14. етадаггавагго

(14) 5. пан̃чамаетадаггаваггаван̣н̣ана̄

маха̄паджа̄патиготамӣтхерӣваттху

235. тхерипа̄л̣исам̣ван̣н̣ана̄йа пат̣хаме йадидам̣ маха̄готамӣти еттха ‘‘йадидам̣ маха̄паджа̄пати готамӣ’’ти ча пат̣ханти. таттха готамӣти готтам̣. на̄макаран̣адивасе панасса̄ ладдхасакка̄ра̄ бра̄хман̣а̄ лаккхан̣асампаттим̣ дисва̄ ‘‘саче айам̣ дхӣтарам̣ лабхиссати, чаккаваттиран̃н̃о махесӣ бхависсати. саче путтам̣ лабхиссати, чаккаваттира̄джа̄ бхависсатӣ’’ти убхайатха̄пи ‘‘махатӣйевасса̄ паджа̄ бхависсатӣ’’ти бйа̄карим̣су, тасма̄ путтападжа̄йа чева дхӣтупаджа̄йа ча махантата̄йа ‘‘маха̄паджа̄патӣ’’ти вохарим̣су. тадубхайам̣ пана сам̣сандетва̄ ‘‘маха̄паджа̄патиготамӣ’’ти вуттам̣. ва̄рабхиккханти ва̄рена да̄таббам̣ бхиккхам̣. на̄мам̣ акам̣сӯти готтам̣йева на̄мам̣ акам̣су. ма̄туччханти чӯл̣ама̄тарам̣. ма̄тубхагинӣ хи ма̄туччха̄ти вуччати. калахавива̄дасуттапарийоса̄нети ‘‘кутопахӯта̄ калаха̄ вива̄да̄’’тиа̄дина̄ суттанипа̄те а̄гатасса калахавива̄дасуттасса (су. ни. 868 а̄дайо) парийоса̄не. идан̃ча ан̇гуттарабха̄н̣ака̄нам̣ катха̄магга̄нуса̄рена вуттам̣. апаре пана ‘‘тасмим̣йева суттанипа̄те ‘аттадан̣д̣а̄бхайам̣ джа̄та’нтиа̄дина̄ а̄гатасса аттадан̣д̣асуттасса (су. ни. 941 а̄дайо) парийоса̄не’’ти ваданти. никкхамитва̄ паббаджита̄нанти еттха ехибхиккхупаббаджджа̄йа ете паббаджита̄ти ваданти. тенева суттанипа̄те аттадан̣д̣асуттасам̣ван̣н̣ана̄йа (су. ни. ат̣т̣ха. 2.942 а̄дайо) вуттам̣ – ‘‘десана̄парийоса̄не пан̃часата̄ са̄кийакума̄ра̄ кол̣ийакума̄ра̄ ча ехибхиккхупаббаджджа̄йа паббаджита̄. те гахетва̄ бхагава̄ маха̄ванам̣ па̄висӣ’’ти. сесаметтха сувин̃н̃еййамева.

кхема̄тхерӣваттху

236. дутийе парапарийа̄панна̄ хутва̄ти паресам̣ да̄сӣ хутва̄. суван̣н̣арасапин̃джаро ахосӣти суван̣н̣арасапин̃джаро вийа ахоси.

маккат̣акова джа̄ланти йатха̄ на̄ма маккат̣ако суттаджа̄лам̣ катва̄ маджджхат̣т̣ха̄не на̄бхиман̣д̣але нипанно парийанте патитам̣ пат̣ан̇гам̣ ва̄ маккхикам̣ ва̄ вегена гантва̄ виджджхитва̄ тасса расам̣ пивитва̄ пуна̄гантва̄ тасмим̣йева т̣ха̄не нипаджджати, евамева йе сатта̄ ра̄гаратта̄ досападут̣т̣ха̄ мохамӯл̣ха̄ сайам̣катам̣ тан̣ха̄сотам̣ анупатанти, те там̣ саматиккамитум̣ на сакконти, евам̣ дуратиккамам̣. етампи чхетва̄на ваджанти дхӣра̄ти пан̣д̣ита̄ етам̣ бандханам̣ чхиндитва̄ анапеккхино нира̄лайа̄ хутва̄ арахаттамаггена саббам̣ дуккхам̣ паха̄йа ваджанти гаччхантӣти аттхо.

уппалаван̣н̣а̄тхерӣваттху

237. татийам̣ утта̄наттхамева.

пат̣а̄ча̄ра̄тхерӣваттху

238. чатуттхе пат̣иха̄расатенапӣти два̄расатенапи. пат̣иха̄расаддо хи два̄ре дова̄рике ча диссати. куласабха̄ганти аттано гехасамӣпам̣.

та̄н̣а̄йа̄ти та̄н̣абха̄ва̄йа патит̣т̣ха̄наттха̄йа. бандхава̄ти путте ча питаро ча т̣хапетва̄ авасеса̄ н̃а̄тисухаджджа̄. антакена̄дхипаннасса̄ти маран̣ена абхибхӯтасса. паваттийан̃хи путта̄дайо аннапа̄на̄дида̄нена чева уппаннакиччаниттхаран̣ена ча та̄н̣а̄ хутва̄пи маран̣ака̄ле кеначи упа̄йена маран̣ам̣ пат̣иба̄хитум̣ асаматтхата̄йа та̄н̣аттха̄йа лен̣аттха̄йа на санти на̄ма. тенева вуттам̣ – ‘‘наттхи н̃а̄тӣсу та̄н̣ата̄’’ти.

етаматтхавасанти етам̣ тесам̣ ан̃н̃аман̃н̃асса та̄н̣ам̣ бхавитум̣ асаматтхабха̄васан̇кха̄там̣ ка̄ран̣ам̣ джа̄нитва̄ пан̣д̣ито чатупа̄рисуддхисӣлена сам̣вуто раккхитагопито хутва̄ нибба̄нагаманам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ сӣгхам̣ содхеййа̄ти аттхо.

дхаммадинна̄тхерӣваттху

239. пан̃чаме пара̄йаттат̣т̣ха̄нети паресам̣ да̄сит̣т̣ха̄не. суджа̄таттхерасса адхика̄ракаммам̣ катва̄ти са̄ кира аттано кесе виккин̣итва̄ суджа̄таттхерасса на̄ма аггаса̄вакасса да̄нам̣ датва̄ паттханам̣ ака̄си. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. хаттхе паса̄ритети тасса хаттха̄валамбанаттхам̣ пубба̄чин̣н̣авасена хаттхе паса̄рите. со кира ана̄га̄мӣ хутва̄ гехам̣ а̄гаччханто йатха̄ ан̃н̃есу дивасесу ито чито ча олокенто ситам̣ курума̄но хасама̄но а̄гаччхати, евам̣ ана̄гантва̄ сантиндрийо сантама̄насо хутва̄ агама̄си. дхаммадинна̄ сӣхапан̃джарам̣ уггха̄т̣етва̄ вӣтхим̣ олокайама̄на̄ тасса а̄гамана̄ка̄рам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо ета’’нти чинтетва̄ тасса паччуггаманам̣ курума̄на̄ сопа̄насӣсе т̣хатва̄ оламбанаттхам̣ хаттхам̣ паса̄реси. упа̄сако аттано хаттхам̣ самин̃джеси. са̄ ‘‘па̄тара̄сабходжанака̄ле джа̄нисса̄мӣ’’ти чинтеси. упа̄сако пуббе та̄йа саддхим̣ екато бхун̃джати. там̣ дивасам̣ пана там̣ анапалокетва̄ йога̄вачарабхиккху вийа екакова бхун̃джи. тена̄ха – ‘‘бхун̃джама̄нопи имам̣ детха, имам̣ харатха̄ти на бйа̄харӣ’’ти. таттха имам̣ детха̄ти имам̣ кха̄данӣйам̣ ва̄ бходжанӣйам̣ ва̄ детха. имам̣ харатха̄ти имам̣ кха̄данӣйам̣ ва̄ бходжанӣйам̣ ва̄ апахаратха. сантхававасена̄ти килесасантхававасена. чирака̄лапарибха̄вита̄йа гхат̣адӣпаджа̄ла̄йа вийа аббхантаре диббама̄на̄йа хетусампаттийа̄ чодийама̄на̄ а̄ха – ‘‘евам̣ санте…пе… майхам̣ паббаджджам̣ ануджа̄на̄тха̄’’ти.

айам̣ та̄ва сет̣т̣хи гхарамаджджхе т̣хитова дуккхассантам̣ ака̄сӣти са̄ кира ‘‘дхаммадинне туйхам̣ досо наттхи, ахам̣ пана аджджа пат̣т̣ха̄йа сантхававасена…пе… кулагхарам̣ гаччха̄’’ти вутте евам̣ чинтеси – ‘‘пакатипурисо евам̣ ватта̄ на̄ма наттхи, аддха̄ етена локуттарадхаммо на̄ма пат̣ивиддхо’’ти. тенасса̄ айам̣ сан̇каппо ахоси ‘‘айам̣ та̄ва сет̣т̣хи гхарамаджджхе т̣хитова дуккхассантам̣ ака̄сӣ’’ти. маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йам̣ (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.460) пана ‘‘атха касма̄ майа̄ саддхим̣ йатха̄пакатийа̄ а̄ла̄пасалла̄паматтампи на каротха̄ти со чинтеси – ‘айам̣ локуттарадхаммо на̄ма гару бха̄рийо на пака̄сетаббо; саче кхо пана̄хам̣ на катхесса̄ми, айам̣ хадайам̣ пха̄летва̄ еттхева ка̄лам̣ кареййа̄’ти тасса̄ ануггахаттха̄йа катхеси – ‘дхаммадинне ахам̣ саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ локуттарадхаммам̣ на̄ма адхигато, там̣ адхигатасса еварӯпа̄ локийакирийа̄ на ват̣т̣атӣ’’’ти вуттам̣.

пан̃чаккхандха̄дивасена пан̃хе пуччхӣти ‘‘сакка̄йо сакка̄йоти аййе вуччати, катамо ну кхо аййе сакка̄йо вутто бхагавата̄’’тиа̄дина̄ чӯл̣аведалласутте (ма. ни. 1.460 а̄дайо) а̄гатанайена пуччхи. пуччхитам̣ пуччхитам̣ виссаджджесӣти ‘‘пан̃ча кхо име, а̄вусо виса̄кха, упа̄да̄наккхандха̄ сакка̄йо вутто бхагавата̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.460 а̄дайо) таттхева а̄гатанайена виссаджджеси. сӯрабха̄ванти тиккхабха̄вам̣. анадхигатаарахаттамаггасса уггахена вина̄ таттха пан̃хо на упат̣т̣ха̄тӣти а̄ха – ‘‘уггахавасена арахаттамаггепи пуччхӣ’’ти. там̣ ниваттентӣти ‘‘вимуттийа̄ пана̄ййе ким̣ пат̣ибха̄го’’ти пуччхите ‘‘вимуттийа̄ кхо, а̄вусо виса̄кха, нибба̄нам̣ пат̣ибха̄го’’ти (ма. ни. 1.466) вутте ‘‘нибба̄насса, пана̄ййе, ким̣ пат̣ибха̄го’’ти пуна пуччхите там̣ ниваттентӣ ‘‘аччасара̄вусо виса̄кха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха аччасара̄ти апуччхитаббам̣ пуччханто пан̃хам̣ атикка̄мита̄ ахосӣти аттхо. на̄саккхи пан̃ха̄нам̣ парийантам̣ гахетунти пан̃ха̄нам̣ париччхедаппама̄н̣ам̣ гахетум̣ на̄саккхи. пан̃ха̄нан̃хи париччхедам̣ гахетум̣ йуттат̣т̣ха̄не ат̣т̣хатва̄ тато парам̣ пуччханто на̄саккхи пан̃ха̄нам̣ парийантам̣ гахетум̣. аппат̣ибха̄гадхаммасса ча пат̣ибха̄гам̣ пуччхи. нибба̄нам̣ на̄метам̣ аппат̣ибха̄гам̣, на сакка̄ нӣлам̣ ва̄ пӣтакам̣ ва̄ти кеначи дхаммена саддхим̣ пат̣ибха̄гам̣ катва̄ дассетум̣, тан̃ча твам̣ имина̄ адхиппа̄йена пуччхасӣти аттхо. нибба̄ногадханти нибба̄нам̣ ога̄хетва̄ т̣хитам̣, нибба̄нантогадхам̣ нибба̄нам̣ ануппавит̣т̣ханти аттхо. нибба̄напара̄йан̣анти нибба̄нам̣ парам̣ айанамасса пара̄гати, на тато парам̣ гаччхатӣти аттхо. нибба̄нам̣ парийоса̄нам̣ аваса̄нам̣ асса̄ти нибба̄напарийоса̄нам̣.

пурети атӣтесу кхандхесу. паччха̄ти ана̄гатесу кхандхесу. маджджхети паччуппаннесу кхандхесу. акин̃чананти йасса етесу тӣсу тан̣ха̄га̄хасан̇кха̄там̣ кин̃чанам̣ наттхи, тамахам̣ ра̄гакин̃чана̄дӣхи акин̃чанам̣ кассачи гахан̣асса абха̄вена ана̄да̄нам̣ бра̄хман̣ам̣ вада̄мӣти аттхо.

пан̣д̣ита̄ти дха̄туа̄йатана̄дикусалата̄сан̇кха̄тена пан̣д̣иччена саманна̄гата̄. вуттан̃хетам̣ –

‘‘китта̄вата̄ ну кхо, бханте, пан̣д̣ито хоти? йато кхо, а̄нанда, бхиккху дха̄тукусало ча хоти а̄йатанакусало ча пат̣иччасамуппа̄дакусало ча т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄накусало ча, етта̄вата̄ кхо, а̄нанда, бхиккху пан̣д̣ито хотӣ’’ти.

маха̄пан̃н̃а̄ти маханте аттхе маханте дхамме маханта̄ нируттийо маханта̄ни пат̣ибха̄на̄ни париггахан̣е саматтха̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гата̄. имисса̄ хи тхерийа̄ асеккхаппат̣исамбхида̄ппаттата̄йа пат̣исамбхида̄йо пӯретва̄ т̣хитата̄йа пан̃н̃а̄махаттам̣. йатха̄ там̣ дхаммадинна̄йа̄ти йатха̄ дхаммадинна̄йа бхиккхунийа̄ бйа̄катам̣, ахам̣ евамева бйа̄кареййанти аттхо. танти нипа̄таматтхам̣.

нанда̄тхерӣваттху

240. чхат̣т̣хе ан̃н̃ам̣ маггам̣ апассантӣти ан̃н̃ам̣ упа̄йам̣ апассантӣ. виссаттха̄ти нира̄сан̇ка̄. иттхинимиттанти иттхийа̄ субханимиттам̣, субха̄ка̄ранти вуттам̣ хоти. дхаммападе га̄тхам̣ ватва̄ти –

‘‘ат̣т̣хӣнам̣ нагарам̣ катам̣, мам̣салохиталепанам̣;

йаттха джара̄ ча маччу ча, ма̄но маккхо ча охито’’ти. (дха. па. 150) –

имам̣ га̄тхам̣ ватва̄. татра̄йамадхиппа̄йо – йатхева хи пуббан̣н̣а̄паран̣н̣а̄дӣнам̣ одаханаттха̄йа кат̣т̣ха̄ни усса̄петва̄ валлӣхи бандхитва̄ маттика̄йа вилимпитва̄ нагарасан̇кха̄там̣ бахиддха̄ гехам̣ каронти, евамидам̣ аджджхаттикампи тӣн̣и ат̣т̣хисата̄ни усса̄петва̄ нха̄рувинаддхам̣ мам̣салохиталепанам̣ тачапат̣иччханнам̣ джӣран̣алаккхан̣а̄йа джара̄йа маран̣алаккхан̣асса маччуно а̄рогйасампада̄дӣни пат̣ичча уппаджджаналаккхан̣асса ма̄насса сукатака̄ран̣авина̄саналаккхан̣асса маккхасса ча одаханаттха̄йа нагарам̣ катам̣. еварӯпо ева хи еттха ка̄йикачетасико а̄ба̄дхо охито, ито уддхам̣ кин̃чи гайхӯпагам̣ наттхӣти.

суттам̣ абха̄сӣти –

‘‘чарам̣ ва̄ йади ва̄ тит̣т̣хам̣, нисинно уда ва̄ сайам̣;

самин̃джети паса̄рети, еса̄ ка̄йасса ин̃джана̄.

‘‘ат̣т̣хинаха̄русам̣йутто, тачамам̣са̄валепано;

чхавийа̄ ка̄йо пат̣иччханно, йатха̄бхӯтам̣ на диссатӣ’’ти. (су. ни. 195-196) –

а̄дина̄ суттамабха̄си.

сон̣а̄тхерӣваттху

241. саттаме саббепи висум̣ висум̣ гхара̄ва̄се патит̣т̣ха̄песӣти еттха саббепи висум̣ висум̣ гхара̄ва̄се патит̣т̣ха̄петва̄ ‘‘путта̄ва мам̣ пат̣иджаггиссанти, ким̣ ме висум̣ кут̣умбена̄’’ти саббам̣ са̄патеййампи вибхаджитва̄ ада̄сӣти ведитаббам̣. тенева хи тато пат̣т̣ха̄йа ‘‘айам̣ амха̄кам̣ ким̣ кариссатӣ’’ти аттано сантикам̣ а̄гатам̣ ‘‘ма̄та̄’’ти сан̃н̃ампи на карим̣су. татха̄ хи нам̣ катипа̄хаччайена джет̣т̣хапуттасса бхарийа̄ ‘‘ахо амха̄кам̣ айам̣ джет̣т̣хепутто мети две кот̣т̣ха̄се датва̄ вийа имамева гехам̣ а̄гаччхатӣ’’ти а̄ха. сесапутта̄нам̣ бхарийа̄йопи евамевам̣ вадим̣су. джет̣т̣хадхӣтарам̣ а̄дим̣ катва̄ та̄сам̣ гехам̣ гатака̄ле та̄пи нам̣ евамева вадим̣су. са̄ авама̄наппатта̄ хутва̄ ‘‘ким̣ ме имесам̣ сантике вуттхена, бхиккхунӣ хутва̄ джӣвисса̄мӣ’’ти бхиккхунӣупассайам̣ гантва̄ паббаджджам̣ йа̄чи, та̄ нам̣ пабба̄джесум̣. имамева ваттхум̣ дассенто ‘‘бахупуттикасон̣а̄ тесам̣ аттани ага̄равабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘гхара̄ва̄сена ким̣ карисса̄мӣ’ти никкхамитва̄ паббаджӣ’’ти а̄ха.

виха̄рам̣ гаччхантийоти бхиккхувиха̄рам̣ гаччхантийо. дхаммамуттаманти нававидхалокуттарадхаммам̣. со хи уттамадхаммо на̄ма йо хи там̣ на пассати, тасса вассасатампи джӣванато там̣ дхаммам̣ пассантасса пат̣ивиджджхантасса ека̄хампи екаккхан̣ампи джӣвитам̣ сеййо. а̄гантукаджаноти виха̄рагатам̣ бхиккхунӣджанам̣ сандха̄йа вадати. анупадха̄ретва̄ти асаллаккхетва̄.

бакула̄тхерӣваттху

242. ат̣т̣хамам̣ утта̄наттхамева.

кун̣д̣алакеса̄тхерӣваттху

243. наваме чатуккети вӣтхичатукке. чатуннам̣ сама̄ха̄ро чатуккам̣. ча̄ракатоти бандхана̄га̄рато. уббат̣т̣етва̄ти уддхаритва̄.

мухуттамапи чинтайети мухуттам̣ тан̇кхан̣ампи т̣ха̄нуппаттикапан̃н̃а̄йа тан̇кхан̣а̄нурӯпам̣ аттхам̣ чинтитум̣ саккун̣еййа. сахассамапи че га̄тха̄, анаттхападасам̣хита̄ти айам̣ га̄тха̄ да̄ручӣрийаттхерасса бхагавата̄ бха̄сита̄, идха̄пи ча са̄йева га̄тха̄ дассита̄. тхерига̄тха̄сам̣ван̣н̣ана̄йам̣ а̄чарийадхаммапа̄латтхеренапи кун̣д̣алакеситтхерийа̄ ваттхумхи айамева га̄тха̄ вутта̄. дхаммападат̣т̣хакатха̄йам̣ пана кун̣д̣алакеситтхерийа̄ ваттхумхи –

‘‘йо ча га̄тха̄сатам̣ бха̄се, анаттхападасам̣хита̄;

екам̣ дхаммападам̣ сеййо, йам̣ сутва̄ упасамматӣ’’ти. (дха. па. ат̣т̣ха. 1.102) –

айам̣ га̄тха̄ а̄гата̄. там̣там̣бха̄н̣ака̄нам̣ катха̄магга̄нуса̄рена таттха таттха татха̄ вуттанти на идха а̄чарийасса пубба̄паравиродхо сан̇китаббо.

бхадда̄ка̄пила̄нӣтхерӣ-бхадда̄качча̄на̄тхерӣваттху

244-245. дасамам̣ ека̄дасаман̃ча утта̄наттхамева.

киса̄готамӣтхерӣваттху

246. два̄дасаме тӣхи лӯкхехӣти ваттхалӯкхасутталӯкхараджаналӯкхасан̇кха̄техи тӣхи лӯкхехи. сиддхаттхаканти са̄сапабӣджам̣.

там̣ путтапасусамматтанти там̣ рӯпабала̄дисампанне путте ча пасӯ ча лабхитва̄ ‘‘мама путта̄ абхирӯпа̄ баласампанна̄ пан̣д̣ита̄ саббакиччасаматтха̄, мама гон̣о арого абхирӯпо маха̄бха̄равахо, мама га̄вӣ бахукхӣра̄’’ти евам̣ путтехи ча пасӯхи ча самматтам̣ нарам̣. бйа̄саттаманасанти чаккхувин̃н̃еййа̄дӣсу а̄рамман̣есу хиран̃н̃асуван̣н̣а̄дӣсу паттачӣвара̄дӣсу ва̄ йам̣ йам̣ ладдхам̣ хоти, таттха таттхева лаггана̄йа саттама̄насам̣. суттам̣ га̄манти ниддам̣ упагатам̣ саттака̄йам̣. махогхова̄ти йатха̄ еварӯпам̣ га̄мам̣ гамбхӣрато виттха̄рато ча маханто маха̄надиогхо антамасо сунакхампи асесетва̄ саббам̣ а̄да̄йа гаччхати, евам̣ вуттаппака̄рам̣ нарам̣ маччу а̄да̄йа гаччхатӣти аттхо. аматам̣ паданти маран̣арахитам̣ кот̣т̣ха̄сам̣, аматам̣ маха̄нибба̄нанти аттхо. сесаметтха утта̄намева.

син̇га̄лакама̄та̄тхерӣваттху

247. терасамам̣ утта̄наттхамева.

(пан̃чамаетадаггаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.)

тхерипа̄л̣исам̣ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.