8. аттантапасуттаван̣н̣ана̄
198. ат̣т̣хаме а̄хито ахам̣ма̄но еттха̄ти атта̄, аттабха̄во. идха пана йо паро на хоти, со атта̄, там̣ атта̄нам̣. паранти аттато ан̃н̃ам̣. дит̣т̣хети паччаккхабхӯте. дхаммети упа̄да̄наккхандхадхамме. таттха хи атта̄ бхавати, аттасан̃н̃а̄дит̣т̣хи бхаватӣти аттабха̄васаман̃н̃а̄. тена̄ха ‘‘дит̣т̣хева дхаммети имасмим̣йева аттабха̄ве’’ти. чха̄там̣ вуччати тан̣ха̄ джигхаччха̄хетута̄йа. анто та̄панакилеса̄нанти аттано санта̄не даратхапарил̣а̄хаджананена санта̄панакилеса̄нам̣.
паресам̣ хананагха̄тана̄дина̄ рода̄панато луддо. татха̄ вигха̄такабха̄вена ка̄йачитта̄нам̣ вида̄ланато да̄рун̣о. тхаддхахадайо каккхал̣о. бандхана̄га̄ре нийутто бандхана̄га̄рико.
кхаттийа̄бхисекена̄ти кхаттийа̄нам̣ ка̄таббаабхисекена. сантха̄га̄ранти сантха̄равасена катам̣ ага̄рам̣ йан̃н̃а̄га̄рам̣. саппителена̄ти саппимиссена телена. йамакаснехена хи еса̄ тада̄ ка̄йам̣ аббхан̃джати. ваччхабха̄вам̣ таритва̄ т̣хито ваччхатаро. париккхепакаран̣аттха̄йа̄ти навама̄ла̄хи саддхим̣ даббхехи ведийа̄ париккхипанаттха̄йа. йан̃н̃абхӯмийанти авасесайан̃н̃ат̣т̣ха̄не.
дӯрасамусса̄ритама̄нассева са̄сане самма̄пат̣ипатти самбхавати, на ма̄наджа̄тикасса̄ти а̄ха ‘‘нихатама̄натта̄’’ти. уссаннатта̄ти бахубха̄вато. бхога̄рогйа̄диваттхука̄ мада̄ суппахийа̄ хонти нимиттасса ават̣т̣ха̄нато, на татха̄ кулавиджджа̄мада̄ти кхаттийабра̄хман̣акула̄нам̣ паббаджита̄нампи джа̄тивиджджа̄ нисса̄йа ма̄наджаппанам̣ дуппаджаханти а̄ха ‘‘йебхуййена хи…пе… ма̄нам̣ каронтӣ’’ти. виджа̄тита̄йа̄ти нихӣнаджа̄тита̄йа. патит̣т̣ха̄тум̣ на сакконтӣти сувисуддхам̣ катва̄ сӣлам̣ раккхитум̣ на сакконти. сӣлавасена хи са̄сане патит̣т̣хаханти. патит̣т̣ха̄тунти ва̄ саччаппат̣иведхена локуттара̄йа патит̣т̣ха̄йа патит̣т̣ха̄тум̣. йебхуййена хи упаниссайасампанна̄ суджа̄та̄йева хонти, на дуджджа̄та̄.
парисуддханти ра̄га̄дӣнам̣ аччантамева паха̄надӣпанато нирупаккилесата̄йа саббасо висуддхам̣. саддхам̣ пат̣илабхатӣти потхуджджаникасаддха̄васена саддахати. вин̃н̃уджа̄тика̄нан̃хи дхаммасампаттиггахан̣апуббика̄ саддха̄сиддхи дхаммаппама̄н̣адхаммаппасаннабха̄вато. джа̄йампатика̄ти гхаран̣ипатика̄. ка̄мам̣ ‘‘джа̄йампатика̄’’ти вутте гхараса̄микагхараса̄минивасена двиннам̣йева гахан̣ам̣ вин̃н̃а̄йати, йасса пана пурисасса анека̄ паджа̄патийо хонти, таттха ким̣ ваттаббанти ека̄йапи сам̣ва̄со самба̄дхоти дассанаттхам̣ ‘‘две’’ти вуттам̣. ра̄га̄дина̄ сакин̃чанат̣т̣хена, кхеттаваттхуа̄дина̄ сапалибодхат̣т̣хена ра̄гараджа̄дӣнам̣ а̄гаманапатхата̄пи уппаджджанат̣т̣ха̄ната̄ ева̄ти двепи ван̣н̣ана̄ екаттха̄, бйан̃джанамева на̄нам̣. алагганат̣т̣хена̄ти асаджджанат̣т̣хена аппат̣ибаддхабха̄вена. евам̣ акусалакусалаппаваттӣнам̣ т̣ха̄набха̄вена гхара̄ва̄сапаббаджджа̄нам̣ самба̄дхаббхока̄сатам̣ дассетва̄ ида̄ни кусалаппаваттийа̄йева ат̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄набха̄вена тесам̣ там̣ дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣.
сан̇кхепакатха̄ти висум̣ висум̣ падуддха̄рам̣ акатва̄ сан̇кхепато аттхаван̣н̣ана̄. екампи дивасанти екадивасаматтампи. акхан̣д̣ам̣ катва̄ти дуккат̣аматтассапи ана̄паджджанена акхан̣д̣итам̣ катва̄. килесамалена амалинанти тан̣ха̄сам̣килеса̄дивасена асам̣килит̣т̣хам̣ катва̄. паридахитва̄ти нива̄сетва̄ чева па̄рупитва̄ ча. ага̄рава̄со ага̄рам̣ уттарападалопена, тасса вад̣д̣хиа̄вахам̣ ага̄расса хитам̣.
бхогаккхандхоти бхогара̄си бхогасамуда̄йо. а̄бандханат̣т̣хена̄ти путто натта̄тиа̄дина̄ пемавасена сапариччхедавасена бандханат̣т̣хена. амха̄каметети н̃а̄йантӣти н̃а̄тӣ, пита̄махапитупутта̄дивасена париваттанат̣т̣хена париват̣т̣о. са̄ман̃н̃ава̄чӣпи сиккха̄-саддо а̄джӣвасаддасаннидха̄нато упаривуччама̄нависеса̄пеккха̄йа ча висесанивит̣т̣хова хотӣти вуттам̣ ‘‘йа̄ бхиккхӯнам̣ адхисӣласан̇кха̄та̄ сиккха̄’’ти. сиккхитаббат̣т̣хена сиккха̄, саха а̄джӣванти еттха̄ти са̄джӣво. сиккханабха̄вена̄ти сиккха̄йа са̄джӣве ча сиккханабха̄вена. сиккхам̣ парипӯрентоти сӣласам̣варам̣ парипӯренто. са̄джӣван̃ча авӣтиккамантоти ‘‘на̄мака̄йо, падака̄йо, нируттика̄йо, бйан̃джанака̄йо’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.39) вуттам̣ сиккха̄падам̣ бхагавато ча вачанам̣ авӣтиккаманто хутва̄ти аттхо. идамева ча ‘‘сиккхана’’нти вуттам̣, таттха са̄джӣва̄нам̣ авӣтиккамо сиккха̄па̄рипӯрийа̄ паччайо. тато хи йа̄ва магга̄ сиккха̄па̄рипӯрӣ хотӣти.
ануппада̄та̄ти анубалаппада̄та̄, ануваттанавасена ва̄ пада̄та̄. касса пана ануваттанам̣ пада̄нан̃ча̄ти? ‘‘сахита̄на’’нти вуттатта̄ сандха̄насса̄ти вин̃н̃а̄йати. тена̄ха ‘‘сандха̄на̄нуппада̄та̄’’ти. йасма̄ пана ануваттанавасена сандха̄насса пада̄нам̣ а̄дха̄нам̣ а̄раккханам̣ ва̄ дал̣хакаран̣ам̣ хоти, тена вуттам̣ ‘‘две джане самагге дисва̄’’тиа̄ди. а̄раманти еттха̄ти а̄ра̄мо, рамитаббат̣т̣ха̄нам̣. йасма̄ пана а̄-ка̄рена вина̄пи айаматтхо лаббхати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘самаггара̄мотипи па̄л̣и, айамеваттхо’’ти.
еттха̄ти –
‘‘нелан̇го сетапаччха̄до, ека̄ро ваттатӣ ратхо;
анӣгхам̣ пасса а̄йантам̣, чхиннасотам̣ абандхана’’нти. (сам̣. ни. 4.347; уда̄. 65; пет̣ако. 25) –
имисса̄ га̄тха̄йа. сӣлан̃хеттха нелан̇ганти вуттам̣. тенева̄ха – ‘‘читто гахапати, нелан̇ганти кхо, бханте, сӣла̄наметам̣ адхивачана’’нти (сам̣. ни. 4.347). сукума̄ра̄ти аппхарусата̄йа мудука̄. пурасса еса̄ти еттха пура-саддо таннива̄сива̄чако дат̣т̣хаббо – ‘‘га̄мо а̄гато’’тиа̄дӣсу вийа. тенева̄ха ‘‘нагарава̄сӣна’’нти. манам̣ аппа̄йати вад̣д̣хетӣти мана̄по. тена вуттам̣ ‘‘читтавуд̣д̣хикара̄’’ти.
ка̄лава̄дӣтиа̄ди сампхаппала̄па̄ пат̣ивиратасса пат̣ипаттидассанам̣. аттхасам̣хита̄пи хи ва̄ча̄ айуттака̄лаппайогена аттха̄ваха̄ на сийа̄ти анаттхавин̃н̃а̄панава̄чам̣ ануломети, тасма̄ сампхаппала̄пам̣ паджахантена ака̄лава̄дита̄ парихаритабба̄ти вуттам̣ ‘‘ка̄лава̄дӣ’’ти. ка̄лена вадантенапи убхайа̄наттхаса̄дханато абхӯтам̣ париваджджетаббанти а̄ха ‘‘бхӯтава̄дӣ’’ти. бхӯтан̃ча вадантена йам̣ идхалокапаралокахитасампа̄дакам̣, тадева ваттаббанти дассетум̣ ‘‘аттхава̄дӣ’’ти вуттам̣. аттхам̣ вадантенапи локийадхаммасаннисситамева аватва̄ локуттарадхаммасаннисситам̣ катва̄ ваттаббанти дассанаттхам̣ ‘‘дхаммава̄дӣ’’ти вуттам̣. йатха̄ ча аттхо локуттарадхаммасанниссито хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘винайава̄дӣ’’ти вуттам̣. пан̃чаннан̃хи сам̣варавинайа̄нам̣ пан̃чаннан̃ча паха̄навинайа̄нам̣ васена вуччама̄но аттхо нибба̄на̄дхигаманахетубха̄вато локуттарадхаммасанниссито хотӣти. евам̣ гун̣ависесайуттова аттхо вуччама̄но десана̄косалле сати собхати, киччакаро ча хоти, на ан̃н̃атха̄ти дассетум̣ ‘‘нидха̄наватим̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄’’ти вуттам̣. ида̄ни там̣ десана̄косаллам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘ка̄лена̄’’тиа̄дима̄ха. пуччха̄дивасена хи отин̣н̣ава̄ча̄ваттхусмим̣ екам̣са̄дибйа̄каран̣авибха̄гам̣ саллаккхетва̄ т̣хапана̄хетӯда̄харан̣асандассана̄дим̣ там̣там̣ка̄ла̄нурӯпам̣ вибха̄вентийа̄ паримитапариччхиннарӯпа̄йа випулатарагамбхӣрода̄рапараматтхавиттха̄расан̇га̄хика̄йа катха̄йа н̃а̄н̣абала̄нурӯпам̣ паре йа̄тха̄вато дхамме патит̣т̣ха̄пенто ‘‘десана̄кусало’’ти вуччатӣти еваметтха аттхайоджана̄ ведитабба̄.
евам̣ пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта мӯласиккха̄пада̄ни вибхаджитва̄ абхиджджха̄диппаха̄нам̣ индрийасам̣вараджа̄гарийа̄нуйогехи вибха̄ветум̣ тампи нӣхаритва̄ а̄ча̄расӣлассева вибхаджанавасена па̄л̣и паватта̄ти тадаттхам̣ виваритум̣ ‘‘бӣджага̄мабхӯтага̄масама̄рамбха̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха бӣджа̄нам̣ га̄мо самӯхо бӣджага̄мо. бхӯта̄нам̣ джа̄та̄нам̣ ниббатта̄нам̣ руккхагаччхалата̄дӣнам̣ самӯхо бхӯтага̄мо. нану ча руккха̄дайо читтарахитата̄йа на джӣва̄, читтарахитата̄ ча париппханда̄бха̄вато чхинне вируханато висадисаджа̄тибха̄вато чатуйониапарийа̄паннато ча ведитабба̄, вуддхи пана пава̄л̣асила̄лаван̣а̄нампи виджджатӣти на тесам̣ джӣвабха̄ве ка̄ран̣ам̣, висайаггахан̣ан̃ча несам̣ парикаппана̄маттам̣ супанам̣ вийа чин̃ча̄дӣнам̣, татха̄ дохал̣а̄дайо, атха касма̄ бӣджага̄мабхӯтага̄масама̄рамбха̄ пат̣ивирати иччхита̄ти? саман̣аса̄руппато таннива̄сисатта̄нураккхан̣ато ча. тенева̄ха – ‘‘джӣвасан̃н̃ино хи могхапуриса манусса̄ руккхасми’’нтиа̄ди (па̄чи. 89).
мӯламева бӣджам̣ мӯлабӣджам̣, мӯлам̣ бӣджам̣ етасса̄типи мӯлабӣджам̣. сесесупи есева найо. пхал̣убӣджанти паббабӣджам̣. паччайантарасамава̄йе садисапхалуппаттийа̄ висесака̄ран̣абха̄вато вируханасаматтхе са̄рапхале нирул̣хо бӣджа-саддо тадаттхасам̣сиддхийа̄ мӯла̄дӣсупи кесучи паваттатӣти мӯла̄дито ниваттанаттхам̣ екена бӣджа-саддена висесетва̄ вуттам̣ ‘‘бӣджабӣджа’’нти ‘‘рӯпарӯпам̣, дуккхадуккха’’нти (сам̣. ни. 4.327) ча йатха̄. касма̄ панеттха бӣджага̄мабхӯтага̄мам̣ уддхаритва̄ бӣджага̄мо ева ниддит̣т̣хоти? на кхо панетам̣ евам̣ дат̣т̣хаббам̣, нану авочумха̄ ‘‘мӯламева бӣджам̣ мӯлабӣджам̣, мӯлам̣ бӣджам̣ етасса̄типи мӯлабӣджа’’нти. таттха пуримена бӣджага̄мо ниддит̣т̣хо, дутийена бхӯтага̄мо. дувидхопеса мӯлабӣджан̃ча мӯлабӣджан̃ча мӯлабӣджанти са̄ман̃н̃аниддесена, екасесанайена ва̄ уддит̣т̣хоти ведитаббо. тенева̄ха ‘‘пан̃чавидхасса̄’’тиа̄ди. нӣлатин̣аруккха̄дикасса̄ти аллатин̣асса чева алларуккха̄дикасса ча. а̄ди-саддена осадхигаччхалата̄дӣнам̣ сан̇гахо.
екам̣ бхаттам̣ екабхаттам̣, там̣ асса аттхӣти екабхаттико. со пана раттибходжаненапи сийа̄ти танниваттанаттхам̣ а̄ха ‘‘раттӯпарато’’ти. евампи апаран̣хабходжӣпи сийа̄ екабхаттикоти танниваттанаттхам̣ ‘‘вирато вика̄лабходжана̄’’ти вуттам̣. арун̣уггаманато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва маджджханхика̄ айам̣ буддха̄дӣнам̣ арийа̄нам̣ а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣о бходжанасса ка̄ло на̄ма, тадан̃н̃о вика̄ло. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана дутийападена раттибходжанасса пат̣иккхиттатта̄ ‘‘атикканте маджджханхике йа̄ва сӯрийаттхан̇гамана̄ бходжанам̣ вика̄лабходжанам̣ на̄ма̄’’ти вуттам̣.
да̄рума̄сакоти йе воха̄рам̣ гаччхантӣти ити-саддена евам̣пака̄ре дассети. ан̃н̃ехи га̄ха̄пане упаниккхиттаса̄дийане ча пат̣иггахан̣аттхо лаббхатӣти ‘‘нева там̣ угган̣ха̄ти, на уггаха̄пети, на упаниккхиттам̣ са̄дийатӣ’’ти вуттам̣. атха ва̄ тивидхам̣ пат̣иггахан̣ам̣ ка̄йена, ва̄ча̄йа, манаса̄ти. таттха ка̄йена пат̣иггахан̣ам̣ угган̣ханам̣, ва̄ча̄йа пат̣иггахан̣ам̣ уггаха̄панам̣, манаса̄ пат̣иггахан̣ам̣ са̄дийананти тивидхампи пат̣иггахан̣ам̣ екаджджхам̣ гахетва̄ пат̣иггахан̣а̄ти вуттанти а̄ха ‘‘нева там̣ угган̣ха̄тӣ’’тиа̄ди. еса найо а̄макадхан̃н̃апат̣иггахан̣а̄тиа̄дӣсупи. нӣва̄ра̄диупадхан̃н̃асса са̄лиа̄димӯладхан̃н̃антогадхатта̄ вуттам̣ ‘‘саттавидхасса̄’’ти. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пан̃ча васа̄ни бхесаджджа̄ни аччхавасам̣, маччхавасам̣, сусука̄васам̣, сӯкаравасам̣, гадрабхаваса’’нти (маха̄ва. 262) вуттатта̄ идам̣ одисса анун̃н̃а̄там̣ на̄ма. тасса пана ‘‘ка̄ле пат̣иггахита’’нти (маха̄ва. 262) вуттатта̄ пат̣иггахан̣ам̣ ват̣т̣ати сати паччайети а̄ха ‘‘ан̃н̃атра одисса анун̃н̃а̄та̄’’ти.
са̄руппена ван̃чанам̣ рӯпакӯт̣ам̣, патирӯпена ван̃чана̄ти аттхо. ан̇гена аттано сарӣра̄вайавена ван̃чанам̣ ан̇гакӯт̣ам̣. ган̣ханавасена ван̃чанам̣ гахан̣акӯт̣ам̣. пат̣иччханнам̣ катва̄ ван̃чанам̣ пат̣иччханнакӯт̣ам̣. аккаматӣти ниппӣл̣ети, пуббабха̄ге аккаматӣти самбандхо. хадайанти на̄л̣иа̄дима̄набха̄джана̄нам̣ аббхантарам̣. тела̄дӣнам̣ на̄л̣иа̄дӣхи минанака̄ле усса̄пита̄ сикха̄йева сикха̄бхедо, тасса̄ ха̄панам̣. кечӣти са̄расама̄са̄чарийа̄ уттаравиха̄рава̄сино ча.
вадхоти мут̣т̣хиппаха̄ракаса̄та̄л̣ана̄дӣхи хим̣санам̣, вихет̣хананти аттхо. вихет̣ханаттхопи хи вадха-саддо диссати ‘‘атта̄нам̣ вадхитва̄ вадхитва̄ родатӣ’’тиа̄дӣсу. йатха̄ хи апат̣иггахабха̄васа̄ман̃н̃е сатипи паббаджитехи аппат̣иггахитаббаваттхувисесабха̄васандассанаттхам̣ иттхикума̄рида̄сида̄са̄дайо вибха̄гена вутта̄, евам̣ парассахаран̣абха̄вато адинна̄да̄набха̄васа̄ман̃н̃е сатипи тула̄кӯт̣а̄дайо адинна̄да̄нависесабха̄вадассанаттхам̣ вибха̄гена вутта̄. на евам̣ па̄н̣а̄типа̄тапарийа̄йасса вадхасса пуна гахан̣е пайоджанам̣ аттхи, таттха сайам̣ка̄ро, идха парам̣ка̄роти ча на сакка̄ ваттум̣ ‘‘ка̄йавачиппайогасамут̣т̣ха̄пика̄ четана̄ чхаппайога̄’’ти (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.10) вачанато, тасма̄ йатха̄вутто еваметтха аттхо йутто. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘вадхоти ма̄ран̣а’’нти вуттам̣. тампи потханамева сандха̄йа̄ти ча сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣ ма̄ран̣асаддасса вихим̣санепи диссанато.
чӣварапин̣д̣апа̄та̄нам̣ йатха̄ккамам̣ ка̄йакуччхипарихаран̣аматтаджотана̄йам̣ ависесато ат̣т̣ханнам̣ париккха̄ра̄нам̣ таппайоджаната̄ самбхаватӣти дассенто ‘‘те саббепӣ’’тиа̄дима̄ха. етепӣти навапариккха̄рика̄дайопи аппиччха̄ ча сантут̣т̣ха̄ ча. на хи таттакена махиччхата̄ асантут̣т̣хита̄ хотӣти.
чатӯсу диса̄су сукхам̣ вихарати, тато ева сукхавиха̄рат̣т̣ха̄набхӯта̄ чатассо диса̄ асса сантӣти ча̄туддисо. таттха ча̄йам̣ сатте ва̄ сан̇кха̄ре ва̄ бхайена наппат̣ихан̃н̃атӣти аппат̣игхо. два̄дасавидхасса сантосасса васена сантуссанато сантуссама̄но. итарӣтарена̄ти учча̄вачена париссайа̄нам̣ ба̄хира̄нам̣ сӣхабйаггха̄дӣнам̣, аббхантара̄нан̃ча ка̄маччханда̄дӣнам̣ ка̄йачиттӯпаддава̄нам̣ абхибхаванато париссайа̄нам̣ сахита̄. бандханабха̄вакарабхайа̄бха̄вена аччхамбхи. еко асаха̄йо. тато ева кхаггамигасин̇гасадисата̄йа кхаггависа̄н̣акаппо чареййа̄ти аттхо.
чхиннапаккхо, асан̃джа̄тапаккхо ва̄ сакун̣о гантум̣ на саккотӣти паккхи-саддена висесетва̄ сакун̣о па̄л̣ийам̣ вуттоти а̄ха ‘‘паккхайутто сакун̣о’’ти. йасса саннидхика̄рапарибхого кин̃чи т̣хапетаббам̣ са̄пеккха̄т̣хапанан̃ча наттхи, та̄дисо айам̣ бхиккхӯти дассенто ‘‘айаметтха сан̇кхепаттхо’’тиа̄дима̄ха. арийанти апенти тато доса̄, техи ва̄ а̄рака̄ти арийоти а̄ха ‘‘арийена̄ти ниддосена̄’’ти. аджджхаттанти аттани. ниддосасукханти нира̄мисасукхам̣ килесаваджджарахитатта̄.
йатха̄вутте сӣласам̣варе патит̣т̣хитассева индрийасам̣варо иччхитаббо тададхит̣т̣ха̄нато тасса ча парипа̄лакабха̄ватоти вуттам̣ ‘‘со имина̄ арийена сӣлаккхандхена саманна̄гато бхиккхӯ’’ти. сесападесӯти ‘‘на нимиттагга̄хӣ хотӣ’’тиа̄дипадесу. айам̣ панеттха сан̇кхепаттхо – на нимиттагга̄хӣти иттхипурисанимиттам̣ ва̄ субханимитта̄дикам̣ ва̄ килесаваттхубхӯтам̣ нимиттам̣ на ган̣ха̄ти, дит̣т̣хаматтейева сан̣т̣ха̄ти. на̄нубйан̃джанагга̄хӣти килеса̄нам̣ ану ану бйан̃джанато па̄кат̣абха̄вакаран̣ато анубйан̃джанантиладдхавоха̄рам̣ хаттхапа̄даситахаситакатхитавилокита̄дибхедам̣ а̄ка̄рам̣ на ган̣ха̄ти. йам̣ таттха бхӯтам̣, тадева ган̣ха̄ти. йатва̄дхикаран̣аменантиа̄димхи йам̣ка̄ран̣а̄ йасса чаккхундрийа̄сам̣варасса хету етам̣ пуггалам̣ сатикава̄т̣ена чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ апихитачаккхудва̄рам̣ хутва̄ вихарантам̣ ете абхиджджха̄дайо дхамма̄ анвассавеййум̣ ануппабандхеййум̣. тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджатӣти тасса чаккхундрийасса сатикава̄т̣ена пидаханаттха̄йа пат̣ипаджджати. евам̣ пат̣ипаджджантойева ча ‘‘раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджатӣ’’ти вуччати. сотена саддам̣ сутва̄тиа̄дӣсупи есева найо. евамидам̣ сан̇кхепато рӯпа̄дӣсу килеса̄нубандханимитта̄дигга̄хапариваджджаналаккхан̣ам̣ индрийасам̣варам̣ сӣлам̣ ведитаббам̣. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимаггасам̣ван̣н̣ана̄су (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 1.13) вуттанайенева ведитаббо. килесехи анаваситтасукхантиа̄дӣсу рӯпа̄дӣсу нимитта̄дигга̄хапариваджджаналаккхан̣атта̄ индрийасам̣варасса килесехи анаваситтасукхата̄ авикин̣н̣асукхата̄ часса вутта̄.
абхиккаманам̣ абхикканто, пурато гаманам̣. пат̣иккаманам̣ пат̣икканто, пачча̄гаманам̣. тадубхайампи чатӯсу ирийа̄патхесу лаббхати. гамане та̄ва пурато ка̄йам̣ абхихаранто абхиккамати на̄ма, пат̣иниваттенто пат̣иккамати на̄ма. т̣ха̄непи т̣хитакова ка̄йам̣ пурато он̣аманто абхиккамати на̄ма, паччхато апана̄менто пат̣иккамати на̄ма. нисаджджа̄йапи нисиннакова а̄санасса пуримаан̇га̄бхимукхо сам̣саранто абхиккамати на̄ма, паччхимам̣ ан̇гаппадесам̣ пачча̄сам̣саранто пат̣иккамати на̄ма. нипаджджа̄йапи есева найо.
са̄ттхакасампаджан̃н̃антиа̄дӣсу самантато пака̄рехи, пакат̣т̣хам̣ ва̄ сависесам̣ джа̄на̄тӣти сампаджа̄но, сампаджа̄насса бха̄во сампаджан̃н̃ам̣, татха̄паваттам̣ н̃а̄н̣ам̣. дхаммато вад̣д̣хисан̇кха̄тена саха аттхена ваттатӣти са̄ттхакам̣, абхикканта̄диса̄ттхакасса сампаджан̃н̃ам̣ са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣. саппа̄йасса аттано упака̄ра̄вахасса сампаджан̃н̃ам̣ саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣. абхиккама̄дӣсу бхиккха̄ча̄рагочаре, ан̃н̃аттха̄пи паваттесу авиджахитакаммат̣т̣ха̄насан̇кха̄те гочаре сампаджан̃н̃ам̣ гочарасампаджан̃н̃ам̣. абхиккама̄дӣсу асаммуйханамева сампаджан̃н̃ам̣ асаммохасампаджан̃н̃ам̣. таттха (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.214; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.109) абхиккаманачитте уппанне читтавасенева агантва̄ ‘‘кинну ме еттха гатена аттхо аттхи наттхӣ’’ти аттха̄наттхам̣ париггахетва̄ аттхапариггахан̣ам̣ са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣. таттха ча аттхоти четийадассанабодхидассанасан̇гхадассанатхерадассанаасубхадассана̄дивасена дхаммато вад̣д̣хи. четийам̣ ва̄ бодхим̣ ва̄ дисва̄пи хи буддха̄рамман̣ам̣, сан̇гхадассанена сан̇гха̄рамман̣ам̣ пӣтим̣ уппа̄детва̄ тадева кхайавайато саммасанто арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. тхере дисва̄ тесам̣ ова̄де патит̣т̣ха̄йа асубхам̣ дисва̄ таттха пат̣хамаджджха̄нам̣ уппа̄детва̄ тадева кхайавайато саммасанто арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, тасма̄ етесам̣ дассанам̣ ‘‘са̄ттхака’’нти вуттам̣. кечи пана ‘‘а̄мисатопи вад̣д̣хи аттхойева там̣ нисса̄йа брахмачарийа̄нуггаха̄йа пат̣ипаннатта̄’’ти ваданти.
тасмим̣ пана гамане саппа̄йа̄саппа̄йам̣ париггахетва̄ саппа̄йапаригган̣ханам̣ саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣. сеййатхидам̣ – четийадассанам̣ та̄ва са̄ттхам̣. саче пана четийасса маха̄пӯджа̄йа дасадва̄дасайоджанантаре париса̄ саннипатанти, аттано вибхава̄нурӯпам̣ иттхийопи пуриса̄пи алан̇катапат̣ийатта̄ читтакаммарӯпака̄ни вийа сан̃чаранти. татра часса ит̣т̣хе а̄рамман̣е лобхо, анит̣т̣хе пат̣игхо, асамапеккхане мохо уппаджджати, ка̄йасам̣сагга̄паттим̣ ва̄ а̄паджджати, джӣвитабрахмачарийа̄нам̣ ва̄ антара̄йо хоти. евам̣ там̣ т̣ха̄нам̣ асаппа̄йам̣ хоти, вуттаппака̄раантара̄йа̄бха̄ве саппа̄йам̣. бодхидассанепи есева найо. сан̇гхадассанампи са̄ттхам̣. саче пана антога̄ме маха̄ман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄ саббараттим̣ дхаммассаванам̣ каронтесу мануссесу вуттаппака̄ренева джанасаннипа̄то чева антара̄йо ча хоти. евам̣ там̣ т̣ха̄нам̣ асаппа̄йам̣, антара̄йа̄бха̄ве саппа̄йам̣. маха̄париса̄парива̄ра̄нам̣ тхера̄нам̣ дассанепи есева найо. асубхадассанампи са̄ттхам̣ маггапхала̄дхигамахетубха̄вато. дантакат̣т̣хаттха̄йа са̄ман̣ерам̣ гахетва̄ гатадахарабхиккхуно ваттхупеттха катхетаббам̣. евам̣ са̄ттхампи панетам̣ пурисасса ма̄туга̄ма̄субхам̣ асаппа̄йам̣, ма̄туга̄масса ча пуриса̄субхам̣. сабха̄гамева саппа̄йанти евам̣ саппа̄йапаригган̣ханам̣ саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣ на̄ма.
евам̣ париггахитаса̄ттхакасаппа̄йасса пана ат̣т̣хатим̣са̄йа каммат̣т̣ха̄несу аттано читтаручийам̣ каммат̣т̣ха̄насан̇кха̄там̣ гочарам̣ уггахетва̄ бхиккха̄ча̄рагочаре там̣ гахетва̄ва гаманам̣ гочарасампаджан̃н̃ам̣ на̄ма.
абхиккама̄дӣсу пана асаммуйханам̣ асаммохасампаджан̃н̃ам̣. там̣ евам̣ ведитаббам̣ – идха бхиккху абхиккаманто ва̄ пат̣иккаманто ва̄ йатха̄ андхапутхуджджана̄ абхиккама̄дӣсу ‘‘атта̄ абхиккамати, аттана̄ абхиккамо ниббаттито’’ти ва̄, ‘‘ахам̣ абхиккама̄ми, майа̄ абхиккамо ниббаттито’’ти ва̄ саммуйханти, татха̄ асаммуйханто ‘‘абхиккама̄мӣ’’ти читте уппаджджама̄не тенева читтена саддхим̣ читтасамут̣т̣ха̄на̄ ва̄йодха̄ту вин̃н̃аттим̣ джанайама̄на̄ уппаджджати, ити читтакирийава̄йодха̄тувиппха̄равасена айам̣ ка̄йасаммато ат̣т̣хисан̇гха̄т̣о абхиккамати, тассевам̣ абхиккамато екекападуддхаран̣е патхавӣдха̄ту, а̄подха̄тӯти две дха̄туйо оматта̄ хонти манда̄, итара̄ две адхиматта̄ хонти балаватийо. татха̄ атихаран̣авӣтихаран̣есу. воссаджджане теджодха̄ту, ва̄йодха̄тӯти две дха̄туйо оматта̄ хонти манда̄, итара̄ две адхиматта̄ балаватийо. татха̄ санниккхепанасаннирумбханесу. таттха уддхаран̣е паватта̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ атихаран̣ам̣ на па̄пун̣анти, татха̄ атихаран̣е паватта̄ вӣтихаран̣ам̣, вӣтихаран̣е паватта̄ воссаджджанам̣, воссаджджане паватта̄ санниккхепанам̣, санниккхепане паватта̄ саннирумбханам̣ на па̄пун̣анти. таттха таттхева паббапаббам̣ саннисандхи одхиодхи хутва̄ таттакапа̄ле паккхиттатилам̣ вийа пат̣апат̣а̄йанта̄ бхиджджанти. таттха ко еко абхиккамати, касса ва̄ екасса абхиккаманам̣? параматтхато хи дха̄тӯнам̣йева гаманам̣, дха̄тӯнам̣ т̣ха̄нам̣, дха̄тӯнам̣ нисаджджанам̣, дха̄тӯнам̣ сайанам̣. тасмим̣ тасмин̃хи кот̣т̣ха̄се саддхим̣ рӯпена –
‘‘ан̃н̃ам̣ уппаджджате читтам̣, ан̃н̃ам̣ читтам̣ нируджджхати;
авӣчиманусамбандхо, надӣсотова ваттатӣ’’ти. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.214; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.109; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.5.368);
евам̣ абхиккама̄дӣсу асаммуйханам̣ асаммохасампаджан̃н̃ам̣ на̄ма̄ти. паччайасампаттинти паччайапа̄рипӯрим̣. име чатта̄роти сӣласам̣варо, сантосо, индрийасам̣варо, сатисампаджан̃н̃анти име чатта̄ро аран̃н̃ава̄сасса самбха̄ра̄. ваттаббатам̣ а̄паджджатӣти ‘‘асукасса бхиккхуно аран̃н̃е тираччха̄нагата̄нам̣ вийа ваначарака̄нам̣ вийа ча нива̄саматтамева, на аран̃н̃ава̄са̄нуччхавика̄ ка̄чи самма̄пат̣ипаттӣ’’ти апава̄давасена ваттаббатам̣, а̄ран̃н̃акехи ва̄ тираччха̄нагатехи ваначаракависабха̄гаджанехи виппат̣ипаттивасена ваттхаббатам̣ а̄паджджати. бхеравасаддам̣ са̄венти, та̄вата̄ апала̄йанта̄нам̣ хаттхехи сӣсам̣…пе… каронти. ка̄л̣акасадисатта̄ ка̄л̣акам̣, вӣтиккамасан̇кха̄там̣ тхуллаваджджам̣. тилакасадисатта̄ тилакам̣, миччха̄витаккасан̇кха̄там̣ ан̣уматтаваджджам̣. танти пӣтим̣. вибхӯтабха̄вена упат̣т̣ха̄нато кхайато саммасанто.
вивиттанти джанавивиттам̣. тена̄ха ‘‘сун̃н̃а’’нти. там̣ пана джанасадданиггхоса̄бха̄вена ведитаббам̣ саддакан̣т̣акатта̄ джха̄насса̄ти а̄ха ‘‘аппасаддам̣ аппаниггхосанти аттхо’’ти. етадева̄ти ниссаддатам̣йева. виха̄ро па̄ка̄рапариччхинно сакало а̄ва̄со. ад̣д̣хайого дӣгхапа̄са̄до, ‘‘гарул̣асан̣т̣ха̄напа̄са̄до’’типи ваданти. па̄са̄до чатурассапа̄са̄до. хаммийам̣ мун̣д̣аччхаданапа̄са̄до. ат̣т̣о пат̣ира̄джӯнам̣ пат̣иба̄ханайогго чатуппан̃чабхӯмако патиссайависесо. ма̄л̣о екакӯт̣асан̇гахито анекакон̣аванто патиссайависесо. апаро найо – виха̄ро на̄ма дӣгхамукхапа̄са̄до. ад̣д̣хайого екапассаччхаданакасена̄санам̣. тасса кира екапассе бхитти уччатара̄ хоти, итарапассе нӣча̄. етена там̣ екапассаччхаданакам̣ хоти. па̄са̄до на̄ма а̄йатачатурассапа̄са̄до. хаммийам̣ мун̣д̣аччхаданам̣ чандикан̇ган̣айуттам̣. гуха̄ на̄ма кевала̄ паббатагуха̄. лен̣ам̣ два̄рабаддхам̣ паббха̄рам̣. ман̣д̣апоти са̄кха̄ман̣д̣апо. а̄васатхабхӯтам̣ сена̄санам̣ вихаритаббат̣т̣хена виха̄расена̄санам̣. маса̄рака̄ди ман̃чапӣт̣хам̣ таттха аттхаритаббабхиси упадха̄нан̃ча ман̃чапӣт̣хасамбандхато ман̃чапӣт̣хасена̄санам̣. чимилика̄ди бхӯмийам̣ сантхаритаббата̄йа сантхатасена̄санам̣. абхисан̇кхата̄бха̄вато кевалам̣ сайанасса нисаджджа̄йа ча ока̄сабхӯтам̣ руккхамӯла̄ди пат̣иккамитаббат̣т̣ха̄нам̣ ока̄сасена̄санам̣. сена̄санаггахан̣ена гахитамева̄ти ‘‘вивиттам̣ сена̄сана’’нти имина̄ сена̄санаггахан̣ена гахитамева са̄ман̃н̃аджотана̄бха̄вато.
йади евам̣ касма̄ ‘‘аран̃н̃а’’нти вуттанти а̄ха ‘‘имасса пана̄’’тиа̄ди. бхиккхунӣнам̣ васена а̄гатанти идам̣ винайе татха̄ а̄гатам̣ сандха̄йа вуттам̣, абхидхаммепи (вибха. 529) пана ‘‘аран̃н̃анти никкхамитва̄ бахи индакхила̄ саббаметам̣ аран̃н̃а’’нти а̄гатамева. таттха хи йам̣ на га̄маппадесантогадхам̣, там̣ аран̃н̃анти ниппарийа̄йавасена татха̄ вуттам̣. дхутан̇ганиддесе (висуддхи. 1.31) йам̣ вуттам̣, там̣ йуттам̣, тасма̄ таттха вуттанайена гахетаббанти адхиппа̄йо. руккхамӯланти руккхасамӣпам̣. вуттан̃хетам̣ ‘‘йа̄вата̄ маджджханхике ка̄ле саманта̄ чха̄йа̄ пхарати, нива̄те пан̣н̣а̄ни патанти, етта̄вата̄ руккхамӯла’’нти. села-саддо ависесато паббатапарийа̄йоти катва̄ вуттам̣ ‘‘паббатанти села’’нти, на сила̄майамева. пам̣сумайа̄дико хи тивидхопи паббато ева̄ти. виваранти двиннам̣ паббата̄нам̣ митхо а̄саннатаре т̣хита̄нам̣ оварака̄дисадисам̣ виварам̣. екасмим̣йева ва̄ паббате. уман̇гасадисанти судун̇га̄садисам̣. манусса̄нам̣ анупача̄рат̣т̣ха̄нанти пакатисан̃ча̄равасена мануссехи на сан̃чаритаббат̣т̣ха̄нам̣. а̄ди-саддена ‘‘ванапаттханти ванасан̣д̣а̄наметам̣ сена̄сана̄нам̣ адхивачанам̣. ванапаттханти бхим̣санака̄наметам̣. ванапаттханти саломахам̣са̄наметам̣. ванапаттханти парийанта̄наметам̣. ванапаттханти на мануссӯпача̄ра̄наметам̣ сена̄сана̄нам̣ адхивачана’’нти (вибха. 531) имам̣ па̄л̣иппадесам̣ сан̇ган̣ха̄ти. аччханнанти кеначи чхаданена антамасо руккхаса̄кха̄йапи на чха̄дитам̣. никкад̣д̣хитва̄ти нӣхаритва̄. паббха̄рален̣асадисети паббха̄расадисе, лен̣асадисе ва̄.
пин̣д̣апа̄тапарийесанам̣ пин̣д̣апа̄то уттарападалопена̄ти а̄ха ‘‘пин̣д̣апа̄тапарийесанато пат̣икканто’’ти. паллан̇канти еттха пари-саддо самантатоти етасмим̣ аттхе, тасма̄ ва̄морум̣ даккхин̣орун̃ча самам̣ т̣хапетва̄ убхо па̄де ан̃н̃аман̃н̃ам̣ самбандхе катва̄ нисаджджа̄ паллан̇канти а̄ха ‘‘самантато ӯрубаддха̄сана’’нти. ӯрӯнам̣ бандханавасена нисаджджа̄ паллан̇кам̣. а̄бхуджитва̄ти ча йатха̄ паллан̇кавасена нисаджджа̄ хоти, евам̣ убхо па̄де а̄бхуджите самин̃джите катва̄. там̣ пана убхиннам̣ па̄да̄нам̣ татха̄самбандхата̄каран̣анти а̄ха ‘‘бандхитва̄’’ти. хет̣т̣химака̄йасса ануджукам̣ т̣хапанам̣ нисаджджа̄вачаненева бодхитанти уджум̣ ка̄йанти еттха ка̄йа-саддо упаримака̄йависайоти а̄ха ‘‘упаримасарӣрам̣ уджукам̣ т̣хапетва̄’’ти. там̣ пана уджукам̣ т̣хапанам̣ сарӯпато пайоджанато ча дассетум̣ ‘‘ат̣т̣ха̄раса̄’’тиа̄ди вуттам̣. на пан̣амантӣти на он̣аманти. на парипататӣти на вигаччхати вӣтхим̣ на лан̇гхети, тато ева пуббена̄парам̣ висесасампаттийа̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ вуддхим̣ пха̄тим̣ гаччхати. паримукханти еттха пари-саддо абхи-саддена сама̄наттхоти а̄ха ‘‘каммат̣т̣ха̄на̄бхимукха’’нти, бахиддха̄ путхутта̄рамман̣ато нива̄ретва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣йева пураккхатва̄ти аттхо. самӣпаттхо ва̄ пари-саддоти дассенто ‘‘мукхасамӣпе ва̄ катва̄’’ти а̄ха. еттха ча йатха̄ ‘‘вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджатӣ’’тиа̄дина̄ бха̄вана̄нурӯпам̣ сена̄санам̣ дасситам̣, евам̣ нисӣдатӣти имина̄ алӣна̄нуддхаччапаккхийо санто ирийа̄патхо дассито. ‘‘паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄’’ти имина̄ нисаджджа̄йа дал̣хабха̄во. ‘‘паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄’’ти имина̄ а̄рамман̣апариггахӯпа̄йо.
парӣти париггахат̣т̣хо ‘‘парин̣а̄йика̄’’тиа̄дӣсу (дха. са. 16, 20) вийа. мукханти ниййа̄нат̣т̣хо ‘‘сун̃н̃атавимоккхамукха’’нтиа̄дӣсу вийа. пат̣ипаккхато ниггаманат̣т̣хо хи ниййа̄нат̣т̣хо, тасма̄ париггахитаниййа̄нам̣ сатинти саббатха̄ гахита̄саммосам̣ париччаттасаммосам̣ сатим̣ катва̄, парамасатинепаккам̣ упат̣т̣хапетва̄ти аттхо.
абхиджджха̄йати гиджджхати абхикан̇кхати ета̄йа̄ти абхиджджха̄, лобхо. луджджанат̣т̣хена̄ти бхиджджанат̣т̣хена, кхан̣е кхан̣е бхиджджанат̣т̣хена̄ти аттхо. виккхамбханавасена̄ти еттха виккхамбханам̣ ануппа̄данам̣ аппаваттанам̣ пат̣ипаккхена суппахӣнатта̄. пахӣнатта̄ти ча пахӣнасадисатам̣ сандха̄йа вуттам̣ джха̄насса анадхигататта̄. татха̄пи найидам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ вийа сабха̄вато вигата̄бхиджджхам̣, атха кхо бха̄вана̄васена. тена̄ха ‘‘на чаккхувин̃н̃а̄н̣асадисена̄’’ти. есева найоти йатха̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ сабха̄вена вигата̄бхиджджхам̣ абйа̄паннан̃ча на бха̄вана̄йа виккхамбхитатта̄, на евамидам̣. идам̣ пана читтам̣ бха̄вана̄йа парисодхитатта̄ абйа̄паннам̣ вигататхинамиддхам̣ ануддхатам̣ ниббичикиччхан̃ча̄ти аттхо. пуримапакатинти парисуддхапан̣д̣арасабха̄вам̣. ‘‘йа̄ тасмим̣ самайе читтасса акалйата̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1162; вибха. 546) тхинасса, ‘‘йа̄ тасмим̣ самайе ка̄йасса акалйата̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1163; вибха. 546) ча миддхасса абхидхамме ниддит̣т̣хатта̄ вуттам̣ ‘‘тхинам̣ читтагелан̃н̃ам̣, миддхам̣ четасикагелан̃н̃а’’нти. сатипи хи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ авиппайоге читтака̄йалахута̄дӣнам̣ вийа читтачетасика̄нам̣ йатха̄ккамам̣ там̣там̣висесасса йа̄ тесам̣ акалйата̄дӣнам̣ висесапаччайата̄, айаметесам̣ сабха̄воти дат̣т̣хаббам̣. а̄локасан̃н̃ӣти еттха атисайаттависит̣т̣хааттхиаттха̄вабодхакойамӣка̄роти дассенто а̄ха ‘‘раттимпи…пе… саманна̄гато’’ти. идам̣ убхайанти сатисампаджан̃н̃ама̄ха.
атиккамитва̄ти виккхамбханавасена паджахитва̄. катхамидам̣ катхамиданти паваттийа̄ катхам̣катха̄, вичикиччха̄, са̄ етасса аттхӣти катхам̣катхӣ, на катхам̣катхӣти акатхам̣катхӣ, ниббичикиччхо. лаккхан̣а̄дибхедатоти еттха а̄ди-саддена паччайапариха̄наппаха̄йака̄дӣнампи сан̇гахо дат̣т̣хаббо. тепи хи пабхедато дат̣т̣хабба̄ти. уччхиндитва̄ па̄тентӣти еттха уччхинданам̣ па̄танан̃ча та̄сам̣ пан̃н̃а̄нам̣ ануппанна̄нам̣ уппаджджитум̣ аппада̄намева. ити махаггата̄нуттарапан̃н̃а̄нам̣ екачча̄йа ча париттапан̃н̃а̄йа ануппаттихетубхӯта̄ нӣваран̣адхамма̄ итара̄йа ча саматтхатам̣ виханантийева̄ти ‘‘пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣а̄’’ти вутта̄. аппентоти нигаменто.
аттантапасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.