9. меттасуттаван̣н̣ана̄
62. наваме ма̄, бхиккхаве, пун̃н̃а̄нанти (итиву. ат̣т̣ха. 62) еттха ма̄ти пат̣иседхе нипа̄то. пун̃н̃а-саддо ‘‘кусала̄нам̣, бхиккхаве, дхамма̄нам̣ сама̄да̄нахету евамидам̣ пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣ’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 3.80) пун̃н̃апхале а̄гато. ‘‘авиджджа̄гатойам̣, бхиккхаве, пурисапуггало пун̃н̃ан̃че сан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхаротӣ’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 2.51) ка̄марӯпа̄вачарасучаритесу. ‘‘пун̃н̃ӯпагам̣ хоти вин̃н̃а̄н̣а’’нтиа̄дӣсу (сам̣. ни. 2.51) сугативисесабхӯте упапаттибхаве. ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, пун̃н̃акирийаваттхӯни да̄намайам̣ пун̃н̃акирийаваттху, сӣламайам̣ пун̃н̃акирийаваттху, бха̄вана̄майам̣ пун̃н̃акирийаваттхӯ’’тиа̄дӣсу (итиву. 60; дӣ. ни. 3.305; а. ни. 8.36) кусалачетана̄йам̣. идха пана тебхӯмакакусаладхамме ведитаббо. бха̄йиттха̄ти еттха дувидхам̣ бхайам̣ н̃а̄н̣абхайам̣, са̄раджджабхайанти. таттха ‘‘йепи те, бхиккхаве, дева̄ дӣгха̄йука̄ ван̣н̣аванто сукхабахула̄ уччесу вима̄несу чират̣т̣хитика̄, тепи татха̄гатасса дхаммадесанам̣ сутва̄ йебхуййена бхайам̣ сам̣вегам̣ санта̄сам̣ а̄паджджантӣ’’ти (а. ни. 4.33) а̄гатам̣ н̃а̄н̣абхайам̣. ‘‘ахудева бхайам̣, аху чхамбхитаттам̣, аху ломахам̣со’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.318) а̄гатам̣ са̄раджджабхайам̣. идха̄пи са̄раджджабхайамева. айан̃хеттха аттхо – бхиккхаве, дӣгхараттам̣ ка̄йавачӣсам̣йамо ваттаппат̣иваттапӯран̣ам̣ ека̄санам̣ екасеййам̣ индрийадамо дхутадхаммехи читтасса ниггахо сатисампаджан̃н̃ам̣ каммат̣т̣ха̄на̄нуйогавасена вӣрийа̄рамбхоти евама̄дӣни йа̄ни бхиккхуна̄ нирантарам̣ паваттетабба̄ни пун̃н̃а̄ни, техи ма̄ бха̄йиттха, ма̄ бхайам̣ санта̄сам̣ а̄паджджиттха. екаччасса дит̣т̣хадхаммасукхасса упародхабхайена сампара̄йиканибба̄насукхада̄йакехи пун̃н̃ехи ма̄ бха̄йиттха̄ти. ниссакке идам̣ са̄мивачанам̣.
ида̄ни тато абха̄йитаббабха̄ве ка̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘сукхассета’’нтиа̄дима̄ха. таттха сукха-саддо ‘‘сукхо буддха̄намуппа̄до, сукха̄ вира̄гата̄ локе’’тиа̄дӣсу (дха. па. 194) сукхамӯле а̄гато. ‘‘йасма̄ ча кхо, маха̄ли, рӯпам̣ сукхам̣ сукха̄нупатитам̣ сукха̄вакканта’’нтиа̄дӣсу (сам̣. ни. 3.60) сукха̄рамман̣е. ‘‘йа̄ван̃чидам̣, бхиккхаве, на сукарам̣ аккха̄нена па̄пун̣итум̣ йа̄ва сукха̄ сагга̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.255) сукхапаччайат̣т̣ха̄не. ‘‘сукхо пун̃н̃асса уччайо’’тиа̄дӣсу (дха. па. 118) сукхахетумхи. ‘‘дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄ ете дхамма̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.82) абйа̄падждже. ‘‘нибба̄нам̣ парамам̣ сукха’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 2.215; дха. па. 203, 204) нибба̄не. ‘‘сукхасса ча паха̄на̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.232; ма. ни. 1.271; сам̣. ни. 2.152) сукхаведана̄йам̣. ‘‘адуккхамасукхам̣ сантам̣, сукхамиччева бха̄сита’’нтиа̄дӣсу (сам̣. ни. 4.253; итиву. 53) упеккха̄ведана̄йам̣. ‘‘двепи майа̄, а̄нанда, ведана̄ вутта̄ парийа̄йена сукха̄ ведана̄ дуккха̄ ведана̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.89) ит̣т̣хасукхесу. ‘‘сукхо випа̄ко пун̃н̃а̄на’’нтиа̄дӣсу (пет̣ако. 23) ит̣т̣хавипа̄ке. идха̄пи ит̣т̣хавипа̄ке ева дат̣т̣хаббо. ит̣т̣хасса̄тиа̄дӣсу иччхитаббато чева анит̣т̣хаппат̣ипаккхато ча ит̣т̣хасса. каманӣйато манасмин̃ча каманато пависанато кантасса. пийа̄йитаббато сантаппанато ча пийасса. мананӣйато манасса вад̣д̣ханато ча мана̄пасса̄ти аттхо ведитаббо. йадидам̣ пун̃н̃а̄нӣти пун̃н̃а̄нӣти йадидам̣ вачанам̣, етам̣ сукхасса ит̣т̣хасса випа̄касса адхивачанам̣ на̄мам̣. сукхассетам̣ йадидам̣ пун̃н̃а̄нӣти пхалена ка̄ран̣асса абхедопача̄рам̣ вадати. тена катӯпачита̄нам̣ пун̃н̃а̄нам̣ авассам̣бха̄випхалам̣ сутва̄ аппаматтена саккаччам̣ пун̃н̃а̄ни каттабба̄нӣти пун̃н̃акирийа̄йам̣ нийоджети, а̄даран̃ча несам̣ таттха уппа̄дети.
ида̄ни аттана̄ сунеттака̄ле катена пун̃н̃акаммена дӣгхараттам̣ паччанубхӯтам̣ бхавантараппат̣иччханнам̣ ул̣а̄ратарам̣ пун̃н̃авипа̄кам̣ уда̄харитва̄ таматтхам̣ па̄кат̣атарам̣ каронто ‘‘абхиджа̄на̄ми кхо пана̄ха’’нтиа̄дима̄ха. таттха абхиджа̄на̄мӣти абхивисит̣т̣хена н̃а̄н̣ена джа̄на̄ми, паччаккхато буджджха̄ми. дӣгхараттанти чирака̄лам̣. пун̃н̃а̄нанти да̄на̄дӣнам̣ кусаладхамма̄нам̣. сатта васса̄нӣти сатта сам̣ваччхара̄ни. меттачиттанти миджджатӣти метта̄, синийхатӣти аттхо. митте бхава̄, миттасса ва̄ еса̄ паваттӣтипи метта̄. лаккхан̣а̄дито пана хита̄ка̄раппаваттилаккхан̣а̄, хитӯпасам̣ха̄рараса̄, а̄гха̄тавинайапаччупат̣т̣ха̄на̄, сатта̄нам̣ мана̄пабха̄вадассанападат̣т̣ха̄на̄. бйа̄па̄дӯпасамо етисса̄ сампатти, синехасамбхаво випатти. меттачиттам̣ бха̄ветва̄ти метта̄сахагатам̣ читтам̣, читтасӣсена сама̄дхи вуттоти метта̄сама̄дхим̣ мета̄брахмавиха̄рам̣ уппа̄детва̄ чева вад̣д̣хетва̄ ча.
сатта сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппети сатта маха̄каппе. сам̣ват̣т̣авиват̣т̣аггахан̣енева хи сам̣ват̣т̣ат̣т̣ха̄йививат̣т̣ат̣т̣ха̄йинопи гахита̄. имам̣ локанти ка̄малокам̣. сам̣ват̣т̣ама̄не суданти сам̣ват̣т̣ама̄не, суданти нипа̄таматтам̣, випаджджама̄нети аттхо. ‘‘варасам̣ваттат̣т̣ха̄не суда’’нтипи пат̣ханти. каппети ка̄ле. каппасӣсена хи ка̄ло вутто, ка̄ле кхӣйама̄не саббопи кхӣйатева. йатха̄ха – ‘‘ка̄ло гхасати бхӯта̄ни, сабба̄нева сахаттана̄’’ти (джа̄. 1.2.190). ‘‘а̄бхассарӯпаго хомӣ’’ти вуттатта̄ теджосам̣ват̣т̣авасенеттха каппавут̣т̣ха̄нам̣ ведитаббам̣. а̄бхассарӯпаготи таттха пат̣исандхиггахан̣авасена а̄бхассарабрахмалокам̣ упагаччха̄мӣти а̄бхассарӯпаго хоми. виват̣т̣ама̄нети сан̣т̣хахама̄нети аттхо. сун̃н̃ам̣ брахмавима̄нам̣ упападжджа̄мӣти кассачи саттасса таттха ниббаттасса абха̄вато сун̃н̃ам̣ йам̣ пат̣хамаджджха̄набхӯмисан̇кха̄там̣ брахмавима̄нам̣ а̄дито ниббаттати, там̣ пат̣исандхиггахан̣авасена упападжджа̄ми упеми.
брахма̄ти ка̄ма̄вачарасаттехи висит̣т̣хат̣т̣хена татха̄ татха̄ брӯхитагун̣ата̄йа брахмавиха̄рато ниббаттанат̣т̣хена ча брахма̄. брахмапа̄рисаджджабрахмапурохитехи маханто брахма̄ти маха̄брахма̄, тато ева те абхибхавитва̄ т̣хитатта̄ абхибхӯ. техи на кеначипи гун̣ена абхибхӯтоти анабхибхӯто. ан̃н̃адаттхӯти екам̣савачане нипа̄то. дассанато дасо, атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄нам̣ дассанасаматтхо абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣ена пасситаббам̣ пасса̄мӣти аттхо. сесабрахма̄нам̣ иддхипа̄дабха̄вана̄балена аттано читтан̃ча мама васе ваттемӣти васаваттӣ хомӣти йоджетаббам̣. тада̄ кира бодхисатто ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣпи сама̄но татха̄ саттахитам̣ аттано па̄рамипӯран̣ан̃ча олокенто та̄су ева двӣсу джха̄набхӯмӣсу никанти уппа̄детва̄ метта̄брахмавиха̄равасена апара̄парам̣ сам̣сари. тена вуттам̣ ‘‘сатта васса̄ни…пе… васаваттӣ’’ти.
евам̣ бхагава̄ рӯпа̄вачарапун̃н̃асса випа̄камахантатам̣ пака̄сетва̄ ида̄ни ка̄ма̄вачарапун̃н̃ассапи випа̄кам̣ дассенто ‘‘чхаттим̣саккхатту’’нтиа̄дима̄ха. таттха сакко ахосинти чхаттим̣саккхаттум̣ чхаттим̣сава̄ре ан̃н̃аттха анупападжджитва̄ нирантарам̣ сакко дева̄наминдо та̄ватим̣садевара̄джа̄ ахосим̣. ра̄джа̄ ахосинтиа̄дӣсу чатӯхи аччхарийадхаммехи чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи ча локам̣ ран̃джетӣти ра̄джа̄. чаккаратанам̣ ваттети, чатӯхи сампаттичаккехи ваттати, техи ча парам̣ ваттети, парахита̄йа ча ирийа̄патхачакка̄нам̣ ватто етасмим̣ аттхӣти чаккаваттӣ. ‘‘ра̄джа̄’’ти четтха са̄ман̃н̃ам̣, ‘‘чаккаваттӣ’’ти висесам̣. дхаммена чаратӣти дхаммико, н̃а̄йена самена ваттатӣти аттхо. дхамменева раджджам̣ лабхитва̄ ра̄джа̄ джа̄тоти дхаммара̄джа̄, дасавидхе кусаладхамме агарахите ча ра̄джадхамме нийуттоти дхаммико. тена ча дхаммена сакалам̣ локам̣ ран̃джетӣти дхаммара̄джа̄. парахитадхаммакаран̣ена ва̄ дхаммико, аттахитадхаммакаран̣ена дхаммара̄джа̄. йасма̄ чаккаваттӣ дхаммена н̃а̄йена раджджам̣ адхигаччхати, на адхаммена, тасма̄ вуттам̣ ‘‘дхаммена ладдхараджджатта̄ дхаммара̄джа̄’’ти.
чатӯсу диса̄су самуддапарийоса̄ната̄йа ча̄туранта̄ на̄ма таттха таттха дӣпе маха̄патхавӣти а̄ха ‘‘пураттхима…пе… иссаро’’ти. виджита̄вӣти виджетаббасса виджитава̄, ка̄макодха̄дикасса аббхантарасса пат̣ира̄джабхӯтасса ба̄хирасса ча ариган̣асса виджайӣ виджинитва̄ т̣хитоти аттхо. ка̄мам̣ чаккаваттино кеначи йуддхам̣ на̄ма наттхи, йуддхена пана са̄дхетаббасса виджайасса сиддхийа̄ ‘‘виджитасан̇га̄мо’’ти вуттам̣. джанападо ва̄ чатуббидхааччхарийадхаммена саманна̄гато асмим̣ ра̄джини тха̄варийам̣ кеначи асам̣ха̄рийам̣ дал̣хабхаттибха̄вам̣ патто, джанападе ва̄ аттано дхаммика̄йа пат̣ипаттийа̄ тха̄варийам̣ тхирабха̄вам̣ паттоти джанападаттха̄варийаппатто. чан̣д̣асса хи ран̃н̃о балидан̣д̣а̄дӣхи локам̣ пӣл̣айато манусса̄ маджджхимаджанападам̣ чхад̣д̣етва̄ паббатасамуддатӣракандара̄дӣни нисса̄йа паччанте ва̄сам̣ каппенти. атимудукасса ран̃н̃о чорехи са̄хасикадханавилопапӣл̣ита̄ манусса̄ паччантам̣ паха̄йа джанападамаджджхе ва̄сам̣ каппенти. ити еварӯпе ра̄джини джанападо тхирабха̄вам̣ на па̄пун̣а̄ти.
саттаратанасаманна̄гатоти чаккаратана̄дӣхи саттахи ратанехи самупето. тесу хи ра̄джа̄ чаккаваттӣ чаккаратанена аджитам̣ джина̄ти, хаттхиассаратанехи виджите сукхенева анувичарати, парин̣а̄йакаратанена виджитаманураккхати, авасесехи упабхогасукхаманубхавати. пат̣хамена часса усса̄хасаттийого, паччхимена мантасаттийого, хаттхиассагахапатиратанехи пабхусаттийого супарипун̣н̣о хоти. иттхиман̣иратанехи упабхогасукхаманубхавати, сесехи иссарийасукхам̣. висесато часса пурима̄ни тӣн̣и адосакусаламӯладжанитакамма̄нубха̄вена сампаджджанти, маджджхима̄ни алобхакусаламӯладжанитакамма̄нубха̄вена, паччхимамекам̣ амохакусаламӯладжанитакамма̄нубха̄вена̄ти.
сӯра̄ти саттиванто, ниббхайа̄ти аттхоти а̄ха ‘‘абхӣруно’’ти. ан̇ганти ка̄ран̣ам̣. йена ка̄ран̣ена ‘‘вӣра̄’’ти вуччеййум̣, там̣ вӣран̇гам̣. тена̄ха ‘‘вӣрийассетам̣ на̄ма’’нти. йа̄ва чаккава̄л̣апаббата̄ чаккасса ваттанато ‘‘чаккава̄л̣апаббатам̣ сӣмам̣ катва̄ т̣хитасамуддапарийанта’’нти вуттам̣. адан̣д̣ена̄ти имина̄ дханадан̣д̣асса сарӣрадан̣д̣асса ча акаран̣ам̣ вуттам̣. асаттхена̄ти имина̄ пана сена̄йа йуджджханасса̄ти тадубхайам̣ дассетум̣ ‘‘на дан̣д̣ена̄’’тиа̄ди вуттам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – йе ката̄пара̄дхе сатте сатампи сахассампи ган̣ханти, те дханадан̣д̣ена раджджам̣ ка̄ренти. йе чхеджджабхеджджам̣ ануса̄санти, те саттхадан̣д̣ена. ахам̣ пана дувидхампи дан̣д̣ам̣ паха̄йа адан̣д̣ена аджджха̄васим̣. йе екатодха̄ра̄дина̄ саттхена парам̣ вихет̣хенти, те саттхена раджджам̣ ка̄ренти на̄ма. ахам̣ пана саттхена кхуддакамаккхика̄йа пиванаматтампи лохитам̣ кассачи ануппа̄детва̄ дхамменева ‘‘ехи кхо, маха̄ра̄джа̄’’ти евам̣ пат̣ира̄джӯхи сампат̣иччхита̄гамано вуттаппака̄рам̣ патхавим̣ абхиджинитва̄ аджджха̄васим̣, абхивиджинитва̄ са̄мӣ хутва̄ васинти.
ити бхагава̄ атта̄нам̣ ка̄йасаккхим̣ катва̄ пун̃н̃а̄нам̣ випа̄камахантатам̣ пака̄сетва̄ ида̄ни тамеваттхам̣ га̄тха̄бандханена дассенто ‘‘пасса, пун̃н̃а̄нам̣ випа̄ка’’нтиа̄дима̄ха. сукхесиноти а̄лапанавачанаметам̣, тена сукхапарийесаке сатте а̄мантети. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘пассатха̄’’ти ваттаббе ‘‘пасса̄’’ти вачанабйаттайо катоти дат̣т̣хаббо. манусса̄нам̣ уре саттхам̣ т̣хапетва̄ иччхитадханахаран̣а̄дина̄ ва̄ са̄хасака̄рита̄йа са̄хасика̄, тесам̣ каммам̣ са̄хасикакаммам̣. патхавийа̄ иссаро патхабйоти а̄ха ‘‘путхависа̄мико’’ти.
меттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.