4. сарабхасуттаван̣н̣ана̄

65. чатуттхе гиджджха̄ еттха сантӣти гиджджхам̣, кӯт̣ам̣. там̣ етасса̄ти гиджджхакӯт̣о. гиджджхо вийа̄ти ва̄ гиджджхам̣, кӯт̣ам̣. там̣ етасса̄ти гиджджхакӯт̣о, паббато. тасмим̣ гиджджхакӯт̣е. тена̄ха ‘‘гиджджха̄ ва̄’’тиа̄ди. ачирапаккантоти еттха на десантарапаккаманам̣ адхиппетам̣, атха кхо са̄санапаккамананти дассенто ‘‘имасмим̣ са̄сане паббаджитва̄’’тиа̄дима̄ха, тенева хи ‘‘имасса̄ дхаммавинайа̄’’ти вуттам̣. лаббхатӣти ла̄бхо, чатуннам̣ паччайа̄наметам̣ адхивачанам̣. саккаччам̣ ка̄таббо да̄табботи сакка̄ро. паччайа̄ ева хи пан̣ӣтапан̣ӣта̄ сундарасундара̄ абхисан̇кхаритва̄ ката̄ сакка̄ра̄ти вуччанти. сакка̄роти ва̄ сундарака̄ро, парехи аттано га̄равакирийа̄ пуппха̄дӣхи ва̄ пӯджа̄. ла̄бхо ча сакка̄ро ча ла̄бхасакка̄ра̄, те нат̣т̣ха̄ пахӣна̄ етесанти нат̣т̣хала̄бхасакка̄ра̄.

маха̄ла̄бхасакка̄ро уппаджджӣти тада̄ кира бхагавато маха̄ла̄бхасакка̄ро уппаджджи йатха̄ там̣ чатта̄ро асан̇кхеййе пӯритада̄напа̄рамисан̃чайасса. саббадиса̄су хи йамакамаха̄мегхо вут̣т̣хахитва̄ махогхо вийа саббапа̄рамийо ‘‘екасмим̣ аттабха̄ве випа̄кам̣ дасса̄ма̄’’ти сампин̣д̣ита̄ вийа ла̄бхасакка̄рамахогхам̣ ниббаттайим̣су. тато тато аннапа̄найа̄наваттхама̄ла̄гандхавилепана̄дихаттха̄ кхаттийабра̄хман̣а̄дайо а̄гантва̄ ‘‘кахам̣ буддхо, кахам̣ бхагава̄, кахам̣ девадево нара̄сабхо пурисасӣхо’’ти бхагавантам̣ парийесанти, сакат̣асатехипи паччайе а̄харитва̄ ока̄сам̣ алабхама̄на̄ саманта̄ га̄вутаппама̄н̣ампи сакат̣адхурена сакат̣адхурам̣ а̄хачча тит̣т̣ханти чева анубандханти ча андхакавиндабра̄хман̣о вийа. йатха̄ ча бхагавато, евам̣ бхиккхусан̇гхассапи. вуттампи четам̣ –

‘‘тена кхо пана самайена бхагава̄ саккато хоти гарукато ма̄нито пӯджито апачито ла̄бхӣ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нам̣, бхиккхусан̇гхопи саккато хоти…пе… париккха̄ра̄на’’нти (уда̄. 38).

татха̄ –

‘‘йа̄вата̄ кхо пана, чунда, етарахи сан̇гхо ва̄ ган̣о ва̄ локе уппанно, на̄хам̣, чунда, ан̃н̃ам̣ екам̣ сан̇гхампи саманупасса̄ми евам̣ла̄бхаггайасаггаппаттам̣ йатхарива̄йам̣, чунда, бхиккхусан̇гхо’’ти (дӣ. ни. 3.176).

сва̄йам̣ бхагавато ча сан̇гхасса ча уппанно ла̄бхасакка̄ро екато хутва̄ двиннам̣ маха̄надӣнам̣ удакам̣ вийа аппамеййо ахоси, бхагавато пана бхиккхусан̇гхасса ча уппанно ла̄бхасакка̄ро дхаммассапи уппаннойева. дхаммадхара̄нан̃хи като сакка̄ро дхаммасса като на̄ма хоти. тена вуттам̣ ‘‘тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ маха̄ла̄бхасакка̄ро уппаджджӣ’’ти.

вуттаматтхам̣ па̄л̣ийа̄ нидассенто ‘‘йатха̄ха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха саккатоти сакка̄раппатто. йасса хи чатта̄ро паччайе саккатва̄ суабхисан̇кхате пан̣ӣтапан̣ӣте упанети, со саккато. гарукатоти гарубха̄вахетӯнам̣ уттамагун̣а̄нам̣ маттхакаппаттийа̄ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ена гарука̄рена саббадевамануссехи па̄са̄н̣аччхаттам̣ вийа гарукато. йасмин̃хи гарубха̄вам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ паччайе денти, со гарукато. ма̄нитоти самма̄пат̣ипаттийа̄ ма̄нито манена пийа̄йито. та̄йа хи вин̃н̃ӯнам̣ мана̄пата̄. пӯджитоти ма̄нана̄дипӯджа̄йа чева чатупаччайапӯджа̄йа ча пӯджито. йасса хи саббаметам̣ пӯджанан̃ча каронти, со пӯджито. апачитоти нӣчавуттикаран̣ена апачито. саттха̄ран̃хи дисва̄ манусса̄ хаттхиккхандха̄дӣхи отаранти, маггам̣ денти, ам̣сакӯт̣ато са̄т̣акам̣ апаненти. а̄санато вут̣т̣хаханти, вандантӣти евам̣ со техи апачито на̄ма хоти.

аван̣н̣ам̣ паттхаритва̄ти аван̣н̣ам̣ таттха таттха сам̣киттанавасена паттхаритва̄. а̄ват̣т̣анима̄йанти а̄ват̣т̣етва̄ гахан̣ама̄йам̣. а̄ват̣т̣ети пурима̄ка̄рато ниваттети аттано васе ваттети ета̄йа̄ти а̄ват̣т̣анӣ, ма̄йа̄, там̣ а̄ват̣т̣анима̄йам̣ оса̄ретва̄ париджаппетва̄ти аттхо. кот̣ито пат̣т̣ха̄йа̄ти антимакот̣ито пат̣т̣ха̄йа. тхаддхака̄йена пхарусава̄ча̄йа тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ аван̣н̣акатханам̣ анаттха̄вахатта̄ висасин̃чанасадиса̄ хотӣти а̄ха ‘‘висам̣ син̃читва̄’’ти. ан̃н̃а̄тоти а̄н̃а̄то. тена̄ха ‘‘н̃а̄то’’тиа̄ди.

ка̄йан̇ганти ка̄йамева ан̇гам̣, ка̄йасса ва̄ ан̇гам̣, сӣса̄ди. ва̄чан̇ганти ‘‘хоту, са̄дхӯ’’ти евама̄дива̄ча̄йа авайавам̣. екакена̄ти асаха̄йена. имасса панаттхасса̄ти ‘‘чарийам̣ чаран̣ака̄ле’’тиа̄дина̄ вуттасса. йато йато гару дхуранти йасмим̣ йасмим̣ т̣ха̄не дхурам̣ гару бха̄рикам̣ хоти, ан̃н̃е балибадда̄ уккхипитум̣ на сакконти. йато гамбхӣраваттанӣти ваттанти еттха̄ти ваттанӣ, думмаггассетам̣ на̄мам̣, йасмим̣ т̣ха̄не удакачиккхалламахантата̄йа ва̄ висамаччхиннатат̣абха̄вена ва̄ магго гамбхӣро хотӣти аттхо. тада̄ссу кан̣хам̣ йун̃джентӣти ассӯти нипа̄таматтам̣, тада̄ кан̣хам̣ йун̃джентӣти аттхо. йада̄ дхуран̃ча гару хоти магго ча гамбхӣро, тада̄ ан̃н̃е балибадде апанетва̄ кан̣хамева йун̃джентӣти вуттам̣ хоти. сва̄ссу там̣ вахате дхуранти еттхапи ассӯти нипа̄таматтамева, со там̣ дхурам̣ вахатӣти аттхо.

гехаветананти гехе нивут̣т̣хабха̄вахету да̄таббам̣. ка̄л̣ако на̄ма на̄мена̄ти ан̃джанаван̣н̣о киреса, тенасса ‘‘ка̄л̣ако’’ти на̄мам̣ акам̣су. ка̄л̣акам̣ упасан̇камитва̄ а̄ха̄ти ка̄л̣ако кира екадивасам̣ чинтеси ‘‘майхам̣ ма̄та̄ дуггата̄ мам̣ путтат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ дуккхена посети, йам̣нӯна̄хам̣ бхатим̣ катва̄ имам̣ дуггатабха̄вато мочеййа’’нти. со тато пат̣т̣ха̄йа бхатим̣ упадха̄ренто вичарати. атха тасмим̣ дивасе га̄магорӯпехи саддхим̣ таттха самӣпе чарати. саттхава̄хапуттопи госуттавиттако, со ‘‘аттхи ну кхо етесам̣ гуннам̣ антаре сакат̣а̄ни утта̄ретум̣ саматтхо усабха̄джа̄нӣйо’’ти упадха̄райама̄но бодхисаттам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ а̄джа̄нӣйо саккхиссати майхам̣ сакат̣а̄ни утта̄рету’’нти ан̃н̃а̄си. тена там̣ упасан̇камитва̄ евама̄ха. со ан̃н̃есам̣…пе… гехамева агама̄сӣти тада̄ кира га̄мада̄рака̄ ‘‘ким̣ на̄метам̣ ка̄л̣акасса гале’’ти тасса сантикам̣ а̄гаччханти. со те анубандхитва̄ дӯратова пала̄пенто ма̄ту сантикам̣ гато. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.

са̄йанхасамайанти са̄йанхака̄ле. бхумматтхе етам̣ упайогавачанам̣. на хеттха аччантасам̣його самбхавати. пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хитоти еттха техи техи саддхивиха̄рикаантева̄сикаупа̄сакаупа̄сика̄дисаттехи чева рӯпа̄рамман̣а̄дисан̇кха̄рехи ча пат̣иниваттетва̄ апасаккитва̄ нилӣйанам̣ вивечанам̣ ка̄йачиттехи тато вивиттата̄йа пат̣исалла̄нам̣ ка̄йавивеко, читтавивеко ча. йо тато дувидхавивекато вут̣т̣хито бхаван̇гаппаттийа̄ сабрахмача̄рӣхи сама̄гамена ча апето. со пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито на̄ма хоти. айам̣ пана йасма̄ пат̣исалла̄на̄нам̣ уттамато пхаласама̄паттито вут̣т̣ха̄си, тасма̄ ‘‘пхаласама̄паттито’’ти вуттам̣. ка̄йасаккхино бхависса̄ма̄ти на̄мака̄йена десана̄сампат̣иччханавасена саккхибхӯта̄ бхависса̄ма. нану ча ‘‘пан̃н̃атте а̄сане нисӣдӣ’’ти идам̣ касма̄ вуттам̣. титтхийа̄ хи бхагавато пат̣ипаккха̄, те касма̄ тасса а̄санам̣ пан̃н̃а̄пентӣти а̄ха ‘‘татха̄гато хӣ’’тиа̄ди.

вигга̄хикакатханти вигга̄хасам̣ваттаникам̣ са̄рамбхакатхам̣. а̄йа̄чеййа̄сӣти вачӣбхедам̣ катва̄ йа̄чеййа̄си. паттхеййа̄сӣти манаса̄ а̄сӣсеййа̄си. пихеййа̄сӣти тассева вевачанам̣. ниттеджатам̣ а̄панноти теджаха̄нийа̄ ниттеджабха̄вам̣ а̄панно, ниттеджабхӯтоти аттхо. тато ева бхиккхуа̄дайопи саммукха̄ олокетум̣ асаматтхата̄йа паттаккхандхо, патитаккхандхоти аттхо. тена̄ха ‘‘онатагӣво’’ти. дасситадхаммесӯти вуттадхаммесу. вачанаматтамева хи тесам̣, на пана дассанам̣ та̄дисассева дхаммасса абха̄вато. бхагавато ева ва̄ ‘‘име дхамма̄ анабхисамбуддха̄’’ти парасса вачанавасена дасситадхаммесу. пат̣ичариссатӣти пат̣иччха̄данавасе чариссати паваттиссати, пат̣иччха̄данаттхо ева ва̄ чарати-саддо анекаттхатта̄ дха̄тӯнанти а̄ха ‘‘пат̣иччха̄дессатӣ’’ти. ан̃н̃ена ва̄ ан̃н̃анти пана пат̣иччха̄дана̄ка̄радассананти а̄ха ‘‘ан̃н̃ена ва̄ вачанена̄’’тиа̄ди.

таттха ан̃н̃ам̣ вачананти йам̣ самануйун̃джантена бхагавата̄ парасса досавибха̄ванам̣ вачанам̣ вуттам̣, там̣ тато ан̃н̃енева вачанена пат̣иччха̄дети. ‘‘а̄паттим̣ а̄панносӣ’’ти чодакена вуттавачанам̣ вийа ‘‘ко а̄панно, ким̣ а̄панно, кисмим̣ а̄панно, кам̣ бхан̣атха, ким̣ бхан̣атха̄’’тиа̄дивачанена ан̃н̃ам̣ а̄гантукакатхам̣ а̄харанто ‘‘твам̣ иттханна̄мам̣ а̄паттим̣ а̄панносӣ’’ти пут̣т̣хо ‘‘па̄т̣алипуттам̣ гатомхӣ’’ти ватва̄ пуна ‘‘на тава па̄т̣алипуттагаманам̣ пуччха̄ма, а̄паттим̣ пуччха̄ма̄’’ти вутте тато ра̄джагахам̣ гатомхи. ра̄джагахам̣ ва̄ йа̄хи бра̄хман̣агехам̣ ва̄, а̄паттим̣ а̄панносӣти. ‘‘таттха ме сӯкарамам̣сам̣ ладдха’’нтиа̄дӣни ваданто вийа самануйун̃джакена вуттавачанато ан̃н̃ам̣ а̄гантукакатхам̣ а̄харанто апана̄мессати, виккхепам̣ гамайиссати. аппатӣта̄ хонти тена атут̣т̣ха̄ асоманассика̄ти апаччайо, доманассетам̣ адхивачанам̣. нева аттано, на паресам̣ хитам̣ абхира̄дхайатӣти анабхираддхи, доманассамева. тенева̄ха ‘‘апаччайена доманассам̣ вутта’’нти.

йасса кхо пана те аттха̄йа дхаммо деситоти еттха дхамма-саддена чатусаччадхаммо вуттоти а̄ха ‘‘йасса маггасса ва̄ пхаласса ва̄ аттха̄йа̄’’ти. чатусаччадхаммо хи маггапхала̄дхигаматтха̄йа десӣйати. на ниггаччхатӣти на паваттети. нанти нам̣ дхаммам̣. ида̄ни ‘‘йасса кхо пана те аттха̄йа дхаммо десито’’ти еттха дхамма-саддена пат̣ипаттидхаммо дассито, на пана чатусаччадхаммоти адхиппа̄йена аттхавикаппам̣ дассенто ‘‘атха ва̄’’тиа̄дима̄ха. пан̃ча дхамма̄ти гамбхӣран̃а̄н̣ачарийабхӯта̄нам̣ кхандха̄дӣнам̣ уггахасаванадха̄ран̣апаричайайонисоманасика̄ре сандха̄йа̄ха. таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄ти еттха самма̄саддо убхайаттха̄пи йоджетаббо ‘‘самма̄ таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄’’ти. йо хи самма̄ дхаммам̣ пат̣ипаджджати, тассева самма̄ дуккхаккхайо хотӣти. йо пана вуттанайена таккаро, тасса ниййа̄нам̣ аттхато дхаммассева ниййа̄нанти таппат̣иккхепена ‘‘со дхаммо…пе… на ниййа̄ти на ниггаччхатӣ’’ти а̄ха.

йади тираччха̄насӣхасса на̄до саббатираччха̄наекаччаманусса̄мануссана̄дато сет̣т̣хатта̄ сет̣т̣хана̄до, киман̇гам̣ пана татха̄гатасӣхасса на̄доти а̄ха ‘‘сӣхана̄данти сет̣т̣хана̄да’’нти. йади ва̄ тираччха̄насӣхана̄дасса сет̣т̣хана̄дата̄ ниббхайата̄йа аппат̣исаттута̄йа иччхита̄, татха̄гатасӣхана̄дассева айаматтхо са̄тисайоти а̄ха ‘‘абхӣтана̄дам̣ аппат̣ина̄да’’нти. ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 3.129; а. ни. 1.268-271) хи йо аттхо вутто, тасса бхӯтата̄йа айам̣ на̄до сет̣т̣хана̄до на̄ма хоти уттамана̄до. бхӯтаттхо хи уттаматтхоти. имаматтхам̣ пана вадантасса бхагавато ан̃н̃ато бхайам̣ ва̄ а̄сан̇ка̄ ва̄ наттхӣти абхӣтана̄до на̄ма хоти. абхӯтан̃хи вадато куточи бхайам̣ ва̄ а̄сан̇ка̄ ва̄ сийа̄, евам̣ пана вадантам̣ бхагавантам̣ кочи ут̣т̣хахитва̄ пат̣иба̄хитум̣ саматтхо на̄ма наттхӣти айам̣ на̄до аппат̣ина̄до на̄ма хоти.

самантато нигган̣ханавасена тоданам̣ виджджханам̣ саннитодакам̣, самма̄ ва̄ нитуданти пӣл̣енти етена̄ти саннитодакам̣. ва̄ча̄йа̄ти ча паччатте каран̣авачанам̣. тена̄ха ‘‘вачанапатодена̄’’ти. сан̃джамбхаримакам̣сӯти самантато самбхаритам̣ акам̣су, саббе парибба̄джака̄ ва̄ча̄тоданехи тудим̣сӯти аттхо. тена̄ха ‘‘самбхаритам̣…пе… виджджхим̣сӯ’’ти. син̇га̄лакам̣йева̄ти син̇га̄ламева, ‘‘сега̄лакам̣йева̄’’типи па̄т̣хо. тассева̄ти син̇га̄ларавассева. атха ва̄ бхеран̣д̣акам̣йева̄ти бхедан̣д̣асакун̣исадисам̣йева̄ти аттхо. бхедан̣д̣ам̣ на̄ма еко паккхӣ двимукхо, тасса кира саддо ативийа вирӯпо амана̄по. тена̄ха ‘‘апича бхиннассарам̣ амана̄пасаддам̣ надатӣ’’ти. сесаметтха утта̄намева.

сарабхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.