саматхакаммат̣т̣ха̄нам̣
чаритабхедаван̣н̣ана̄
3. ра̄го ва чарита̄ пакатӣти ра̄гачарита̄. евам̣ досачарита̄дайопи. чаритасан̇гахоти мӯлачаритавасена пуггаласан̇гахо, сам̣саггавасена пана тесат̣т̣хи чарита̄ хонти. вуттан̃хи –
‘‘ра̄га̄дике тике сатта, сатта саддха̄дике тике;
екадвитикамӯламхи, миссато саттасаттака’’нти.
еттха хи ра̄гачарита̄ досачарита̄ мохачарита̄ ра̄гадосачарита̄ ра̄гамохачарита̄ досамохачарита̄ ра̄гадосамохачарита̄ти евам̣ ра̄га̄дике тике саттакамекам̣. татха̄ саддха̄чарита̄ буддхичарита̄ витаккачарита̄ саддха̄буддхичарита̄ саддха̄буддхивитаккачарита̄ буддхивитаккачарита̄ саддха̄буддхивитаккачарита̄ти саддха̄дикепи тике еканти евам̣ две тике амиссетва̄ чуддаса чарита̄ хонти. ра̄га̄дитике пана екадвитикамӯлавасена саддха̄дитикена саха йоджите ра̄гасаддха̄чарита̄ ра̄габуддхичарита̄ ра̄гавитаккачарита̄ ра̄гасаддха̄буддхичарита̄ ра̄гасаддха̄витаккачарита̄ ра̄габуддхивитаккачарита̄ ра̄гасаддха̄буддхивитаккачарита̄ти ра̄гамӯланайе екам̣ саттакам̣, татха̄ ‘‘досасаддха̄чарита̄ досабуддхичарита̄ досавитаккачарита̄’’тйа̄дина̄ досамӯланайепи екам̣, ‘‘мохасаддха̄чарита̄’’тйа̄дина̄ мохамӯланайепи еканти евам̣ екамӯланайе саттакаттайам̣ хоти. йатха̄ четтха, евам̣ двимӯлаканайепи ‘‘ра̄гадосасаддха̄чарита̄ ра̄гадосабуддхичарита̄ ра̄гадосавитаккачарита̄’’тйа̄дина̄ саттакаттайам̣. тимӯлаканайе пана ‘‘ра̄гадосамохасаддха̄чарита̄’’тйа̄дина̄ екам̣ саттаканти евам̣ миссато саттасаттакавасена екӯнапан̃н̃а̄са чарита̄ хонти. ити има̄ екӯнапан̃н̃а̄са, пурима̄ ча чуддаса̄ти тесат̣т̣хи чарита̄ дат̣т̣хабба̄. кечи пана дит̣т̣хийа̄ саддхим̣ ‘‘чатусат̣т̣хӣ’’ти ван̣н̣енти.
чаритабхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
бха̄вана̄бхедаван̣н̣ана̄
4. бха̄вана̄йа пат̣исан̇кха̄ракаммабхӯта̄, а̄дикаммабхӯта̄ ва̄ пуббабха̄габха̄вана̄ парикаммабха̄вана̄ на̄ма. нӣваран̣авиккхамбханато пат̣т̣ха̄йа готрабхӯпарийоса̄на̄ ка̄ма̄вачарабха̄вана̄ упача̄рабха̄вана̄ на̄ма. аппана̄йа самӣпача̄ритта̄ га̄мӯпача̄ра̄дайо вийа. махаггатабха̄ваппатта̄ аппана̄бха̄вана̄ на̄ма аппана̄сан̇кха̄тавитаккапамукхатта̄. сампайуттадхаммехи а̄рамман̣е аппенто вийа паваттатӣти витакко аппана̄. татха̄ хи со ‘‘аппана̄ бйаппана̄’’ти (дха. са. 7) ниддит̣т̣хо. таппамукхата̄васена пана саббепи махаггата̄нуттараджха̄надхамма̄ ‘‘аппана̄’’ти вуччанти.
бха̄вана̄бхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нимиттабхедаван̣н̣ана̄
5. парикаммасса нимиттам̣ а̄рамман̣атта̄ти парикамманимиттам̣, касин̣аман̣д̣ала̄ди. тадева чаккхуна̄ дит̣т̣хам̣ вийа манаса̄ уггахетаббам̣ нимиттам̣, угган̣хантасса ва̄ нимиттанти уггаханимиттам̣. таппат̣ибха̄гам̣ ван̣н̣а̄дикасин̣адосарахитам̣ нимиттам̣ упача̄раппана̄нам̣ а̄рамман̣атта̄ти пат̣ибха̄ганимиттам̣.
6. патхавӣйева касин̣ам̣ екадесе ат̣т̣хатва̄ анантасса пхаритаббата̄йа сакалат̣т̣хена̄ти патхавӣкасин̣ам̣, касин̣аман̣д̣алам̣. пат̣ибха̄ганимиттам̣, тада̄рамман̣ан̃ча джха̄нам̣ ‘патхавӣкасин̣а’нти вуччати. татха̄ а̄покасин̣а̄дӣсупи. таттха патхава̄дӣни чатта̄ри бхӯтакасин̣а̄ни. нӣла̄дӣни чатта̄ри ван̣н̣акасин̣а̄ни, париччхинна̄ка̄со а̄ка̄сакасин̣ам̣, чанда̄диа̄локо а̄локакасин̣анти дат̣т̣хаббам̣.
7. уддхам̣ дхума̄там̣ сӯнам̣ чхавасарӣрам̣ уддхума̄там̣, тадева куччхитат̣т̣хенауддхума̄такам̣. евам̣ сесесупи. сетаратта̄дина̄ вимисситам̣ йебхуййена нӣлаван̣н̣ам̣ чхавасарӣрам̣ винӣлакам̣ висесато нӣлаканти катва̄. виссавантапуббакам̣ випуббакам̣. маджджхе двидха̄ чхиннам̣ виччхиддакам̣. сон̣асин̇га̄ла̄дӣхи вивидха̄ка̄рена кха̄йитам̣ виккха̄йитакам̣. сон̣асин̇га̄ла̄дӣхи вивидхена̄ка̄рена кхан̣д̣итва̄ таттха таттха кхиттам̣ виккхиттакам̣. ка̄капада̄диа̄ка̄рена саттхена ханитва̄ вивидхам̣ кхиттам̣ хатавиккхиттакам̣. лохитапаггхаран̣акам̣ лохитакам̣. кимикулапаггхаран̣акам̣ пул̣авакам̣. антамасо екампи ат̣т̣хи ат̣т̣хикам̣.
8. ану ану саран̣ам̣ ануссати, арахата̄дибуддхагун̣а̄рамман̣а̄ ануссати буддха̄нуссати. сва̄ккха̄тата̄дидхаммагун̣а̄рамман̣а̄ ануссати дхамма̄нуссати. суппат̣ипанната̄дисам̣гхагун̣а̄рамман̣а̄ ануссати сам̣гха̄нуссати. акхан̣д̣ата̄дина̄ супарисуддхасса аттано сӣлагун̣асса ануссаран̣ам̣ сӣла̄нуссати. вигатамаламаччхерата̄дивасена аттано ча̄га̄нуссаран̣ам̣ ча̄га̄нуссати. ‘‘йехи саддха̄дӣхи саманна̄гата̄ дева̄ деваттам̣ гата̄, та̄диса̄ гун̣а̄ майи сантӣ’’ти евам̣ девата̄ саккхит̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ аттано саддха̄дигун̣а̄нуссаран̣ам̣ девата̄нуссати. саббадуккхӯпасамабхӯтасса нибба̄насса гун̣а̄нуссаран̣ам̣ упасама̄нуссати. джӣвитиндрийупаччхедабхӯтасса маран̣асса ануссаран̣ам̣ маран̣а̄нуссати. кеса̄дика̄йакот̣т̣ха̄се гата̄ паватта̄ сати ка̄йагата̄сати. а̄нан̃ча апа̄нан̃ча а̄на̄па̄нам̣, асса̄сапасса̄са̄, тада̄рамман̣а̄ сати а̄на̄па̄нассати.
9. миджджати синийхатӣти метта̄, миттесу бхава̄ти ва̄ метта̄, са̄ сатта̄нам̣ хитасукхӯпасам̣харан̣алаккхан̣а̄. парадуккха̄панайанака̄мата̄лаккхан̣а̄ карун̣а̄. парасампаттипамодалаккхан̣а̄ мудита̄. ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесу маджджхатта̄ка̄раппаваттилаккхан̣а̄ упеккха̄. аппама̄н̣асатта̄рамман̣атта̄ аппаман̃н̃а̄. уттамавиха̄рабха̄вато, уттама̄нам̣ ва̄ виха̄рабха̄вато брахмавиха̄ро.
10. гаманапарийесанапарибхога̄дипаччавеккхан̣авасена кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ре пат̣икӯланти паватта̄ сан̃н̃а̄ а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃а̄.
11. патхавӣдха̄туа̄дӣнам̣ чатуннам̣ дха̄тӯнам̣ салаккхан̣ато кеса̄дисасамбха̄ра̄дито ча ваваттха̄нам̣ чатудха̄туваваттха̄нам̣.
12. арӯпе а̄рамман̣е паватта̄ а̄руппа̄.
нимиттабхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саппа̄йабхедаван̣н̣ана̄
13. ида̄ни тасса тасса пуггаласса чарита̄нукӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ дассетум̣ ‘‘чарита̄су пана̄’’тйа̄дима̄ха. ра̄го ва чаритам̣ пакати етасса̄ти ра̄гачарито, ра̄габахуло пуггало, ра̄гасса уджувипаччанӣкабха̄вато асубхакаммат̣т̣ха̄нам̣ тасса саппа̄йам̣. а̄на̄па̄нам̣ мохачаритасса, витаккачаритасса ча саппа̄йам̣ буддхивисайабха̄вена мохаппат̣ипаккхатта̄, витаккасандха̄ванасса нива̄ракатта̄ ча. чха буддха̄нуссатиа̄дайо саддха̄чаритасса саппа̄йа̄ саддха̄вуддхихетубха̄вато.
17. маран̣аупасамасан̃н̃а̄ваваттха̄на̄ни буддхичаритасса саппа̄йа̄ни гамбхӣрабха̄вато буддхийа̄ ева висайатта̄.
18. сеса̄нӣти чатуббидхабхӯтакасин̣аа̄ка̄саа̄локакасин̣аа̄руппачатуккавасена дасавидха̄ни. таттха̄пӣти тесу дасасу каммат̣т̣ха̄несу. путхулам̣ мохачаритасса саппа̄йам̣ самба̄дхе ока̄се читтасса бхиййосоматта̄йа саммуйханато. кхуддакам̣ витаккачаритасса саппа̄йам̣ маханта̄рамман̣асса витаккасандха̄ванапаччайатта̄. уджувипаччанӣкато чева атисаппа̄йата̄йа четам̣ вуттам̣. ра̄га̄дӣнам̣ пана авиккхамбхика̄, саддха̄дӣнам̣ ва̄ анупака̄рика̄ касин̣а̄дибха̄вана̄ на̄ма наттхи.
саппа̄йабхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
бха̄вана̄бхедаван̣н̣ана̄
19. саббаттха̄пӣти чатта̄лӣсакаммат̣т̣ха̄несупи наттхи аппана̄, буддхагун̣а̄дӣнам̣ параматтхабха̄вато, анекавидхатта̄, екассапи гамбхӣрабха̄вато ча. буддха̄нуссатиа̄дӣсу дасасу каммат̣т̣ха̄несу аппана̄васена сама̄дхисса патит̣т̣ха̄тум̣ асаккун̣еййатта̄ аппана̄бха̄вам̣ аппатва̄ сама̄дхи упача̄рабха̄вена патит̣т̣ха̄ти. локуттарасама̄дхи, пана дутийачатуттха̄руппасама̄дхи ча сабха̄вадхаммепи бха̄вана̄висесавасена аппанам̣ па̄пун̣а̄ти. висуддхибха̄вана̄нуккамавасена хи локуттаро аппанам̣ па̄пун̣а̄ти. а̄рамман̣асаматиккамабха̄вана̄васена а̄руппасама̄дхи. аппана̄ппаттассева хи чатуттхаджджха̄насама̄дхино а̄рамман̣асаматиккаманаматтам̣ хоти.
21. пан̃чапи джха̄на̄ни етесаматтхи, таттха нийутта̄нӣти ва̄ пан̃чакаджджха̄ника̄ни.
22. асубхабха̄вана̄йа пат̣икӯла̄рамман̣атта̄ чан̣д̣асота̄йа надийа̄ ариттабалена на̄ва̄ вийа витаккабаленева таттха читтам̣ паваттатӣти асубхакаммат̣т̣ха̄не авитаккаджджха̄на̄самбхавато ‘‘пат̣хамаджджха̄ника̄’’ти вуттам̣.
23. метта̄карун̣а̄мудита̄нам̣ доманассасахагатабйа̄па̄давихим̣са̄набхиратӣнам̣ паха̄йакатта̄ доманассаппат̣ипаккхена соманассенева сахагатата̄ йутта̄ти ‘‘метта̄дайо тайо чатуккаджджха̄ника̄’’ти вутта̄.
24. ‘‘саббе сатта̄ сукхита̄ хонту, дуккха̄ муччанту, ладдхасукхасампаттито ма̄ вигаччхантӯ’’ти метта̄дивасаппаваттабйа̄па̄раттайам̣ паха̄йа каммассаката̄дассанена саттесу маджджхатта̄ка̄раппаваттабха̄вана̄ниббатта̄йа татрамаджджхаттупеккха̄йа балаватаратта̄ упеккха̄брахмавиха̄расса сукхасахагата̄самбхавато ‘‘упеккха̄ пан̃чамаджджха̄ника̄’’ти вутта̄.
бха̄вана̄бхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
гочарабхедаван̣н̣ана̄
26. йатха̄раханти там̣там̣а̄рамман̣а̄нурӯпато. кассачи а̄рамман̣асса апарибйаттата̄йа ‘‘парийа̄йена̄’’ти вуттам̣.
27. касин̣а̄субхакот̣т̣ха̄са̄на̄па̄нассатӣсвева хи парибйаттанимиттасамбхавоти.
28. патхавӣман̣д̣ала̄дӣсу нимиттам̣ угган̣хантасса̄ти а̄димхи та̄ва чатупа̄рисуддхисӣлам̣ висодхетва̄ дасавидхам̣ палибодхам̣ упаччхиндитва̄ пийагарубха̄ванӣйа̄дигун̣асаманна̄гатам̣ калйа̄н̣амиттам̣ упасан̇камитва̄ аттано чарийа̄нукӯлам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ ат̣т̣ха̄расавидхам̣ ананурӯпавиха̄рам̣ паха̄йа пан̃чан̇гасаманна̄гате анурӯпавиха̄ре вихарантасса кесанакхахаран̣а̄дикхуддакапалибодхупаччхедам̣ катва̄ касин̣аман̣д̣ала̄дӣни пурато катва̄ а̄на̄па̄накот̣т̣ха̄са̄дӣсу читтам̣ т̣хапетва̄ нисӣдитва̄ ‘‘патхавӣ патхавӣ’’тйа̄дина̄ там̣там̣бха̄вана̄нуккамена патхавӣкасин̣а̄дӣсу там̣тада̄рамман̣есу нимиттам̣ угган̣хантасса. айаметтха сан̇кхепо. виттха̄рато пана бха̄вана̄ висуддхимаггато (висуддхи. 1.54 а̄дайо) гахетабба̄. дувидхампи хи бха̄вана̄видха̄нам̣ идха а̄чарийена атисан̇кхепато вуттам̣, тадаттхадассанаттхан̃ча виттха̄ранайе а̄харийама̄не атиппапан̃чо сийа̄ти майампи там̣ на виттха̄ресса̄ма. йада̄ пана там̣ нимиттам̣ читтена самуггахитанти евам̣ паватта̄нупуббабха̄вана̄васена йада̄ там̣ парикамманимиттам̣ читтена самма̄ уггахитам̣ хоти. манодва̄расса а̄па̄тхама̄гатанти чаккхум̣ ниммӣлетва̄, ан̃н̃аттха гантва̄ ва̄ манаси каронтасса касин̣аман̣д̣аласадисамева хутва̄ манодва̄рикаджавана̄нам̣ а̄па̄тхам̣ а̄гатам̣ хоти.
29. сама̄дхийатӣти висесато читтекаггата̄паттийа̄ сама̄хита̄ хоти.
30. читтасама̄дха̄навасена пуггалопи сама̄хитойева̄ти вуттам̣ ‘‘татха̄ сама̄хитасса̄’’ти. таппат̣ибха̄ганти уггаханимиттасадисам̣, татойева хи там̣ ‘‘пат̣ибха̄ганимитта’’нти вуччати. там̣ пана уггаханимиттато атипарисуддхам̣ хоти. ваттхудхаммавимуччитанти параматтхадхаммато вимуттам̣, ваттхудхаммато ва̄ касин̣аман̣д̣алагатакасин̣адосато винимуттам̣. бха̄вана̄йа ниббаттатта̄ бха̄вана̄майам̣. самаппитанти сут̣т̣ху аппитам̣.
31. тато пат̣т̣ха̄йа̄ти пат̣ибха̄ганимиттуппаттито пат̣т̣ха̄йа.
33. пан̃часу джха̄нан̇гесу екека̄рамман̣е уппанна̄ваджджана̄нантарам̣ чатупан̃чаджаванакатипайабхаван̇гато парам̣ агантва̄ апара̄парам̣ джха̄нан̇га̄ваджджанасаматтхата̄ а̄ваджджанавасита̄ на̄ма. сама̄паджджитука̄мата̄нантарам̣ катипайабхаван̇гато парам̣ агантва̄ уппанна̄ваджджана̄нантарам̣ сама̄паджджитум̣ саматтхата̄ сама̄паджджанавасита̄ на̄ма. сету вийа сӣгхасота̄йа надийа̄ огхам̣ бхаван̇гавегам̣ упаччхиндитва̄ йатха̄париччхиннака̄лам̣ джха̄нам̣ т̣хапетум̣ саматтхата̄ бхаван̇гапа̄тато раккхан̣айогйата̄ адхит̣т̣ха̄навасита̄ на̄ма. йатха̄ париччхиннака̄лам̣ анатиккамитва̄ джха̄нато вут̣т̣ха̄насаматтхата̄ вут̣т̣ха̄навасита̄ на̄ма. атха ва̄ йатха̄париччхиннака̄лато уддхам̣ гантум̣ адатва̄ т̣хапанасаматтхата̄ адхит̣т̣ха̄навасита̄ на̄ма. йатха̄париччхиннака̄лато анто авут̣т̣хахитва̄ йатха̄ка̄лавасенева вут̣т̣ха̄насаматтхата̄ вут̣т̣ха̄навасита̄ на̄ма̄ти аламатиппапан̃чена. паччавеккхан̣авасита̄ пана а̄ваджджанавасита̄йа ева сиддха̄. а̄ваджджана̄нантараджавана̄нева хи паччавеккхан̣аджавана̄ни на̄ма. витакка̄диол̣а̄рикан̇гам̣ паха̄на̄йа̄ти дутийаджджха̄на̄дӣхи витакка̄диол̣а̄рикан̇га̄нам̣ джха̄наккхан̣е ануппа̄да̄йа. падахатоти парикаммам̣ каронтасса. тасса пана упача̄рабха̄вана̄ ниппханна̄ на̄ма хоти витакка̄дӣсу никантивиккхамбханато пат̣т̣ха̄йа̄ти дат̣т̣хаббам̣. йатха̄раханти там̣там̣джха̄никакасин̣а̄диа̄рамман̣а̄нурӯпам̣.
36. а̄ка̄сакасин̣асса уггха̄т̣етум̣ асаккун̣еййатта̄ вуттам̣ ‘‘а̄ка̄саваджджитесӯ’’ти. касин̣анти касин̣апат̣ибха̄ганимиттам̣. уггха̄т̣етва̄ти аманасика̄равасена уддхаритва̄. анантавасена парикаммам̣ каронтасса̄ти ‘‘анантам̣ а̄ка̄сам̣, анантам̣ а̄ка̄са’’нти а̄ка̄сам̣ а̄раббха парикаммам̣ каронтасса, на пана кевалам̣ ‘‘анантам̣ ананта’’нти. евам̣ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанепи. ‘‘ананта’’нти аватва̄пи ‘‘а̄ка̄со а̄ка̄со (висуддхи. 1.276), вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣а’’нти (висуддхи. 1.281) манаси ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти а̄чарийа̄.
39. ‘‘сантаметам̣, пан̣ӣтамета’’нти парикаммам̣ каронтасса̄ти абха̄ваматта̄рамман̣ата̄йа ‘‘етам̣ сантам̣, етам̣ пан̣ӣта’’нти бха̄вентасса.
40. авасесесу ча̄ти касин̣а̄дӣхи саха аппана̄вахакаммат̣т̣ха̄нато авасесесу буддха̄нуссатиа̄дӣсу ат̣т̣хасу, сан̃н̃а̄ваваттха̄несу ча̄ти дасасу каммат̣т̣ха̄несу. парикаммам̣ катва̄ти ‘‘со бхагава̄ итипи арахам̣, итипи самма̄самбуддхо’’тйа̄дина̄ (висуддхи. 1.124) вуттавидха̄нена парикаммам̣ катва̄. са̄дхукамуггахитети буддха̄дигун̣аниннапон̣апаббха̄рачиттата̄васена сут̣т̣ху уггахите. парикамман̃ча сама̄дхийатӣти парикаммабха̄вана̄ сама̄хита̄ ниппхаджджати. упача̄ро ча сампаджджатӣти нӣваран̣а̄ни виккхамбхенто упача̄расама̄дхи ча уппаджджати.
41. абхин̃н̃а̄васена паваттама̄нанти абхивисесато джа̄нанат̣т̣хена абхин̃н̃а̄сан̇кха̄там̣ иддхивидха̄дипан̃чалокийа̄бхин̃н̃а̄васена паваттама̄нам̣, абхин̃н̃а̄па̄дакапан̃чамаджджха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ти касин̣а̄нулома̄дӣхи чуддасаха̄ка̄рехи (висуддхи. 2.365) читтам̣ паридаметва̄ абхинӣха̄раккхамам̣ катва̄ упеккхекаггата̄йогато анурӯпатта̄ ча рӯпа̄вачарапан̃чамаджджха̄намева абхин̃н̃а̄нам̣ па̄дакам̣ патит̣т̣ха̄бхӯтам̣ патхава̄дикасин̣а̄рамман̣ам̣ пан̃чамаджджха̄нам̣, там̣ сама̄паджджитва̄ тато вут̣т̣ха̄йа. адхит̣т̣хеййа̄дикама̄ваджджетва̄ти иддхивидхан̃а̄н̣асса парикаммака̄ле адхит̣т̣ха̄таббам̣ викуббанӣйам̣ сата̄дикам̣ кома̄рарӯпа̄дикам̣, диббасотасса парикаммака̄ле тхӯласукхумабхедам̣ саддам̣, четопарийан̃а̄н̣асса парикаммака̄ле парасса хадайан̇гатаван̣н̣адассанена сара̄га̄дибхедам̣ читтам̣, пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣асса парикаммасамайе пуримабхавесу чутичитта̄дибхедам̣ пуббе нивуттхаккхандхам̣, диббачаккхусса парикаммасамайе обха̄сапхаритат̣т̣ха̄нагатам̣ рӯпам̣ ва̄ а̄ваджджетва̄.
парикаммам̣ каронтасса̄ти ‘‘сатам̣ хоми, сахассам̣ хомӣ’’тйа̄дина̄ парикаммам̣ каронтасса. рӯпа̄дӣсӯти парикаммависайабхӯтесу рӯпапа̄дакаджджха̄насаддапарачиттапуббенивуттхаккхандха̄дибхедесу а̄рамман̣есу. еттха хи иддхивидхан̃а̄н̣асса та̄ва па̄дакаджджха̄нам̣, ка̄йо, рӯпа̄диадхит̣т̣ха̄не рӯпа̄дӣни ча̄ти чха а̄рамман̣а̄ни. таттха па̄дакаджджха̄нам̣ атӣтамева, ка̄йо паччуппанно, итарам̣ паччуппаннамана̄гатам̣ ва̄. диббасотасса пана саддойева, со ча кхо паччуппанно. парачиттавиджа̄нана̄йа пана атӣте саттадивасесу, ана̄гате саттадивасесу ча паваттам̣ паритта̄дӣсу йам̣ кин̃чи тика̄ликам̣ читтамева а̄рамман̣ам̣ хотӣти маха̄ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ (висуддхи. 2.416; дха. са. ат̣т̣ха. 1434).
сан̇гахака̄ра̄ пана ‘‘чатта̄ропи кхандха̄’’ти (дха. са. ат̣т̣ха. 1434) ваданти, катхам̣ панасса̄ паччуппанначитта̄рамман̣ата̄, нану ча а̄ваджджана̄йа гахитамева иддхичиттасса а̄рамман̣ам̣ хоти, а̄ваджджана̄йа ча паччуппанначиттама̄рамман̣ам̣ катва̄ нируджджхама̄на̄йа там̣самака̄ламева парасса читтампи нируджджхатӣти а̄ваджджанаджавана̄нам̣ ка̄лавасена ека̄рамман̣ата̄ на сийа̄, маггапхалавӣтхито ан̃н̃аттха а̄ваджджанаджавана̄нам̣ катхан̃ча на̄на̄рамман̣ата̄ на адхиппета̄ти? ат̣т̣хакатха̄йам̣ (висуддхи. 2.416; дха. са. ат̣т̣ха. 1434) та̄ва сантатиаддха̄паччуппанна̄рамман̣ата̄ йоджита̄. а̄нанда̄чарийо (дха. са. мӯлат̣ӣ. 1434 тхока висадисам̣) пана бхан̣ати ‘‘па̄дакаджджха̄нато вут̣т̣ха̄йа паччуппанна̄дивибха̄гам̣ акатва̄ кевалам̣ ‘имасса читтам̣ джа̄на̄ми’ччева парикаммам̣ катва̄ пунапи па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа ависесенева читтам̣ а̄ваджджетва̄ тин̣н̣ам̣, чатуннам̣ ва̄ парикамма̄нам̣ анантарам̣ четопарийан̃а̄н̣ена парасса читтам̣ пат̣ивиджджхати рӯпам̣ вийа диббачаккхуна̄. паччха̄ ка̄ма̄вачарачиттена сара̄га̄диваваттха̄нампи кароти нӣла̄диваваттха̄нам̣ вийа. та̄ни ча сабба̄ни абхимукхӣбхӯтачитта̄рамман̣а̄нева, анит̣т̣хе ча т̣ха̄не на̄на̄рамман̣ата̄досо наттхи абхинна̄ка̄раппаваттито’’ти. пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣асса пуббе нивуттхаккхандха̄, кхандхаппат̣ибаддха̄ни ча на̄маготта̄ни, нибба̄нан̃ча а̄рамман̣ам̣ хоти, диббачаккхусса пана рӯпамева паччуппаннанти айаметесам̣ а̄рамман̣авибха̄го. йатха̄рахамаппетӣти там̣там̣парикамма̄нурӯпато аппети.
42. ида̄ни а̄рамман̣а̄нам̣ бхедена абхин̃н̃а̄бхедам̣ дассетум̣ ‘‘иддхивидха̄’’тйа̄дима̄ха. адхит̣т̣ха̄на̄ди иддхиппабхедо етисса̄ти иддхивидха̄. дибба̄нам̣ сотасадисата̄йа, диббавиха̄расаннисситата̄йа ча диббан̃ча там̣ сотан̃ча̄ти диббасотам̣. паресам̣ читтам̣ вин̃н̃а̄йати ета̄йа̄ти парачиттавиджа̄нана̄. аттано санта̄не нивуттхавасена чева гочаранива̄савасена ча пуббе атӣтабхавесу кхандха̄дӣнам̣ ануссаран̣ам̣ пуббенива̄са̄нуссати. вуттанайена диббан̃ча там̣ чаккху ча̄ти диббачаккху. ‘чутӯпапа̄тан̃а̄н̣а’нти пана диббачаккхумева вуччати. йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣аана̄гатам̣сан̃а̄н̣а̄нипи диббачаккхувасенева иджджханти. на хи тесам̣ висум̣ парикаммам̣ аттхи. таттха ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса та̄ва ана̄гате саттадивасато парам̣ паваттанакам̣ читтачетасикам̣ дутийадивасато пат̣т̣ха̄йа паваттанакан̃ча йам̣ кин̃чи а̄рамман̣ам̣ хоти. тан̃хи сависайе саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣агатиканти. йатха̄ каммӯпаган̃а̄н̣асса пана кусала̄кусаласан̇кха̄та̄ четана̄, чатта̄ропи ва̄ кхандха̄ а̄рамман̣анти дат̣т̣хаббам̣.
гочаравасена бхедо гочарабхедо.
гочарабхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саматхакаммат̣т̣ха̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.