9. каммат̣т̣ха̄напариччхедаван̣н̣ана̄
1. ито паччайаниддесато парам̣ нӣваран̣а̄нам̣ саманат̣т̣хена саматхасан̇кха̄та̄нам̣, аничча̄дививидха̄ка̄рато дассанат̣т̣хена випассана̄сан̇кха̄та̄нан̃ча двиннам̣ бха̄вана̄нам̣ дувидхампи каммат̣т̣ха̄нам̣ дувидхабха̄вана̄каммасса паваттит̣т̣ха̄ната̄йа каммат̣т̣ха̄набхӯтама̄рамман̣ам̣ уттаруттарайогакаммасса падат̣т̣ха̄ната̄йа каммат̣т̣ха̄набхӯтам̣ бха̄вана̄вӣтхин̃ча йатха̄ккамам̣ саматхавипассана̄нуккамена паваккха̄мӣти йоджана̄.
саматхакаммат̣т̣ха̄нам̣
чаритабхедаван̣н̣ана̄
3. ра̄го ва чарита̄ пакатӣти ра̄гачарита̄. евам̣ досачарита̄дайопи. чаритасан̇гахоти мӯлачаритавасена пуггаласан̇гахо, сам̣саггавасена пана тесат̣т̣хи чарита̄ хонти. вуттан̃хи –
‘‘ра̄га̄дике тике сатта, сатта саддха̄дике тике;
екадвитикамӯламхи, миссато саттасаттака’’нти.
еттха хи ра̄гачарита̄ досачарита̄ мохачарита̄ ра̄гадосачарита̄ ра̄гамохачарита̄ досамохачарита̄ ра̄гадосамохачарита̄ти евам̣ ра̄га̄дике тике саттакамекам̣. татха̄ саддха̄чарита̄ буддхичарита̄ витаккачарита̄ саддха̄буддхичарита̄ саддха̄буддхивитаккачарита̄ буддхивитаккачарита̄ саддха̄буддхивитаккачарита̄ти саддха̄дикепи тике еканти евам̣ две тике амиссетва̄ чуддаса чарита̄ хонти. ра̄га̄дитике пана екадвитикамӯлавасена саддха̄дитикена саха йоджите ра̄гасаддха̄чарита̄ ра̄габуддхичарита̄ ра̄гавитаккачарита̄ ра̄гасаддха̄буддхичарита̄ ра̄гасаддха̄витаккачарита̄ ра̄габуддхивитаккачарита̄ ра̄гасаддха̄буддхивитаккачарита̄ти ра̄гамӯланайе екам̣ саттакам̣, татха̄ ‘‘досасаддха̄чарита̄ досабуддхичарита̄ досавитаккачарита̄’’тйа̄дина̄ досамӯланайепи екам̣, ‘‘мохасаддха̄чарита̄’’тйа̄дина̄ мохамӯланайепи еканти евам̣ екамӯланайе саттакаттайам̣ хоти. йатха̄ четтха, евам̣ двимӯлаканайепи ‘‘ра̄гадосасаддха̄чарита̄ ра̄гадосабуддхичарита̄ ра̄гадосавитаккачарита̄’’тйа̄дина̄ саттакаттайам̣. тимӯлаканайе пана ‘‘ра̄гадосамохасаддха̄чарита̄’’тйа̄дина̄ екам̣ саттаканти евам̣ миссато саттасаттакавасена екӯнапан̃н̃а̄са чарита̄ хонти. ити има̄ екӯнапан̃н̃а̄са, пурима̄ ча чуддаса̄ти тесат̣т̣хи чарита̄ дат̣т̣хабба̄. кечи пана дит̣т̣хийа̄ саддхим̣ ‘‘чатусат̣т̣хӣ’’ти ван̣н̣енти.
чаритабхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
бха̄вана̄бхедаван̣н̣ана̄
4. бха̄вана̄йа пат̣исан̇кха̄ракаммабхӯта̄, а̄дикаммабхӯта̄ ва̄ пуббабха̄габха̄вана̄ парикаммабха̄вана̄ на̄ма. нӣваран̣авиккхамбханато пат̣т̣ха̄йа готрабхӯпарийоса̄на̄ ка̄ма̄вачарабха̄вана̄ упача̄рабха̄вана̄ на̄ма. аппана̄йа самӣпача̄ритта̄ га̄мӯпача̄ра̄дайо вийа. махаггатабха̄ваппатта̄ аппана̄бха̄вана̄ на̄ма аппана̄сан̇кха̄тавитаккапамукхатта̄. сампайуттадхаммехи а̄рамман̣е аппенто вийа паваттатӣти витакко аппана̄. татха̄ хи со ‘‘аппана̄ бйаппана̄’’ти (дха. са. 7) ниддит̣т̣хо. таппамукхата̄васена пана саббепи махаггата̄нуттараджха̄надхамма̄ ‘‘аппана̄’’ти вуччанти.
бха̄вана̄бхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нимиттабхедаван̣н̣ана̄
5. парикаммасса нимиттам̣ а̄рамман̣атта̄ти парикамманимиттам̣, касин̣аман̣д̣ала̄ди. тадева чаккхуна̄ дит̣т̣хам̣ вийа манаса̄ уггахетаббам̣ нимиттам̣, угган̣хантасса ва̄ нимиттанти уггаханимиттам̣. таппат̣ибха̄гам̣ ван̣н̣а̄дикасин̣адосарахитам̣ нимиттам̣ упача̄раппана̄нам̣ а̄рамман̣атта̄ти пат̣ибха̄ганимиттам̣.
6. патхавӣйева касин̣ам̣ екадесе ат̣т̣хатва̄ анантасса пхаритаббата̄йа сакалат̣т̣хена̄ти патхавӣкасин̣ам̣, касин̣аман̣д̣алам̣. пат̣ибха̄ганимиттам̣, тада̄рамман̣ан̃ча джха̄нам̣ ‘патхавӣкасин̣а’нти вуччати. татха̄ а̄покасин̣а̄дӣсупи. таттха патхава̄дӣни чатта̄ри бхӯтакасин̣а̄ни. нӣла̄дӣни чатта̄ри ван̣н̣акасин̣а̄ни, париччхинна̄ка̄со а̄ка̄сакасин̣ам̣, чанда̄диа̄локо а̄локакасин̣анти дат̣т̣хаббам̣.
7. уддхам̣ дхума̄там̣ сӯнам̣ чхавасарӣрам̣ уддхума̄там̣, тадева куччхитат̣т̣хенауддхума̄такам̣. евам̣ сесесупи. сетаратта̄дина̄ вимисситам̣ йебхуййена нӣлаван̣н̣ам̣ чхавасарӣрам̣ винӣлакам̣ висесато нӣлаканти катва̄. виссавантапуббакам̣ випуббакам̣. маджджхе двидха̄ чхиннам̣ виччхиддакам̣. сон̣асин̇га̄ла̄дӣхи вивидха̄ка̄рена кха̄йитам̣ виккха̄йитакам̣. сон̣асин̇га̄ла̄дӣхи вивидхена̄ка̄рена кхан̣д̣итва̄ таттха таттха кхиттам̣ виккхиттакам̣. ка̄капада̄диа̄ка̄рена саттхена ханитва̄ вивидхам̣ кхиттам̣ хатавиккхиттакам̣. лохитапаггхаран̣акам̣ лохитакам̣. кимикулапаггхаран̣акам̣ пул̣авакам̣. антамасо екампи ат̣т̣хи ат̣т̣хикам̣.
8. ану ану саран̣ам̣ ануссати, арахата̄дибуддхагун̣а̄рамман̣а̄ ануссати буддха̄нуссати. сва̄ккха̄тата̄дидхаммагун̣а̄рамман̣а̄ ануссати дхамма̄нуссати. суппат̣ипанната̄дисам̣гхагун̣а̄рамман̣а̄ ануссати сам̣гха̄нуссати. акхан̣д̣ата̄дина̄ супарисуддхасса аттано сӣлагун̣асса ануссаран̣ам̣ сӣла̄нуссати. вигатамаламаччхерата̄дивасена аттано ча̄га̄нуссаран̣ам̣ ча̄га̄нуссати. ‘‘йехи саддха̄дӣхи саманна̄гата̄ дева̄ деваттам̣ гата̄, та̄диса̄ гун̣а̄ майи сантӣ’’ти евам̣ девата̄ саккхит̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ аттано саддха̄дигун̣а̄нуссаран̣ам̣ девата̄нуссати. саббадуккхӯпасамабхӯтасса нибба̄насса гун̣а̄нуссаран̣ам̣ упасама̄нуссати. джӣвитиндрийупаччхедабхӯтасса маран̣асса ануссаран̣ам̣ маран̣а̄нуссати. кеса̄дика̄йакот̣т̣ха̄се гата̄ паватта̄ сати ка̄йагата̄сати. а̄нан̃ча апа̄нан̃ча а̄на̄па̄нам̣, асса̄сапасса̄са̄, тада̄рамман̣а̄ сати а̄на̄па̄нассати.
9. миджджати синийхатӣти метта̄, миттесу бхава̄ти ва̄ метта̄, са̄ сатта̄нам̣ хитасукхӯпасам̣харан̣алаккхан̣а̄. парадуккха̄панайанака̄мата̄лаккхан̣а̄ карун̣а̄. парасампаттипамодалаккхан̣а̄ мудита̄. ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесу маджджхатта̄ка̄раппаваттилаккхан̣а̄ упеккха̄. аппама̄н̣асатта̄рамман̣атта̄ аппаман̃н̃а̄. уттамавиха̄рабха̄вато, уттама̄нам̣ ва̄ виха̄рабха̄вато брахмавиха̄ро.
10. гаманапарийесанапарибхога̄дипаччавеккхан̣авасена кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ре пат̣икӯланти паватта̄ сан̃н̃а̄ а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃а̄.
11. патхавӣдха̄туа̄дӣнам̣ чатуннам̣ дха̄тӯнам̣ салаккхан̣ато кеса̄дисасамбха̄ра̄дито ча ваваттха̄нам̣ чатудха̄туваваттха̄нам̣.
12. арӯпе а̄рамман̣е паватта̄ а̄руппа̄.
нимиттабхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саппа̄йабхедаван̣н̣ана̄
13. ида̄ни тасса тасса пуггаласса чарита̄нукӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ дассетум̣ ‘‘чарита̄су пана̄’’тйа̄дима̄ха. ра̄го ва чаритам̣ пакати етасса̄ти ра̄гачарито, ра̄габахуло пуггало, ра̄гасса уджувипаччанӣкабха̄вато асубхакаммат̣т̣ха̄нам̣ тасса саппа̄йам̣. а̄на̄па̄нам̣ мохачаритасса, витаккачаритасса ча саппа̄йам̣ буддхивисайабха̄вена мохаппат̣ипаккхатта̄, витаккасандха̄ванасса нива̄ракатта̄ ча. чха буддха̄нуссатиа̄дайо саддха̄чаритасса саппа̄йа̄ саддха̄вуддхихетубха̄вато.
17. маран̣аупасамасан̃н̃а̄ваваттха̄на̄ни буддхичаритасса саппа̄йа̄ни гамбхӣрабха̄вато буддхийа̄ ева висайатта̄.
18. сеса̄нӣти чатуббидхабхӯтакасин̣аа̄ка̄саа̄локакасин̣аа̄руппачатуккавасена дасавидха̄ни. таттха̄пӣти тесу дасасу каммат̣т̣ха̄несу. путхулам̣ мохачаритасса саппа̄йам̣ самба̄дхе ока̄се читтасса бхиййосоматта̄йа саммуйханато. кхуддакам̣ витаккачаритасса саппа̄йам̣ маханта̄рамман̣асса витаккасандха̄ванапаччайатта̄. уджувипаччанӣкато чева атисаппа̄йата̄йа четам̣ вуттам̣. ра̄га̄дӣнам̣ пана авиккхамбхика̄, саддха̄дӣнам̣ ва̄ анупака̄рика̄ касин̣а̄дибха̄вана̄ на̄ма наттхи.
саппа̄йабхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
бха̄вана̄бхедаван̣н̣ана̄
19. саббаттха̄пӣти чатта̄лӣсакаммат̣т̣ха̄несупи наттхи аппана̄, буддхагун̣а̄дӣнам̣ параматтхабха̄вато, анекавидхатта̄, екассапи гамбхӣрабха̄вато ча. буддха̄нуссатиа̄дӣсу дасасу каммат̣т̣ха̄несу аппана̄васена сама̄дхисса патит̣т̣ха̄тум̣ асаккун̣еййатта̄ аппана̄бха̄вам̣ аппатва̄ сама̄дхи упача̄рабха̄вена патит̣т̣ха̄ти. локуттарасама̄дхи, пана дутийачатуттха̄руппасама̄дхи ча сабха̄вадхаммепи бха̄вана̄висесавасена аппанам̣ па̄пун̣а̄ти. висуддхибха̄вана̄нуккамавасена хи локуттаро аппанам̣ па̄пун̣а̄ти. а̄рамман̣асаматиккамабха̄вана̄васена а̄руппасама̄дхи. аппана̄ппаттассева хи чатуттхаджджха̄насама̄дхино а̄рамман̣асаматиккаманаматтам̣ хоти.
21. пан̃чапи джха̄на̄ни етесаматтхи, таттха нийутта̄нӣти ва̄ пан̃чакаджджха̄ника̄ни.
22. асубхабха̄вана̄йа пат̣икӯла̄рамман̣атта̄ чан̣д̣асота̄йа надийа̄ ариттабалена на̄ва̄ вийа витаккабаленева таттха читтам̣ паваттатӣти асубхакаммат̣т̣ха̄не авитаккаджджха̄на̄самбхавато ‘‘пат̣хамаджджха̄ника̄’’ти вуттам̣.
23. метта̄карун̣а̄мудита̄нам̣ доманассасахагатабйа̄па̄давихим̣са̄набхиратӣнам̣ паха̄йакатта̄ доманассаппат̣ипаккхена соманассенева сахагатата̄ йутта̄ти ‘‘метта̄дайо тайо чатуккаджджха̄ника̄’’ти вутта̄.
24. ‘‘саббе сатта̄ сукхита̄ хонту, дуккха̄ муччанту, ладдхасукхасампаттито ма̄ вигаччхантӯ’’ти метта̄дивасаппаваттабйа̄па̄раттайам̣ паха̄йа каммассаката̄дассанена саттесу маджджхатта̄ка̄раппаваттабха̄вана̄ниббатта̄йа татрамаджджхаттупеккха̄йа балаватаратта̄ упеккха̄брахмавиха̄расса сукхасахагата̄самбхавато ‘‘упеккха̄ пан̃чамаджджха̄ника̄’’ти вутта̄.
бха̄вана̄бхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
гочарабхедаван̣н̣ана̄
26. йатха̄раханти там̣там̣а̄рамман̣а̄нурӯпато. кассачи а̄рамман̣асса апарибйаттата̄йа ‘‘парийа̄йена̄’’ти вуттам̣.
27. касин̣а̄субхакот̣т̣ха̄са̄на̄па̄нассатӣсвева хи парибйаттанимиттасамбхавоти.
28. патхавӣман̣д̣ала̄дӣсу нимиттам̣ угган̣хантасса̄ти а̄димхи та̄ва чатупа̄рисуддхисӣлам̣ висодхетва̄ дасавидхам̣ палибодхам̣ упаччхиндитва̄ пийагарубха̄ванӣйа̄дигун̣асаманна̄гатам̣ калйа̄н̣амиттам̣ упасан̇камитва̄ аттано чарийа̄нукӯлам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ ат̣т̣ха̄расавидхам̣ ананурӯпавиха̄рам̣ паха̄йа пан̃чан̇гасаманна̄гате анурӯпавиха̄ре вихарантасса кесанакхахаран̣а̄дикхуддакапалибодхупаччхедам̣ катва̄ касин̣аман̣д̣ала̄дӣни пурато катва̄ а̄на̄па̄накот̣т̣ха̄са̄дӣсу читтам̣ т̣хапетва̄ нисӣдитва̄ ‘‘патхавӣ патхавӣ’’тйа̄дина̄ там̣там̣бха̄вана̄нуккамена патхавӣкасин̣а̄дӣсу там̣тада̄рамман̣есу нимиттам̣ угган̣хантасса. айаметтха сан̇кхепо. виттха̄рато пана бха̄вана̄ висуддхимаггато (висуддхи. 1.54 а̄дайо) гахетабба̄. дувидхампи хи бха̄вана̄видха̄нам̣ идха а̄чарийена атисан̇кхепато вуттам̣, тадаттхадассанаттхан̃ча виттха̄ранайе а̄харийама̄не атиппапан̃чо сийа̄ти майампи там̣ на виттха̄ресса̄ма. йада̄ пана там̣ нимиттам̣ читтена самуггахитанти евам̣ паватта̄нупуббабха̄вана̄васена йада̄ там̣ парикамманимиттам̣ читтена самма̄ уггахитам̣ хоти. манодва̄расса а̄па̄тхама̄гатанти чаккхум̣ ниммӣлетва̄, ан̃н̃аттха гантва̄ ва̄ манаси каронтасса касин̣аман̣д̣аласадисамева хутва̄ манодва̄рикаджавана̄нам̣ а̄па̄тхам̣ а̄гатам̣ хоти.
29. сама̄дхийатӣти висесато читтекаггата̄паттийа̄ сама̄хита̄ хоти.
30. читтасама̄дха̄навасена пуггалопи сама̄хитойева̄ти вуттам̣ ‘‘татха̄ сама̄хитасса̄’’ти. таппат̣ибха̄ганти уггаханимиттасадисам̣, татойева хи там̣ ‘‘пат̣ибха̄ганимитта’’нти вуччати. там̣ пана уггаханимиттато атипарисуддхам̣ хоти. ваттхудхаммавимуччитанти параматтхадхаммато вимуттам̣, ваттхудхаммато ва̄ касин̣аман̣д̣алагатакасин̣адосато винимуттам̣. бха̄вана̄йа ниббаттатта̄ бха̄вана̄майам̣. самаппитанти сут̣т̣ху аппитам̣.
31. тато пат̣т̣ха̄йа̄ти пат̣ибха̄ганимиттуппаттито пат̣т̣ха̄йа.
33. пан̃часу джха̄нан̇гесу екека̄рамман̣е уппанна̄ваджджана̄нантарам̣ чатупан̃чаджаванакатипайабхаван̇гато парам̣ агантва̄ апара̄парам̣ джха̄нан̇га̄ваджджанасаматтхата̄ а̄ваджджанавасита̄ на̄ма. сама̄паджджитука̄мата̄нантарам̣ катипайабхаван̇гато парам̣ агантва̄ уппанна̄ваджджана̄нантарам̣ сама̄паджджитум̣ саматтхата̄ сама̄паджджанавасита̄ на̄ма. сету вийа сӣгхасота̄йа надийа̄ огхам̣ бхаван̇гавегам̣ упаччхиндитва̄ йатха̄париччхиннака̄лам̣ джха̄нам̣ т̣хапетум̣ саматтхата̄ бхаван̇гапа̄тато раккхан̣айогйата̄ адхит̣т̣ха̄навасита̄ на̄ма. йатха̄ париччхиннака̄лам̣ анатиккамитва̄ джха̄нато вут̣т̣ха̄насаматтхата̄ вут̣т̣ха̄навасита̄ на̄ма. атха ва̄ йатха̄париччхиннака̄лато уддхам̣ гантум̣ адатва̄ т̣хапанасаматтхата̄ адхит̣т̣ха̄навасита̄ на̄ма. йатха̄париччхиннака̄лато анто авут̣т̣хахитва̄ йатха̄ка̄лавасенева вут̣т̣ха̄насаматтхата̄ вут̣т̣ха̄навасита̄ на̄ма̄ти аламатиппапан̃чена. паччавеккхан̣авасита̄ пана а̄ваджджанавасита̄йа ева сиддха̄. а̄ваджджана̄нантараджавана̄нева хи паччавеккхан̣аджавана̄ни на̄ма. витакка̄диол̣а̄рикан̇гам̣ паха̄на̄йа̄ти дутийаджджха̄на̄дӣхи витакка̄диол̣а̄рикан̇га̄нам̣ джха̄наккхан̣е ануппа̄да̄йа. падахатоти парикаммам̣ каронтасса. тасса пана упача̄рабха̄вана̄ ниппханна̄ на̄ма хоти витакка̄дӣсу никантивиккхамбханато пат̣т̣ха̄йа̄ти дат̣т̣хаббам̣. йатха̄раханти там̣там̣джха̄никакасин̣а̄диа̄рамман̣а̄нурӯпам̣.
36. а̄ка̄сакасин̣асса уггха̄т̣етум̣ асаккун̣еййатта̄ вуттам̣ ‘‘а̄ка̄саваджджитесӯ’’ти. касин̣анти касин̣апат̣ибха̄ганимиттам̣. уггха̄т̣етва̄ти аманасика̄равасена уддхаритва̄. анантавасена парикаммам̣ каронтасса̄ти ‘‘анантам̣ а̄ка̄сам̣, анантам̣ а̄ка̄са’’нти а̄ка̄сам̣ а̄раббха парикаммам̣ каронтасса, на пана кевалам̣ ‘‘анантам̣ ананта’’нти. евам̣ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанепи. ‘‘ананта’’нти аватва̄пи ‘‘а̄ка̄со а̄ка̄со (висуддхи. 1.276), вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣а’’нти (висуддхи. 1.281) манаси ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти а̄чарийа̄.
39. ‘‘сантаметам̣, пан̣ӣтамета’’нти парикаммам̣ каронтасса̄ти абха̄ваматта̄рамман̣ата̄йа ‘‘етам̣ сантам̣, етам̣ пан̣ӣта’’нти бха̄вентасса.
40. авасесесу ча̄ти касин̣а̄дӣхи саха аппана̄вахакаммат̣т̣ха̄нато авасесесу буддха̄нуссатиа̄дӣсу ат̣т̣хасу, сан̃н̃а̄ваваттха̄несу ча̄ти дасасу каммат̣т̣ха̄несу. парикаммам̣ катва̄ти ‘‘со бхагава̄ итипи арахам̣, итипи самма̄самбуддхо’’тйа̄дина̄ (висуддхи. 1.124) вуттавидха̄нена парикаммам̣ катва̄. са̄дхукамуггахитети буддха̄дигун̣аниннапон̣апаббха̄рачиттата̄васена сут̣т̣ху уггахите. парикамман̃ча сама̄дхийатӣти парикаммабха̄вана̄ сама̄хита̄ ниппхаджджати. упача̄ро ча сампаджджатӣти нӣваран̣а̄ни виккхамбхенто упача̄расама̄дхи ча уппаджджати.
41. абхин̃н̃а̄васена паваттама̄нанти абхивисесато джа̄нанат̣т̣хена абхин̃н̃а̄сан̇кха̄там̣ иддхивидха̄дипан̃чалокийа̄бхин̃н̃а̄васена паваттама̄нам̣, абхин̃н̃а̄па̄дакапан̃чамаджджха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ти касин̣а̄нулома̄дӣхи чуддасаха̄ка̄рехи (висуддхи. 2.365) читтам̣ паридаметва̄ абхинӣха̄раккхамам̣ катва̄ упеккхекаггата̄йогато анурӯпатта̄ ча рӯпа̄вачарапан̃чамаджджха̄намева абхин̃н̃а̄нам̣ па̄дакам̣ патит̣т̣ха̄бхӯтам̣ патхава̄дикасин̣а̄рамман̣ам̣ пан̃чамаджджха̄нам̣, там̣ сама̄паджджитва̄ тато вут̣т̣ха̄йа. адхит̣т̣хеййа̄дикама̄ваджджетва̄ти иддхивидхан̃а̄н̣асса парикаммака̄ле адхит̣т̣ха̄таббам̣ викуббанӣйам̣ сата̄дикам̣ кома̄рарӯпа̄дикам̣, диббасотасса парикаммака̄ле тхӯласукхумабхедам̣ саддам̣, четопарийан̃а̄н̣асса парикаммака̄ле парасса хадайан̇гатаван̣н̣адассанена сара̄га̄дибхедам̣ читтам̣, пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣асса парикаммасамайе пуримабхавесу чутичитта̄дибхедам̣ пуббе нивуттхаккхандхам̣, диббачаккхусса парикаммасамайе обха̄сапхаритат̣т̣ха̄нагатам̣ рӯпам̣ ва̄ а̄ваджджетва̄.
парикаммам̣ каронтасса̄ти ‘‘сатам̣ хоми, сахассам̣ хомӣ’’тйа̄дина̄ парикаммам̣ каронтасса. рӯпа̄дӣсӯти парикаммависайабхӯтесу рӯпапа̄дакаджджха̄насаддапарачиттапуббенивуттхаккхандха̄дибхедесу а̄рамман̣есу. еттха хи иддхивидхан̃а̄н̣асса та̄ва па̄дакаджджха̄нам̣, ка̄йо, рӯпа̄диадхит̣т̣ха̄не рӯпа̄дӣни ча̄ти чха а̄рамман̣а̄ни. таттха па̄дакаджджха̄нам̣ атӣтамева, ка̄йо паччуппанно, итарам̣ паччуппаннамана̄гатам̣ ва̄. диббасотасса пана саддойева, со ча кхо паччуппанно. парачиттавиджа̄нана̄йа пана атӣте саттадивасесу, ана̄гате саттадивасесу ча паваттам̣ паритта̄дӣсу йам̣ кин̃чи тика̄ликам̣ читтамева а̄рамман̣ам̣ хотӣти маха̄ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ (висуддхи. 2.416; дха. са. ат̣т̣ха. 1434).
сан̇гахака̄ра̄ пана ‘‘чатта̄ропи кхандха̄’’ти (дха. са. ат̣т̣ха. 1434) ваданти, катхам̣ панасса̄ паччуппанначитта̄рамман̣ата̄, нану ча а̄ваджджана̄йа гахитамева иддхичиттасса а̄рамман̣ам̣ хоти, а̄ваджджана̄йа ча паччуппанначиттама̄рамман̣ам̣ катва̄ нируджджхама̄на̄йа там̣самака̄ламева парасса читтампи нируджджхатӣти а̄ваджджанаджавана̄нам̣ ка̄лавасена ека̄рамман̣ата̄ на сийа̄, маггапхалавӣтхито ан̃н̃аттха а̄ваджджанаджавана̄нам̣ катхан̃ча на̄на̄рамман̣ата̄ на адхиппета̄ти? ат̣т̣хакатха̄йам̣ (висуддхи. 2.416; дха. са. ат̣т̣ха. 1434) та̄ва сантатиаддха̄паччуппанна̄рамман̣ата̄ йоджита̄. а̄нанда̄чарийо (дха. са. мӯлат̣ӣ. 1434 тхока висадисам̣) пана бхан̣ати ‘‘па̄дакаджджха̄нато вут̣т̣ха̄йа паччуппанна̄дивибха̄гам̣ акатва̄ кевалам̣ ‘имасса читтам̣ джа̄на̄ми’ччева парикаммам̣ катва̄ пунапи па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа ависесенева читтам̣ а̄ваджджетва̄ тин̣н̣ам̣, чатуннам̣ ва̄ парикамма̄нам̣ анантарам̣ четопарийан̃а̄н̣ена парасса читтам̣ пат̣ивиджджхати рӯпам̣ вийа диббачаккхуна̄. паччха̄ ка̄ма̄вачарачиттена сара̄га̄диваваттха̄нампи кароти нӣла̄диваваттха̄нам̣ вийа. та̄ни ча сабба̄ни абхимукхӣбхӯтачитта̄рамман̣а̄нева, анит̣т̣хе ча т̣ха̄не на̄на̄рамман̣ата̄досо наттхи абхинна̄ка̄раппаваттито’’ти. пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣асса пуббе нивуттхаккхандха̄, кхандхаппат̣ибаддха̄ни ча на̄маготта̄ни, нибба̄нан̃ча а̄рамман̣ам̣ хоти, диббачаккхусса пана рӯпамева паччуппаннанти айаметесам̣ а̄рамман̣авибха̄го. йатха̄рахамаппетӣти там̣там̣парикамма̄нурӯпато аппети.
42. ида̄ни а̄рамман̣а̄нам̣ бхедена абхин̃н̃а̄бхедам̣ дассетум̣ ‘‘иддхивидха̄’’тйа̄дима̄ха. адхит̣т̣ха̄на̄ди иддхиппабхедо етисса̄ти иддхивидха̄. дибба̄нам̣ сотасадисата̄йа, диббавиха̄расаннисситата̄йа ча диббан̃ча там̣ сотан̃ча̄ти диббасотам̣. паресам̣ читтам̣ вин̃н̃а̄йати ета̄йа̄ти парачиттавиджа̄нана̄. аттано санта̄не нивуттхавасена чева гочаранива̄савасена ча пуббе атӣтабхавесу кхандха̄дӣнам̣ ануссаран̣ам̣ пуббенива̄са̄нуссати. вуттанайена диббан̃ча там̣ чаккху ча̄ти диббачаккху. ‘чутӯпапа̄тан̃а̄н̣а’нти пана диббачаккхумева вуччати. йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣аана̄гатам̣сан̃а̄н̣а̄нипи диббачаккхувасенева иджджханти. на хи тесам̣ висум̣ парикаммам̣ аттхи. таттха ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса та̄ва ана̄гате саттадивасато парам̣ паваттанакам̣ читтачетасикам̣ дутийадивасато пат̣т̣ха̄йа паваттанакан̃ча йам̣ кин̃чи а̄рамман̣ам̣ хоти. тан̃хи сависайе саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣агатиканти. йатха̄ каммӯпаган̃а̄н̣асса пана кусала̄кусаласан̇кха̄та̄ четана̄, чатта̄ропи ва̄ кхандха̄ а̄рамман̣анти дат̣т̣хаббам̣.
гочаравасена бхедо гочарабхедо.
гочарабхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саматхакаммат̣т̣ха̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
випассана̄каммат̣т̣ха̄нам̣
висуддхибхедаван̣н̣ана̄
43. аничча̄дивасена вивидха̄ка̄рена пассатӣти випассана̄, аничча̄нупассана̄дика̄ бха̄вана̄пан̃н̃а̄. тасса̄ каммат̣т̣ха̄нам̣, са̄йева ва̄ каммат̣т̣ха̄нанти випассана̄каммат̣т̣ха̄нам̣. тасмим̣ випассана̄каммат̣т̣ха̄не саттавидхена висуддхисан̇гахоти самбандхо.
44. аниччата̄йева лаккхан̣ам̣ лаккхитаббам̣, лаккхӣйати анена̄ти ва̄ аниччалаккхан̣ам̣. удайавайапат̣ипӣл̣анасан̇кха̄тадуккхабха̄во ва лаккхан̣анти дуккхалаккхан̣ам̣. парапарикаппитасса аттано абха̄во анаттата̄, тадева лаккхан̣анти анатталаккхан̣ам̣.
45. тин̣н̣ам̣ лаккхан̣а̄нам̣ ану ану пассана̄ аничча̄нупассана̄дика̄.
46. кхандха̄дӣнам̣ кала̄пато саммасанавасаппаваттам̣ н̃а̄н̣ам̣ саммасанан̃а̄н̣ам̣. уппа̄дабхан̇га̄нупассана̄васаппаваттан̃а̄н̣ам̣ удайаббайан̃а̄н̣ам̣. удайам̣ муччитва̄ вайе паваттам̣ н̃а̄н̣ам̣ бхан̇ган̃а̄н̣ам̣. сан̇кха̄ра̄нам̣ бхайато анупассана̄васена паваттам̣ н̃а̄н̣ам̣ бхайан̃а̄н̣ам̣, дит̣т̣хабхайа̄нам̣ а̄дӣнавато пеккхан̣авасена паваттам̣ н̃а̄н̣ам̣ а̄дӣнаван̃а̄н̣ам̣, дит̣т̣ха̄дӣнавесу ниббинданавасаппаваттам̣ н̃а̄н̣ам̣ ниббида̄н̃а̄н̣ам̣. ниббиндитва̄ сан̇кха̄рехи муччитукамйата̄васена паваттам̣ н̃а̄н̣ам̣ муччитукамйата̄н̃а̄н̣ам̣. муччанасса упа̄йасампат̣ипа̄данаттхам̣ пуна сан̇кха̄ра̄нам̣ париггахавасаппаваттам̣ н̃а̄н̣ам̣ пат̣исан̇кха̄н̃а̄н̣ам̣. пат̣исан̇кха̄тадхаммесу бхайанандӣвиваджджанавасена аджджхупеккхитва̄ паваттам̣ н̃а̄н̣ам̣ сан̇кха̄рупеккха̄н̃а̄н̣ам̣. пурима̄нам̣ наваннам̣ киччаниппхаттийа̄, упари ча саттатим̣са̄йа бодхипаккхийадхамма̄нам̣ анукӯлам̣ н̃а̄н̣ам̣ ануломан̃а̄н̣ам̣.
47. аттасун̃н̃ата̄йа сун̃н̃ато. сам̣йоджана̄дӣхи вимуччанат̣т̣хена вимоккхо. ниччанимитта̄дино абха̄вато анимитто. пан̣ихитасса тан̣ха̄пан̣идхисса абха̄вато аппан̣ихито.
49. йо нам̣ па̄ти, там̣ моккхети апа̄йа̄дӣхи дуккхехӣти па̄тимоккхам̣, тадева ка̄йадуччарита̄дӣхи сам̣варан̣ато сам̣варо, сама̄дха̄нопадха̄ран̣ат̣т̣хена сӣлан̃ча̄ти па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣. маначчхат̣т̣ха̄нам̣ индрийа̄нам̣ рӯпа̄дӣсу сам̣варан̣авасена паваттам̣ сӣлам̣ индрийасам̣варасӣлам̣. миччха̄джӣва виваджджанена а̄джӣвасса парисуддхивасаппаваттам̣ а̄джӣвапа̄рисуддхисӣлам̣. паччайе саннисситам̣ тесам̣ идаматтхиката̄йа паччавеккхан̣асӣлам̣ паччайасаннисситасӣлам̣. чатуббидхатта̄ десана̄сам̣варапарийет̣т̣хипаччавеккхан̣авасена, парисуддхатта̄ ча чатупа̄рисуддхисӣлам̣ на̄ма.
50. читтависуддхи на̄ма читтасса винӣваран̣абха̄ва̄па̄данавасена висодханато, читтасӣсена ниддит̣т̣хатта̄, висуддхатта̄ ча̄ти ва̄ катва̄.
51. ‘‘дхамма̄нам̣ са̄ман̃н̃асабха̄во лаккхан̣ам̣, киччасампаттийо расо, упат̣т̣ха̄на̄ка̄ро, пхалан̃ча паччупат̣т̣ха̄на’’нти евам̣ вутта̄нам̣ лаккхан̣а̄дӣнам̣ ‘‘пхусаналаккхан̣о пхассо, каккхал̣алаккхан̣а̄ патхавӣ’’тйа̄дина̄ виттха̄рато, ‘‘наманалаккхан̣ам̣ на̄мам̣, руппаналаккхан̣ам̣ рӯпа’’нтйа̄дина̄ сан̇кхепато ча париггахо паччатталаккхан̣а̄дивасена париччхиджджа гахан̣ам̣ дуккхасаччававаттха̄нам̣ дит̣т̣хивисуддхи на̄ма ‘‘на̄марӯпато атта̄ наттхӣ’’ти дассанато дит̣т̣хи ча аттадит̣т̣хималависодханато висуддхи ча̄ти катва̄.
52. паччайапариггахоти на̄ман̃ча рӯпан̃ча пат̣исандхийам̣ та̄ва авиджджа̄тан̣ха̄упа̄да̄накаммахетувасена ниббаттати. паваттийан̃ча рӯпам̣ каммачиттаутуа̄ха̄рапаччайавасена, на̄ман̃ча чаккхурӯпа̄диниссайа̄рамман̣а̄дипаччайавасена, висесато ча йонисоманасика̄ра̄дичатучаккасампаттийа̄ кусалам̣, таббипарийа̄йена акусалам̣, кусала̄кусалавасена випа̄ко бхаван̇га̄дивасена а̄ваджджанам̣, кхӣн̣а̄савасанта̄навасена кирийаджаванам̣, а̄ваджджанан̃ча уппаджджатӣти евам̣ са̄дха̄ран̣а̄са̄дха̄ран̣авасена тӣсу аддха̄су на̄марӯпаппаваттийа̄ паччаккха̄дисиддхасса камма̄дипаччайасса паригган̣ханам̣ самудайасаччасса ваваттха̄нам̣ кан̇кха̄витаран̣ависуддхи на̄ма ‘‘ахосим̣ ну кхо ахаматӣтамаддха̄на’’нтйа̄дика̄йа (ма. ни. 1.18; сам̣. ни. 2.20) сол̣асавидха̄йа, ‘‘саттхарикан̇кхатӣ’’тйа̄дика̄йа (дха. са. 1123; вибха. 915) ат̣т̣хавидха̄йа ча кан̇кха̄йа витаран̣ато атиккаманато кан̇кха̄витаран̣а̄, ахетукависамахетудит̣т̣хималависодханато висуддхи ча̄ти катва̄.
53. тато паччайапариггахато парам̣ татха̄париггахитесу паччатталаккхан̣а̄диваваттха̄навасена, паччайававаттха̄навасена ча париггахитесу локуттараваджджесу тибхӯмипарийа̄паннесу на̄марӯпесу атӣта̄дибхедабхиннесу кхандха̄динайама̄раббха пан̃чаккхандхачхадва̄рачхал̣а̄рамман̣ачхадва̄раппаваттадхамма̄дивасена а̄гатам̣ кхандха̄динайам̣ а̄раббха кала̄павасена пин̣д̣авасена сан̇кхипитва̄ йам̣ атӣте джа̄там̣ рӯпам̣, там̣ атӣтева нируддхам̣. йам̣ ана̄гате бха̄ви рӯпам̣, тампи таттхева нируджджхиссати. йам̣ паччуппаннам̣, там̣ ана̄гатам̣ аппатва̄ еттхева нируджджхати, татха̄ аджджхаттабахиддхасукхумаол̣а̄рикахӣнапан̣ӣтарӯпа̄дайо. тасма̄ ‘‘аниччам̣ атта̄дивасена на иччам̣ анупагантаббам̣ кхайат̣т̣хена кхайагаманато, дуккхам̣ бхайат̣т̣хена бхайакаратта̄, анатта̄ аса̄ракат̣т̣хена аттаса̄ра̄диабха̄вена̄’’ти ча ‘‘чаккхум̣ аниччам̣…пе… мано. рӯпам̣…пе… дхамма̄. чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… мановин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄’’тйа̄дина̄ (пат̣и. ма. 1.48) атӣта̄диаддха̄васена, атӣта̄дисанта̄навасена, атӣта̄дикхан̣авасена ча саммасанан̃а̄н̣ена хутва̄абха̄ваудайаббайапат̣ипӣл̣анаавасаваттана̄ка̄расан̇кха̄талаккхан̣аттайасаммасанавасаппаваттена кала̄пасаммасанан̃а̄н̣ена лаккхан̣аттайам̣ саммасантасса паримаджджантасса.
саммасанан̃а̄н̣е пана уппанне пуна тесвева сан̇кха̄ресу ‘‘авиджджа̄самудайа̄ рӯпасамудайо, тан̣ха̄каммаа̄ха̄расамудайа̄ рӯпасамудайо, татха̄ авиджджа̄ниродха̄ рӯпаниродхо, тан̣ха̄каммаа̄ха̄раниродха̄ рӯпаниродхо’’ти (пат̣и. ма. 1.50) евам̣ рӯпаккхандхе ведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄раккхандхесупи а̄ха̄рам̣ апанетва̄ ‘‘пхассасамудайа̄ пхассаниродха̄’’ти ча евам̣ пхассам̣ паккхипитва̄, вин̃н̃а̄н̣аккхандхе ‘‘на̄марӯпасамудайа̄ на̄марӯпаниродха̄’’ти на̄марӯпам̣ паккхипитва̄ паччайасамудайавасена, паччайаниродхавасена ча, паччайе ана̄маситва̄ паччуппаннаккхандхесу ниббаттилаккхан̣аматтасса, випарин̣а̄малаккхан̣аматтасса ча дассанена кхан̣авасена ча̄ти екекасмим̣ кхандхе паччайавасена чатудха̄, кхан̣авасена екадха̄ ча̄ти пан̃чадха̄ удайам̣, пан̃чадха̄ вайанти дасадасаудайаббайадассанавасена самапан̃н̃а̄са̄ка̄рехи удайаббайан̃а̄н̣ена удайаббайам̣ саманупассантасса а̄раддхавипассакасса йогино випассана̄читтасамут̣т̣ха̄но сарӣрато ниччхаран̣акаа̄локасан̇кха̄то обха̄со, випассана̄читтасахаджа̄та̄ кхуддика̄дипан̃чавидха̄ (дха. са. ат̣т̣ха. 1 дхаммуддесава̄ра джха̄нан̇гара̄сиван̣н̣ана̄) пӣти, татха̄ ка̄йачиттадаратхавӯпасамалаккхан̣а̄ ка̄йачиттавасена дувидха̄ пассаддхи, балавасаддхиндрийасан̇кха̄то адхимоккхо, саммаппадха̄накиччаса̄дхако вӣрийасамбоджджхан̇гасан̇кха̄то паггахо, атипан̣ӣтам̣ сукхам̣, индависсат̣т̣хаваджирасадисам̣ тилаккхан̣авипассана̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣, сатипат̣т̣ха̄набхӯта̄ чираката̄диануссаран̣асаматтха̄ упат̣т̣ха̄насан̇кха̄та̄ сати, самаппаваттавипассана̄сахаджа̄та̄ упеккха̄самбоджджхан̇габхӯта̄ татрамаджджхаттупеккха̄, манодва̄ре а̄ваджджханупеккха̄ ча̄ти дувидха̄пи упеккха̄, обха̄са̄дӣсу уппаннесу ‘‘на вата ме ито пуббе еварӯпо обха̄со уппаннапуббо’’тйа̄дина̄ (висуддхи. 2.733) найена таттха а̄лайам̣ курума̄на̄ сукхуматан̣ха̄ рӯпаникантича̄ти обха̄са̄дӣсу дасасу випассанупаккилесесу уппаннесу ‘‘на вата ме ито пуббе еварӯпа̄ обха̄са̄дайо уппаннапубба̄ аддха̄ маггаппаттосми, пхалаппаттосмӣ’’ти (висуддхи. 2.733) аггахетва̄ ‘‘име обха̄са̄дайо тан̣ха̄дит̣т̣хима̄наваттхута̄йа на магго, атха кхо випассанупаккилеса̄ ева, таббинимуттам̣ пана вӣтхипат̣ипаннам̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ магго’’ти евам̣ магга̄маггалаккхан̣асса ваваттха̄нам̣ ниччхайанам̣ магга̄маггасса джа̄нанато, дассанато, амагге маггасан̃н̃а̄йа висодханато ча магга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхи на̄ма.
54. йа̄ва̄нулома̄ти йа̄ва сачча̄нуломан̃а̄н̣а̄. нава випассана̄н̃а̄н̣а̄нӣти (висуддхи. 2.737 а̄дайо) кхандха̄нам̣ удайан̃ча вайан̃ча джа̄нанакам̣ удайаббайан̃а̄н̣ам̣, удайам̣ мун̃читва̄ бхан̇гаматта̄нупеккхакам̣ бхан̇ган̃а̄н̣ам̣, бхан̇гавасена упат̣т̣хита̄нам̣ сӣха̄дӣнам̣ вийа бха̄йитабба̄ка̄ра̄нупеккхакам̣ бхайан̃а̄н̣ам̣, татха̄нупеккхита̄нам̣ а̄диттагхарасса вийа а̄дӣнава̄ка̄ра̄нупеккхакам̣ а̄дӣнаван̃а̄н̣ам̣, дит̣т̣ха̄дӣнавесу ниббинданавасена паваттам̣ ниббида̄н̃а̄н̣ам̣, джа̄ла̄дито маччха̄дика̄ вийа техи тебхӯмакадхаммехи муччитука̄мата̄васена паваттам̣ муччитукамйата̄н̃а̄н̣ам̣, муччанупа̄йасампа̄данаттхам̣ дит̣т̣ха̄дӣнавесупи самуддасакун̣ӣ вийа пунаппунам̣ саммасанавасаппаттам̣ пат̣исан̇кха̄нупассана̄н̃а̄н̣ам̣, чаттабхарийо пурисо вийа дит̣т̣ха̄дӣнавесу тесу сан̇кха̄ресу упеккхана̄ка̄раппаваттам̣ сан̇кха̄рупеккха̄н̃а̄н̣ам̣, аничча̄дилаккхан̣авипассаната̄йа хет̣т̣ха̄ паватта̄нам̣ ат̣т̣ханнам̣ випассана̄н̃а̄н̣а̄нам̣, уддхам̣ маггаккхан̣е адхигантабба̄нам̣ саттатим̣сабодхипаккхийадхамма̄нан̃ча ануломато маггавӣтхийам̣ готрабхуто пуббе паваттам̣ сачча̄нуломикан̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ навамам̣ ануломан̃а̄н̣анти има̄ни нава н̃а̄н̣а̄ни н̃а̄н̣адассанависуддхийа̄ пат̣ипада̄бха̄вато тилаккхан̣аджа̄нанат̣т̣хена, паччаккхато дассанат̣т̣хена, пат̣ипаккхато висуддхатта̄ ча пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхи на̄ма.
55. випассана̄йа парипа̄ко випассана̄парипа̄ко, сан̇кха̄рупеккха̄н̃а̄н̣ам̣. там̣ а̄гамма пат̣ичча. ида̄ни аппана̄уппаджджиссатӣти ‘‘ида̄ни аппана̄сан̇кха̄то локуттарамагго уппаджджиссатӣ’’ти ваттаббаккхан̣е. йам̣ кин̃чӣти сан̇кха̄рупеккха̄йа гахитесу тӣсу екам̣ йам̣ кин̃чи.
56. випассана̄йа маттхакаппаттийа̄ сикха̄ппатта̄. ануломан̃а̄н̣асахитата̄йа са̄нулома̄. са̄ ева сан̇кха̄ресу уда̄сӣнатта̄ сан̇кха̄рупеккха̄. йатха̄нурӯпам̣ апа̄йа̄дито, сан̇кха̄ранимиттато ча вут̣т̣хаханато вут̣т̣ха̄насан̇кха̄там̣ маггам̣ гаччхатӣти вут̣т̣ха̄нага̄минӣ.
57. абхисамбхонтанти па̄пун̣антам̣.
58. париджа̄нантоти ‘‘еттакам̣ дуккхам̣, на ито ӯна̄дхика’’нти париччхиджджа джа̄нанто. саччхикаронтоти а̄рамман̣акаран̣авасена паччаккхам̣ каронто. маггасаччам̣ бха̄вана̄васена̄ти маггасаччасан̇кха̄тасса сампайуттамаггасан̇кха̄тасса чатуттхасаччасса сахаджа̄та̄дипаччайо хутва̄ вад̣д̣ханавасена. екассева н̃а̄н̣асса чатукиччаса̄дханам̣ падӣпа̄дӣнам̣ ват̣т̣ида̄ха̄дичатукиччадассанато, ‘‘йо, бхиккхаве, дуккхам̣ пассатӣ’’тйа̄ди (сам̣. ни. 5.1100; висуддхи. 2.839) а̄гамато ча сампат̣иччхитаббам̣.
59. две тӣн̣и пхалачитта̄ни паваттитва̄ти маггуппаттийа̄ анурӯпато две ва̄ тӣн̣и ва̄ пхалачитта̄ни апанӣтаггимхи т̣ха̄не ун̣хаттанибба̄панаттха̄йа гхат̣ехи абхисин̃чама̄намудакам̣ вийа самуччхиннакилесепи санта̄не даратхапат̣иппассамбхака̄ни хутва̄ паваттитва̄, тесам̣ паваттийа̄ти вуттам̣ хоти. паччавеккхан̣ан̃а̄н̣а̄нӣти маггапхала̄дивисайа̄ни ка̄ма̄вачаран̃а̄н̣а̄ни, йа̄ни сандха̄йа ‘‘вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хотӣ’’ти (маха̄ва. 23) вуттам̣.
60. ида̄ни паччавеккхан̣а̄йа бхӯмим̣ дассетум̣ ‘‘маггам̣ пхалан̃ча̄’’тйа̄ди вуттам̣. таттха ‘‘имина̄ва вата̄хам̣ маггена а̄гато’’ти маггам̣ паччавеккхати. тато ‘‘айам̣ на̄ма ме а̄нисам̣со ладдхо’’ти тасса пхалам̣, тато ‘‘айам̣ на̄ма ме дхаммо а̄рамман̣ато саччхикато’’ти нибба̄нан̃ча пан̣д̣ито паччавеккхати. тато ‘‘име на̄ма ме килеса̄ пахӣна̄’’ти пахӣне килесе, ‘‘име на̄ма авасит̣т̣ха̄’’ти авасит̣т̣хакилесе паччавеккхати ва̄, на ва̄. кочи секкхо паччавеккхати, кочи на паччавеккхати. таттха ка̄мача̄ротйадхиппа̄йо. татха̄ хи маха̄на̄мо сакко ‘‘ко су на̄ма ме дхаммо аджджхаттам̣ аппахӣно’’ти (ма. ни. 1.175; висуддхи. 2.812) аппахӣне килесе пуччхи. арахато пана авасит̣т̣хакилесапаччавеккхан̣ам̣ наттхи саббакилеса̄нам̣ пахӣнатта̄, тасма̄ тин̣н̣ам̣ секкха̄нам̣ паннараса арахато чатта̄рӣти екӯнавӣсати паччавеккхан̣ан̃а̄н̣а̄нӣти дат̣т̣хаббам̣.
чхаббисуддхикамена̄ти (висуддхи. 2.662 а̄дайо) сӣлачиттависуддхӣнам̣ васена мӯлабхӯта̄нам̣ двиннам̣, дит̣т̣хивисуддхиа̄дӣнам̣ васена сарӣрабхӯта̄нам̣ чатуннанти ета̄сам̣ чханнам̣ висуддхӣнам̣ камена. чатуннам̣ сачча̄нам̣ джа̄наната̄, паччаккхакаран̣ато, килесамалехи висуддхатта̄ ча н̃а̄н̣адассанависуддхи на̄ма.
еттха̄ти випассана̄каммат̣т̣ха̄не.
висуддхибхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
вимоккхабхедаван̣н̣ана̄
61. таттха тасмим̣ уддесе. сан̇кха̄ресу ‘‘йо атта̄бхинивесо каммасса ка̄рако пхаласса ча ведако есо ме атта̄’’ти евам̣ абхинивесо дал̣хагга̄хо, там̣ мун̃чантӣ ‘‘анатта̄’’ти паватта̄ анупассана̄ва аттасун̃н̃ата̄ка̄ра̄нупассанато сун̃н̃ата̄нупассана̄ на̄ма вимоккхамукхам̣ пат̣ипаккхато вимуттивасена вимоккхасан̇кха̄тасса локуттарам̣ маггапхаласса два̄рам̣ хоти.
62. сан̇кха̄ресу ‘‘аничча’’нти паватта̄ анупассана̄ аничче ‘‘ничча’’нти (а. ни. 4.49; пат̣и. ма. 1.236; вибха. 939) паваттам̣ сан̃н̃а̄читтадит̣т̣хивипалла̄сасан̇кха̄там̣ випалла̄санимиттам̣ мун̃чантӣ паджахантӣ випалла̄санимиттарахита̄ка̄ра̄нупассанато анимитта̄нупассана̄ на̄ма вимоккхамукхам̣ хотӣти самбандхо.
63. ‘‘дуккха’’нти паватта̄нупассана̄ сан̇кха̄ресу ‘‘етам̣ мама, етам̣ сукха’’нтйа̄дина̄ найена паваттам̣ ка̄мабхаватан̣ха̄сан̇кха̄там̣ тан̣ха̄пан̣идхим̣ тан̣ха̄паттханам̣ мун̃чантӣ дуккха̄ка̄радассанена париччаджантӣ пан̣идхирахита̄ка̄ра̄нупассанато аппан̣ихита̄нупассана̄ на̄ма.
64. тасма̄ти йасма̄ ета̄сам̣ тиссаннам̣ ета̄ни тӣн̣и на̄ма̄ни, тасма̄ йади вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄ анаттато випассати. магго сун̃н̃ато на̄ма вимоккхо хоти а̄гаманавасена ладдхана̄матта̄.
66. випассана̄гаманавасена̄ти випассана̄сан̇кха̄та̄гаманавасена. а̄гаччхати етена магго, пхалан̃ча̄ти випассана̄магго идха а̄гаманам̣ на̄ма.
67. йатха̄вуттанайена̄ти пуббе вуттаанатта̄нупассана̄дивасена. йатха̄сакам̣ пхаламуппаджджама̄нампӣти йатха̄ладдхамаггасса пхалабхӯтам̣ аттано аттано пхалам̣ уппаджджама̄нампи магга̄гаманавасена алабхитва̄ випассана̄гаманавасенева тӣн̣и на̄ма̄ни лабхати пхаласама̄паттика̄ле тада̄ маггаппаватта̄бха̄вена тасса два̄рабха̄ва̄йогато. а̄рамман̣авасена̄ти саббасан̇кха̄расун̃н̃ататта̄, сан̇кха̄ранимиттарахитатта̄, тан̣ха̄пан̣идхирахитатта̄ ча сун̃н̃атаанимиттааппан̣ихитана̄мавантам̣ нибба̄нам̣ а̄раббха паваттатта̄ тасса васена. сарасавасена̄ти ра̄га̄дисун̃н̃ататта̄, рӯпанимитта̄диа̄рамман̣арахитатта̄, килесапан̣идхирахитатта̄ аттано гун̣авасена. саббаттха̄ти маггавӣтхийам̣, пхаласама̄паттивӣтхийан̃ча. саббесампӣти маггасса, пхалассапи.
вимоккхабхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пуггалабхедаван̣н̣ана̄
68. саттаккхаттум̣ саттасу ва̄ресу ка̄масугатийам̣ пат̣исандхиггахан̣ам̣ парамам̣ етасса̄ти саттаккхаттупарамо на пана ат̣т̣хама̄дика̄мабхавага̄мӣтйадхиппа̄йо. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘на те бхавам̣ ат̣т̣хамама̄дийантӣ’’ти (кху. па̄. 6.9; су. ни. 232; нетти. 115). рӯпа̄рӯпасугатибхавам̣ пана саттава̄рато парампи гаччхатӣти а̄чарийа̄.
69. ра̄гадосамоха̄нанти мохаггахан̣ам̣ ра̄гадосекат̣т̣хамохам̣ сандха̄йа̄ти дат̣т̣хаббам̣.
70. кхӣн̣а̄ чатта̄ро а̄сава̄ етасса̄ти кхӣн̣а̄саво. даккхин̣а̄рахесу аггатта̄ аггадаккхин̣еййо.
пуггалабхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
сама̄паттибхедаван̣н̣ана̄
72. саббесампӣти чатуннампи арийапуггала̄нам̣.
73. читтачетасика̄нам̣ аппаваттисан̇кха̄тасса ниродхасса сама̄патти ниродхасама̄патти, дит̣т̣хева дхамме читтаниродхам̣ патва̄ вихаран̣ам̣. ана̄га̄мӣнан̃ча̄ти ка̄марӯпабхават̣т̣ха̄нам̣ ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣнамева ана̄га̄мӣнам̣, татха̄ кхӣн̣а̄сава̄нан̃ча. таттха̄ти ниродхасама̄паттийам̣. йа̄ва а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ гантва̄ти евам̣ саматхавипассана̄нам̣ йуганаддхабха̄ва̄па̄данавасена йа̄ва а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣, та̄ва гантва̄. адхит̣т̣хеййа̄диканти ка̄йапат̣ибаддхам̣ т̣хапетва̄ висум̣ висум̣ т̣хапитачӣвара̄дипариккха̄рагеха̄дӣнам̣ аггиа̄дина̄ авина̄сана̄дхит̣т̣ха̄нам̣, сам̣гхапат̣има̄нанасаттхупаккосана̄нам̣ пуретарам̣ вут̣т̣ха̄нам̣, сатта̄хаббхантаре а̄йусан̇кха̄раппаваттиолокананти чатуббидхам̣ адхит̣т̣ха̄на̄дикам̣ пуббакиччам̣ катва̄.
сама̄паттибхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
випассана̄каммат̣т̣ха̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
уййоджанаван̣н̣ана̄
75. пат̣ипаттирасасса̄данти джха̄насукхапхаласукха̄дибхедам̣ саматхавипассана̄пат̣ипаттирасасса̄дам̣.
ити абхидхамматтхавибха̄винийа̄ на̄ма абхидхамматтхасан̇гахаван̣н̣ана̄йа
каммат̣т̣ха̄напариччхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нигаманаван̣н̣ана̄
(ка) ча̄риттена кула̄ча̄рена собхите виса̄лакуле удайо ниббатти йасса, тена, камма̄дивисайа̄йа саддха̄йа абхивуддхо парисуддхо ча да̄насӣла̄дигун̣а̄нам̣ удайо йасса, тена, нампавхайена нампана̄макена, пара̄нукампам̣ са̄сане сукхотаран̣апарипа̄чаналаккхан̣ам̣ пара̄нуггахам̣, пан̣идха̄йа паттхетва̄ йам̣ пакаран̣ам̣ паттхитам̣ абхийа̄читам̣, там̣ етта̄вата̄ паринит̣т̣хитанти йоджана̄.
(кха) тена пакаран̣аппасутена випулена пун̃н̃ена пан̃н̃а̄вада̄тена арийамаггапан̃н̃а̄парисуддхена сӣла̄дигун̣ена собхита̄. татойева ладжджино бхиккхӯ, дхан̃н̃а̄нам̣ адхива̄сабхӯтам̣, удитодитам̣ аччантаппасиддхам̣, мӯласомам̣ на̄ма виха̄рам̣, пун̃н̃авибхавасса удайасан̇кха̄та̄йа ман̇галаттха̄йа а̄йукантам̣ ман̃н̃анту, таттха нива̄сино бхиккхӯ ӣдиса̄ хонтӯтйадхиппа̄йо.
нигаманаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нит̣т̣хита̄ ча̄йам̣ абхидхамматтхавибха̄винӣ на̄ма.
абхидхамматтхасан̇гахат̣ӣка̄.
нигаманакатха̄
1. рамме пулаттхинагаре нагара̄дхира̄дже,
ран̃н̃а̄ параккамабхуджена маха̄бхуджена;
ка̄ра̄пите васати джетаване виха̄ре;
йо раммахаммийаварӯпавана̄бхира̄ме.
2. сампаннасӣладамасам̣йаматоситехи,
самма̄нито васиган̣ехи гун̣а̄карехи;
патто муниндавачана̄дису некагантха-
джа̄тесу ча̄чарийатам̣ махитам̣ видӯхи.
3. н̃а̄н̣а̄нубха̄вамиха йасса ча сӯчайантӣ,
сам̣ван̣н̣ана̄ ча винайат̣т̣хакатха̄дика̄нам̣;
са̄раттхадӣпанимукха̄ мадхураттхаса̄ра-
сандӣпанена суджанам̣ паритосайантӣ.
4. тасса̄нукампамаваламбийа са̄рипутта-
ттхерасса тха̄магатаса̄рагун̣а̄карасса;
йо некагантхависайам̣ пат̣утам̣ алаттхам̣,
тассеса н̃а̄н̣авибхаво вибхавекахету.
5. сохаметасса сам̣суддха-ва̄йа̄масса̄нубха̄вато.
аддха̄са̄санада̄йа̄до, хессам̣ меттеййасаттхуно.
6. джотайантам̣ тада̄ тасса, са̄санам̣ суддхама̄насам̣.
пассеййам̣ саккареййан̃ча, гарум̣ ме са̄рисамбхавам̣.
7. динехи чатувӣсехи, т̣ӣка̄йам̣ нит̣т̣хита̄ йатха̄.
татха̄ калйа̄н̣асан̇каппа̄, сӣгхам̣ сиджджханту па̄н̣инанти.
ити бхадантаса̄рипуттамаха̄тхерасса сиссена рачита̄
абхидхамматтхавибха̄винӣ на̄ма
абхидхамматтхасан̇гахат̣ӣка̄ нит̣т̣хита̄.