9-10. тан̣ха̄сутта̄диван̣н̣ана̄

199-200. наваме тайо бхаве аджджхоттхаритва̄ т̣хитам̣ ‘‘аджджхаттикасса упа̄да̄йа ат̣т̣ха̄раса тан̣ха̄вичарита̄нӣ’’тиа̄дина̄ вуттам̣ там̣ там̣ аттано кот̣т̣ха̄сабхӯтам̣ джа̄ламетисса̄ аттхӣти джа̄линӣ. тена̄ха ‘‘тайо ва̄ бхаве’’тиа̄ди. таттха таттха̄ти тасмим̣ тасмим̣ бхаве, а̄рамман̣е ва̄. апича̄тиа̄дина̄ ниддесанайена висаттика̄падасса аттхам̣ дассенто ниддесапа̄л̣ийа̄ екадесам̣ дассети ‘‘висамӯла̄’’тиа̄дина̄. айан̃хеттха ниддесапа̄л̣и (маха̄ни. 3; чӯл̣ани. меттагӯма̄н̣авапуччха̄ниддесо 22, кхаггависа̄н̣асуттаниддесо 124) –

‘‘висаттика̄ти кенат̣т̣хена висаттика̄? висата̄ти висаттика̄, висат̣а̄ти висаттика̄, виса̄ла̄ти висаттика̄, висаккатӣти висаттика̄, висам̣харатӣти висаттика̄, висам̣ва̄дика̄ти висаттика̄, висамӯла̄ти висаттика̄, висапхала̄ти висаттика̄. висапарибхога̄ти висаттика̄. виса̄ла̄ ва̄ пана са̄ тан̣ха̄ рӯпе садде гандхе расе пхот̣т̣хаббе куле ган̣е а̄ва̄се ла̄бхе йасе пасам̣са̄йа сукхе чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ре ка̄мадха̄туйа̄ рӯпадха̄туйа̄ арӯпадха̄туйа̄ ка̄мабхаве рӯпабхаве арӯпабхаве сан̃н̃ибхаве асан̃н̃ибхаве невасан̃н̃ина̄сан̃н̃ибхаве екавока̄рабхаве чатувока̄рабхаве пан̃чавока̄рабхаве атӣте ана̄гате паччуппанне дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄таббесу висат̣а̄ виттхата̄ти висаттика̄’’ти.

таттха (маха̄ни. ат̣т̣ха. 3; сам̣. ни. т̣ӣ. 1.1.1 огхатаран̣асуттаван̣н̣ана̄) висата̄ти виттхата̄ рӯпа̄дӣсу тебхӯмакадхаммабйа̄панавасена. висат̣а̄ти пуримавачанамева та-ка̄расса т̣а-ка̄рам̣ катва̄ вуттам̣. виса̄ла̄ти випула̄. висаккатӣти парисахати. ратто хи ра̄гаваттхуна̄ парена та̄л̣ийама̄нопи сахати, виппханданам̣ ва̄ ‘‘висаккана’’нти ваданти. висам̣харатӣти татха̄ татха̄ ка̄месу а̄нисам̣сам̣ дассентӣ вивидхехи а̄ка̄рехи неккхамма̄бхимукхаппаваттито читтам̣ сам̣харати сам̣кхипати. висам̣ ва̄ дуккхам̣, там̣ харати упанетӣти аттхо. аничча̄дим̣ ничча̄дито ган̣хантӣ висам̣ва̄дика̄ хоти. дуккханиббаттакасса каммасса хетубха̄вато висамӯла̄, висам̣ ва̄ дуккхадуккха̄дибхӯта̄ ведана̄ мӯлам̣ етисса̄ти висамӯла̄. дуккхасамудайатта̄ висам̣ пхалам̣ етисса̄ти висапхала̄. тан̣ха̄йа рӯпа̄дикасса дуккхасса парибхого хоти, на аматасса̄ти са̄ висапарибхога̄ вутта̄. саббаттха нируттивасена падасиддхи ведитабба̄. йо панеттха падха̄но аттхо, там̣ дассетум̣ пуна ‘‘висат̣а̄ ва̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣.

тантам̣ вуччати (дӣ. ни. т̣ӣ. 2.95 апаса̄дана̄ван̣н̣ана̄; сам̣. ни. т̣ӣ. 2.2.60) ваттхавинанаттхам̣ тантава̄йехи дан̣д̣аке а̄сан̃читва̄ паса̄ритасуттават̣т̣и ‘‘танӣйатӣ’’ти катва̄, там̣ пана суттам̣ санта̄на̄кулата̄йа нидассанабха̄вена а̄куламева гахитанти а̄ха ‘‘тантам̣ вийа а̄куладжа̄то’’ти. сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘йатха̄ на̄ма̄’’тиа̄ди вуттам̣. сама̄нетунти пуббена̄парам̣ самам̣ катва̄ а̄нетум̣, ависамам̣ уджум̣ ка̄тунти аттхо. тантамева ва̄ а̄кулам̣ танта̄кулам̣, танта̄кулам̣ вийа джа̄то бхӯтоти танта̄кулакаджа̄то. винанато гула̄ти иттхилин̇гавасена ладдхана̄масса тантава̄йасса гун̣т̣хикам̣ на̄ма а̄кулабха̄вена аггато ва̄ мӯлато ва̄ дувин̃н̃еййамева кхалибаддхатантасуттанти а̄ха ‘‘гула̄гун̣т̣хикам̣ вуччати песака̄ракан̃джийасутта’’нти.

сакун̣ика̄ти пат̣ападасакун̣ика̄. са̄ хи руккхаса̄кха̄су оламбанакут̣ава̄ хоти. тан̃хи са̄ кут̣авам̣ тато тато тин̣ахӣра̄дике а̄нетва̄ татха̄ винати, йатха̄ те песака̄ракан̃джийасуттам̣ вийа аггена ва̄ аггам̣, мӯлена ва̄ мӯлам̣ сама̄нетум̣ вивечетум̣ ва̄ на сакка̄. тена̄ха ‘‘йатха̄’’тиа̄ди. тадубхайампи ‘‘гула̄гун̣т̣хика’’нти вуттам̣ кан̃джийасуттам̣ кула̄вакан̃ча. пуриманайенева̄ти ‘‘евамева сатта̄’’тиа̄дина̄ вуттанайенева. ка̄мам̣ мун̃джапаббаджатин̣а̄ни йатха̄джа̄та̄нипи дӣгхабха̄вена патитва̄ аран̃н̃ат̣т̣ха̄не ан̃н̃аман̃н̃ам̣ винандхитва̄ а̄кулабйа̄кула̄ни хутва̄ тит̣т̣ханти, та̄ни пана на татха̄ дуббивечийа̄ни йатха̄ раджджубхӯта̄нӣти дассетум̣ ‘‘йатха̄ та̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. сесаметтха хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.

апа̄йа̄ти авад̣д̣хика̄, сукхена, сукхахетуна̄ ва̄ вирахита̄ти аттхо. дуккхасса гатибха̄ватоти а̄па̄йикасса дуккхасса паваттит̣т̣ха̄набха̄вато. сукхасамуссайатоти аббхудайато. винипатитатта̄ти вирӯпам̣ нипа̄татта̄, йатха̄ тенаттабха̄вена сукхасамуссайо на хоти, евам̣ нипатитатта̄. итароти сам̣са̄ро. нану ‘‘апа̄йа’’нтиа̄дина̄ вуттопи сам̣са̄ро ева̄ти? саччаметам̣, нирайа̄дӣнам̣ пана адхиматтадуккхабха̄вадассанаттхам̣ апа̄йа̄диггахан̣ам̣. гобалӣбаддан̃а̄йена̄йаматтхо ведитаббо.

кхандха̄нан̃ча пат̣ипа̄т̣ӣти пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ хетупхалабха̄вена апара̄параппаватти. аббоччхиннам̣ ваттама̄на̄ти авиччхедена ваттама̄на̄. там̣ саббампӣти там̣ ‘‘апа̄йа’’нтиа̄дина̄ вуттам̣ саббам̣ апа̄йадуккхан̃ча ват̣т̣адуккхан̃ча. маха̄самудде ва̄таккхитта̄ на̄ва̄ вийа̄ти идам̣ париббхаманат̣т̣ха̄насса махантадассанаттхан̃чева париббхаманасса анават̣т̣хитата̄дассанаттхан̃ча упама̄. йанте йуттагон̣о вийа̄ти идам̣ пана авасӣбха̄вадассанаттхан̃чева дуппамоккхабха̄вадассанаттхан̃ча̄ти ведитаббам̣.

‘‘самӯхагга̄хоти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хӣнам̣ са̄дха̄ран̣агга̄хо’’ти ваданти, ‘‘иттхам̣ евам̣ ан̃н̃атха̄’’ти пана висесам̣ акатва̄ гахан̣ам̣ самӯхагга̄хоти дат̣т̣хаббо. висесам̣ акатва̄ти ча анупанидха̄нам̣ самато асамато ча упанидха̄нанти имам̣ вибха̄гам̣ акатва̄ти аттхо. иттханти хи анупанидха̄нам̣ катхитам̣. евам̣ ан̃н̃атха̄ти пана самато асамато ча упанидха̄нам̣. ан̃н̃ам̣ а̄ка̄ранти парасанта̄нагатам̣ а̄ка̄рам̣.

аттхӣти сада̄ сам̣виджджатӣти аттхо. сӣдатӣти нассати. сам̣сайапаривитаккавасена̄ти ‘‘ким̣ ну кхо ахам̣ сийам̣, на сийа’’нти евам̣ паривитаккавасена. паттхана̄каппанавасена̄ти ‘‘апи на̄ма са̄дху пана̄хам̣ сийа’’нти евам̣ паттхана̄йа каппанавасена. суддхасӣса̄ти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хӣнам̣ са̄дха̄ран̣а̄ сӣса̄. ‘‘иттхам̣ евам̣ ан̃н̃атха̄’’ти вуттасса висесасса анисситатта̄ ‘‘суддхасӣса̄’’ти вутта̄. таттха дит̣т̣хисӣсехи дит̣т̣хийа̄ гахита̄йа тадавина̄бха̄винӣ тан̣ха̄ дассита̄, чатӯхи сӣсехи два̄дасахи ча сӣсамӯлакехи ма̄надит̣т̣хӣхи айамева тан̣ха̄ дассита̄ти а̄ха ‘‘евамете…пе… тан̣ха̄вичаритадхамма̄ ведитабба̄’’ти. нану ча ма̄надит̣т̣хигга̄хопи идха̄дхиппето, йато ‘‘тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хивасена самӯхагга̄хо’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣, тасма̄ катхам̣ тан̣ха̄вичарита̄нӣти идам̣ вачанам̣? вуччате – дит̣т̣хима̄несупи тан̣ха̄вичарита̄нӣти вачанам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ виппайогӣнам̣ дит̣т̣хима̄на̄нам̣ тан̣ха̄йа авиппайога̄нам̣ там̣мӯлакатта̄ таппадха̄ната̄йа катанти ведитаббам̣. дасамам̣ утта̄намева.

тан̣ха̄сутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

маха̄ваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

чатуттхапан̣н̣а̄сакам̣ нит̣т̣хитам̣.