3. вена̄гапурасуттаван̣н̣ана̄
64. татийе евам̣на̄маке джанападети йаттха на̄маггахан̣ена косаласаддасса рул̣хӣсаддатам̣ дассети. татха̄ хи косала̄ на̄ма джа̄нападино ра̄джакума̄ра̄, тесам̣ нива̄со екопи джанападо рул̣хӣсаддена ‘‘косала̄’’ти вуччати. аккхарачинтака̄ хи ӣдисесу т̣ха̄несу йутте вийа салин̇гавачана̄ни (па̄н̣ини 1.2.51) иччханти. айаметтха рул̣хӣ йатха̄ ан̃н̃аттха̄пи ‘‘курӯсу вихарати, ан̇гесу вихаратӣ’’ти ча. таббисесане пана джанападасадде джа̄тисадде екавачанамева йатха̄ ‘‘косалесу джанападе’’ти. ча̄риканти чаран̣ам̣. чаран̣ам̣ ва̄ ча̄ро, со ева ча̄рика̄. тайидам̣ маггагаманам̣ идха̄дхиппетам̣, на чун̣н̣икагаманаматтанти а̄ха ‘‘аддха̄нагаманам̣ гаччханто’’ти. там̣ вибха̄гена дассетум̣ ‘‘ча̄рика̄ ча на̄меса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха дӯрепӣти дӯрепи на̄тидӯрепи. сахаса̄ гамананти сӣгхагаманам̣. маха̄кассапапаччуггамана̄дӣсӯти а̄ди-саддена а̄л̣авака̄дӣнам̣ аттха̄йа гаманам̣ сан̇ган̣ха̄ти. бхагава̄ хи маха̄кассапаттхерам̣ паччуггаччханто мухуттена тига̄вутамаггамагама̄си. а̄л̣авакассаттха̄йа тим̣сайоджанам̣, татха̄ ан̇гулима̄ласса, пуккуса̄тисса пана пан̃чачатта̄лӣсайоджанам̣, маха̄каппинасса вӣсайоджанасатам̣, дханийассаттха̄йа сатта йоджанасата̄ни, дхаммасена̄патино саддхивиха̄рикасса ванава̄сисса тиссаса̄ман̣ерасса тига̄вута̄дхикам̣ вӣсайоджанасатам̣ агама̄си. имам̣ сандха̄йа̄ти имам̣ атуритача̄рикам̣ сандха̄йа.
упалабхим̣сӯти еттха саванавасена упалабхим̣сӯти имаматтхам̣ дассенто ‘‘сотадва̄ра…пе… джа̄ним̣сӯ’’ти а̄ха. саббампи ва̄кйам̣ авадха̄ран̣апхалатта̄ антогадха̄вадха̄ран̣анти а̄ха ‘‘падапӯран̣аматте ва̄ нипа̄то’’ти. авадха̄ран̣аттхена̄ти пана имина̄ ит̣т̣хаттхатовадха̄ран̣аттхам̣ кхо-саддаггахан̣анти дассети. ассосӣти падам̣ кхо-садде гахите тена пхуллитаман̣д̣итавибхӯситам̣ вийа хонтам̣ пӯритам̣ на̄ма хоти, тена ча пуримапаччхимапада̄ни сам̣силит̣т̣ха̄ни на̄ма хонти, на тасмим̣ аггахитети а̄ха ‘‘падапӯран̣ена бйан̃джанасилит̣т̣хата̄маттамева̄’’ти. маттасаддо висесаниваттиаттхо. тенасса анаттхантарадӣпаната̄ дассита̄ хоти, евасаддена пана бйан̃джанасилит̣т̣хата̄йа екантиката̄.
самитапа̄патта̄ти аччантам̣ анавасесато сава̄санам̣ самитапа̄патта̄. еван̃хи ба̄хиракавӣтара̄гасеккха̄секкхапа̄пасаманато бхагавато па̄пасаманам̣ висеситам̣ хоти. тенасса йатха̄бхӯтагун̣а̄дхигатаметам̣ на̄мам̣ йадидам̣ саман̣оти дӣпети. анекаттхатта̄ нипа̄та̄нам̣ идха ануссаваттхо адхиппетоти а̄ха ‘‘кхалӯти ануссаваттхе нипа̄то’’ти. а̄лапанаматтанти пийа̄ла̄павачанаматтам̣. пийасамуда̄ха̄ра̄ хете ‘‘бхо’’ти ва̄ ‘‘а̄вусо’’ти ва̄ ‘‘дева̄нам̣ пийа̄’’ти ва̄. готтавасена̄ти еттха гам̣ та̄йатӣти готтам̣. готамоти хи паваттама̄нам̣ вачанам̣ буддхин̃ча та̄йати екам̣сикависайата̄йа раккхатӣти готтам̣. йатха̄ хи буддхи а̄рамман̣абхӯтена аттхена вина̄ на ваттати, татха̄ абхидха̄нам̣ абхидхеййабхӯтена, тасма̄ со готтасан̇кха̄то аттхо та̄ни та̄йати раккхатӣти вуччати. ко пана соти? ан̃н̃акулапарампара̄са̄дха̄ран̣ам̣ тасса куласса а̄дипурисасамуда̄гатам̣ там̣кулапарийа̄паннаса̄дха̄ран̣ам̣ са̄ман̃н̃арӯпанти дат̣т̣хаббам̣. еттха ча саман̣оти имина̄ париккхакаджанехи бхагавато бахуматабха̄во дассито самитапа̄пата̄киттанато. готамоти имина̄ локийаджанехи учча̄куласамбхӯтата̄ дӣпита̄ тена удитодитавипулакхаттийакулавибха̄ванато. саббакхаттийа̄нан̃хи а̄дибхӯтамаха̄самматамаха̄ра̄джато пат̣т̣ха̄йа асамбхиннам̣ ул̣а̄ратамам̣ сакйара̄джакулам̣.
кеначи па̄риджун̃н̃ена̄ти н̃а̄типа̄риджун̃н̃абхогапа̄риджун̃н̃а̄дина̄ кеначипи па̄риджун̃н̃ена париха̄нийа̄ анабхибхӯто анаджджхоттхат̣о. татха̄ хи тасса куласса на кин̃чи па̄риджун̃н̃ам̣ локана̄тхасса абхиджа̄тийам̣, атха кхо вад̣д̣хийева. абхиниккхамане ча татопи самиддхатамабха̄во локе па̄кат̣о пан̃н̃а̄тоти. сакйакула̄ паббаджитоти идам̣ вачанам̣ бхагавато саддха̄паббаджитабха̄вадӣпанам̣ вуттам̣ махантам̣ н̃а̄типариват̣т̣ам̣ махантан̃ча бхогаккхандхам̣ паха̄йа паббаджитабха̄васиддхито.
иттхамбхӯта̄кхйа̄наттхети иттхам̣ евам̣пака̄ро бхӯто джа̄тоти евам̣ катханаттхе. упайогавачананти ‘‘аббхуггато’’ти еттха абхи-саддо иттхамбхӯта̄кхйа̄наттхаджотако, тена йогато ‘‘там̣ кхо пана бхаванта’’нти идам̣ са̄миаттхе упайогавачанам̣. тена̄ха ‘‘тасса кхо пана бхото готамасса̄ти аттхо’’ти. калйа̄н̣агун̣асаманна̄гатоти калйа̄н̣ехи гун̣ехи йутто, танниссито таббисайата̄йа̄ти адхиппа̄йо. сет̣т̣хоти еттха̄пи есева найо. киттетаббато китти, са̄ ева садданӣйато саддоти а̄ха ‘‘киттисаддоти киттийева̄’’ти. абхиттхаванавасена паватто саддо тхутигхосо. садевакам̣ локам̣ аджджхоттхаритва̄ уггатоти анан̃н̃аса̄дха̄ран̣е гун̣е а̄раббха паваттатта̄ садевакам̣ локам̣ аджджхоттхаритва̄ абхибхавитва̄ уггато.
со бхагава̄ти йо со саматим̣са па̄рамийо пӯретва̄ саббакилесе бхан̃джитва̄ ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо дева̄нам̣ атидево сакка̄нам̣ атисакко брахма̄нам̣ атибрахма̄ локана̄тхо бха̄гйавантата̄дӣхи ка̄ран̣ехи садеваке локе ‘‘бхагава̄’’ти паттхат̣акиттисаддо, со бхагава̄. ‘‘бхагава̄’’ти ча идам̣ саттху на̄макиттанам̣. тена̄ха а̄йасма̄ дхаммасена̄пати ‘‘бхагава̄ти нетам̣ на̄мам̣ ма̄тара̄ ката’’нтиа̄ди (маха̄ни. 84). парато пана бхагава̄ти гун̣акиттанам̣. йатха̄ каммат̣т̣ха̄никена ‘‘араха’’нтиа̄дӣсу навасу т̣ха̄несу паччекам̣ ити-саддам̣ йоджетва̄ буддхагун̣а̄ ануссарийанти, евам̣ буддхагун̣асам̣киттаненапӣти дассенто ‘‘итипи арахам̣ итипи самма̄самбуддхо…пе… итипи бхагава̄’’ти а̄ха. ‘‘итипетам̣ бхӯтам̣ итипетам̣ таччха’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.6) вийа идха итисаддо а̄саннапаччаккхакаран̣аттхо, пи-саддо сампин̣д̣анаттхо, тена ча тесам̣ гун̣а̄нам̣ бахубха̄во дӣпито, та̄ни ча сам̣киттентена вин̃н̃уна̄ читтасса саммукхӣбхӯта̄нева катва̄ сам̣киттетабба̄нӣти дассенто ‘‘имина̄ ча имина̄ ча ка̄ран̣ена̄ти вуттам̣ хотӣ’’ти а̄ха. евам̣ нирӯпетва̄ киттенто йо киттети, тасса бхагавати ативийа абхиппаса̄до хоти.
а̄ракатта̄ти сувидӯратта̄. арӣнанти килеса̄рӣнам̣. ара̄нанти сам̣са̄рачаккасса ара̄нам̣. хататта̄ти виддхам̣ситатта̄. паччайа̄дӣнанти чӣвара̄дипаччайа̄нан̃чева пӯджа̄висеса̄нан̃ча. татоти висуддхимаггато (висуддхи. 1.125-127). йатха̄ ча висуддхимаггато, евам̣ там̣сам̣ван̣н̣ана̄топи несам̣ виттха̄ро гахетаббо.
имам̣ локанти найидам̣ маха̄джанасса саммукхаматтам̣ сандха̄йа вуттам̣, атха кхо анавасесам̣ парийа̄да̄йа̄ти дассетум̣ ‘‘садевака’’нтиа̄ди вуттам̣. тена̄ха ‘‘ида̄ни ваттаббам̣ нидассетӣ’’ти. паджа̄татта̄ти йатха̄сакам̣ каммакилесехи ниббаттатта̄. пан̃чака̄ма̄вачарадеваггахан̣ам̣ па̄рисесанайена итаресам̣ падантарена гахитатта̄. садеваканти ча авайавена виггахо самуда̄йо сама̄саттхо. чхат̣т̣хака̄ма̄вачарадеваггахан̣ам̣ пачча̄саттинайена. таттха хи со джа̄то таннива̄сӣ ча. сабрахмакавачанена брахмака̄йика̄дибрахмаггахан̣анти еттха̄пи есева найо. паччаттхикасаман̣абра̄хман̣аггахан̣анти нидассанаматтаметам̣ апаччаттхика̄нам̣ самитаба̄хитапа̄па̄нан̃ча саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ саман̣абра̄хман̣авачанена гахитатта̄. ка̄мам̣ ‘‘садевака’’нтиа̄дивисесана̄нам̣ васена саттависайо локасаддоти вин̃н̃а̄йати тулйайогависайатта̄ тесам̣, ‘‘саломако сапаккхако’’тиа̄дӣсу пана атулйайогепи айам̣ сама̄со лаббхатӣти бйабхича̄радассанато паджа̄гахан̣анти а̄ха ‘‘паджа̄вачанена сатталокаггахан̣а’’нти.
арӯпино сатта̄ аттано а̄нен̃джавиха̄рена вихаранта̄ диббантӣти дева̄ти имам̣ ниббачанам̣ лабхантӣти а̄ха ‘‘садевакаггахан̣ена арӯпа̄вачаралоко гахито’’ти. тена̄ха ‘‘а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанӯпага̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйата’’нти (а. ни. 3.117). сама̄ракаггахан̣ена чхака̄ма̄вачарадевалоко гахито тасса сависесам̣ ма̄расса васе ваттанато. сабрахмакаггахан̣ена рӯпӣбрахмалоко гахито арӯпӣбрахмалокасса гахитатта̄. чатупарисавасена̄ти кхаттийа̄дичатупарисавасена. итара̄ пана чатассо париса̄ сама̄рака̄диггахан̣ена гахита̄ ева̄ти. авасесасатталоко на̄гагарул̣а̄дибхедо. тӣха̄ка̄рехӣти девама̄рабрахмасахитата̄сан̇кха̄техи тӣхи пака̄рехи. тӣсу падесӯти ‘‘садевака’’нтиа̄дӣсу тӣсу падесу. тена тена̄ка̄рена̄ти садевакатта̄дина̄ тена тена пака̄рена. тедха̄тукамева парийа̄диннанти пора̄н̣а̄ а̄хӯти йоджана̄.
абхин̃н̃а̄ти йака̄ралопена̄йам̣ ниддесо, абхиджа̄нитва̄ти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘абхин̃н̃а̄йа адхикена н̃а̄н̣ена н̃атва̄’’ти. анума̄на̄дипат̣иккхепоти анума̄нааттха̄паттиа̄диппат̣иккхепо екаппама̄н̣атта̄. саббаттха аппат̣ихатан̃а̄н̣ача̄рата̄йа хи саббапаччаккха̄ буддха̄ бхагаванто.
ануттарам̣ вивекасукханти пхаласама̄паттисукхам̣. тена вимисса̄пи када̄чи бхагавато дхаммадесана̄ хотӣти ‘‘хитва̄пӣ’’ти пи-саддаггахан̣ам̣. бхагава̄ хи дхаммам̣ десенто йасмим̣ кхан̣е париса̄ са̄дхука̄рам̣ ва̄ дети, йатха̄сутам̣ ва̄ дхаммам̣ паччавеккхати, там̣ кхан̣ам̣ пуббабха̄гена париччхиндитва̄ пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджати, йатха̄париччхедан̃ча сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа т̣хитат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа дхаммам̣ десети. аппам̣ ва̄ бахум̣ ва̄ десентоти уггхат̣итан̃н̃усса васена аппам̣ ва̄, випан̃читан̃н̃усса неййасса ва̄ васена бахум̣ ва̄ десенто. дхаммасса калйа̄н̣ата̄ ча ниййа̄никата̄ ча саббасо анаваджджабха̄венева̄ти а̄ха ‘‘анаваджджамева катва̄’’ти.
десака̄йаттена а̄н̣а̄дивидхина̄ атисаджджанам̣ пабодханам̣ десана̄ти са̄ парийаттидхаммавасена ведитабба̄ти а̄ха ‘‘десана̄йа та̄ва ча̄туппадикага̄тха̄йапӣ’’тиа̄ди. нида̄нанигама̄нипи саттху десана̄йа анувидха̄нато тадантогадха̄ни ева̄ти а̄ха ‘‘нида̄нам̣ а̄ди, идамавоча̄ти парийоса̄на’’нти.
са̄ситаббапуггалагатена йатха̄пара̄дха̄диса̄ситаббабха̄вена ануса̄санам̣ тадан̇гавинайа̄дивасена винайанам̣ са̄сананти там̣ пат̣ипаттидхаммавасена ведитаббанти а̄ха ‘‘сӣласама̄дхивипассана̄’’тиа̄ди. кусала̄нанти анаваджджадхамма̄нам̣ сӣласаматхавипассана̄нам̣ сӣладит̣т̣хӣнан̃ча а̄дибха̄во там̣мӯликатта̄ уттаримануссадхамма̄нам̣. арийамаггасса антадвайавигамена маджджхима̄пат̣ипада̄бха̄во вийа самма̄пат̣ипаттийа̄ а̄раббха ниббаттӣнам̣ вемаджджхата̄пи маджджхабха̄воти вуттам̣ ‘‘аттхи, бхиккхаве…пе… маджджхимам̣ на̄ма̄’’ти. пхалам̣ парийоса̄нам̣ на̄ма саупа̄дисесата̄васена. нибба̄нам̣ парийоса̄нам̣ на̄ма анупа̄дисесата̄васена. ида̄ни тесам̣ двиннампи са̄санасса парийоса̄натам̣ а̄гамена дассетум̣ ‘‘тасма̄тиха тва’’нтиа̄ди вуттам̣. ‘‘са̄ттхам̣ сабйан̃джана’’нтиа̄дивачанато дхаммадесана̄йа а̄димаджджхапарийоса̄нам̣ адхиппетанти а̄ха ‘‘идха…пе… адхиппета’’нти. тасмим̣ тасмим̣ аттхе катха̄вадхисаддаппабандхо га̄тха̄васена суттавасена ча ваваттхито парийаттидхаммо, со идха десана̄ти вутто, тасса пана аттхо висесато сӣла̄ди ева̄ти а̄ха ‘‘бхагава̄ хи дхаммам̣ десенто…пе… дассетӣ’’ти. таттха сӣлам̣ дассетва̄ти сӣлаггахан̣ена сасамбха̄рам̣ сӣлам̣ гахитам̣, татха̄ маггаггахан̣ена сасамбха̄ро магготи тадубхайавасена анавасесато парийаттиаттхам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати. тена̄ти сӣла̄дидассанена. аттхавасена хи идха десана̄йа а̄дикалйа̄н̣а̄дибха̄во адхиппето. катхикасан̣т̣хитӣти катхикасса сан̣т̣ха̄нам̣ катханавасена самават̣т̣ха̄нам̣.
на со са̄ттхам̣ десети ниййа̄наттхавирахато тасса̄ десана̄йа. екабйан̃джана̄дийутта̄ ва̄ти ситхила̄дибхедесу бйан̃джанесу екаппака̄ренева двиппака̄ренева ва̄ бйан̃джанена йутта̄ дамил̣абха̄са̄ вийа. виват̣акаран̣ата̄йа от̣т̣хе апхуса̄петва̄ учча̄ретаббато саббанирот̣т̣хабйан̃джана̄ ва̄ кира̄табха̄са̄ вийа. саббассева виссаджджанӣйайуттата̄йа саббависсат̣т̣хабйан̃джана̄ ва̄ йаванабха̄са̄ вийа. саббассева са̄нуса̄рата̄йа саббаниггахитабйан̃джана̄ ва̄ па̄расика̄димилаккхабха̄са̄ вийа. сабба̄песа̄ бйан̃джанекадесавасенева паваттийа̄ апарипун̣н̣абйан̃джана̄ти катва̄ ‘‘абйан̃джана̄’’ти вутта̄.
т̣ха̄накаран̣а̄ни ситхила̄ни катва̄ учча̄ретаббам̣ аккхарам̣ пан̃часу ваггесу пат̣хамататийанти евама̄ди ситхилам̣. та̄ни аситхила̄ни катва̄ учча̄ретаббам̣ аккхарам̣ ваггесу дутийачатуттханти евама̄ди дханитам̣. двиматтака̄лам̣ дӣгхам̣. екаматтака̄лам̣ рассам̣. тадева лахукам̣ лахукамева. сам̣йогапарам̣ дӣгхан̃ча гарукам̣. т̣ха̄накаран̣а̄ни ниггахетва̄ учча̄ретаббам̣ ниггахитам̣. парена самбандхам̣ катва̄ учча̄ретаббам̣ самбандхам̣. татха̄ на самбандхам̣ ваваттхитам̣. т̣ха̄накаран̣а̄ни виссат̣т̣ха̄ни катва̄ учча̄ретаббам̣ вимуттам̣. дасадха̄ бйан̃джанабуддхийа̄ пабхедоти евам̣ ситхила̄дивасена бйан̃джанабуддхийа̄ аккхаруппа̄дакачиттасса дасаппака̄рена пабхедо. сабба̄ни хи аккхара̄ни читтасамут̣т̣ха̄на̄ни йатха̄дхиппетаттхабйан̃джанато бйан̃джана̄ни ча.
амаккхетва̄ти амилеччхетва̄, авина̄сетва̄, аха̄петва̄ти аттхо. бхагава̄ йаматтхам̣ н̃а̄петум̣ екага̄тхам̣ екава̄кйампи десети, таматтхам̣ та̄йа десана̄йа париман̣д̣алападабйан̃джана̄йа ева десетӣти а̄ха ‘‘парипун̣н̣абйан̃джанамева катва̄ дхаммам̣ десетӣ’’ти. идха кеваласаддо анавасесава̄чако, на авомиссата̄дива̄чакоти а̄ха ‘‘сакала̄дхивачана’’нти. парипун̣н̣анти саббасо пун̣н̣ам̣. там̣ пана кин̃чи ӯнам̣ ва̄ адхикам̣ ва̄ на хотӣти ‘‘анӯна̄дхикавачана’’нти вуттам̣. таттха йадаттхам̣ деситам̣, тасса са̄дхакатта̄ анӯната̄ ведитабба̄, таббидхурасса пана аса̄дхакатта̄ анадхиката̄. сакаланти саббабха̄гавантам̣. парипун̣н̣амева̄ти саббасо парипун̣н̣амева. тена̄ха ‘‘екадесана̄пи апарипун̣н̣а̄ наттхӣ’’ти. апарисуддха̄ десана̄ на̄ма хоти тан̣ха̄сам̣килесатта̄. лока̄мисам̣ чӣвара̄дайо паччайа̄, таттха агадхитачиттата̄йа лока̄мисанирапеккхо. хитапхаран̣ена̄ти хитӯпасам̣харан̣ена. метта̄бха̄вана̄йа мудухадайоти метта̄бха̄вана̄йа карун̣а̄йа ва̄ мудухадайо. уллумпанасабха̄васан̣т̣хитена̄ти сакаласам̣килесато ват̣т̣адуккхато ча уддхаран̣а̄ка̄ра̄ват̣т̣хитена читтена, карун̣а̄дхиппа̄йена̄ти аттхо. тасма̄ти йасма̄ сиккхаттайасан̇гахам̣ сакалам̣ са̄санам̣ идха брахмачарийанти адхиппетам̣, тасма̄. брахмачарийанти имина̄ сама̄на̄дхикаран̣а̄ни саббапада̄ни йоджетва̄ аттхам̣ дассенто ‘‘со дхаммам̣ десети…пе… пака̄сетӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо’’ти а̄ха.
сундаранти бхаддакам̣. бхаддаката̄ ча пассантасса хитасукха̄вахабха̄вена ведитабба̄ти а̄ха ‘‘аттха̄вахам̣ сукха̄ваха’’нти. таттха аттха̄ваханти дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтхасам̣хитахита̄вахам̣. сукха̄ваханти йатха̄вуттативидхасукха̄вахам̣. татха̄нурӯпа̄нанти та̄диса̄нам̣. йа̄дисехи пана гун̣ехи бхагава̄ саманна̄гато, техи чатуппама̄н̣икасса локасса саббатха̄пи аччантаппаса̄данӣйо тесам̣ йатха̄бхӯтасабха̄ватта̄ти дассенто ‘‘йатха̄рӯпо’’тиа̄дима̄ха. таттха йатха̄бхӯта…пе… арахатанти имина̄ дхаммаппама̄н̣алӯкхаппама̄н̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ бхагавато паса̄да̄вахата̄ дассита̄, итарена итаресам̣. дассанаматтампи са̄дху хотӣти еттха косийаваттху катхетаббам̣. убхатопаккхика̄ти миччха̄дит̣т̣хисамма̄дит̣т̣хивасена убхайапаккхика̄. кера̄т̣ика̄ти сат̣ха̄.
анекаттхатта̄ нипа̄та̄нам̣ йа̄ван̃чиданти нипа̄тасамуда̄йо адхиматтаппама̄н̣апариччхедам̣ дӣпетӣти а̄ха ‘‘адхиматтаппама̄н̣апариччхедавачанамета’’нти. адхиматтавиппасанна̄нӣти адхикаппама̄н̣ена виппасанна̄ни. виппасанна̄нӣти ча пакатиа̄ка̄рам̣ атиккамитва̄ виппасанна̄нӣти аттхо. нану ча чаккха̄дӣнам̣ индрийа̄нам̣ мановин̃н̃еййатта̄ катхам̣ тена тесам̣ виппасанната̄ вин̃н̃а̄йатӣти а̄ха ‘‘тасса хӣ’’тиа̄ди. тасса̄ти бра̄хман̣асса. тесанти чаккха̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣. евампи маниндрийена патит̣т̣хитока̄сасса адит̣т̣хатта̄ катхам̣ маниндрийасса виппасанната̄ тена вин̃н̃а̄йатӣти а̄ха ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄ди. найагга̄хапан̃н̃а̄ хеса̄ тасса бра̄хман̣асса. мане виппасаннейева хоти пасанначиттасамут̣т̣хитарӯпасампада̄хи ева чаккха̄дӣнам̣ патит̣т̣хитока̄сасса пасанната̄самбхавато.
джамбонадасуван̣н̣ам̣ раттаван̣н̣амева хотӣти а̄ха ‘‘сураттаван̣н̣асса̄’’ти. джамбонадасуван̣н̣асса гхат̣ика̄ти джамбонадасуван̣н̣апин̣д̣ам̣. имина̄ неккханти неккхаппама̄н̣аджамбонадасуван̣н̣ена катам̣ акатабхан̣д̣ам̣ вуттанти дассети. неккханти ва̄ атирекапан̃часуван̣н̣ена катапиландханам̣ катабхан̣д̣ам̣ вуттам̣. тан̃хи гхат̣т̣анамаджджанаккхамам̣ хотӣти. суван̣н̣анти ча пан̃чадхаран̣асса саман̃н̃а̄, тасма̄ пан̃чавӣсатидхаран̣ахиран̃н̃авичитам̣ а̄бхаран̣ам̣ идха неккханти адхиппетам̣. джамбонаданти маха̄джамбуса̄кха̄йа паваттанадийам̣ ниббаттам̣. там̣ кира ратанам̣ раттам̣. суван̣н̣а̄ка̄ре маха̄джамбупхаларасе ва̄ патхавийам̣ павит̣т̣хе суван̣н̣ан̇кура̄ ут̣т̣хаханти, тена суван̣н̣ена катапиландханантипи аттхо. супарикаммакатанти сут̣т̣ху катапарикаммам̣. сампахат̣т̣ханти самма̄ пахат̣т̣хам̣ гхат̣т̣ана̄дивасена сукатапарикаммам̣. тена̄ха ‘‘суван̣н̣ака̄ра…пе… супаримаджджитанти аттхо’’ти.
ва̄л̣арӯпа̄нӣти а̄харима̄ни ва̄л̣арӯпа̄ни. ‘‘акаппийарӯпа̄куло акаппийаман̃чо паллан̇коти са̄расама̄се. ратаначитранти бхиттиччхеда̄дивасена ратаначитрам̣. руккхатӯлалата̄тӯлапот̣акитӯла̄нам̣ васена тин̣н̣ам̣ тӯла̄нам̣. уддаломийам̣ кечӣти са̄расама̄са̄чарийа̄ уттаравиха̄рино ча. татха̄ еканталомийам̣. косеййакат̣т̣иссамайанти косеййакасат̣амайам̣. аджиначаммехӣти аджинамигачаммехи. та̄ни кира чамма̄ни сукхуматара̄ни. тасма̄ дупат̣т̣атипат̣т̣а̄ни катва̄ сиббанти. тена вуттам̣ ‘‘аджинаппавен̣ӣ’’тиа̄ди.
ника̄мала̄бхӣти йатхиччхитала̄бхӣ. тена̄ха ‘‘иччхитиччхитала̄бхӣ’’ти. випулала̄бхӣти ул̣а̄рала̄бхӣ. касиранти хи париттам̣ вуччати, таппат̣иккхепена акасирам̣ ул̣а̄рам̣. тена̄ха ‘‘махантала̄бхӣ’’тиа̄ди.
ладдха̄ ча на каппантӣти са̄ман̃н̃ена пат̣исиддхатта̄ саббатха̄ на каппатӣти кассачи а̄сан̇ка̄ сийа̄, танниваттанаттхам̣ ‘‘кин̃чи кин̃чи каппатӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха суддхакосеййанти ратанапарисиббанарахитам̣. еттха ча ‘‘суддхакосеййам̣ пана ват̣т̣атӣ’’ти винайе (маха̄ва. ат̣т̣ха. 254) вуттатта̄ идха̄пи еттакамева вуттам̣. дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.15) пана ‘‘т̣хапетва̄ тӯликам̣ сабба̄нева гонака̄дӣни ратанапарисиббита̄ни на ват̣т̣антӣ’’ти вуттам̣. таттха ‘‘т̣хапетва̄ тӯлика’’нти етена ратанасиббанарахита̄пӣ тӯлика̄ на ват̣т̣атӣти дӣпети. вачанатоти етена винайе (чӯл̣ава. 297) вуттабха̄вам̣ дассети. екена видха̄нена̄ти йатха̄вуттамева видха̄нам̣ сандха̄йа вадати. йади евам̣ касма̄ бхагавата̄ ‘‘ладдха̄ ча на каппантӣ’’ти са̄ман̃н̃ена пат̣иседхо катоти а̄ха ‘‘акаппийам̣ пана упа̄да̄йа̄’’тиа̄ди.
паллан̇канти еттха пари-саддо самантатоти етасмим̣ аттхе ваттати, тасма̄ ва̄мӯрум̣ даккхин̣ӯрун̃ча самам̣ т̣хапетва̄ убхо па̄де ан̃н̃аман̃н̃асамбандхе катва̄ нисаджджа̄ паллан̇канти а̄ха ‘‘самантато ӯрубаддха̄сана’’нти. ӯрӯнам̣ бандханавасена нисаджджа̄. паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ти ча йатха̄ паллан̇кавасена нисаджджа̄ хоти, евам̣ убхо па̄де а̄бхудже самин̃джите катва̄ти аттхо. там̣ пана убхиннам̣ па̄да̄нам̣ татха̄ самбандхата̄каран̣анти а̄ха ‘‘бандхитва̄’’ти. уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа̄ти упаримам̣ сарӣрам̣ уджукам̣ т̣хапетва̄ ат̣т̣ха̄раса пит̣т̣хикан̣т̣аке кот̣ийа̄ кот̣им̣ пат̣ипа̄детва̄. еван̃хи нисиннасса чаммамам̣санха̄рӯни на пан̣аманти. атхасса йа̄ тесам̣ пан̣аманапаччайа̄ кхан̣е кхан̣е ведана̄ уппаджджеййум̣, та̄ на уппаджджанти. та̄су ануппаджджама̄на̄су читтам̣ екаггам̣ хоти, каммат̣т̣ха̄нам̣ на парипатати, вуддхим̣ пха̄тим̣ гаччхати. тена̄ха ‘‘ат̣т̣ха̄раса пит̣т̣хикан̣т̣аке’’тиа̄ди. уджум̣ ка̄йам̣ т̣хапетва̄ти упаримам̣ ка̄йам̣ уджукам̣ т̣хапетва̄, айамева ва̄ па̄т̣хо. хет̣т̣химака̄йасса хи ануджукат̣т̣хапанам̣ нисаджджа̄вачаненева бодхитанти. уджум̣ ка̄йанти еттха ка̄йа-саддо упаримака̄йависайо.
паримукханти еттха пари-саддо абхисаддена сама̄наттхоти а̄ха ‘‘каммат̣т̣ха̄на̄бхимукха’’нти, бахиддха̄ путхутта̄рамман̣ато нива̄ретва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣йева пураккхатва̄ти аттхо. еттха йатха̄ ‘‘ванантан̃н̃ева пависа̄мӣ’’тиа̄дина̄ бха̄вана̄нурӯпам̣ сена̄санам̣ дасситам̣, евам̣ ‘‘нисӣда̄мӣ’’ти имина̄ алӣна̄нуддхаччапаккхийо санто ирийа̄патхо дассито, ‘‘паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄’’ти имина̄ нисаджджа̄йа дал̣хабха̄во, ‘‘паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄’’ти имина̄ а̄рамман̣апариггахӯпа̄йо. париггахитаниййа̄нанти саббатха̄ гахита̄саммосам̣ париччаттасаммосам̣ сатим̣ катва̄, парамасатинепаккам̣ упат̣т̣хапетва̄ти аттхо. парӣти париггахат̣т̣хо ‘‘парин̣а̄йика̄’’тиа̄дӣсу (дха. са. 16.20) вийа. мукханти ниййа̄нат̣т̣хо ‘‘сун̃н̃атавимоккха’’нтиа̄дӣсу (пат̣и. ма. 1.209-210) вийа. пат̣ипаккхато ниггаманат̣т̣хо хи ниййа̄нат̣т̣хо.
чатта̄ри рӯпа̄вачараджджха̄на̄ни диббабха̄ва̄вахатта̄ диббавиха̄ра̄ на̄ма хонтӣти тада̄саннаппаваттачан̇камопи тадупача̄рато диббо на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘чатта̄ри хи рӯпаджджха̄на̄нӣ’’тиа̄ди. сама̄паджджитва̄ чан̇камантасса̄ти идан̃ча чан̇камантасса антарантара̄ сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ ут̣т̣ха̄йут̣т̣ха̄йа чан̇каманам̣ сандха̄йа вуттам̣. на хи сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ авут̣т̣хитена сакка̄ чан̇камитум̣. сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа чан̇камантассапи чан̇камоти идам̣ пана сама̄паттито вут̣т̣хахитва̄ антарантара̄ сама̄паджджитва̄ чан̇камантасса васена вуттам̣. двӣсувиха̄ресӯти брахмавиха̄ре, арийавиха̄ре ча. метта̄джха̄на̄дайо хитӯпасам̣ха̄ра̄дивасена паваттийа̄ брахмабхӯта̄ сет̣т̣хабхӯта̄ виха̄ра̄ти брахмавиха̄ра̄. анан̃н̃аса̄дха̄ран̣атта̄ пана арийа̄нам̣ виха̄ра̄ти арийавиха̄ра̄, чатассопи пхаласама̄паттийо. идха пана арахаттапхаласама̄паттийева а̄гата̄.
паччавеккхан̣а̄йа пхаласама̄патти катхита̄ сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣хитасса паччавеккхан̣а̄самбхавато. чан̇кама̄дайоти пхаласама̄паттим̣ сама̄паннассапи сама̄паттито вут̣т̣хитассапи чан̇камат̣т̣ха̄нанисаджджа̄дайо. арийачан̇кама̄дайо хонти на пана паччавеккхантасса̄ти адхиппа̄йо.
вена̄гапурасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.