намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса

абхидхамма̄вата̄ра-пура̄н̣ат̣ӣка̄

1. пат̣хамо париччхедо

читтаниддесаван̣н̣ана̄

8. таттха тесу чатуббидхесу параматтхесу, джа̄тиниддха̄ран̣ам̣. читтанти читтам̣ на̄ма. виджа̄на̄тӣти виджа̄нанам̣, висайа̄нам̣ виджа̄нанам̣ висайавиджа̄нанам̣. читтасарӯпапаридӣпанамидам̣ вачанам̣. тасса пана читтасса ко вачанаттхо ко саддаттхо. вуччате а̄чарийена. саббасан̇га̄хакавасена саббесам̣ читта̄нам̣ сан̇га̄хаканайавасена. а̄рамман̣ам̣ чинтети джа̄на̄тӣти читтам̣, тада̄ саббам̣ читтам̣ адхиппетам̣. джаванавӣтхивасена аттасанта̄нам̣ чинотӣти читтам̣, тада̄ кусала̄кусаламаха̄кирийа̄читтам̣ адхиппетам̣. ан̃н̃есам̣ джавана̄нам̣ аггахан̣ам̣ ка̄ма̄вачараджавана̄ни ева йебхуййавасена саттаккхаттум̣ джавантӣти н̃а̄панаттхам̣.

9. вичиттам̣ каран̣ам̣ йасса там̣ вичиттакаран̣ам̣, тасса бха̄во вичиттакаран̣а̄. ‘‘имасса рӯпасса уддхам̣ идам̣ хоту, хет̣т̣ха̄ идам̣ хоту, убхайапассе ида’’нти чинтетва̄ йатха̄чинтитена камена сесачиттарӯпаниппха̄данам̣ хоти, евам̣ йам̣ кин̃чи локе вичиттам̣ сиппаджа̄там̣, саббам̣ там̣ читтенева карӣйати. евам̣ вичиттакаран̣ата̄йа читтам̣. тада̄ каран̣ата̄йа читтам̣ каротӣти читтам̣. идам̣ таддхитападам̣. ва̄ айам̣ ан̃н̃о найо. там̣ аттано читтата̄йа ан̃н̃адева сара̄гам̣ читтам̣, ан̃н̃ам̣ садосам̣, ан̃н̃ам̣ самохам̣. ан̃н̃ам̣ ка̄ма̄вачарам̣, ан̃н̃ам̣ рӯпа̄вачара̄дибхедам̣. ан̃н̃ам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣, ан̃н̃ам̣ садда̄диа̄рамман̣ам̣. рӯпа̄рамман̣есупи ан̃н̃ам̣ нӣла̄рамман̣ам̣, ан̃н̃ам̣ пӣта̄диа̄рамман̣ам̣. садда̄диа̄рамман̣есупи есева найо. саббесупи тесу ан̃н̃ам̣ хӣнам̣, ан̃н̃ам̣ маджджхимам̣, ан̃н̃ам̣ пан̣ӣтам̣. хӣна̄дӣсупи ан̃н̃ам̣ чханда̄дхипатеййам̣, ан̃н̃ам̣ читта̄дхипатеййам̣, ан̃н̃ам̣ вӣрийа̄дхипатеййам̣, ан̃н̃ам̣ вӣмам̣са̄дхипатеййам̣, тасма̄ йасса имесам̣ сампайуттабхӯмиа̄рамман̣ахӣнамаджджхимапан̣ӣта̄дхипатӣнам̣ васена аттано читтата̄йа читтам̣. читто етасмим̣ аттхӣти читтам̣. тада̄ саббам̣ читтам̣. пан̃н̃аттийампи вин̃н̃а̄н̣е вичитте читтасса каммам̣ читтакаммам̣, читтакаммамева читтакаммакам̣, читтакаммаке вичитте идха имасмим̣ адхика̄ре читтасаммути читтасаддо вин̃н̃а̄н̣е читте вин̃н̃уна̄ дат̣т̣хаббо.

там̣ пана саббасан̇га̄хакавасена чинтетӣтиа̄дина̄ вуттаппака̄рам̣ читтам̣. са̄рамман̣ато са̄рамман̣абха̄вена екавидхам̣. савипа̄ка̄випа̄като савипа̄ка̄випа̄кавасена дувидхам̣. таттха тасмим̣ дувидхе читте савипа̄кам̣ на̄ма читтам̣ кусала̄кусалам̣, авипа̄кам̣ абйа̄катам̣, кусала̄кусалабха̄вена акатхитанти аттхо. кусаладжа̄ти акусаладжа̄ти абйа̄катаджа̄тӣти джа̄тибхедато тивидхам̣.

таттха тасмим̣ вачане ‘‘кусала’’нти етасса саддасса пана ко вачанаттхо.

10. куччхита̄нам̣ саланато па̄пака̄нам̣ дхамма̄нам̣ кампанато виддхам̣санато. куччхитена̄ка̄рена сайантӣти куса̄, куса̄нам̣ акусаласан̇кха̄та̄нам̣ лаванена чхинданато. куччхите са̄ти танум̣ каротӣти кусам̣, кусена н̃а̄н̣ена ла̄таббатта̄ гахетаббатта̄. ва̄ айам̣ ан̃н̃о найо.

11. кусаласаддойам̣ айам̣ кусаласаддо чхеке аттхе а̄рогйаттхе анаваджджаттхе ит̣т̣хавипа̄ке аттхепи дит̣т̣хо амхехи. идха имасмим̣ адхика̄ре анаваджджа̄дике аттхе дит̣т̣хо. а̄ди-саддена а̄рогйаттхаит̣т̣хавипа̄каттха̄ гахетабба̄. дит̣т̣хо йасма̄, тасма̄ анаваджджаит̣т̣хавипа̄калаккхан̣ам̣ кусалам̣. наттхи аваджджам̣ килеса̄ваджджам̣ килесадосо килесадаратхо етасса̄ти анаваджджам̣, каммена випаччӣйатети випа̄ко, ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄диа̄рамман̣а̄нубхаванавасена, аттано сабха̄вена ча ит̣т̣хо випа̄ко етасса̄ти ит̣т̣хавипа̄кам̣, анаваджджамева ит̣т̣хавипа̄кам̣, там̣ лаккхӣйати анена авин̃н̃а̄там̣ лаккхитаббам̣ кусаланти лаккхан̣ам̣, анаваджджаит̣т̣хавипа̄кам̣ лаккхан̣ам̣ етасса̄ти анаваджджаит̣т̣хавипа̄калаккхан̣ам̣. анаваджджаит̣т̣хавипа̄камева кусалам̣. нану катхам̣ сайамева аттано лаккхан̣ам̣ бхавеййа̄ти чодана̄ бхавеййа вин̃н̃а̄та̄вин̃н̃а̄тасаддаттхабха̄вена лаккхан̣алаккхитаббабха̄вайуттито. кусаласаддаттхавасена хи авин̃н̃а̄там̣ апа̄кат̣ам̣ кусалам̣ лаккхитаббам̣ хоти. анаваджджаит̣т̣хавипа̄касаддаттхавасена вин̃н̃а̄там̣ па̄кат̣ам̣ кусалам̣ лаккхан̣ам̣ хоти. акусалавиддхам̣санарасам̣ акусала̄нам̣ виддхам̣санам̣ акусалавиддхам̣санам̣, там̣ расо киччаметасса̄ти акусалавиддхам̣санарасам̣, акусалавиддхам̣санакиччам̣. вода̄набха̄вена паччупат̣т̣ха̄тӣти вода̄напаччупат̣т̣ха̄нам̣, вода̄наупат̣т̣ха̄на̄ка̄рам̣ вода̄нагайха̄ка̄рам̣. ва̄ айам̣ ан̃н̃о найо. ваджджапат̣ипаккхатта̄ анаваджджалаккхан̣амева кусалам̣, ваджджапат̣ипаккхалаккхан̣ам̣ кусаланти аттхо. вода̄набха̄варасам̣ вода̄набха̄васампаттикам̣. ит̣т̣хавипа̄капаччупат̣т̣ха̄нам̣ ит̣т̣хавипа̄капхалам̣. йонисоманасика̄рападат̣т̣ха̄нам̣ падан̃ча там̣ т̣ха̄нан̃ча̄ти падат̣т̣ха̄нам̣, убхо ка̄ран̣аттха̄дхивачанам̣, тасма̄ а̄саннака̄ран̣анти аттхо, итаратха̄ пунаруттидосо сийа̄, йонисоманасика̄ро падат̣т̣ха̄нам̣ а̄саннака̄ран̣ам̣ етасса̄ти йонисоманасика̄рападат̣т̣ха̄нам̣.

са̄ваджджа̄нит̣т̣хавипа̄калаккхан̣ам̣ акусалам̣. тадубхайавипарӣтам̣ техи убхайехи кусала̄кусалехи випарӣтам̣ авипа̄калаккхан̣ам̣ етасса̄ти тадубхайавипарӣталаккхан̣ам̣ абйа̄катам̣. ва̄ айам̣ ан̃н̃о найо. авипа̄ка̄рахам̣ випа̄касса анануччхавикам̣.

саваттхука̄ваттхукабхедатоти саваттхукам̣ хадайаваттхукам̣, аваттхукам̣ хадайаваттхувирахитам̣.

12. удда̄нато сан̇кхепавасена килесаваттхувасена дуве ка̄ма̄ хонти. чхандара̄гова килесо, тебхӯмаке паваттам̣ ват̣т̣асахитам̣ ваттху, васати килесо еттха̄ти ваттху.

13. килесака̄мо ваттхум̣ ка̄мети иччхати, ваттху килесака̄мена ка̄мӣйати иччхӣйатӣти каттука̄ракакаммака̄ракадвайе са̄дханадвайе еса есо дувидхопи ка̄мо сиджджхати.

14-5. со айам̣ дувидхопи ка̄мо йасмим̣ падесе сампаттӣнам̣ васена авачарати, ити тасма̄ ка̄ран̣а̄ со пана падесо чатупа̄йа̄нам̣ чханнам̣ дева̄нам̣ манусса̄нам̣ васена ева ека̄дасавидхо хоти.

16. ка̄мовачаратӣти еттха етасмим̣ ека̄дасавидхе падесе ка̄мо авачарати, ити тасма̄ ка̄ран̣а̄ со падесо асса ка̄масса анена ка̄мена абхилаккхитатта̄ ка̄ма̄вачарасан̃н̃ито. абхилаккхитасаддаппайоге татийаттхе ‘‘асса̄’’ти чхат̣т̣хӣ хотӣти саддасаттхавидӯ пат̣ханти. сасаттха̄вачаро падесо вийа сатте сасанти хим̣санти техӣти саттха̄, саха саттхехӣти сасаттха̄, сасаттха̄ пуриса̄ авачаранти еттха̄ти сасаттха̄вачаро. йатха̄ хи йасмим̣ падесе сасаттха̄ пуриса̄ авачаранти, со падесо виджджама̄несупи ан̃н̃есу двипадачатуппадесу авачарантесу тесам̣ упалаккхитатта̄ ‘‘сасаттха̄вачаро’’твева вуччати, евам̣ виджджама̄несупи ан̃н̃есу рӯпа̄вачара̄дӣсу таттха авачарантесу тесам̣ абхилаккхитатта̄ айам̣ падесо ‘‘ка̄ма̄вачаро’’твева вуччати.

17. йатха̄ рӯпабхаво уттарападасса лопам̣ катва̄ рӯпанти вутто, евам̣ татха̄ сва̄йам̣ со айам̣ есо ка̄ма̄вачаро уттарападасса лопам̣ катва̄ ка̄мо ити сан̃н̃ито ка̄мо на̄ма удӣрито пан̣д̣итена катхито.

18. тасмим̣ ка̄ме идам̣ читтам̣ тасмим̣ ка̄ма̄вачаре сада̄ авачарати, ити тасма̄ ка̄ран̣а̄ ка̄ма̄вачарам̣ ити евам̣ ка̄магха̄тина̄ ка̄ма̄нам̣ вина̄сакена буддхена катхитам̣. кин̃ча̄пи етам̣ рӯпа̄рӯпабхавесупи авачарати, йатха̄ пана сан̇га̄ме йебхуййена авачаран̣ато ‘‘сан̇га̄ма̄вачаро’’ти ладдхана̄мо на̄го нагаре чарантопи ‘‘сан̇га̄ма̄вачаро’’твева вуччати, тхалачараджалачара̄ па̄н̣ино атхале аджале т̣хита̄пи ‘‘тхалачараджалачара̄’’твева вуччанти, евам̣ идам̣ ан̃н̃аттха авачарантампи ка̄ма̄вачарамева̄ти дат̣т̣хаббам̣. а̄рамман̣акаран̣авасена ва̄ еттха ка̄мо авачаратӣтипи ка̄ма̄вачарам̣. ка̄ман̃чеса рӯпа̄рӯпа̄вачаресупи авачарати, йатха̄ пана вадатӣти ваччхо, махийам̣ сетӣти махим̣соти вутте на йаттака̄ ваданти, махийам̣ ва̄ сенти, саббесам̣ там̣ на̄мам̣ хоти, евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣.

19. пат̣исандхим̣ бхаве ка̄ме ка̄мабхавасан̇кха̄те ка̄ме пат̣исандхим̣ авача̄райати, ити тасма̄ ка̄ма̄вачарам̣. ити евам̣ ва̄ айам̣ ан̃н̃о найо. татра тасмим̣ ка̄ма̄вачаре парийа̄паннам̣ антогадхам̣, ити тасма̄ ка̄ма̄вачарам̣.

20. ат̣т̣хавидхам̣ читтам̣ ка̄ма̄вачарасан̃н̃итам̣ идам̣ ат̣т̣хавидхам̣ читтам̣. дасапун̃н̃акирийаваттхувасенева пун̃н̃акирийа̄ ева тесам̣ тесам̣ пхала̄нисам̣са̄нам̣ ваттхӯни ка̄ран̣а̄нӣти пун̃н̃акирийаваттхӯни, тесам̣ васо, тена паваттати.

21. да̄нам̣ сӣлам̣ бха̄вана̄ паттида̄нам̣ веййа̄ваччам̣ дхаммадесана̄ анумодана̄ дит̣т̣хиджубха̄во сам̣сути дхаммассаванан̃ча апача̄йо апача̄йанам̣, евам̣ имина̄ майа̄ вуттаппака̄рена пун̃н̃а̄ни ева ваттхӯни пун̃н̃аваттхӯни, тесам̣ пабхедо пун̃н̃аваттхуппабхедо н̃еййо пан̣д̣итена джа̄нитаббо.

22-3. гаччханти сан̇гахам̣ да̄не паттида̄на̄нумодана̄ да̄не сан̇гахам̣ гаччханти, веййа̄вачча̄пача̄йана̄ сӣламайе пун̃н̃е сан̇гахам̣ гаччханти, дхаммадесана̄ дхаммассаванам̣ дит̣т̣хиуджука̄ бха̄вана̄майе пун̃н̃е сан̇гахам̣ гаччханти, даса пун̃н̃акирийа̄пи ча тӣн̣и ева самбхонти.

24. сабба̄нуссатипун̃н̃ан̃ча пасам̣са̄ саран̣аттайам̣ ратанаттайагун̣апасам̣са̄ ча ете дит̣т̣хиджукаммамхи сан̇гайханти, тасмим̣ сан̇гахапа̄пун̣е сам̣сайо сандехо наттхи.

25. пурима̄ четана̄ тато пуббабха̄ге паватта̄ четана̄, мун̃чачетана̄ паччуппанна̄ четана̄, парачетана̄ паччха̄ка̄ле паватта̄ четана̄, тиссопи четана̄ да̄намайе пун̃н̃е хонти. еванти йатха̄ тиссопи четана̄ да̄намайе пун̃н̃е хонти, евам̣ татха̄ да̄намайапун̃н̃ато сесесупи сӣламайабха̄вана̄майесу тиссо четана̄ пан̣д̣ито дӣпайе катхеййа.

хи саччам̣ йада̄ пана йо пуггало деййадхаммапат̣игга̄хака̄дисампаттим̣ а̄гамма пат̣ичча. пат̣игга̄хака̄дисампаттинти еттха а̄ди-саддена десака̄лакалйа̄н̣амитта̄дайо гахита̄. ан̃н̃ам̣ ва̄ соманассахетунти ан̃н̃а-ггахан̣ена саддха̄бахулата̄висуддхидит̣т̣хита̄кусалакирийа̄нисам̣садассита̄соманассапат̣исандхиката̄дӣнам̣ сан̇гахо. аттхи диннам̣ да̄насса пхалам̣ аттхи. а̄ди-саддена аттхихута̄дайо гахита̄. пураккхатва̄ти пурато катва̄. парехи анусса̄хито ачодито да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни кароти. да̄на̄дӣнӣти вачанена деййадхаммам̣ нисса̄йа паваттада̄начетана̄ гахетабба̄. тада̄ асса пуггаласса. сан̇кхаран̣ам̣ сан̇кха̄ро, наттхи сан̇кха̄ро етасса̄ти асан̇кха̄ро, там̣ ева асан̇кха̄рикам̣, аппайоганти аттхо. вуттанайена̄ти вуттанайо на̄ма ‘‘деййадхаммапат̣игга̄хака̄дисампатти’’нти вачанам̣. имасмим̣ панаттхе сан̇кхаротӣти сан̇кха̄ро на̄ма аттано ва̄ паваттасса пуббаппайогасса адхивачанам̣, парасса ва̄ паваттапуббаппайогасса адхивачанам̣. айамасса адхиппа̄йо – йада̄ йо ‘‘да̄на̄дӣни карисса̄мӣ’’ти читтам̣ самуппа̄детва̄ на̄ка̄си, паччха̄ аттано пуббачетана̄йа усса̄хито кароти, тада̄ сасан̇кха̄рикам̣ хоти, аттано пуббаппайогена саха паваттатӣти аттхо. пат̣ипаттидассанена пат̣ипаджджитабба̄ сӣла̄дӣхи пат̣ипаджджанти джа̄нанти гаччханти ва̄ нибба̄нам̣ ета̄йа̄ти пат̣ипатти, та̄йа дассанам̣ пат̣ипаттидассанам̣, тена. джа̄то паричайо етесанти джа̄тапаричайа̄. сахаса̄ти вегена. чатӯсупи викаппесу дассеййа.

26. дасапун̃н̃акрийа̄дӣнам̣ васена ча бахӯнипи бхаванти ета̄ни пана читта̄ни дасапун̃н̃акирийа̄дӣнам̣ васенапи бахӯнипи бхаванти ити евам̣ пака̄сайе бхагава̄ пака̄сеййа.

27. саттараса сахасса̄ни, две сата̄ни асӣти ча;

ка̄ма̄вачарапун̃н̃а̄ни, бхавантӣти виниддисети. –

ка̄ма̄вачарапун̃н̃а̄ни саттараса сахасса̄ни ча две сата̄ни ча асӣти ча бхаванти, ити вачанам̣ виниддисе а̄чарийо катхеййа.

дасапун̃н̃акрийа̄ваттху, чхадва̄ра̄дхипатӣхи ча;

ка̄йа̄дӣхи ча тӣхева, хӣна̄дӣхи ча тӣхи ту.

двӣсу бхавесу ка̄мабхаварӯпабхавесу. пат̣ипада̄дибхедато дуккха̄пат̣ипадам̣ дандха̄бхин̃н̃ам̣, дуккха̄пат̣ипадам̣ кхиппа̄бхин̃н̃ам̣, сукха̄пат̣ипадам̣ дандха̄бхин̃н̃ам̣, сукха̄пат̣ипадам̣ кхиппа̄бхин̃н̃ам̣. рӯпа̄вачарабха̄вана̄пун̃н̃авасаппаваттам̣ рӯпа̄вачаре паваттасса бха̄вана̄пун̃н̃асса васена паваттам̣ рӯпа̄вачарӯпапаттиниппха̄дакам̣ рӯпа̄вачаре упапаттийа̄ пат̣исандхийа̄ ниппха̄дакам̣ хоти.

саваттхука̄ваттхукабхедатоти арӯпа̄вачарам̣ йада̄ ка̄марӯпе джа̄йати, тада̄ хадайаваттхум̣ нисса̄йа джа̄йати, ити тасма̄ саваттхукам̣ на̄ма джа̄там̣. йада̄ арӯпе джа̄йати, тада̄ хадайаваттхум̣ анисса̄йа джа̄йати, ити тасма̄ аваттхукам̣ на̄ма джа̄там̣.

а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасса касин̣уггха̄т̣има̄ка̄сам̣ а̄рамман̣ам̣. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасса таттха паваттавин̃н̃а̄н̣ам̣, тасмим̣ касин̣уггха̄т̣има̄ка̄се паваттам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ читтам̣ а̄рамман̣ам̣ хоти. а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасса тасса апагамо тасса а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасса апагамо абха̄во воха̄ро а̄рамман̣ам̣ хоти. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасса а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ а̄рамман̣ам̣ хоти.

рӯпе сан̃н̃а̄ рӯпасан̃н̃а̄. сан̃н̃а̄сӣсена читтампи гахитам̣. саматиккама̄ касин̣уггха̄т̣има̄ка̄сасаматиккаманена. пат̣игхе два̄ра̄рамман̣а̄нам̣ сан̇гхат̣т̣ане паватта̄ сан̃н̃а̄ пат̣игхасан̃н̃а̄. двипан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ адхивачанам̣. та̄сам̣ пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ двипан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ аттхан̇гама̄ аттхан̇гамена. на̄на̄ атта̄ сабха̄во етасса̄ти на̄наттам̣, а̄рамман̣ам̣, на̄натте на̄на̄сабха̄ве паватта̄ сан̃н̃а̄ на̄наттасан̃н̃а̄, на̄на̄ атта̄ сабха̄во етисса̄ти ва̄ на̄натта̄, са̄йева сан̃н̃а̄ на̄наттасан̃н̃а̄, ка̄ма̄вачарасан̃н̃а̄ти аттхо. та̄сам̣ на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄ аманасика̄рена.

нийата̄нийатаваттхукабхедатоти сота̄паттимагго нийатаваттхуко. касма̄? ка̄марӯпесуйева хадайаваттхум̣ нисса̄йа уппаджджанато. итаре пана тайо магга̄ анийатаваттхука̄. касма̄? ка̄марӯпесу хадайаваттхум̣ нисса̄йа джа̄йанти, арӯпе хадайаваттхум̣ анисса̄йа джа̄йанти, тасма̄ анийатаваттхука̄. тӣхи вимоккхамукхехӣти сун̃н̃атаанимиттааппан̣ихитасан̇кха̄техи тӣхи вимоккхамукхехи.

йасса сам̣виджджанти, там̣ пуггалам̣ ват̣т̣асмим̣ сам̣йодженти бандхантӣти сам̣йоджана̄. сакка̄йадит̣т̣хивичикиччха̄сӣлаббатапара̄ма̄са̄йева сам̣йоджана̄ сакка̄йадит̣т̣хивичикиччха̄сӣлаббатапара̄ма̄сасам̣йоджана̄, тесам̣ паха̄нам̣ сакка̄йадит̣т̣хивичикиччха̄сӣлаббатапара̄ма̄сасам̣йоджанаппаха̄нам̣, там̣ каротӣти сакка̄йадит̣т̣хивичикиччха̄сӣлаббатапара̄ма̄сасам̣йоджанаппаха̄накарам̣, сота̄паттимаггачиттам̣. ма̄нопи екадесато апа̄йага̄микойева пахиййате. сота̄паттимаггена ниссесато на пахиййате. сесакилесесупи есева найо. уддхаччам̣ пана екадесатопи апа̄йага̄микампи на пахиййати. сакада̄га̄мимаггачиттам̣ ра̄гадосамоха̄нам̣ тануттакарам̣. сота̄паттимаггена на̄ситасам̣йоджана̄нам̣ паха̄нам̣ касма̄ на вуттанти че? пат̣хамамаггато дутийамаггасса махантатта̄ пат̣хамамаггена на̄сита̄ сам̣йоджана̄ дутийамаггена на̄сита̄ти пан̃н̃а̄йати, ити йасма̄, тасма̄ на вуттам̣. татийачатуттхамаггесупи есева найо. еттха етасмим̣ локуттарачитте. екеканти виччха̄васена вуттам̣. магга̄нурӯпанти вачанам̣ пат̣хамамаггасса пат̣хамапхалан̃ча анурӯпанти вин̃н̃а̄панаттхам̣.

28. ка̄ме ат̣т̣хева ка̄ма̄вачаре ат̣т̣ха ева читта̄ни, рӯпе рӯпабхаве пан̃ча читта̄ни, арӯпису чатта̄ри читта̄ни, ануттара̄ни локуттарачитта̄ни чатта̄ри, евам̣ имина̄ майа̄ вуттаппака̄рена кусала̄ни читта̄ни екавӣсати хонти.

29. кусала̄кусала̄пагатена сата̄ мунина̄ кусалато, акусалато ча апагатена сата̄ сатисампаннена кусале кусалена чхекена васина̄ пан̃чавасӣхи саманна̄гатена йам̣ кусалачиттам̣ чатубхӯмигатам̣ чатӯсу бхӯмӣсу паваттам̣ сакалам̣ саббам̣ лапитам̣ катхитам̣, там̣ кусалачиттам̣ майа̄пи буддхадатта̄чарийена лапитам̣ катхитам̣.

нийата̄нийатаваттхувасена̄ти пат̣игхасампайуттадвайам̣ ка̄мейева хадайаваттхум̣ нисса̄йа джа̄йати, ан̃н̃абхӯмӣсу на джа̄йати, тасма̄ нийатаваттхукам̣ хоти. итара̄ни пана акусала̄ни ка̄марӯпесу уппаджджанака̄ле хадайаваттхум̣ нисса̄йа джа̄йанти, арӯпе хадайаваттхум̣ анисса̄йа джа̄йанти, тасма̄ анийатаваттхука̄ни, тена. пат̣исандхиджанака̄джанакавасена ча̄ти уддхаччасахагатам̣ пат̣исандхим̣ на джанети. йади пат̣исандхим̣ джанеййа, апа̄йесуйева джанеййа. касма̄? сота̄паттимаггена екадесато апа̄йага̄микампи на джахитам̣, саббам̣ на джахитанти аттхо. сопи магго апа̄йага̄мӣ на хоти. ан̃н̃е пана килеса̄ екадесавасена апа̄йага̄мика̄ джахита̄, тена пат̣хамамаггена̄ти тасма̄ на джанети. ека̄дасавидхам̣ пана пат̣исандхим̣ джанети, тена.

дит̣т̣хаман̇гала̄дӣнӣти а̄ди-саддена сутаман̇гала̄дӣни гахита̄ни. са̄рато уттамато паччети саддахати. сабха̄ватиккхена сабха̄во тиккхо етасса̄ти сабха̄ватиккхам̣, тена сабха̄ватиккхена.

асса пана пат̣игхасампайуттасса па̄н̣а̄типа̄та̄дӣсу акусалакаммесу тиккхаппаваттика̄ле асан̇кха̄рикасса уппатти, мандаппаваттика̄ле сасан̇кха̄рикасса уппатти ведитабба̄.

тасса момӯхасса.

дуккхависесасса дуккхана̄наттасса.

30. лобхамӯлавасена ат̣т̣ха читта̄ни, досамӯлаваса̄ дуве читта̄ни, мохамӯлавасена две читта̄ни. евам̣ имина̄ майа̄ вуттаппака̄рена акусала̄ни два̄дасаппака̄ра̄ни сийум̣ бхавеййум̣.

31. йам̣ па̄пама̄насам̣ йам̣ акусалачиттам̣ па̄па̄па̄песу па̄паапа̄песу кусала̄кусалесу апа̄пена аппаваттена па̄па̄па̄паппахӣнена вуттам̣ ӣритам̣ катхитам̣, там̣ па̄пама̄насам̣ там̣ акусалачиттам̣ майа̄ самуда̄хат̣ам̣ катхитам̣.

йатха̄ панасса йатха̄ пана асса випа̄касса кусалам̣ да̄на̄дивасена да̄на̄дӣнам̣ дасапун̃н̃акирийаваттхӯнам̣ васена чхасу а̄рамман̣есу паваттати, идам̣ випа̄качиттам̣ татха̄ на паваттати. хи саччам̣ идам̣ випа̄кам̣ пат̣исандхибхаван̇гачутитада̄рамман̣авасена париттадхаммапарийа̄паннесу ка̄ма̄вачарадхаммантогадхесу чхасу а̄рамман̣есу паваттати. сампайуттадхамма̄нан̃ча висесе асатипи кусаласампайуттадхаммато асса випа̄касса, сампайуттадхамма̄нан̃ча на̄натте асатипи идам̣ випа̄кам̣ а̄да̄сатала̄дӣсу дхаммаджа̄тесу мукханимиттам̣ вийа нирусса̄хам̣. айамасса̄дхиппа̄йо – йатха̄ а̄да̄сатале мукханимиттам̣ мукхе чалите чалати, ачалите на чалати, мукхасса ка̄ран̣ам̣ вина̄ мукханимиттасса вийа ка̄ран̣ам̣ наттхи, евам̣ кусалака̄ран̣а̄ випа̄касса ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣ам̣ наттхи, нирусса̄хам̣ випа̄кам̣.

32. ка̄ма̄вачарадева̄нам̣ манусса̄нам̣ име ат̣т̣ха маха̄випа̄ка̄ духетукатихетука̄нам̣ ка̄ма̄вачарадева̄нам̣, манусса̄нан̃ча пат̣исандхийо бхаванти.

33-4. тато парам̣ паваттийам̣ йа̄вата̄йукам̣ бхаван̇гам̣ хутва̄ балава̄рамман̣е атимахантавибхӯта̄рамман̣е тада̄рамман̣ан̃ча хутва̄ тато парам̣ маран̣ака̄ласмим̣ чути хутва̄ паваттанти, евам̣ имина̄ майа̄ вуттаппака̄рена чатӯсу т̣ха̄несу випаччанти випа̄кабха̄вена джа̄йанти.

35. сабхӯмикусалехева маха̄па̄ка̄ сама̄ вина̄ маха̄па̄ка̄ каммадва̄рам̣ каммака̄ран̣ам̣ вина̄, камман̃ча маха̄пун̃н̃а̄нам̣ кирийаваттхукам̣ вина̄ ваджджетва̄ сабхӯмикусалехева аттано бхӯмийам̣ паваттехи кусалехи ева сама̄ садиса̄. каммадва̄рам̣ на̄ма ка̄йавин̃н̃аттикаммадва̄рам̣, вачӣвин̃н̃аттикаммадва̄рам̣, бхаван̇гасан̇кха̄там̣ манодва̄рам̣, ити тивидхам̣ каммадва̄рам̣ каммака̄ран̣ам̣. каммам̣ на̄ма ат̣т̣хака̄ма̄вачаракусалачетана̄ идха адхиппета̄.

36. па̄ка̄ кусалавипа̄ка̄ авин̃н̃аттиджанатта̄ ча вин̃н̃атти ча вин̃н̃атти ча вин̃н̃аттивин̃н̃аттийоти ваттаббе сарӯпекасесам̣ катва̄ ‘‘вин̃н̃аттӣ’’ти вуттам̣, та̄ джанентӣти вин̃н̃аттиджана̄, на вин̃н̃аттиджана̄ авин̃н̃аттиджана̄, тесам̣ бха̄во авин̃н̃аттиджанаттам̣. тасма̄ авин̃н̃аттиджанатта̄ ка̄йавин̃н̃аттивачӣвин̃н̃аттисан̇кха̄та̄нам̣ каммадва̄ра̄нам̣ аджанакатта̄ манодва̄расан̇кха̄тасса каммадва̄расса васена ча аппаваттанато авипа̄касабха̄вато ча акаммабха̄вато ча аппаваттанато чева пун̃н̃акирийаваттхувасена аппаваттанато чева пун̃н̃ехи но сама̄ асадиса̄.

37-9. паритта̄рамман̣атта̄ хи тесамекантато тесам̣ випа̄ка̄нам̣ екантато паритта̄рамман̣атта̄ ка̄ма̄вачара̄рамман̣атта̄ тесу випа̄кесу саттапан̃н̃аттика̄рамман̣а̄ карун̣а̄мудита̄ када̄чи кисмин̃чи ка̄ле на джа̄йанти, татха̄ евам̣ тиссо пана виратийо етесу випа̄кесу на джа̄йанти, хи касма̄ ка̄ран̣а̄ на джа̄йанти, пан̃ча сиккха̄пада̄ кусала̄ти кусала̄ на̄ма̄ти саттхуна̄ вутта̄ йасма̄ ка̄ран̣а̄, тасма̄ на джа̄йанти. татха̄дхипатинопеттха татха̄ евамева чатта̄ро адхипатинопи етесу випа̄кесу на санти. касма̄? чханда̄дӣни дхаммаджа̄та̄ни пуретарам̣ катва̄ ануппаджджанато на санти, ити вачанам̣ виниддисе а̄чарийо катхеййа.

40. асан̇кха̄расасан̇кха̄равидха̄нам̣ пана пун̃н̃ато випа̄кесу асан̇кха̄расасан̇кха̄равидха̄нам̣ пун̃н̃ато кусалато а̄гаманавасена н̃еййам̣. таттха екачча̄нам̣ а̄чарийа̄нам̣ матена мукхе чалите а̄да̄сатале мукханимиттачаланам̣ вийа асан̇кха̄расса кусаласса випа̄ко асан̇кха̄ро хоти, сасан̇кха̄расса кусаласса випа̄ко сасан̇кха̄ро хоти, евам̣ а̄гаманавасена н̃еййам̣. паччайато чева н̃еййам̣ таттха екачча̄нам̣ а̄чарийа̄нам̣ матена балавантехи вибхӯтехи паччайехи камма̄дӣхи уппанно асан̇кха̄ро дуббалехи сасан̇кха̄роти евам̣ паччайавасена вин̃н̃еййам̣ джа̄нитаббам̣.

41-2. хӣна̄дӣнам̣ пун̃н̃а̄нам̣ випа̄катта̄ хӣна̄дайо випа̄ка̄ пун̃н̃ава̄дина̄ джинена паридӣпита̄ бхаванти, ити евам̣ имина̄ вуттаппака̄рена паваттам̣ идам̣ ат̣т̣хавидхам̣ читтам̣ екантена саваттхукам̣ ка̄малокасмим̣ джа̄йате, ан̃н̃аттха пана ан̃н̃а̄су бхӯмӣсу на джа̄йате.

вин̃н̃а̄н̣апан̃чакам̣ нийата̄рамман̣анти чаккхувин̃н̃а̄н̣асса рӯпамева а̄рамман̣ам̣, на садда̄дайо. сесаттайам̣ йада̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣ена гахитам̣ а̄рамман̣ам̣ кароти, тада̄сса рӯпам̣ а̄рамман̣ам̣ хоти. йада̄ сотавин̃н̃а̄н̣ена гахитам̣, тада̄сса саддо а̄рамман̣о хоти. йада̄ гха̄надживха̄ка̄йавин̃н̃а̄н̣ехи гахита̄ни а̄рамман̣а̄ни каронти, тада̄сса гандхарасапхот̣т̣хабба̄рамман̣а̄ни хонти. мановин̃н̃а̄н̣адха̄тудвайам̣ йада̄ тада̄рамман̣ам̣ хоти, тада̄ чхаа̄рамман̣ам̣ хоти, евам̣ анийата̄рамман̣ам̣ хоти.

рӯпа̄рамман̣а̄йа кирийа̄манодха̄туйа̄ апагамо падат̣т̣ха̄нам̣ а̄саннака̄ран̣ам̣ етасса̄ти апагамападат̣т̣ха̄нам̣, та̄йа а̄ваджджанам̣ катва̄ т̣хита̄йа чаккхувин̃н̃а̄н̣ена дассанакиччам̣ карӣйатӣти аттхо. татха̄бха̄вапаччупат̣т̣ха̄нам̣ сампат̣иччханабха̄вена гайха̄ка̄рам̣. сантӣран̣а̄дираса̄ соманассайутта̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄тусантӣран̣атада̄рамман̣араса̄, упеккха̄йутта̄ пана сантӣран̣атада̄рамман̣апат̣исандхибхаван̇гачутираса̄, татха̄бха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄ сантӣран̣а̄дибха̄вена гайха̄ка̄рам̣.

43. ка̄ма̄вачарапун̃н̃асса ка̄ма̄вачаракусаласса сол̣аса випа̄ка̄ хонти. ити йам̣ вачанам̣ вуттам̣, там̣ вачанам̣ тихетукапун̃н̃асса уккат̣т̣хасса васена а̄чарийо паридӣпайе. айаметтха аттхо – чханда̄дхипатеййа̄дӣнам̣ васена уккат̣т̣хатихетукакусалам̣ ка̄масугатийам̣ тихетукапат̣исандхим̣ датва̄ паватте ат̣т̣ха ахетукакусалавипа̄ка̄ни, ат̣т̣ха маха̄кусалавипа̄ка̄нӣти сол̣аса па̄ка̄ни ниппха̄дети.

44. кусала̄нугатам̣ катва̄ бха̄джитам̣ ким̣ махаггатам̣ випа̄качиттам̣ кусала̄нугатам̣ кусалам̣ анугатам̣ катва̄ махаггатакусалачиттена сама̄нам̣ катва̄ бхагавата̄ бха̄джитам̣ деситам̣. ким̣ кена ка̄ран̣ена? ка̄ма̄вачарапун̃н̃ам̣ва ка̄ма̄вачаракусалам̣ ива асама̄напхалам̣ наттхи йато йасма̄ ка̄ран̣а̄, тасма̄ випа̄кам̣ кусала̄нугатам̣ катва̄ бхагавата̄ бха̄джитам̣ деситам̣. ка̄ма̄вачарапун̃н̃ам̣ва̄ти йатха̄ ат̣т̣хавидхесу ка̄ма̄вачаракусалесу уккат̣т̣хатихетукакусалам̣ ка̄масугатийам̣ тихетукапат̣исандхим̣ датва̄ паватте сол̣аса кусалавипа̄ка̄ни ниппха̄дети, тихетукаомакан̃ча духетукауккат̣т̣хан̃ча ка̄масугатийам̣ духетукапат̣исандхим̣ датва̄ паватте тихетукавирахита̄ни ахетукадухетукасан̇кха̄та̄ни випа̄ка̄ни ниппха̄дети, духетукаомакам̣ пана ка̄масугатийам̣ ахетукапат̣исандхим̣ датва̄ паватте ат̣т̣ха ахетукавипа̄ка̄ни ниппха̄дети, евам̣ ка̄ма̄вачарапун̃н̃ам̣ асама̄напхалам̣ва хоти.

45. гаджа̄дӣнам̣ чха̄йа̄ гаджа̄дисадиса̄ хоти йатха̄, евам̣ махаггатавипа̄кам̣ саббатха̄ саббапака̄рена аттано кусалехева сама̄нам̣ хоти.

46-7. ка̄ма̄вачарапун̃н̃ам̣ва на̄пара̄парийаведанам̣ идам̣ махаггатакусалам̣ ка̄ма̄вачарапун̃н̃ам̣ва апара̄парийаведанам̣ апарасмим̣ бхаве пхалада̄йакам̣ на хоти, джха̄на̄ апарихӣнасса бхавага̄мино пат̣исандхига̄мино саттасса кусала̄нантарам̣йева пхалам̣ уппаджджати, ити ча н̃а̄панаттхам̣ етасса махаггатавипа̄касса кусала̄нугатам̣ кусала̄нугаманам̣ бхагавата̄ катам̣.

48. еттха етасмим̣ махаггатавипа̄ке пат̣ипада̄ккамо тесан̃ча хӣна̄дӣнам̣ бхедато джха̄на̄гаманато махаггатакусаладжха̄насса а̄гаманавасена вибха̄вина̄ пан̣д̣итена ведитаббо.

49. еттха випа̄ке чханда̄диадхипатӣнам̣ абха̄во, айамева висесато кусалато айам̣ ева висесо, сесам̣ саббапака̄рам̣ ависесена кусалена самам̣ матам̣ катхитам̣ бхагавата̄.

50. сун̃н̃атам̣ анимиттанти, татха̄пан̣ихитантипи сун̃н̃атам̣ анатта̄, анимиттам̣ аниччам̣, аппан̣ихитам̣ дуккхам̣ ити ета̄ни тӣн̣и на̄ма̄ни маггасса анантаре чатуббидхасса маггасса анантаре чатуббидхе пхале хонти.

51. лаббханти парабха̄гасмим̣ магга̄нантаре паваттапхалато ан̃н̃асмим̣ ка̄ле вал̣ан̃джанапхалесу пхаласама̄паттисама̄паджджанака̄лесу ета̄ни тӣн̣и на̄ма̄ни на лаббханте, пхалехи випассана̄васенева анаттааниччадуккхасан̇кха̄та̄нам̣ тин̣н̣ам̣ випассана̄нам̣ васена ева та̄ни тӣн̣и на̄ма̄ни лаббхаре пхалехи лаббханте.

52. хонти са̄дхипатӣнева локуттарапхала̄ни ту екантато са̄дхипатӣни ева хонти, локуттарапхала̄ни т̣хапетва̄ ан̃н̃асмим̣ випа̄ке адхипатӣ наттхи.

53. магго аттано маггабха̄вена магго на̄ма вуччате бхагавата̄. пхалам̣ маггам̣ упа̄да̄йа ат̣т̣хан̇гикамаггам̣ ниссайам̣ катва̄ магго на̄ма ити вачанам̣ вуччате бхагавата̄.

54. име сатта акусалавипа̄ка̄. га̄во чаранти еттха̄ти гочаро, тассадисатта̄ гочаро а̄рамман̣анти аттхо, анит̣т̣хо ча анит̣т̣хамаджджхатто ча анит̣т̣ха̄нит̣т̣хамаджджхатта̄, тейева гочаро анит̣т̣ха̄нит̣т̣хамаджджхаттагочаро, тасмим̣ анит̣т̣ха̄нит̣т̣хамаджджхаттагочаре ваттаре ваттанти. сукха̄диттайайутта̄ те те ат̣т̣ха ахетукакусалавипа̄ка̄ сукха̄диттайайутта̄ сукхасоманассаупеккха̄ведана̄хи сахагата̄. дуккхупеккха̄йута̄ име име сатта ахетукаакусалавипа̄ка̄ дуккхупеккха̄ведана̄хи сахагата̄.

55. евам̣ чхаттим̣садха̄ па̄кам̣ па̄каса̄санапӯджито сугато. ким̣ висит̣т̣хо? па̄кам̣ на̄ма асурам̣, там̣ са̄сати, па̄кена аттано пун̃н̃апхалена деве ануса̄сатӣти ва̄ па̄каса̄сано, ко со? сакко. тена па̄каса̄санена пӯджито савипа̄ка̄випа̄кесу кусалавипа̄какирийесу кусало чхеко евам̣ имина̄ майа̄ вуттаппака̄рена па̄кам̣ читтам̣ чхаттим̣саппака̄рам̣ абрви авоча.

анул̣а̄ресӯти кхуддакесу. татха̄бха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄ чхал̣а̄рамман̣авиджа̄нанагайха̄ка̄ра̄. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса гати вийа гати етисса̄ти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣агатика̄.

56. соманассайутта̄нат̣т̣ха, кусала̄кусала̄ни ча соманассайутта̄ни ат̣т̣ха кусала̄кусала̄ни ча, крийато пана пан̃ча евам̣ имина̄ майа̄ вуттаппака̄рена ха̄сачитта̄ни тераса.

57. путхуджджана̄ хасантеттха еттха етесу терасачиттесу путхуджджана̄ пана ат̣т̣хахи читтехи хасанти. секха̄ сатта арийа̄ чхахи читтехи хасанти. асекха̄ кхӣн̣а̄сава̄ пан̃чахи читтехи хасанти.

кусала̄ни пана рӯпа̄рӯпакусала̄ни секхапутхуджджана̄нам̣ уппаджджанти. има̄ни рӯпа̄рӯпакирийа̄ни кхӣн̣а̄сава̄нам̣ бха̄вана̄йева ка̄ро бха̄вана̄ка̄ро, тасса васо бха̄вана̄ка̄равасо, тена паватта̄ни. та̄ни рӯпа̄рӯпакусала̄ни бха̄вана̄пун̃н̃авасаппаватта̄ни бха̄вана̄кусалавасена паватта̄ни. имесам̣ рӯпа̄рӯпакирийа̄нам̣ тесан̃ча рӯпа̄рӯпакусала̄нам̣ айамева висесо.

58-9. йа̄ путхуджджанака̄ласмим̣, абхиниббаттита̄ пана путхуджджанака̄ласмим̣ путхуджджанабха̄ват̣т̣хитена йогина̄ абхиниббаттита̄ йа̄ рӯпа̄рӯпасама̄патти, са̄ рӯпа̄рӯпасама̄патти со йогӣ кхӣн̣а̄саво бхиккху хутва̄ нам̣ рӯпа̄рӯпасама̄паттим̣ йа̄ва йаттакам̣ ка̄лам̣ на сама̄паджджате, та̄ва таттакена ка̄лена тасса кхӣн̣а̄савабхиккхуно кусала̄ ева рӯпа̄рӯпакусала̄ ева хоти. кхӣн̣а̄савена са̄ рӯпа̄рӯпасама̄патти саче йади сама̄панна̄ сама̄паджджита̄, крийа̄ рӯпа̄рӯпакирийа̄ хоти.

60. ека̄дасавидхам̣ ка̄ме ка̄ма̄вачаре кирийачиттам̣ ека̄дасавидхам̣, рӯпе рӯпа̄вачаре пан̃ча, арӯпису чатта̄ри ити сабба̄ни крийачитта̄ни вӣсати.

61. локуттаракрийачиттам̣, пана касма̄ на виджджати? маггасса екачиттаккхан̣икатта̄ на виджджати. айаметтха адхиппа̄йо – чатумаггат̣т̣хо кхӣн̣а̄саво на̄ма на хоти, магга̄нантарамева пхалам̣ уппаджджати, маггопи екачиттаккхан̣ико йади читтам̣ бахучиттаккхан̣икам̣, пхаласаман̇гино кхӣн̣а̄савассапи маггачиттам̣ бхавеййа, евам̣ сати локуттаракирийачиттам̣ бхавеййа̄ти адхиппа̄йо.

62. крийа̄крийа̄паттивибха̄гадесако каран̣ам̣ крийам̣, крийам̣ на̄ма винайапарийа̄йена акаттаббасса каран̣ам̣, на каран̣ам̣ акрийам̣, акрийам̣ на̄ма винайапарийа̄йена каттаббасса акаран̣ам̣, а̄паджджанам̣ а̄патти, крийа̄йа каран̣ена а̄патти крийа̄патти, акрийа̄йа акаран̣ена а̄патти акрийа̄патти, крийа̄патти ча акрийа̄патти ча крийа̄патйа̄крийа̄паттийо, екасса а̄патти-саддасса лопам̣ катва̄ ‘‘крийа̄крийа̄паттийо’’ти вуттам̣, та̄сам̣ вибха̄го крийа̄крийа̄паттивибха̄го, десетӣти десако, тасса десако крийа̄крийа̄паттивибха̄гадесако. н̣ву-ту-паччайесу паресу камматтхе чхат̣т̣хӣ хотӣти ваданти. джино ким̣ висит̣т̣хо? крийа̄крийа̄паттивибха̄гадесако хита̄хита̄нам̣ сакрийа̄крийа̄рато хитасса сакрийа̄йа рато, ахитасса акрийа̄йа рато, йам̣ крийа̄крийам̣, крийам̣ на̄ма крийачиттам̣, акрийам̣ на̄ма кусала̄кусалавипа̄качиттам̣ иччханти еке. там̣ на. касма̄? кусала̄дхика̄ре ‘‘кусалам̣ мунина̄ лапитам̣’’ акусала̄дхика̄ре ‘‘па̄пама̄насам̣ па̄па̄па̄песвапа̄пена вуттам̣’’ випа̄ка̄дхика̄ре ‘‘па̄кам̣ сугато абравӣ’’ти ватва̄ пуна крийа̄дхика̄ре ‘‘кусала̄кусалавипа̄ка̄ни авоча̄’’ти вачанасса ваттабба̄бха̄вато. тена ва̄сса крийа̄крийам̣ етасса̄ти крийа̄крийам̣, крийа̄крийасабха̄ванти аттхо. айамева са̄рато паччетаббо. йам̣ крийа̄крийам̣ читтам̣ крийа̄крийа̄сабха̄вам̣ авоча десеси, там̣ крийа̄крийам̣ крийа̄крийасабха̄вам̣ майа̄ самӣритам̣, самма̄ пака̄рена ӣритам̣ катхитам̣.

64. екӯнанавути саббе, читтуппа̄да̄ махесина̄ локуттаре ат̣т̣ха катва̄ екӯнанавути саббе читтуппа̄да̄ махесина̄ татха̄гатена сама̄сато сан̇кхепато ниддит̣т̣ха̄.

65. пит̣аке абхидхаммасмим̣, йе бхиккхӯ па̄т̣аваттхино абхидхаммапит̣аке пат̣уно бха̄во па̄т̣авам̣, тена аттхо па̄т̣аваттхо, со етесам̣ аттхӣти па̄т̣аваттхино, чхекабха̄ваттхика̄ йе бхиккхӯ, техи бхиккхӯхи айам̣ абхидхамма̄вата̄ро уггахетаббо сиккхитаббо пунаппунам̣ чинтитаббо.

66. йе джана̄ тассан̇ка̄сена там̣саннибхена абхидхамма̄вата̄рена абхидхаммамаходадхим̣ маха̄са̄гарасаннибхам̣ абхидхаммам̣ таранти, те имам̣ локам̣ паралокан̃ча таранти. итӣти парисама̄пане.

ити абхидхамма̄вата̄рат̣ӣка̄йа

читтаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пат̣хамо париччхедо.

2. дутийо париччхедо

четасиканиддесаван̣н̣ана̄

67. читта̄нантарамуддит̣т̣ха̄, йе ча четасика̄ майа̄ йе ча четасика̄ читта̄нантарам̣ майа̄ уддит̣т̣ха̄, ито парам̣ ида̄ни тесам̣ четасика̄нам̣ вибха̄джанам̣ карисса̄ми ахам̣.

имесу пана карун̣а̄мудита̄васена бха̄вана̄ка̄ле карун̣а̄пуббабха̄го ва̄, аппана̄патта̄йа карун̣а̄йа пуббабха̄го, тасмим̣ пуббабха̄ге, карун̣а̄то пуббабха̄ге ка̄ма̄вачарачиттети аттхо. ека̄ карун̣а̄ уппаджджати. мудита̄пуббабха̄ге ва̄ аппана̄патта̄йа мудита̄йа пуббабха̄ге ека̄ мудита̄ уппаджджати. имина̄ ка̄ма̄вачарачиттена йогӣ миччха̄камманта̄дӣхи дхаммехи вирамати. раму-дха̄ту кӣл̣а̄йам̣, ви-саддо вираман̣аттхо.

68. а̄дина̄ пун̃н̃ачиттена, теттим̣са нийата̄ мата̄ а̄дина̄ пун̃н̃ачиттена пат̣хамамаха̄кусалачиттена саха нийата̄ теттим̣са четасика̄ бхагавата̄ мата̄ти, атха ва̄ карун̣а̄мудита̄ анийата̄ екена дхаммена саха чатуттим̣са дхамма̄ бхаванти.

69. касма̄ панеттха метта̄ ча, упеккха̄ ча на уддхат̣а̄ еттха етесу йева̄панакадхаммесу, ниддха̄ран̣ам̣, метта̄ ча упеккха̄ ча дхаммара̄джена саттхуна̄ на уддхат̣а̄ на вутта̄ касма̄ ка̄ран̣а̄.

70. абйа̄па̄дена метта̄пи абйа̄па̄дена метта̄ гахита̄, упеккха̄ти татрамаджджхаттата̄йа ча гахита̄ йасма̄ ка̄ран̣а̄, тасма̄ убхопета̄ бхагавата̄ на гахита̄.

71. касма̄ йева̄пана̄ дхамма̄, буддхена̄диччабандхуна̄ саббе те йева̄пана̄ дхамма̄ йева̄панана̄мака̄ па̄л̣ийам̣ сарӯпена ева. бандхати снехена етасминти бандху, а̄диччасса бандху а̄диччабандху, тена а̄диччабандхуна̄ буддхена на ча уддхат̣а̄ на десита̄.

72. касма̄ ка̄ран̣а̄? йасма̄ анийата̄ кечи йева̄панака̄ анийата̄, йасма̄ ка̄ран̣а̄ ра̄сим̣ дукавагга̄дира̄сим̣ на бхаджанти на севанти, йасма̄ ка̄ран̣а̄ кечи йева̄панака̄ дуббала̄, тасма̄ па̄л̣ийам̣ бхагавата̄ на вутта̄.

73. чханда̄дхимоккхамудита̄ манаси ча ка̄ро,

маджджхаттата̄ ча карун̣а̄ виратиттайан̃ча;

пун̃н̃есу тена нийата̄нийата̄ ча саббе,

йева̄пана̄ муниварена на чева вутта̄.

чханда̄дхимоккхо мудита̄ манасика̄ро маджджхаттата̄ карун̣а̄ виратиттайан̃ча пун̃н̃есукусалесу нийата̄ чатта̄ро анийата̄ пан̃ча саббе йева̄пана̄ на ча ева тена муниварена вутта̄.

74-80. касма̄ панеттха пхассова, пат̣хамам̣ самудӣрито еттха етесу четасикесу, джа̄тиниддха̄ран̣ам̣, пхассова пат̣хамам̣ самудӣрито катхито. касма̄ ка̄ран̣а̄? кира майа̄ сутам̣, а̄рамман̣е читтасса пат̣хамам̣ абхинипа̄татта̄ пхассо пат̣хамам̣ самудӣрито, пхуситва̄ пана пхассена пхассена а̄рамман̣ам̣ пхуситва̄ йогино ведана̄йа а̄рамман̣ам̣ ведайе, сан̃н̃а̄йа сан̃джа̄на̄ти, четана̄йа а̄рамман̣ам̣ четайе. сахаджа̄та̄нам̣ четасика̄нам̣ пхассова идха имасмим̣ читте махесина̄ пат̣хамам̣ вутто. хи касма̄ ка̄ран̣а̄? йасма̄ балавапаччайатта̄, тасма̄ вутто. ака̄ран̣амидам̣ саббам̣, читта̄нам̣ ту сахева ча ‘‘пат̣хама̄бхинипа̄татта̄’’ти ча ‘‘балавапаччайатта̄’’ти ча идам̣ саббам̣ вачанам̣ ака̄ран̣ам̣ ахетукам̣ айуттам̣, касма̄ ка̄ран̣а̄? читтаджа̄нам̣ читтехи сахаппаватта̄нам̣ четасика̄нам̣ екуппа̄да̄дибха̄вена сама̄нуппа̄дасама̄наниродхасама̄на̄ламбан̣асама̄наваттхукабха̄вена паваттито ака̄ран̣ам̣ айуттам̣. айам̣ ту пат̣хамуппанно, айам̣ паччха̄ти наттхидам̣ айам̣ дхаммо пат̣хамуппанно, айам̣ дхаммо паччха̄ка̄ле уппанно ити идам̣ вачанам̣ наттхи. балавапаччайаттепи ка̄ран̣ам̣ на ча диссати. десана̄ккамато чева пат̣хамам̣ самудӣрито иччевам̣ ити евам̣ ити имина̄ майа̄ вуттаппака̄рена пхассасса пат̣хамам̣ самудӣритатам̣ вин̃н̃уна̄ вибха̄вина̄ вин̃н̃еййам̣, висесато висесена ан̃н̃атха̄ на вин̃н̃еййам̣. на ча парийеситаббойам̣, тасма̄ пубба̄параккамо йасма̄ ка̄ран̣а̄ айам̣ пубба̄параккамо вин̃н̃уна̄ на ча парийеситаббо на гавеситаббо, дхамма̄ ева вачанаттхалаккхан̣а̄дӣхи виджа̄ната̄ пан̣д̣итена парийеситабба̄.

ит̣т̣ха̄ка̄ра̄нубхаванараса̄ ит̣т̣ха̄рамман̣а̄нубхаванакичча̄ субходжанарасам̣ анубхаванто ра̄джа̄ вийа. четасикаасса̄дапаччупат̣т̣ха̄на̄ четасикапассаддхипадат̣т̣ха̄на̄.

пачча̄бхин̃н̃а̄н̣акаран̣араса̄ пат̣иджа̄нанакичча̄ вад̣д̣хакисса абхин̃н̃а̄н̣акаран̣амива вад̣д̣хакино саким̣ сан̃джа̄нитва̄пи да̄рухаресу суттасса пат̣ипаса̄ран̣ам̣ вийа̄ти адхиппа̄йо. йатха̄гахитанимиттавасена̄ти йатха̄паваттитанимиттасса васена. манаси абхинивесакаран̣ам̣ гайха̄ка̄ра̄.

а̄йӯханараса̄ паваттанакиччаса̄дхака̄. маха̄вад̣д̣хакиа̄дайо вийа йатха̄ маха̄вад̣д̣хакӣ сайампи да̄рум̣ таччхати, парепи да̄рум̣ таччха̄пети, евам̣ сайампи а̄рамман̣е сандахати, сампайуттадхаммепи абхисандаха̄пети.

а̄хананам̣ бхусо хананам̣, парийа̄хананам̣ саманта̄ хананам̣, там̣ расо етасса̄ти а̄хананапарийа̄хананарасо.

а̄рамман̣а̄нумаджджаналаккхан̣о а̄рамман̣апаримадданалаккхан̣о.

пинайатӣти пӣти, сахаджа̄тадхамме а̄рамман̣е пинайатӣти аттхо. ка̄йачиттапхаран̣араса̄. удаггасса читтасса бха̄во одагйам̣, там̣ паччупат̣т̣ха̄нам̣ етасса̄ти одагйапаччупат̣т̣ха̄на̄.

саддаханти ваттхуттайам̣ саддаханти. ака̄лусийапаччупат̣т̣ха̄на̄ ана̄вилабха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄. саддхеййаваттхупадат̣т̣ха̄на̄ саддахитаббаваттхуттайа̄саннака̄ран̣а̄.

аран̃н̃агатасудесако вийа аран̃н̃е гато маггасудесако вийа.

аттана̄ авиниббхутта̄нам̣ дхамма̄нанти авигата̄нам̣ четасика̄нам̣. тесанти тесам̣ четасика̄нам̣ дхамма̄нам̣. сантепи ча тесам̣ четасика̄нам̣ анупа̄ланалаккхан̣а̄димхи видха̄не аттхиккхан̣ейева там̣ тесам̣ па̄летабба̄нам̣ четасика̄нам̣ паваттаккхан̣ейева там̣ джӣвитам̣ те дхамме па̄летаббе четасике анупа̄лети. удакам̣ вийа̄ти йатха̄ удакам̣ аттани уппала̄дӣни анупа̄лети, татха̄ анупа̄ланалаккхан̣а̄димхи видха̄не сантепи тесам̣ аттхиккхан̣ейева анупа̄лети, виджджама̄наккхан̣ева анупа̄летӣти адхиппа̄йо. паччайуппаннепи ча дхамме анупа̄лети, дха̄ти вийа кума̄рам̣ ан̃н̃а̄йа джанитам̣ кума̄рам̣ раккхантӣ дха̄ти вийа, парасса путтам̣ ан̇ка̄дина̄ дха̄ретӣти дха̄ти. сайам̣паваттитадхаммасамбандхенева паваттати аттана̄ паваттитехи дхаммехи сампаваттати. нийа̄мако вийа йатха̄ нийа̄мако екана̄ва̄йа вуттхехи джанехи саха паваттати, бхан̇гато уддхам̣ там̣ джӣвитам̣ на паваттайати, аттано ча абха̄ва̄ т̣хапайитабба̄нам̣ четасика̄нан̃ча абха̄ва̄, бхан̇гаккхан̣е четасике на т̣хапети сайам̣ бхиджджама̄натта̄, ват̣т̣иснехо кхӣйама̄но падӣпасикхам̣ на кароти йатха̄.

соммабха̄вапаччупат̣т̣ха̄ноти мудубха̄вапаччупат̣т̣ха̄но, сӣталабха̄вапаччупат̣т̣ха̄но ва̄.

ка̄йоти четтха ведана̄дайо тайо кхандха̄ ведана̄ккхандхо сан̃н̃а̄ккхандхо сан̇кха̄раккхандхо име кхандха̄ гахита̄.

ниммадданараса̄ти ниммадданакичча̄. ка̄йачитта̄нам̣ авӯпасамата̄уддхачча̄дикилесапат̣ипаккхабхӯта̄ти а̄диггахан̣ена куккуччам̣ гахетаббам̣.

ити абхидхамма̄вата̄рат̣ӣка̄йа

четасиканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

дутийо париччхедо.

3. татийо париччхедо

четасикавибха̄ганиддесаван̣н̣ана̄

89. саббе четасика̄ вутта̄, буддхена̄диччабандхуна̄ йе саббе четасика̄ а̄диччабандхуна̄ буддхена вутта̄, те саббе четасика̄ на̄маса̄ман̃н̃ато на̄масама̄набха̄вена двепан̃н̃а̄сабхаванти те, аноттаппапарийоса̄на̄ двипан̃н̃а̄са бхаванти.

90-92. чатупан̃н̃а̄садха̄ ка̄ме, рӯпе пан̃чадасерита̄ ка̄ме ка̄ма̄вачаре чатупан̃н̃а̄са читта̄ни ӣрита̄. рӯпе рӯпа̄вачаре пан̃чадаса читта̄ни ӣрита̄ бхаванти. два̄даса̄рӯпе арӯпа̄вачаре два̄даса читта̄ни бхаванти. чатта̄лӣса мана̄сава̄ локуттарачитта̄ни чатта̄лӣса бхаванти, екавӣсасатам̣ саббе читтуппа̄да̄ сама̄сато сан̇кхепато екавӣсасатам̣ хоти. етесу тесамуппаттим̣ ито парам̣ етесу майа̄ вуттесу читтесу тесам̣ пхасса̄дӣнам̣ дхамма̄нам̣ уппаттим̣ екам̣ екам̣ уддхаритва̄ читтачетасикесу бхиккхӯнам̣ па̄т̣аваттха̄йа ахам̣ паваккха̄ми десисса̄ми.

93. екаггата̄ читтекаггата̄ манакка̄ро манасика̄ро джӣвитам̣ пхассапан̃чакам̣ ете ат̣т̣ха четасика̄ авиниббхога̄ ан̃н̃аман̃н̃ато авигата̄ екуппа̄да̄ сама̄нуппа̄да̄ сахаккхайа̄ сахавайа̄.

94. пхассо ча ведана̄ сан̃н̃а̄, четана̄ джӣвитиндрийам̣ екаггата̄ манакка̄ро име четасика̄ саббаса̄дха̄ран̣а̄ саббачиттехи са̄дха̄ран̣а̄, саббачитта̄нам̣ са̄дха̄ран̣а̄ ва̄.

95. витакко пан̃чапан̃н̃а̄са-читтесу самудӣрито. ча̄ро чхасат̣т̣хичиттесу витакко та̄ва двипан̃чавин̃н̃а̄н̣аваджджитака̄ма̄вачаресу чева ека̄дасасу пат̣хамаджджха̄начиттесу ча̄ти пан̃чапан̃н̃а̄сачиттесу бхагавата̄ самудӣрито. вича̄ро двипан̃чавин̃н̃а̄н̣аваджджитака̄ма̄вачарачиттесу ека̄дасасу пат̣хамаджджха̄начиттесу ча ека̄дасасу дутийаджджха̄начиттесу ча̄ти чхасат̣т̣хичиттесу джа̄йати. еттха етасмим̣ вачане сам̣сайо наттхи.

96. екапан̃н̃а̄сачиттесу, пӣти тесат̣т̣хийа̄ сукхам̣ пӣтидоманассупеккха̄сахагатака̄йавин̃н̃а̄н̣ачатуттхаджджха̄наваджджитесу екапан̃н̃а̄сачиттесу джа̄йати. сукхам̣ доманассадуккхупеккха̄сахагатаваджджитесу тесат̣т̣хичиттесу джа̄йати. упеккха̄ соманассасукхадуккхасахагатаваджджитесу пан̃чапан̃н̃а̄сачиттесу джа̄йати. дуккхам̣ акусалавипа̄кака̄йавин̃н̃а̄н̣апат̣игхасахагатесу тӣсу читтесу джа̄йати.

97. хоти два̄сат̣т̣хичиттесу, соманассиндрийам̣ пана доманассадуккхасукхупеккха̄сахагатаваджджитесу два̄сат̣т̣хичиттесу джа̄йати. дуккхиндрийам̣ панекасмим̣ акусалавипа̄ке ка̄йавин̃н̃а̄н̣е джа̄йати. татхекамхи сукхиндрийам̣ татха̄ екасмим̣ пун̃н̃апа̄ке ка̄йавин̃н̃а̄н̣е хоти.

98. пан̃чуттарасате читте, вӣрийам̣ а̄ха на̄йако джино пан̃чадва̄ра̄ваджджанадвипан̃чавин̃н̃а̄н̣асампат̣иччханасантӣран̣аваджджите пан̃чуттарасате читте вӣрийам̣ а̄ха катхеси. чатуттарасате читте, сама̄дхиндрийамабрви вичикиччха̄сахагатадвипан̃чавин̃н̃а̄н̣асампат̣иччханасантӣран̣апан̃чадва̄ра̄ваджджанаваджджите чатуттарасате читте сама̄дхиндрийам̣ авоча.

99. сабба̄хетукачитта̄ни, т̣хапетва̄ чекахетуке сабба̄ни ат̣т̣ха̄раса ахетукачитта̄ни екахетукачиттадвайан̃ча т̣хапетва̄ сесасмим̣ екуттарасате читте чхандасса уппаттим̣ уддисе пан̣д̣ито катхеййа.

100. т̣хапетва̄ даса вин̃н̃а̄н̣е чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дике даса вин̃н̃а̄н̣е ча вичикиччха̄йутампи читтам̣ т̣хапетва̄ сесасмим̣ дасуттарасате читте адхимоккхо бхагавата̄ удӣрито.

101-2. саддха̄ сати хирӣ оттаппам̣ алобхо адосо татрамаджджхаттам̣ чха йугал̣а̄ ча ити име екӯнавӣсати дхамма̄ нийата̄ хутва̄ еканавутийа̄ читте джа̄йанти. екӯнавӣсати дхамма̄ ахетукесу ат̣т̣ха̄расасу апун̃н̃есу два̄дасасу акусалесу на джа̄йаре на джа̄йанти.

103. екӯна̄сӣтийа̄ читте, пан̃н̃а̄ джа̄йати саббада̄ пан̃н̃а̄ два̄дасаакусалаат̣т̣ха̄расаахетукамаха̄кусалан̃а̄н̣авиппайуттамаха̄випа̄кан̃а̄н̣авиппайуттамаха̄кирийа̄н̃а̄н̣авиппайуттаваджджите екӯна̄сӣтийа̄ читте джа̄йати. ат̣т̣хавӣсатийа̄ читте, карун̣а̄мудита̄ сийум̣ карун̣а̄мудита̄ ат̣т̣хасу маха̄кусалесу, ат̣т̣хасу маха̄кирийа̄су, рӯпа̄вачарапан̃чамаджджха̄наваджджитесу два̄дасарӯпа̄вачаресу ча̄ти ат̣т̣хавӣсатийа̄ читтесу сийум̣ бхавеййум̣.

104. ка̄ма̄вачарапун̃н̃есу, саббалокуттаресу ча ка̄ма̄вачарамаха̄кусалесу читтесу саббесу локуттаресу ча̄ти саха ат̣т̣хаке чатта̄лӣсавидхе читте виратиттайам̣ хоти.

105. саддха̄ сати хироттаппам̣ алобха̄диттайампи ча йугал̣а̄ни чха ча маджджхаттам̣ карун̣а̄мудита̄пи ча.

106. татха̄ тиссо виратийо саббе те пан̃чавӣсати дхамма̄ маха̄кусалачиттасампайуттаабйа̄катачиттасампайутта̄ти кусалена саббесуйева дхаммесу чхекена виджитан̇ган̣ена пака̄сита̄.

107. ахирӣкам̣ аноттаппам̣, мохо уддхаччамева ча̄ти име чатта̄ро дхамма̄ нийата̄ хутва̄ два̄даса̄пун̃н̃ачиттесуйева два̄дасаакусалачиттесуйева джа̄йаре джа̄йанти.

108-9. лобхо досо ча мохо ча, ма̄но дит̣т̣хи ча сам̣сайо вичикиччха̄ миддхам̣ уддхаччам̣ куккуччам̣ тхинам̣ маччхарийампи ча ахирикам̣ аноттаппам̣ исса̄ ча доманассакам̣ ете дхамма̄ акусала̄ акусалачиттасампайутта̄ екантена махесина̄ виджитан̇ган̣авигатамалена вутта̄.

110. лобхо ат̣т̣хасу лобхамӯлесу читтесу бхагавата̄ ниддит̣т̣хо дассито. дит̣т̣хи чатӯсу дит̣т̣хисампайуттесу читтесу вутта̄. ма̄но дит̣т̣хивиппайуттесу чатӯсу га̄хӯпава̄даппабхинданена вутто. досо двӣсу ева пат̣игхасампайуттесу читтесу муниндена вутто.

111. исса̄маччхеракуккучча̄ двӣсу досамӯлесу читтесу джа̄йанти, но саха саха но джа̄йанти, екекова джа̄йантӣти аттхо. вичикиччха̄ панекасмим̣ вичикиччха̄ пана екасмим̣ вичикиччха̄сахагатачитте джа̄йати. тхинамиддхам̣ пан̃часу сасан̇кха̄рикаакусалачиттесу джа̄йати.

112-3. пхассо ча ведана̄ сан̃н̃а̄, четана̄ джӣвитам̣ мано витакко ча вича̄ро ча пӣти вӣрийам̣ сама̄дхи ча чхандо чева̄дхимоккхо ча манасика̄ро ча чуддаса дхамма̄ кусала̄ ча кусалачетасика̄ ча хонти. акусала̄ чева акусалачетасика̄ чева абйа̄ката̄пи ча абйа̄катачетасика̄ ча хонти.

114. екӯнатим̣сачиттесу, джха̄нам̣ пан̃чан̇гикам̣ матам̣ чатӯсу соманассасахагата̄кусалесу, два̄дасасу соманассасахагатамаха̄кусаламаха̄випа̄камаха̄кирийачиттесу, сукхасантӣран̣ахаситуппа̄дачиттесу, тӣсу рӯпапат̣хамаджджха̄начиттесу, ат̣т̣хасу локуттарапат̣хамаджджха̄начиттесу ча̄ти екӯнатим̣сачиттесу пан̃чан̇гикам̣ пан̃ча̄вайаваджха̄найуттам̣ джха̄нам̣ сугатена матам̣. упеккха̄сахагата̄ни чатта̄ри лобхамӯла̄ни ча две досамӯла̄ни ча две мохамӯла̄ни ча манодха̄туттикан̃ча упеккха̄сахагата̄ тиссо ахетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйо ча два̄дасупеккха̄сахагата̄ни маха̄кусаламаха̄випа̄какирийачитта̄ни тӣн̣и рӯпадутийаджджха̄начитта̄ни ат̣т̣ха локуттарадутийаджджха̄начитта̄ни ча̄ти саттатим̣са читта̄ни чатуджха̄нан̇гайутта̄ни чатуджха̄на̄вайавайутта̄ни ити евам̣ ниддисе катхеййа.

115. ека̄дасавидхам̣ читтам̣, тиван̇гикамудӣритам̣ тӣн̣и рӯпа̄вачарататийаджджха̄начитта̄ни, ат̣т̣халокуттарататийаджджха̄начитта̄ни ча̄ти ека̄дасавидхам̣ читтам̣ тиван̇гикам̣ тиавайаваджха̄найуттам̣, чха рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄напан̃чамаджджха̄начитта̄ни, два̄даса̄рӯпа̄вачарачитта̄ни, сол̣аса локуттарачатуттхаджджха̄напан̃чамаджджха̄начитта̄ни ча̄ти чатутим̣савидхам̣ читтам̣ дуван̇гикам̣ двиавайаваджха̄найуттам̣ удӣритам̣ джинена ӣритам̣.

116. сабха̄вена̄витаккесу, джха̄нан̇га̄ни на уддхаре сабха̄вена пакатийа̄ авитаккесу витаккавирахитесу двипан̃чавин̃н̃а̄н̣есу джха̄нан̇га̄ни джха̄на̄вайава̄ни джино на уддхаре. айаметтха̄дхиппа̄йо – ан̃н̃аттха витакко джха̄начиттена виппахӣно бха̄сито, имесу пана нева джха̄начиттена пахӣна̄, пакатийа̄ витаккавирахита̄ни двипан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ни сабба̄хетукачиттесу магган̇га̄ни магга̄вайава̄ни джино на уддхаре на десеййа.

117. будхо джино двипан̃чавин̃н̃а̄н̣есу манодха̄туттике ча тӣсу сантӣран̣есу ча̄ти сол̣асачиттесу тӣн̣индрийа̄ни ваде катхеййа. екасмим̣ пана чатта̄ри екасмим̣ вичикиччха̄сахагатачитте чатта̄ри индрийа̄ни хонти, ека̄дасасу акусалачиттесу вичикиччха̄йуттачиттаваджджитесу хаситуппа̄де чева вот̣т̣хаббаначитте ча̄ти терасасу читтесу пан̃ча индрийа̄ни будхо бхагава̄ уддхаре уддхареййа.

118. сатта два̄дасачиттесу, индрийа̄ни джинобрви джино буддхо н̃а̄н̣авиппайуттамаха̄кусаламаха̄випа̄камаха̄кирийа̄сан̇кха̄тесу два̄дасачиттесу сатта индрийа̄ни абрви катхеси, екенӯнесу ат̣т̣хева, чатта̄лӣсаманесу ча джино н̃а̄н̣асампайуттамаха̄кусаламаха̄випа̄камаха̄кирийа̄сан̇кха̄тесу два̄дасасу читтесу, пан̃чадасасу рӯпесу, два̄дасасу арӯпесу ча̄ти екенӯнесу чатта̄лӣсаманесу ат̣т̣хева индрийа̄ни абрви.

119. чатта̄лӣса̄йа локуттарачиттесу навакам̣ индрийанавакам̣ на̄йако абрви катхеси. евам̣ индрийайогопи, ведитаббо вибха̄вина̄ евам̣ имина̄ майа̄ вуттаппака̄рена читтесу индрийайого вибха̄вина̄ висесена пан̃н̃ам̣ бха̄ветум̣ пака̄сетум̣ сӣламетасса̄ти вибха̄вӣ, тена ведитаббо.

120. амагган̇га̄ни на̄меттха, ат̣т̣ха̄раса ахетука̄ еттха етесу читтесу ат̣т̣ха̄раса ахетука̄ наттхи магго етесӯти амагган̇га̄ни на̄ма, джха̄нан̇га̄ни на виджджанти, вин̃н̃а̄н̣есу двипан̃часу двипан̃чавин̃н̃а̄н̣есу джха̄нан̇га̄нипи на сам̣виджджанти.

121. екам̣ читтам̣ думагган̇гам̣ екам̣ вичикиччха̄сахагатачиттам̣ думагган̇гам̣ думагга̄вайавам̣, чатӯсу дит̣т̣хивиппайутта̄кусалачиттесу ча двӣсу пат̣игхайуттесу ча уддхаччайуттесу ча̄ти саттасу читтесу ча тимагган̇га̄ни тимагга̄вайава̄ни хонти. чатта̄лӣса̄йачиттесу, магго со чатуран̇гико чатӯсу дит̣т̣хисампайутта̄кусалесу н̃а̄н̣авиппайуттамаха̄кусаламаха̄випа̄камаха̄кирийа̄сан̇кха̄тесу два̄дасасу читтесу ча рӯпа̄вачарадутийататийачатуттхапан̃чамаджджха̄насан̇кха̄тесу два̄дасасу рӯпа̄вачаресу, два̄дасасу арӯпа̄вачаресу ча̄ти чатта̄лӣса̄йа читтесу чатуран̇гико магго чатура̄вайаво магго хоти.

122. пан̃чаддасасу читтесу, магго пан̃чан̇гико мато н̃а̄н̣асампайуттамаха̄кусаламаха̄випа̄камаха̄кирийа̄сан̇кха̄тесу два̄дасасу, тӣсу рӯпапат̣хамаджджха̄начиттесу ча̄ти пан̃чаддасасу читтесу пан̃чан̇гико пан̃ча̄вайаво магго бхагавата̄ мато. дваттим̣сачиттесу магго саттан̇гикопи ча локуттарадутийататийачатуттхапан̃чамаджджха̄насан̇кха̄тесу дваттим̣сачиттесу магго саттан̇гико сатта̄вайаво хоти.

123. магго ат̣т̣хасу читтесу маггапхалавасена ат̣т̣хасу локуттарачиттесу магго ат̣т̣хан̇гико ат̣т̣ха̄вайаво хоти. ити парисама̄пане. ту падапӯран̣е. евам̣ имина̄ майа̄ вуттаппака̄рена саббачиттесу магган̇га̄ни магга̄вайава̄ни дхӣро уддхареййа, десеййа̄ти аттхо.

124. бала̄ни две двичиттесу хаситуппа̄давот̣т̣хаббанасан̇кха̄тесу двӣсу читтесу две бала̄ни хонти. екасмим̣ тӣн̣и дӣпайе екасмим̣ вичикиччха̄йутте тӣн̣и бала̄ни дхӣро дӣпайе пака̄сеййа. вичикиччха̄йуттато сесесу ека̄дасасу акусалесу чатта̄ри бала̄ни хонти. чха два̄дасасу н̃а̄н̣авиппайуттамаха̄кусаламаха̄випа̄камаха̄кирийа̄сан̇кха̄тесу два̄дасасу читтесу чха бала̄ни хонтӣти дхӣро ниддисе катхеййа.

125. екӯна̄сӣтийа̄ сатта н̃а̄н̣асампайуттамаха̄кусаламаха̄випа̄камаха̄кирийа̄сан̇кха̄тесу два̄дасасу ка̄ма̄вачарачиттесу, саттавӣсатийа̄ махаггатачиттесу, чатта̄лӣсалокуттарачиттесу ча̄ти екӯна̄сӣтийа̄ читтесу сатта бала̄ни хонти. сол̣асева̄бала̄ни ту двипан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ни ча тиссо манодха̄туйо ча тӣн̣и сантӣран̣а̄ни ча̄ти сол̣аса ева читта̄ни абала̄ни балавирахита̄ни хонти, евам̣ имина̄ майа̄ вуттаппака̄рена читтам̣ сабалам̣ балена сахагатам̣ абалампи ча балавирахитан̃ча̄пи читтам̣ вин̃н̃еййам̣ дхӣрена виджа̄нитаббам̣.

126. джха̄нан̇гамагган̇габалиндрийа̄ни, читтесу джа̄йанти хи йесу йа̄ни йесу читтесу йа̄ни джха̄нан̇гамагган̇габалаиндрийа̄ни джа̄йанти, майа̄ сама̄сена самуддхаритва̄ асам̣сат̣т̣хам̣ уддхаритва̄ тесу читтесу сабба̄нипи та̄ни джха̄нан̇гамагган̇габалаиндрийа̄ни сама̄сена сан̇кхепена майа̄ буддхадатта̄чарийена вутта̄ни катхита̄ни.

ити абхидхамма̄вата̄рат̣ӣка̄йа

четасикавибха̄ганиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

татийо париччхедо.