӣти тада̄сан̇ка̄бха̄вато висам̣сат̣т̣хата̄ ча рӯпа̄нам̣ рӯпехи на вуччатӣти. еса хи тесам̣ сабха̄воти. читтасам̣сат̣т̣хасамут̣т̣ха̄на̄дипадесу сам̣сат̣т̣хасамут̣т̣ха̄на̄дисадда̄ читтасадда̄пеккха̄ти паччекам̣ читтасаддасамбандхатта̄ читтасам̣сат̣т̣ха̄ ча те читтасамут̣т̣ха̄на̄ ча̄ти паччекам̣ йоджетва̄ аттхо вутто. упа̄дийантева̄ти бхӯта̄ни ган̣ханти ева, ниссайанти ева̄ти аттхо. йатха̄ бхӯта̄ни упа̄дийанти гайханти ниссӣйанти, на татха̄ ета̄ни гайханти ниссӣйанти, тасма̄ упа̄да̄. атха ва̄ бхӯта̄ни амун̃читва̄ тесам̣ ван̣н̣анибха̄дибха̄вена гахетаббато упа̄да̄.

75-82. сам̣килит̣т̣хаттике вуттанайена̄ти сам̣-саддам̣ апанетва̄ килисантӣти килеса̄тиа̄дина̄ найена.

83-100. ка̄ма̄вачара̄дӣсу айамапаро аттхо – ка̄матан̣ха̄ ка̄мо, евам̣ рӯпа̄рӯпатан̣ха̄ рӯпам̣ арӯпан̃ча. а̄рамман̣акаран̣авасена та̄ни йаттха авачаранти, те ка̄ма̄вачара̄дайоти. еван̃хи сати ан̃н̃абхӯмӣсу уппаджджама̄на̄нам̣ ака̄ма̄вачара̄дита̄ ка̄ма̄вачара̄дита̄ ча на̄паджджатӣти сиддхам̣ хоти. никкхепакан̣д̣епи ‘‘еттха̄вачара̄’’ти вачанам̣ авӣчипараниммитапариччхиннока̄са̄йа ка̄матан̣ха̄йа а̄рамман̣абха̄вам̣ сандха̄йа вуттанти ведитаббам̣, тадока̄сата̄ ча тан̣ха̄йа таннинната̄йа ведитабба̄. йади парийа̄паннасаддасса антогадха̄ти айаматтхо, магга̄дидхамма̄нан̃ча локуттарантогадхатта̄ парийа̄панната̄ а̄паджджати. на хи ‘‘парийа̄панна̄’’ти еттха тебхӯмакагахан̣ам̣ аттхӣти? на̄паджджати саббада̄ паваттама̄насса паччаккхасса локасса васена парийа̄паннаниччхайато. атха ва̄ париччхедака̄рика̄йа тан̣ха̄йа париччхиндитва̄ а̄панна̄ пат̣ипанна̄ гахита̄ти парийа̄панна̄.

анӣйа-саддо бахула̄ каттуабхидха̄йакоти ват̣т̣ача̄ракато ниййантӣти ниййа̄нӣйа̄, нӣ-ка̄расса рассаттам̣ йа-ка̄расса ча ка-ка̄раттам̣ катва̄ ‘‘ниййа̄ника̄’’ти вуттам̣, ниййа̄накаран̣асӣла̄ ва̄ ниййа̄ника̄. уттаритаббасса ан̃н̃асса ниддит̣т̣хасса абха̄ва̄ ниддисийама̄на̄ сауттара̄ дхамма̄ва уттаритабба̄ти ‘‘атта̄на’’нти а̄ха. ра̄га̄дӣнанти ра̄га̄дӣнам̣ дасаннам̣ килеса̄нам̣ саббанийата̄кусала̄нам̣ ва̄. техи на̄наппака̄радуккханиббаттакехи абхибхӯта̄ сатта̄ канданти аканданта̄пи канданака̄ран̣абха̄вато. йасма̄ пана паха̄некат̣т̣хата̄васена ча ‘‘саран̣а̄’’ти а̄ха, тасма̄ ‘‘ра̄га̄дӣна’’нти вачанена ра̄гадосамоха̄ва гахита̄ти н̃а̄йати. ран̣а-саддо ва̄ ра̄га̄дирен̣ӯсу нирул̣хо дат̣т̣хаббо, ран̣ам̣ ва̄ йуддхам̣, ‘‘ка̄ма̄ те пат̣хама̄ сена̄’’ти (су. ни. 438; маха̄ни. 28, 68, 149; чӯл̣ани. нандама̄н̣авапуччха̄ниддеса 47) евама̄дика̄ ча акусала̄ сена̄ арийамаггайуддхена джетаббатта̄ сайуддхатта̄ ‘‘саран̣а̄’’ти вуччантӣти. аран̣авибхан̇гасутте (ма. ни. 3.323 а̄дайо) пана садуккха̄ саупагха̄та̄ саупа̄йа̄са̄ сапарил̣а̄ха̄ миччха̄пат̣ипада̄бхӯта̄ ка̄масукха̄нуйога̄дайо ‘‘саран̣а̄’’ти вутта̄ти дуккха̄дӣнам̣ ран̣абха̄во танниббаттакасабха̄ва̄нам̣ акусала̄нам̣ саран̣ата̄ ча ведитабба̄.

пит̣т̣хидука̄ саматта̄.

суттантикадукама̄тика̄падаван̣н̣ана̄

101-108. виджджа̄ра̄сантогадхадхамма̄ виджджа̄сабха̄гата̄йа тадекадесе виджджа̄кот̣т̣ха̄се ваттантӣти вутта̄. ваджирасса йаттха там̣ патати, таттха абхеджджам̣ на̄ма кин̃чи ман̣ипа̄са̄н̣а̄ди наттхи, на ча тена гаманамагго вирухати, евамева арахаттамаггена йаттха со уппаджджати, тасмим̣ санта̄не абхеджджо килесо на̄ма наттхи, на ча бхинно пуна вирухатӣти ваджирупамата̄ ведитабба̄. тадупача̄рена ба̄ла̄ йатха̄ ‘‘ман̃ча̄ гхосантӣ’’ти. кан̣ха̄бхиджа̄тӣти апа̄йа̄ вуччанти мануссесу ча добхаггийам̣. тапанасса ва̄ дуккхасса хита̄ти тапанийа̄.

да̄са̄дӣсупи сиривад̣д̣хака̄дисадда̄ вийа ататхатта̄ вачанаматтамева адхика̄рам̣ катва̄ паватта̄ адхивачана̄. йасма̄ пана адхивачананируттипан̃н̃аттипада̄ни сама̄наттха̄ни, саббан̃ча вачанам̣ адхивачана̄дибха̄вам̣ бхаджати, тасма̄ тесупи вачанависесесу висесена паваттехи адхивачана̄дисаддехи сабба̄ни вачана̄ни аттхаппака̄санаса̄ман̃н̃ена вутта̄нӣти етена̄дхиппа̄йена айам̣ аттхайоджана̄ ката̄ти ведитабба̄. атха ва̄ адхи-саддо упарибха̄ге, упари вачанам̣ адхивачанам̣. касса упари? пака̄сетаббасса аттхасса̄ти видитова̄йаматтхо. адхӣнам̣ ва̄ вачанам̣ адхивачанам̣. кена адхӣнам̣? аттхена. татха̄ там̣там̣аттхаппака̄сане ниччхитам̣, нийатам̣ ва̄ вачанам̣ нирутти. патхавӣдха̄тупуриса̄дитам̣там̣пака̄рена н̃а̄панато пан̃н̃аттӣти евам̣ адхивачана̄дипада̄нам̣ саббавачанесу паватти ведитабба̄. ан̃н̃атха̄ сиривад̣д̣хакадханавад̣д̣хакаппака̄ра̄намева абхила̄па̄нам̣ адхивачаната̄, абхисан̇кхаронтӣти евам̣пака̄ра̄намева ниддха̄ран̣авачана̄нам̣ нируттита̄, такко витаккоти евам̣пака̄ра̄намева екамеваттхам̣ тена тена пака̄рена н̃а̄пента̄нам̣ пан̃н̃аттита̄ ча а̄паджджеййа̄ти.

109-118. пхассо ведана̄ти саббада̄пи арӯпадхамма̄нам̣ пхасса̄дина̄макатта̄ патхавийа̄дӣнам̣ кесакумбха̄дина̄мантара̄патти вийа на̄мантара̄на̄паджджанато ча сада̄ аттана̄ва катана̄мата̄йа чатуккхандханибба̄на̄ни на̄макаран̣ат̣т̣хена на̄мам̣. наманам̣ авина̄бха̄вато а̄рамман̣а̄бхимукхата̄, наманахетубхӯтата̄ на̄манам̣. атха ва̄ адхивачанасампхассо вийа адхивачанам̣ на̄мамантарена йе анупачитабодхисамбха̄ра̄нам̣ гахан̣ам̣ на гаччханти, те на̄ма̄йаттаггахан̣а̄ на̄мам̣. рӯпам̣ пана вина̄пи на̄маса̄дханам̣ аттано руппанасабха̄вена гахан̣ам̣ упайа̄тӣти рӯпам̣.

119-123. ито пуббе парикаммам̣ паваттам̣, ито парам̣ бхаван̇гам̣, маджджхе сама̄паттӣти евам̣ сама̄паттӣнам̣ аппана̄париччхедапан̃н̃а̄ сама̄паттикусалата̄. вут̣т̣ха̄не кусалабха̄во пуббе вут̣т̣ха̄не париччхедакаран̣ан̃а̄н̣ам̣. лаккхан̣а̄дивасена аничча̄дивасена ча манаси каран̣ам̣ манасика̄ро.

124-134. сучисӣлата̄ сораччам̣. са̄ хи собханакаммаратата̄ти. саммодакасса, саммодако ва̄ мудубха̄во саммодакамудубха̄во, сан̣хава̄чата̄. ‘‘агуттадва̄рата̄’’ти вутте кесу два̄ресӯти на пан̃н̃а̄йатӣти ‘‘индрийесӯ’’ти вуттам̣. сампаджа̄на̄тӣти сампаджа̄но, тасса бха̄во сампаджан̃н̃ам̣. тадапи н̃а̄н̣ам̣ йасма̄ сампаджа̄на̄ти, тасма̄ ‘‘сампаджа̄на̄тӣти сампаджан̃н̃а’’нти а̄ха. аппат̣исан̇кха̄не нимитте висайе ва̄. вӣрийасӣсена̄ти вӣрийапа̄моккхена. уппаннам̣ баланти вӣрийопаттхамбхена хи кусалабха̄вана̄ балаватӣ тхира̄ уппаджджатӣти татха̄ уппанна̄ балаватӣ кусалабха̄вана̄ балаванто сатта боджджхан̇га̄типи вуччанти. касин̣анимиттам̣ вийа сан̃н̃а̄н̣ам̣ вийа савиггахам̣ вийа ча сут̣т̣ху упалаккхетабба̄ка̄рам̣ ‘‘нимитта’’нти вуччати. саматхо ча евам̣ а̄ка̄роти ‘‘нимитта’’нти вутто. татха̄ хи со паччавеккхантена паччавеккхан̣ато гайхатӣти. уддхаччамива читтам̣ на виккхипатӣти, виккхепапат̣иккхепо ва̄ авиккхепо.

135-142. сӣламева пунаппунам̣ а̄севийама̄нам̣ локийам̣ локуттарампи сӣлам̣ парипӯретӣти ‘‘сӣлапарипӯран̣ато’’ти вуттам̣. сӣласса сампада̄ти ка̄ран̣асӣлампи пхаласӣлампи сампаннасамуда̄йасса екадесавасена вуттам̣. атха ва̄ ‘‘катаме ча тхапати акусала̄ сӣла̄? акусалам̣ ка̄йакаммам̣ акусалам̣ вачӣкаммам̣ па̄пако а̄джӣво’’ти (ма. ни. 2.264) вуттатта̄ саббампи кусала̄кусалам̣ ‘‘сӣла’’нти гахетва̄ таттха кусаласӣлам̣ ниддха̄ретва̄ ‘‘сӣласампада̄’’ти вуттам̣. евам̣ дит̣т̣хисампада̄пи ведитабба̄.

дит̣т̣хивисуддхи кхо пана йатха̄дит̣т̣хисса ча падха̄нанти каммассакатан̃а̄н̣а̄дисан̇кха̄та̄ дит̣т̣хивисуддхи чева̄ти пат̣ипа̄т̣ийа̄ дит̣т̣хивисуддхи дит̣т̣хивисуддхи кхо пана̄ти ча пададвайасса сама̄натта̄ пан̃н̃а̄. йатха̄дит̣т̣хисса̄ти ниббаттитаппака̄радит̣т̣хисса ниббаттетаббападха̄на̄нурӯпадит̣т̣хисса ва̄ йатха̄дит̣т̣хипаваттакирийасса ва̄. сам̣веготи сахоттаппам̣ н̃а̄н̣ам̣, оттаппамева ва̄. саматтам̣ туссанам̣ титти сантут̣т̣хи, наттхи етасса сантут̣т̣хӣти асантут̣т̣хи, асантут̣т̣хисса бха̄во асантут̣т̣хита̄. вӣрийаппава̄хе паваттама̄не антара̄ ева пат̣игаманам̣ ниваттанам̣ пат̣ива̄нам̣, там̣ асса аттхӣти пат̣ива̄нӣ, на пат̣ива̄нӣ аппат̣ива̄нӣ, тасса бха̄во аппат̣ива̄нита̄. вимуччанам̣ на̄ма а̄рамман̣е адхимуттата̄ килесехи саббасан̇кха̄рехи ча ниссат̣ата̄ ча. пат̣исандхивасена̄ти килеса̄нам̣ там̣там̣маггаваджджха̄нам̣ уппаннамагге кхандхасанта̄не пуна сам̣даханавасена. ануппа̄дабхӯтети там̣там̣пхале. ануппа̄дапарийоса̄нети ануппа̄дакаро магго ануппа̄до, тасса парийоса̄не.

суттантикадукама̄тика̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

дукама̄тика̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.