1. четана̄суттаван̣н̣ана̄

171. татийасса пат̣хаме ка̄йасан̃четана̄хетӯти ка̄йакамманимиттам̣, ка̄йикасса каммасса кат̣атта̄ упачитатта̄ти аттхо. еса найо сесасан̃четана̄двайепи. уддхаччасахагатачетана̄ паваттивипа̄кам̣ детийева̄ти ‘‘вӣсативидха̄’’ти вуттам̣. татха̄ вачӣсан̃четана̄ маносан̃четана̄ти еттха ка̄ма̄вачаракусала̄кусалавасена вӣсати четана̄ лаббханти. идам̣ татха̄-саддена упасам̣харати. апичеттха нава махаггатачетана̄пи лаббхантӣти имина̄ навахи рӯпа̄рӯпакусалачетана̄хи саддхим̣ манодва̄ре екӯнатим̣са̄ти тӣсу два̄ресу екӯнасаттати четана̄ хонтӣти дассети. авиджджа̄паччайа̄ва̄ти идам̣ та̄пи четана̄ авиджджа̄паччайа̄ва хонтӣти дассанаттхам̣ вуттам̣. йатха̄вутта̄ хи екӯнасаттати четана̄ кусала̄пи авиджджа̄паччайа̄ хонти, пагева итара̄ аппахӣна̄виджджассева уппаджджанато пахӣна̄виджджасса ануппаджджанато.

йасма̄ йам̣ там̣ йатха̄вуттам̣ четана̄бхедам̣ ка̄йасан̇кха̄ран̃чева вачӣсан̇кха̄ран̃ча маносан̇кха̄ран̃ча парехи анусса̄хито са̄мампи асан̇кха̄рикачиттена кароти, парехи ка̄рийама̄но сасан̇кха̄рикачиттенапи кароти, ‘‘идам̣ на̄ма каммам̣ каронтопи тасса еварӯпо на̄ма випа̄ко бхависсатӣ’’ти евам̣ каммам̣ випа̄кан̃ча джа̄нантопи кароти, ма̄та̄питӯсу четийавандана̄дӣни каронтесу анукаронто да̄рако вийа кевалам̣ камман̃н̃ева виджджа̄нанто ‘‘имасса пана каммасса айам̣ випа̄ко’’ти випа̄кам̣ аджа̄нантопи кароти, тасма̄ там̣ дассетум̣ ‘‘са̄мам̣ ва̄ та’’нтиа̄ди вуттам̣. парехи ана̄н̣аттоти сарасенева ваттама̄но. джа̄нантоти ануссава̄дивасена джа̄нанто.

нану ча кхӣн̣а̄саво четийам̣ вандати, дхаммам̣ бхан̣ати, каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси кароти, катхамасса ка̄йакамма̄дайо на хонтӣти? авипа̄катта̄. кхӣн̣а̄савена хи катакаммам̣ нева кусалам̣ хоти на̄кусалам̣, авипа̄кам̣ хутва̄ кирийа̄матте тит̣т̣хати. тенасса те ка̄йа̄дайо на хонти. тенева̄ха ‘‘кхӣн̣а̄савасса ка̄йена каран̣акаммам̣ пан̃н̃а̄йатӣ’’тиа̄ди. танти кусала̄кусалам̣.

кхид̣д̣а̄йа падуссантӣти кхид̣д̣а̄падосино, кхид̣д̣а̄падосино ева кхид̣д̣а̄падосика̄. кхид̣д̣а̄падосо ва̄ етесам̣ аттхӣти кхид̣д̣а̄падосика̄. те кира пун̃н̃ависеса̄дхигатена махантена аттано сиривибхавена наккхаттам̣ кӣл̣анта̄ та̄йа сампаттийа̄ махантата̄йа ‘‘а̄ха̄рам̣ парибхун̃джимха̄ на парибхун̃джимха̄’’типи на джа̄нанти. атха ека̄ха̄ра̄тиккамато пат̣т̣ха̄йа нирантарам̣ кха̄данта̄пи пиванта̄пи чавантийева на тит̣т̣ханти. касма̄? каммаджатеджасса балавата̄йа караджака̄йасса мандата̄йа. манусса̄нан̃хи каммаджатеджо мандо, караджака̄йо балава̄. тесам̣ теджасса мандата̄йа ка̄йасса балавата̄йа сатта̄хампи атиккамитва̄ ун̣ходакааччхайа̄гуа̄дӣхи сакка̄ караджака̄йам̣ упаттхамбхетум̣. дева̄нам̣ пана теджо балава̄ хоти ул̣а̄рапун̃н̃аниббаттатта̄ ул̣а̄рагарусиниддхасудха̄ха̄раджӣран̣ато ча. караджам̣ мандам̣ мудусукхума̄лабха̄вато. те екам̣ а̄ха̄равелам̣ аккамитва̄ва сан̣т̣ха̄петум̣ на сакконти. йатха̄ на̄ма гимха̄нам̣ маджджханхике таттапа̄са̄н̣е т̣хапитам̣ падумам̣ ва̄ уппалам̣ ва̄ са̄йанхасамайе гхат̣асатенапи син̃чийама̄нам̣ па̄катикам̣ на хоти винассатийева, евамева паччха̄ нирантарам̣ кха̄данта̄пи пиванта̄пи чавантийева на тит̣т̣ханти. катаме пана те дева̄ти? ‘‘име на̄ма̄’’ти ат̣т̣хакатха̄йа вича̄ран̣а̄ наттхи, ‘‘а̄ха̄рӯпаччхедена а̄тапе кхиттама̄ла̄ вийа̄’’ти вуттатта̄ йе кечи кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рӯпаджӣвино дева̄ евам̣ каронти, те евам̣ чавантӣти ведитабба̄. абхайагирива̄сино пана̄ху ‘‘нимма̄наратипараниммитавасаваттино те дева̄, кхид̣д̣а̄йа падуссанаматтенева хете кхид̣д̣а̄падосика̄ти вутта̄’’ти. ко панеттха дева̄нам̣ а̄ха̄ро, ка̄ а̄ха̄равела̄ти? ‘‘саббесампи ка̄ма̄вачарадева̄нам̣ судха̄ а̄ха̄ро, са̄ хет̣т̣химехи хет̣т̣химехи упарима̄нам̣ упарима̄нам̣ пан̣ӣтатама̄ хоти. там̣ йатха̄сакам̣ дивасавасенева дивасе дивасе бхун̃джанти. кечи пана бадараппама̄н̣ам̣ судха̄ха̄рам̣ парибхун̃джанти. со дживха̄йам̣ т̣хапитаматтойева йа̄ва кесагганакхагга̄ ка̄йам̣ пхарати, тесам̣йева дивасавасена саттадивасам̣ йа̄панасаматтхова хотӣ’’ти ваданти.

исса̄пакататта̄ падут̣т̣хена манаса̄ падуссантӣти манопадосика̄. усӯйавасена ва̄ манасо падосо манопадосо, со етесам̣ аттхи вина̄сахетубхӯтоти манопадосика̄. аккуддхо раккхатӣти куддхасса со кодхо итарасмим̣ аккуджджханте анупа̄да̄но екава̄рамева уппаттийа̄ ана̄севано ча̄ветум̣ на саккоти, удакантам̣ патва̄ агги вийа нибба̄йати, тасма̄ аккуддхо там̣ чаванато раккхати. убхосу пана куддхесу бхиййо бхиййо ан̃н̃аман̃н̃амхи паривад̣д̣ханавасена тикхин̣асамуда̄ча̄ро ниссайадаханарасо кодхо уппаджджама̄но хадайаваттхум̣ нидаханто аччантасукхума̄лам̣ караджака̄йам̣ вина̄сети, тато сакалопи аттабха̄во антарадха̄йати. тена̄ха ‘‘убхосу пана̄’’тиа̄ди. татха̄ ча̄ха бхагава̄ ‘‘ан̃н̃аман̃н̃амхи падут̣т̣хачитта̄ килантака̄йа…пе… чавантӣ’’ти (дӣ. ни. 1.47).

катаме тена дева̄ дат̣т̣хабба̄ти еттха тена̄ти паччатте каран̣авачананти а̄ха ‘‘катаме на̄ма те дева̄ дат̣т̣хабба̄’’ти. каран̣аттхейева ва̄ етам̣ каран̣авачананти дассенто а̄ха ‘‘тена ва̄ аттабха̄вена̄’’ти. сесаметтха утта̄намева.

четана̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.