2. вибхаттисуттаван̣н̣ана̄
172. дутийе аттхаппабхедасса саллаккхан̣авибха̄ванававаттха̄накаран̣асаматтхам̣ аттхе пабхедагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ аттхапат̣исамбхида̄. аттхоти четтха сан̇кхепато хетупхалам̣. тан̃хи хетувасена аран̣ӣйам̣ гантаббам̣ паттаббам̣, тасма̄ ‘‘аттхо’’ти вуччати. пабхедато пана йам̣ кин̃чи паччайасамуппаннам̣, нибба̄нам̣, бха̄ситаттхо, випа̄ко, кирийа̄ти име пан̃ча дхамма̄ ‘‘аттхо’’ти ведитабба̄, там̣ аттхам̣ паччавеккхантасса тасмим̣ аттхе пабхедагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ аттхапат̣исамбхида̄. тена̄ха ‘‘пан̃часу аттхесу пабхедагатам̣ н̃а̄н̣а’’нти. а̄чиккха̄мӣтиа̄дӣсу а̄дито катхенто а̄чиккхати на̄ма, уддисатӣти аттхо. тамева уддесам̣ парийоса̄пенто десети. йатха̄уддит̣т̣хаматтхам̣ уддисанавасена пака̄рехи н̃а̄пенто н̃а̄пети. пака̄рехи ева таматтхам̣ патит̣т̣ха̄пенто пат̣т̣хапети. йатха̄уддит̣т̣хам̣ пат̣иниддисанавасена виварати. виват̣ам̣ вибхаджати. вибхаттааттхам̣ хетӯда̄харан̣адассанехи па̄кат̣ам̣ каронто утта̄ним̣ кароти.
тиссо пат̣исамбхида̄ти дхамманируттипат̣ибха̄напат̣исамбхида̄. таттха дхаммапат̣исамбхида̄ на̄ма дхаммаппабхедасса саллаккхан̣авибха̄ванававаттха̄накаран̣асаматтхам̣ н̃а̄н̣ам̣. дхаммоти ча сан̇кхепато паччайо. со хи йасма̄ там̣ там̣ видахати паваттети чева па̄пети ча, тасма̄ ‘‘дхаммо’’ти вуччати. пабхедато пана йо кочи пхаланиббаттако хету, арийамагго, бха̄ситам̣, кусалам̣, акусаланти име пан̃ча дхамма̄ ‘‘дхаммо’’ти ведитабба̄, там̣ дхаммам̣ паччавеккхантасса тасмим̣ дхамме пабхедагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ дхаммапат̣исамбхида̄. нируттиппабхедасса саллаккхан̣авибха̄ванававаттха̄накаран̣асаматтхам̣ нирутта̄бхила̄пе пабхедагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ нируттипат̣исамбхида̄ти. идам̣ вуттам̣ хоти – аттхе ча дхамме ча йа̄ сабха̄ванирутти, там̣ сабха̄ванируттим̣ саддам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ паччавеккхантасса тасмим̣ сабха̄ванирутта̄бхила̄пе пабхедагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ нируттипат̣исамбхида̄ти.
евамайам̣ нируттипат̣исамбхида̄ садда̄рамман̣а̄ на̄ма джа̄та̄, на пан̃н̃аттиа̄рамман̣а̄. касма̄? йасма̄ саддам̣ сутва̄ ‘‘айам̣ сабха̄ванируттӣ’’ти джа̄нанти. пат̣исамбхида̄ппатто хи ‘‘пхассо’’ти вутте ‘‘айам̣ сабха̄ванируттӣ’’ти джа̄на̄ти, ‘‘пхасса̄’’ти ва̄ ‘‘пхасса’’нти ва̄ вутте пана ‘‘айам̣ асабха̄ванируттӣ’’ти джа̄на̄ти. ведана̄дӣсупи есева найо. ан̃н̃ам̣ панеса на̄ма̄кхйа̄таупасаггабйан̃джанасаддам̣ джа̄на̄ти на джа̄на̄тӣти? йадаггена саддам̣ джа̄нитва̄ ‘‘айам̣ сабха̄ванирутти, айам̣ асабха̄ванируттӣ’’ти джа̄на̄ти, тадаггена тампи джа̄ниссатӣти. там̣ пана ‘‘найидам̣ пат̣исамбхида̄кичча’’нти пат̣иккхипитва̄ идам̣ ваттху катхитам̣ –
тиссадаттаттхеро кира бодхиман̣д̣е суван̣н̣асала̄кам̣ гахетва̄ ‘‘ат̣т̣ха̄расасу бха̄са̄су катарабха̄са̄йа катхемӣ’’ти пава̄реси. там̣ пана тена аттано уггахе т̣хатва̄ пава̄ритам̣, на пат̣исамбхида̄йа т̣хитена. со хи маха̄пан̃н̃ата̄йа там̣ там̣ бха̄сам̣ катха̄петва̄ уггахетва̄ евам̣ пава̄реси. ‘‘бха̄сам̣ на̄ма сатта̄ угган̣хантӣ’’ти ватва̄ панеттха идам̣ катхитам̣. ма̄та̄питаро хи дахарака̄ле кума̄раке ман̃че ва̄ пӣт̣хе ва̄ нипаджджа̄петва̄ там̣ там̣ катхайама̄на̄ та̄ни та̄ни кичча̄ни каронти. да̄рака̄ тесам̣ там̣ там̣ бха̄сам̣ ваваттха̄пенти ‘‘имина̄ идам̣ вутта’’нти. гаччханте гаччханте ка̄ле саббампи бха̄сам̣ джа̄нанти. ма̄та̄ дамил̣ӣ, пита̄ андхако. тесам̣ джа̄то да̄рако саче ма̄тукатхам̣ пат̣хамам̣ сун̣а̄ти, дамил̣абха̄сам̣ бха̄сиссати. саче питукатхам̣ пат̣хамам̣ сун̣а̄ти, андхакабха̄сам̣ бха̄сиссати. убхиннампи пана катхам̣ ассун̣анто ма̄гадхабха̄сам̣ бха̄сиссати. йопи ага̄маке маха̄аран̃н̃е ниббатто, таттха ан̃н̃о катхенто на̄ма наттхи. сопи аттано дхаммата̄йа вачанам̣ самут̣т̣ха̄пенто, ма̄гадхабха̄самева бха̄сиссати. нирайе, тираччха̄найонийам̣, петтивисайе, мануссалоке, девалокети саббаттха ма̄гадхабха̄са̄ва уссанна̄, сеса̄ от̣т̣акира̄таандхакайонакадамил̣абха̄са̄дика̄ ат̣т̣ха̄раса бха̄са̄ париваттанти, ка̄лантарена ан̃н̃атха̄ хонти ча нассанти ча.
айамевека̄ йатха̄бхуччабрахмавоха̄раарийавоха̄расан̇кха̄та̄ ма̄гадхабха̄са̄ на париваттати. са̄ хи каттхачи када̄чи париваттантӣпи на саббаттха саббада̄ саббатха̄ва париваттати, каппавина̄сепи тит̣т̣хатийева. самма̄самбуддхопи хи тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ тантим̣ а̄ропенто ма̄гадхабха̄са̄йа ева а̄ропеси. касма̄? еван̃хи а̄харитум̣ сукхам̣ хоти. ма̄гадхабха̄са̄йа хи тантим̣ а̄рул̣хасса буддхавачанасса пат̣исамбхида̄ппатта̄нам̣ сотапатха̄гаманамева папан̃чо. тена сан̇гхат̣итаматтенева найасатена найасахассена аттхо упат̣т̣ха̄ти. ан̃н̃а̄йа бха̄са̄йа тантим̣ а̄рул̣хакам̣ содхетва̄ уггахетаббам̣ хоти, бахумпи уггахетва̄ пана путхуджджанасса пат̣исамбхида̄ппатти на̄ма наттхи, арийаса̄вако нопат̣исамбхида̄ппатто на̄ма наттхи.
пат̣ибха̄наппабхедасса саллаккхан̣авибха̄ванававаттха̄накаран̣асаматтхам̣ пат̣ибха̄не пабхедагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ пат̣ибха̄напат̣исамбхида̄. аттхадхамма̄дивисайесу хи тӣсу н̃а̄н̣есу ‘‘има̄ни н̃а̄н̣а̄ни идаматтхаджотака̄нӣ’’ти (вибха. 725-731) евам̣ паваттан̃а̄н̣ассетам̣ адхивачанам̣. има̄ пана чатассо пат̣исамбхида̄ двӣсу т̣ха̄несу пабхедам̣ гаччханти, пан̃чахи ка̄ран̣ехи висада̄ хонтӣти ведитабба̄. катамесу двӣсу? секкхабхӯмийан̃ча асеккхабхӯмийан̃ча, таттха са̄рипуттаттхерасса маха̄моггалла̄наттхерасса маха̄кассапаттхерасса маха̄качча̄йанаттхерасса маха̄кот̣т̣хикаттхерасса̄ти асӣтийа̄пи маха̄тхера̄нам̣ пат̣исамбхида̄ асеккхабхӯмийам̣ пабхедагата̄. а̄нандаттхерасса, читтасса гахапатино, дхаммикасса упа̄сакасса, упа̄лисса гахапатино, кхуджджуттара̄йа упа̄сика̄йа̄ти евама̄дӣнам̣ пат̣исамбхида̄ секкхабхӯмийам̣ пабхедагата̄ти има̄су двӣсу бхӯмӣсу пабхедам̣ гаччханти. пабхедо на̄ма маггехи адхигата̄нам̣ пат̣исамбхида̄нам̣ пабхедагаманам̣.
катамехи пан̃чахи ка̄ран̣ехи пат̣исамбхида̄ висада̄ хонтӣти? адхигамена, парийаттийа̄, саванена, парипуччха̄йа, пуббайогена. таттха адхигамо на̄ма арахаттам̣. тан̃хи паттасса пат̣исамбхида̄ висада̄ хонти. саванам̣ на̄ма дхаммассаванам̣. саккаччам̣ сун̣антасса хи пат̣исамбхида̄ висада̄ хонти. парипуччха̄ на̄ма ат̣т̣хакатха̄. уггахитапа̄л̣ийа̄ аттхам̣ катхентасса хи пат̣исамбхида̄ висада̄ хонти. пуббайого на̄ма пуббайога̄вачарата̄ харан̣апачча̄харан̣анайена парихат̣акаммат̣т̣ха̄ната̄. пуббайога̄вачарасса хи пат̣исамбхида̄ висада̄ хонти.
етесу пана парийатти, саванам̣, парипуччха̄ти има̄ни тӣн̣и пабхедассева балавака̄ран̣а̄ни, пуббайого адхигамасса балавапаччайо. пабхедасса хоти на хотӣти? хоти, на пана йатха̄ адхигамасса балавапаччайо хоти, татха̄ пабхедасса. парийаттисаванапарипуччха̄ хи пуббе хонту ва̄ ма̄ ва̄, пуббайогена пана пуббе чева етарахи ча сан̇кха̄расаммасанам̣ вина̄ пат̣исамбхида̄дхигамо на̄ма наттхи. име пана двепи екато хутва̄ пат̣исамбхида̄ упаттхамбхетва̄ висада̄ хонтӣти.
вибхаттисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.