8. паччайапариччхедаван̣н̣ана̄
1. ида̄ни йатха̄вуттана̄марӯпадхамма̄нам̣ пат̣иччасамуппа̄дапат̣т̣ха̄нанайавасена паччайе дассетум̣ ‘‘йеса’’нтйа̄ди а̄раддхам̣. йесам̣ паччайехи сан̇кхататта̄ сан̇кхата̄нам̣ паччайуппаннадхамма̄нам̣ йе паччайадхамма̄ йатха̄ йена̄ка̄рена паччайа̄ т̣хитийа̄, уппаттийа̄ ча упака̄рака̄, там̣ вибха̄гам̣ тесам̣ паччайуппанна̄нам̣, тесам̣ паччайа̄нам̣, тасса ча паччайа̄ка̄расса пабхедам̣ иха имасмим̣ самуччайасан̇гаха̄нантаре т̣ха̄не йатха̄рахам̣ там̣там̣паччайуппаннадхамме сати там̣там̣паччайа̄нам̣ там̣там̣паччайабха̄ва̄ка̄ра̄нурӯпам̣ ида̄ни паваккха̄мӣти йоджана̄.
2. таттха паччайаса̄маггим̣ пат̣ичча самам̣ гантва̄ пхала̄нам̣ уппа̄до етасма̄ти пат̣иччасамуппа̄до, паччайа̄ка̄ро. на̄наппака̄ра̄ни т̣ха̄на̄ни паччайа̄ еттха̄тйа̄дина̄ пат̣т̣ха̄нам̣, анантанайасамантапат̣т̣ха̄намаха̄пакаран̣ам̣, таттха деситанайо пат̣т̣ха̄нанайо.
3. таттха̄ти тесу двӣсу найесу. тасса паччайадхаммасса бха̄вена бхаванасӣласса бха̄во таббха̄вабха̄вӣбха̄во, сойева а̄ка̄раматтам̣, тена упалаккхито таббха̄вабха̄вӣбха̄ва̄ка̄раматтопалаккхито. етенева тадабха̄ва̄бха̄ва̄ка̄раматтопалаккхитата̄пи аттхато дассита̄ хоти. анвайабйатирекавасена хи паччайалаккхан̣ам̣ дассетаббам̣. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘имасмим̣ сати идам̣ хоти, имассуппа̄да̄ идамуппаджджати. имасмим̣ асати идам̣ на хоти, имасса ниродха̄ идам̣ нируджджхатӣ’’ти (ма. ни. 1.404, 406; сам̣. ни. 2.21; уда̄. 1, 2). пат̣ичча пхалам̣ ети етасма̄ти паччайо. тит̣т̣хати пхалам̣ еттха тада̄йаттавуттита̄йа̄ти т̣хити, а̄хачча висесетва̄ паватта̄ паччайасан̇кха̄та̄ т̣хити а̄хаччапаччайат̣т̣хити. пат̣иччасамуппа̄данайо хи таббха̄вабха̄вӣбха̄ва̄ка̄раматтам̣ упа̄да̄йа паваттатта̄ хета̄дипаччайанийамависесам̣ анапеккхитва̄ ависесатова паваттати, айам̣ пана хета̄дитам̣там̣паччайа̄нам̣ тасса тасса дхаммантарасса там̣там̣паччайабха̄васа̄маттхийа̄ка̄рависесам̣ упа̄да̄йа висесетва̄ паваттоти а̄хаччапаччайат̣т̣хитима̄раббха павуччатӣти. кечи пана ‘‘а̄хачча кан̣т̣хата̄луа̄дӣсу пахаритва̄ вутта̄ т̣хити а̄хаччапаччайат̣т̣хитӣ’’ти ван̣н̣енти. там̣ пана саванаматтенева тесам̣ авахаситаббавачанатам̣ пака̄сети. на хи пат̣иччасамуппа̄данайо, ан̃н̃о ва̄ кочи найо кан̣т̣хата̄луа̄дӣсу ана̄хачча десетум̣ сакка̄ти. вомиссетва̄ти пат̣т̣ха̄нанайампи пат̣иччасамуппа̄дейева паккхипитва̄ таббха̄вабха̄вӣбха̄вена хета̄дипаччайавасена ча миссетва̄ а̄чарийа̄ сан̇гахака̄ра̄дайо папан̃ченти виттха̄ренти, майам̣ пана висум̣ висум̣йева дассайисса̄ма̄тйадхиппа̄йо.
пат̣иччасамуппа̄данайаван̣н̣ана̄
4. на виджа̄на̄тӣти авиджджа̄, авиндийам̣ ва̄ ка̄йадуччарита̄дим̣ виндати пат̣илабхати, виндийам̣ ва̄ ка̄йасучарита̄дим̣ на виндати, ведитаббам̣ ва̄ чатусачча̄дикам̣ на видитам̣ кароти, авиджджама̄не ва̄ джава̄пети, виджджама̄не ва̄ на джава̄петӣти авиджджа̄, чатӯсу арийасаччесу пуббанта̄дӣсу чатӯсу ан̃н̃а̄н̣ассетам̣ на̄мам̣. авиджджа̄ ева паччайо авиджджа̄паччайо. тато авиджджа̄паччайа̄ сан̇кхатамабхисан̇кхаронтӣти сан̇кха̄ра̄, кусала̄кусалакамма̄ни. те тивидха̄ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄роти. таттхака̄марӯпа̄вачара̄ тераса кусалачетана̄ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро, два̄даса акусалачетана̄ апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро, чатассо а̄руппачетана̄ а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄роти евамета̄ екӯнатим̣са четана̄ сан̇кха̄ра̄ на̄ма. пат̣исандхивасена екӯнавӣсативидхам̣, паваттивасена дваттим̣савидхам̣ випа̄качиттам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄ма. на̄ман̃ча рӯпан̃ча на̄марӯпам̣. таттха на̄мам̣ идха ведана̄диккхандхаттайам̣, рӯпам̣ пана бхӯтупа̄да̄йабхедато дувидхам̣ каммасамут̣т̣ха̄нарӯпам̣, тадубхайампи идха пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асахагатанти дат̣т̣хаббам̣. на̄марӯпапаччайа̄ти еттха на̄ман̃ча рӯпан̃ча на̄марӯпан̃ча на̄марӯпанти сарӯпекасесо ведитаббо. чаккха̄дӣни чха аджджхаттика̄йатана̄ни, кесан̃чи матена рӯпа̄дӣни чха ба̄хира̄йатана̄нипи ва̄ а̄йатанам̣ на̄ма. чха а̄йатана̄ни ча чхат̣т̣ха̄йатанан̃ча сал̣а̄йатанам̣. чаккхусампхасса̄дивасена чхадва̄рико пхассо пхассо на̄ма. сукхадуккхупеккха̄васена тивидха̄ ведана̄.
ка̄матан̣ха̄ бхаватан̣ха̄ вибхаватан̣ха̄ти тивидха̄ тан̣ха̄. чхал̣а̄рамман̣а̄дивасена пана ат̣т̣хасатаппабхеда̄ хонти ка̄мупа̄да̄на̄дивасена чатта̄ри упа̄да̄на̄ни. еттха ча дуббала̄ тан̣ха̄ тан̣ха̄ на̄ма, балаватӣ упа̄да̄нам̣. асампаттависайапаттхана̄ ва̄ тан̣ха̄ тамаси чора̄нам̣ хаттхаппаса̄ран̣ам̣ вийа, сампаттависайаггахан̣ам̣ упа̄да̄нам̣ чора̄нам̣ хаттхаппаттасса гахан̣ам̣ вийа. аппиччхата̄пат̣ипаккха̄ тан̣ха̄, сантосаппат̣ипаккхам̣ упа̄да̄нам̣. парийесанадуккхамӯлам̣ тан̣ха̄, а̄раккхадуккхамӯлам̣ упа̄да̄нанти айаметесам̣ висесо. каммабхаво упапаттибхавоти дувидхо бхаво. таттха пат̣хамо бхавати етасма̄ пхаланти бхаво, со ка̄ма̄вачаракусала̄кусала̄дивасена екӯнатим̣савидхо. дутийо пана бхаватӣти бхаво, со ка̄мабхава̄дивасена нававидхо. упа̄да̄напаччайа̄ бхавоти четтха упапаттибхавопи адхиппето. бхавапаччайа̄ джа̄тӣти каммабхавова. со хи джа̄тийа̄ паччайо хоти, на итаро. со хи пат̣хама̄бхиниббаттаккхандхасабха̄во джа̄тийева, на ча тадева тасса ка̄ран̣ам̣ йуттам̣. тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ там̣там̣гатиа̄дӣсу аттабха̄вапат̣ила̄бхо джа̄ти. татха̄ниббаттасса ча аттабха̄васса пура̄н̣абха̄во джара̄. етассева екабхавапариччхиннасса парийоса̄нам̣ маран̣ам̣. н̃а̄тибйасана̄дӣхи пхут̣т̣хасса читтасанта̄по соко. тассева вачӣпала̄по паридево. ка̄йикадуккхаведана̄ дуккхам̣. ма̄насикадуккхаведана̄ доманассам̣. н̃а̄тибйасана̄дӣхи пхут̣т̣хасса адхиматтачетодуккхаппабха̄вито бхусо а̄йа̄со упа̄йа̄со.
еттха ча сатипи ваттха̄рамман̣а̄дике паччайантаре авиджджа̄диекекапаччайаггахан̣ам̣ падха̄набха̄вато, па̄кат̣абха̄вато ча̄ти дат̣т̣хаббам̣. еттха ча авиджджа̄нусайитейева санта̄не сан̇кха̄ра̄нам̣ випа̄кадхаммабха̄вена паваттанато авиджджа̄паччайа̄сан̇кха̄ра̄самбхаванти, вин̃н̃а̄н̣ан̃ча сан̇кха̄раджанитам̣ хутва̄ бхавантаре патит̣т̣ха̄ти. на хи джанака̄бха̄ве тассуппатти сийа̄, тасма̄ сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣. на̄марӯпан̃ча пуббан̇гама̄дхит̣т̣ха̄набхӯтавин̃н̃а̄н̣упаттхаддхам̣ пат̣исандхипаваттӣсу патит̣т̣хахатӣти вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄на̄марӯпам̣, сал̣а̄йатанан̃ча на̄марӯпаниссайамева чхаббидхапхассасса два̄рабха̄вена йатха̄рахам̣ паваттати, но ан̃н̃атха̄ти на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанам̣. пхассо ча сал̣а̄йатанасамбхавейева а̄рамман̣ам̣ пхусати. на хи два̄ра̄бха̄ве тассуппатти сийа̄ти сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассо. ит̣т̣ха̄нит̣т̣хамаджджхаттан̃ча а̄рамман̣ам̣ пхусантойева веданам̣ ведайати, но ан̃н̃атха̄ти пхассапаччайа̄ ведана̄. веданӣйесу ча дхаммесу асса̄да̄нупассино ведана̄хетука̄ тан̣ха̄ самут̣т̣ха̄тӣти ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄. тан̣ха̄синехапипа̄сита̄йева ча упа̄да̄нийесу дхаммесу упа̄да̄йа дал̣хабха̄ва̄йа сам̣ваттанти. тан̣ха̄йа хи рӯпа̄дӣни асса̄детва̄ асса̄детва̄ ка̄месу па̄табйатам̣ а̄паджджантӣти тан̣ха̄ ка̄мупа̄да̄насса паччайо. татха̄ рӯпа̄дибхедегадхито ‘‘наттхи динна’’нтйа̄дина̄ миччха̄дассанам̣ сам̣са̄рато муччитука̄мо асуддхимагге суддхимаггапара̄ма̄сам̣ кхандхесу аттаттанийага̄хабхӯтам̣ аттава̄дадассанадвайан̃ча ган̣ха̄ти, тасма̄ дит̣т̣хупа̄да̄дӣнампи паччайоти тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣. йатха̄рахам̣ сампайога̄нусайавасена упа̄да̄напатит̣т̣хита̄йева сатта̄ камма̄йӯхана̄йа сам̣ваттантӣти упа̄да̄нам̣ бхавасса паччайо. упапаттибхавасан̇кха̄та̄ ча джа̄ти каммабхавахетука̄йева. бӣджато ан̇куро вийа таттха таттха самупалаббхатӣти бхаво джа̄тийа̄ паччайо на̄ма. сати ча джа̄тийа̄ ева джара̄маран̣асамбхаво. на хи аджа̄та̄нам̣ джара̄маран̣асамбхаво хотӣти джа̄ти джара̄маран̣а̄нам̣ паччайоти еваметесам̣ таббха̄вабха̄вӣбха̄во дат̣т̣хаббо.
еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хотӣти йатха̄вуттена паччайапарампаравидхина̄, на пана иссаранимма̄на̄дӣхи етасса ват̣т̣асан̇кха̄тасса кеваласса сукха̄дӣхи асаммиссасса, сакаласса ва̄ дуккхаккхандхасса дуккхара̄сисса на сукхасубха̄дӣнам̣ самудайо ниббатти хоти. еттха имасмим̣ паччайасан̇гаха̄дхика̄ре.
5. атати сататам̣ гаччхати паваттатӣти аддха̄, ка̄ло.
6. авиджджа̄сан̇кха̄ра̄ атӣто аддха̄ атӣтабхавапарийа̄паннахетӯнамеветтха адхиппетатта̄, аддха̄ггахан̣ена ча авиджджа̄дӣнам̣ дхамма̄намева гахан̣ам̣ таббинимуттасса кассачи ка̄ласса анупалаббханато. нируддха̄нуппа̄да̄ ева хи дхамма̄ атӣта̄на̄гатака̄лавасена уппа̄да̄диккхан̣аттайапарийа̄панна̄ ча паччуппаннака̄лавасена вохарӣйанти. джа̄тиджара̄маран̣ам̣ ана̄гато аддха̄ паччуппаннахетуто ана̄гате ниббаттанато. маджджхе паччуппанно аддха̄ атӣтахетуто идха ниббаттанакапхаласабха̄ватта̄, ана̄гатапхаласса идха хетусабха̄ватта̄ ча маджджхе вин̃н̃а̄н̣а̄дӣни ат̣т̣хан̇га̄ни паччуппанно аддха̄.
8. нану сокапаридева̄дайопи ан̇габха̄вена ваттабба̄ти а̄ха ‘‘сока̄дивачана’’нтйа̄ди. сока̄дивачанам̣ джа̄тийа̄ ниссандасса амукхйапхаламаттасса нидассанам̣, на пана висум̣ ан̇гадассанантйаттхо.
9. тан̣хупа̄да̄набхава̄пи гахита̄ хонтӣти килесабха̄васа̄ман̃н̃ато авиджджа̄ггахан̣ена тан̣хупа̄да̄на̄ни, каммабхаваса̄ман̃н̃ато сан̇кха̄раггахан̣ена каммабхаво гахито. татха̄ тан̣хупа̄да̄набхаваггахан̣ена ча авиджджа̄сан̇кха̄ра̄ гахита̄ти самбандхо. еттха̄пи вуттанайена тесам̣ гахан̣ена тесам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо, вин̃н̃а̄н̣ана̄марӯпасал̣а̄йатанапхассаведана̄нам̣ джа̄тиджара̄бхан̇га̄ва джа̄тиджара̄маран̣анти ча вутта̄ти а̄ха ‘‘джа̄тиджара̄маран̣аггахан̣ена̄’’тйа̄ди.
10. атӣте хетаво пан̃ча̄ти сарӯпато вутта̄нам̣ двиннам̣ авиджджа̄сан̇кха̄ра̄нам̣, сан̇гахавасена гахита̄нам̣ тин̣н̣ам̣ тан̣хупа̄да̄набхава̄нан̃ча васена паччуппаннапхаласса паччайа̄ атӣтабхаве ниббатта̄ хетаво пан̃ча, ида̄ни пхалапан̃чаканти атӣтахетупаччайа̄ идха паччуппанне ниббаттам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄дипхалапан̃чакам̣. ида̄ни хетаво пан̃ча̄ти сарӯпато вутта̄нам̣ тан̣ха̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣, сан̇гахато ладдха̄нам̣ авиджджа̄сан̇кха̄ра̄нам̣ двиннан̃ча васена а̄йатим̣ пхаласса паччайа̄ ида̄ни хетаво пан̃ча. а̄йатим̣ пхалапан̃чаканти джа̄тиджара̄маран̣аггахан̣ена вуттам̣ паччуппаннахетупаччайа̄ ана̄гате ниббаттанакавин̃н̃а̄н̣а̄дипхалапан̃чаканти евам̣ вӣсати атӣта̄дӣсу таттха таттха а̄кирийантӣти а̄ка̄ра̄.
атӣтахетӯнам̣, ида̄ни пхалапан̃чакасса ча антара̄ еко сандхи, ида̄ни пхалапан̃чакасса, ида̄ни хетӯнан̃ча антара̄ еко, ида̄ни хетӯнам̣, а̄йатим̣ пхаласса ча антара̄ екоти евам̣ тисандхи. вуттан̃хетам̣ – ‘‘сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣а̄намантара̄ еко, ведана̄тан̣ха̄намантара̄ еко, бхаваджа̄тӣнамантара̄ еко сандхӣ’’ти. еттха хи хетутопхаласса авиччхедаппаваттибха̄вато хетупхаласамбандхабхӯто пат̣хамо сандхи, татха̄ татийо, дутийо пана пхалато хетуно авиччхедаппаваттибха̄вато пхалахетусамбандхабхӯто. пхалабхӯтопи хи дхаммо ан̃н̃асса хетусабха̄васса дхаммасса паччайоти. сан̇кхипӣйанти еттха авиджджа̄дайо, вин̃н̃а̄н̣а̄дайо ча̄ти сан̇кхепо, атӣтахету, етарахи випа̄ко, етарахи хету а̄йатим̣ випа̄коти чатта̄ро сан̇кхепа̄ти чатусан̇кхепа̄.
11. каммабхавасан̇кха̄то бхавекадесоти еттха а̄йатим̣ пат̣исандхийа̄ паччайачетана̄ бхаво на̄ма, пуримакаммабхавасмим̣ идха пат̣исандхийа̄ паччайачетана̄ сан̇кха̄ра̄ти ведитабба̄. авасеса̄ ча̄ти вин̃н̃а̄н̣а̄дипан̃чакаджа̄тиджара̄маран̣авасена саттавидха̄ паччуппаннапхалавасена вуттадхамма̄. упапаттибхавасан̇кха̄то бхавекадесоти пана ана̄гатапарийа̄панна̄ ведитабба̄. бхава-саддена каммабхавассапи вуччама̄натта̄ бхавекадеса-саддо вутто.
12. пуббантасса авиджджа̄ мӯлам̣. апарантасса тан̣ха̄ мӯланти а̄ха авиджджа̄тан̣ха̄васена две мӯла̄нӣ’’ти.
13. тесамева авиджджа̄тан̣ха̄сан̇кха̄та̄нам̣ ват̣т̣амӯла̄нам̣ ниродхена ануппа̄дадхаммата̄паттийа̄ саччаппат̣иведхато сиддха̄йа аппаваттийа̄ ват̣т̣ам̣ нируджджхати. абхин̣хасо абхиккхан̣ам̣ джара̄маран̣асан̇кха̄та̄йа муччха̄йа пӣл̣ита̄нам̣ сатта̄нам̣ сока̄дисамаппита̄нам̣ ка̄ма̄сава̄диа̄сава̄нам̣ самуппа̄дато пуна авиджджа̄ ча паваттати. ‘‘а̄савасамудайа̄ авиджджа̄самудайо’’ти (ма. ни. 1.103) хи вуттам̣. етена авиджджа̄йапи паччайо дассито хоти, итаратха̄ пат̣иччасамуппа̄дачаккам̣ абаддхам̣ сийа̄ти. иччевам̣ вуттанайена а̄баддхам̣ авиччхиннам̣ ана̄дикам̣ а̄дирахитам̣ тибхӯмакапарийа̄паннатта̄ тебхӯмакам̣ килесакаммавипа̄кавасена тиват̣т̣абхӯтам̣ пат̣иччасамуппа̄доти пат̣т̣хапеси пан̃н̃апеси маха̄муни самма̄самбуддхо.
пат̣иччасамуппа̄данайаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пат̣т̣ха̄нанайаван̣н̣ана̄
14. евам̣ пат̣иччасамуппа̄данайам̣ вибха̄гато дассетва̄ ида̄ни пат̣т̣ха̄нанайам̣ дассетум̣ ‘‘хетупаччайо’’тйа̄ди вуттам̣. таттха хиноти патит̣т̣ха̄ти етена̄ти хету. анекаттхатта̄ дха̄тусадда̄нам̣ хи-саддо идха патит̣т̣хаттхоти дат̣т̣хаббо. хиноти ва̄ етена камманида̄набхӯтена уддхам̣ оджам̣ абхихарантена мӯлена вийа па̄дапо таппаччайам̣ пхалам̣ гаччхати паваттати вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ а̄паджджатӣти хету. хету ча со паччайо ча̄ти хетупаччайо. хету хутва̄ паччайо, хетубха̄вена паччайоти вуттам̣ хоти. мӯлат̣т̣хена хету, упака̄рат̣т̣хена паччайоти сан̇кхепато мӯлат̣т̣хена упака̄рако дхаммо хетупаччайо. со пана паватте читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣, пат̣исандхийам̣ каммасамут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ убхайаттха сампайутта̄нам̣ на̄мадхамма̄нан̃ча руккхасса мӯла̄ни вийа суппатит̣т̣хитабха̄васа̄дханасан̇кха̄тамӯлат̣т̣хена упака̄рака̄ чха дхамма̄ти дат̣т̣хаббам̣.
а̄ламбӣйати дуббалена вийа дан̣д̣а̄дикам̣ читтачетасикехи гайхатӣти а̄рамман̣ам̣. читтачетасика̄ хи йам̣ йам̣ дхаммам̣ а̄раббха паваттанти, те те дхамма̄ тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ а̄рамман̣апаччайо на̄ма. на хи со дхаммо аттхи, йо читтачетасика̄нам̣ а̄рамман̣апаччайабха̄вам̣ на гаччхеййа. атта̄дхӣнаппаваттӣнам̣ патибхӯто паччайо адхипатипаччайо.
на виджджати паччайуппаннена саха антарам̣ етасса паччайасса̄ти анантарапаччайо. сан̣т̣ха̄на̄бха̄вена сут̣т̣ху анантарапаччайо саманантарапаччайо. аттано аттано анантарам̣ анурӯпачиттуппа̄даджананасаматтхо пуримапуриманируддхо дхаммо ‘‘анантарапаччайо’’, ‘‘саманантарапаччайо’’ти ча вуччати. бйан̃джанаматтенева хи несам̣ висесо. аттхато пана убхайампи саманантаранируддхассева̄дхивачанам̣. на хи тесам̣ аттхато бхедо упалаббхати. йам̣ пана кечи ваданти ‘‘аттха̄нантарата̄йа анантарапаччайо, ка̄ла̄нантарата̄йа саманантарапаччайо’’ти, там̣ ‘‘ниродха̄ вут̣т̣хахантасса невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ пхаласама̄паттийа̄ саманантарапаччайена паччайо’’тйа̄дӣхи (пат̣т̣ха̄. 1.1.417) вируджджхати. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ хи сатта̄ха̄дика̄лам̣ нируддхам̣ пхаласама̄паттийа̄ саманантарапаччайо, тасма̄ абхинивесам̣ акатва̄ бйан̃джанаматтатоветтха на̄на̄каран̣ам̣ паччетаббам̣, на аттхато. пуббадхамманиродхасса хи паччха̄джа̄тадхаммуппа̄данасса ча антара̄бха̄вена уппа̄данасаматтхата̄йа ниродхо анантарапаччайата̄, ‘‘идамито уддхам̣, идам̣ хет̣т̣ха̄, идам̣ самантато’’ти аттана̄ екаттам̣ упанетва̄ вийа сут̣т̣ху анантарабха̄вена уппа̄детум̣ саматтхам̣ хутва̄ ниродхо саманантарапаччайата̄ти евам̣ бйан̃джанаматтатова бхедо. ниродхапаччайассапи хи невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасса асан̃н̃уппаттийа̄ пуримасса ча чутичиттасса ка̄лантарепи уппаджджанта̄нам̣ пхалапат̣исандхӣнам̣ антара̄ сама̄наджа̄тийена арӯпадхаммена бйавадха̄на̄бха̄вато бхиннаджа̄тика̄нан̃ча рӯпадхамма̄нам̣ бйавадха̄накаран̣е асаматтхата̄йа нирантаруппа̄дане екаттам̣ упанетва̄ вийа уппа̄дане ча саматтхата̄ аттхӣти тесампи анантарасаманантарапаччайата̄ лаббхати, тасма̄ дхаммато ависесепи татха̄ татха̄ буджджханака̄нам̣ венеййа̄нам̣ васена упасаггаттхависесаматтатова бхедо паччетабботи.
аттано ануппаттийа̄ сахуппанна̄нампи ануппаттито пака̄сасса падӣпо вийа сахуппанна̄нам̣ сахуппа̄дабха̄вена паччайо сахаджа̄тапаччайо, арӯпино чатуккхандха̄, чатта̄ро маха̄бхӯта̄, пат̣исандхиккхан̣е ваттхувипа̄ка̄ ча дхамма̄.
ан̃н̃аман̃н̃ам̣ упаттхамбхайама̄нам̣ тидан̣д̣ам̣ вийа аттано упака̄ракадхамма̄нам̣ упаттхамбхакабха̄вена паччайо ан̃н̃аман̃н̃апаччайо. ан̃н̃аман̃н̃ата̄васенева ча упака̄раката̄ ан̃н̃аман̃н̃апаччайата̄, на сахаджа̄таматтена̄ти айаметесам̣ двиннам̣ висесо. татха̄ хи сахаджа̄тапаччайабха̄вӣйева кочи ан̃н̃аман̃н̃апаччайо на хоти читтаджарӯпа̄нам̣ сахаджа̄тапаччайабха̄вино на̄масса упа̄да̄рӯпа̄нам̣ сахаджа̄тапаччайабха̄вӣнам̣ маха̄бхӯта̄нан̃ча ан̃н̃аман̃н̃апаччайабха̄васса ануддхат̣атта̄. йади хи сахаджа̄табха̄венева аттано упака̄рака̄нам̣ упака̄раката̄ ан̃н̃аман̃н̃апаччайата̄ сийа̄, тада̄ сахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃апаччайехи сама̄нехи бхавитаббанти.
читтакаммасса пат̣о вийа сахаджа̄тана̄марӯпа̄нам̣ ниссайабхӯта̄ чатуккхандха̄, тарупаббата̄дӣнам̣ патхавӣ вийа а̄дха̄ран̣атойева сахаджа̄тарӯпасаттавин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣ йатха̄ккамам̣ ниссайа̄ бхӯтарӯпам̣, ваттху ча̄ти име ниссайапаччайо на̄ма ниссӣйати нисситакехӣти катва̄, балавабха̄вена ниссайо паччайо упаниссайапаччайо упа-саддасса атисайаджотакатта̄, тасса пана бхедам̣ ваккхати.
чха ваттхӯни, чха а̄рамман̣а̄ни ча̄ти име паччайуппаннато пат̣хамам̣ уппаджджитва̄ паваттама̄набха̄вена упака̄рако пуреджа̄тапаччайо. паччха̄джа̄тапаччайе асати санта̄нат̣т̣хитихетубха̄вам̣ а̄гаччхантасса ка̄йасса упаттхамбханабха̄вена упака̄рака̄ паччха̄джа̄та̄ читтачетасика̄ дхамма̄ паччха̄джа̄тапаччайо. со гиджджхапотакасарӣра̄нам̣ а̄ха̄ра̄са̄ четана̄ вийа дат̣т̣хаббо.
пуримапуримапаричитагантхо вийа уттарауттарагантхасса кусала̄дибха̄вена аттасадисасса пагун̣абалавабха̄вависит̣т̣хааттасама̄наджа̄тийата̄га̄хан̣ам̣ а̄севанам̣, тена паччайа̄ саджа̄тийадхамма̄нам̣ саджа̄тийадхамма̄ва а̄севанапаччайо. бхиннаджа̄тика̄ хи бхиннаджа̄тикехи а̄севанапагун̣ена пагун̣абалавабха̄вависит̣т̣хам̣ кусала̄дибха̄васан̇кха̄там̣ аттано гатим̣ га̄ха̄петум̣ на сакконти, на ча сайам̣ тато ган̣ханти, те пана анантара̄тӣта̄ни локийакусала̄кусала̄ни чева ана̄ваджджанакирийаджавана̄ни ча̄ти дат̣т̣хаббам̣. читтаппайогасан̇кха̄такирийа̄бха̄вена сахаджа̄та̄нам̣ на̄на̄ккхан̣ика̄нам̣ випа̄ка̄нам̣, кат̣атта̄рӯпа̄нан̃ча упака̄рика̄ четана̄ каммапаччайо.
аттано нирусса̄хасантабха̄вена сахаджа̄тана̄марӯпа̄нам̣ нирусса̄хасантабха̄ва̄йа упака̄рака̄ випа̄качиттачетасика̄ випа̄капаччайо. те хи пайогена аса̄дхетаббата̄йа каммасса кат̣атта̄ ниппхаджджама̄наматтато нирусса̄хасантабха̄ва̄ хонти, на килесавӯпасамасантабха̄ва̄. татха̄ сантабха̄ватойева хи бхаван̇га̄дайо дуббин̃н̃еййа̄. абхинипа̄тасампат̣иччханасантӣран̣аматта̄ пана випа̄ка̄ дуббин̃н̃еййа̄ва. джаванаппаваттийа̄ва несам̣ рӯпа̄диггахитата̄ вин̃н̃а̄йати.
рӯпа̄рӯпа̄нам̣ упаттхамбхакаттена упака̄рака̄ чатта̄ро а̄ха̄ра̄ а̄ха̄рапаччайо. сатипи хи джанакабха̄ве упаттхамбхакаттамева а̄ха̄расса падха̄накиччам̣. джанайантопи а̄ха̄ро авиччхедавасена упаттхамбхенто ва джанетӣти упаттхамбхакабха̄во ва а̄ха̄рабха̄во. тесу тесу киччесу паччайуппаннадхаммехи атта̄нам̣ ануватта̄панасан̇кха̄та̄дхипатийат̣т̣хена паччайо индрийапаччайо.
а̄рамман̣ӯпаниджджха̄налаккхан̣ӯпаниджджха̄навасена упагантва̄ а̄рамман̣аниджджха̄нака̄ витакка̄дайо джха̄напаччайо. сугатито пун̃н̃ато, дуггахито па̄пато ва̄ ниййа̄нат̣т̣хена упака̄рака̄ самма̄дит̣т̣ха̄дайо маггапаччайо.
параматтхато бхинна̄пи екӣбха̄вагата̄ вийа екуппа̄да̄дибха̄васан̇кха̄тасампайогалаккхан̣ена упака̄рака̄ на̄мадхамма̄ ва сампайуттапаччайо. ан̃н̃аман̃н̃асамбандхата̄йа йутта̄пи сама̄на̄ виппайуттабха̄вена висам̣сат̣т̣хата̄йа на̄наттупагаманена упака̄рака̄ ваттхучиттачетасика̄ виппайуттапаччайо.
паччуппаннасабха̄васан̇кха̄тена аттхибха̄вена та̄дисассева дхаммасса упаттхамбхакаттена упака̄рака̄ ‘‘сахаджа̄там̣ пуреджа̄та’’нтйа̄дина̄ ваккхама̄надхамма̄ аттхипаччайо. сатипи хи джанакатте т̣хитийам̣йева са̄тисайо аттхипаччайа̄нам̣ бйа̄па̄роти упаттхамбхаката̄ва тесам̣ гахита̄. екасмим̣ пхасса̄дисамуда̄йе паваттама̄не дутийасса абха̄вато аттано т̣хитийа̄ ока̄сам̣ алабханта̄нам̣ анантарамуппаджджама̄накачиттачетасика̄нам̣ ока̄сада̄навасена упака̄рака̄ анантаранируддха̄ читтачетасика̄ наттхипаччайо.
аттано сабха̄ва̄вигаманена аппаваттама̄на̄нам̣ вигатабха̄вена упака̄рака̄йева дхамма̄ вигатапаччайо. ниродха̄нупагаманавасена упака̄рака̄ аттхипаччайа̄ ва авигатапаччайо. сасабха̄вата̄маттена упака̄раката̄ аттхипаччайата̄, ниродха̄нупагаманавасена упака̄раката̄ авигатапаччайата̄ти паччайата̄висесо несам̣ дхамма̄висесепи дат̣т̣хаббо. дхамма̄нан̃хи саматтхата̄висесам̣ сабба̄ка̄рена н̃атва̄ бхагавата̄ чатувӣсатипаччайа̄ десита̄ти бхагавати саддха̄йа ‘‘евам̣ висеса̄ ете дхамма̄’’ти сутамайан̃а̄н̣ам̣ уппа̄детва̄ чинта̄бха̄вана̄майан̃а̄н̣ехи тадабхисамайа̄йа його каран̣ӣйо. ависесепи хи дхаммаса̄маггийасса татха̄ татха̄ винетаббапуггала̄нам̣ васена хет̣т̣ха̄ вуттопи паччайо пуна пака̄рантена вуччати ахетукадукам̣ ватва̄пи хетувиппайуттадукам̣ вийа̄ти дат̣т̣хаббам̣.
15. на̄мам̣ чатуккхандхасан̇кха̄там̣ на̄мам̣ та̄дисассева на̄масса чхадха̄ чхаха̄ка̄рехи паччайо хоти, тадева на̄марӯпӣнам̣ самудита̄нам̣ пан̃чадха̄ паччайо хоти, рӯпасса пуна бхӯтупа̄да̄йабхедасса екадха̄ паччайо хоти, рӯпан̃ча на̄масса екадха̄ паччайо, пан̃н̃аттина̄марӯпа̄ни на̄масса двидха̄ двиппака̄ра̄ паччайа̄ хонти, двайам̣ пана на̄марӯпадвайам̣ самудитам̣ двайасса та̄дисассева на̄марӯпадвайасса навадха̄ паччайо чети евам̣ паччайа̄ чхаббидха̄ т̣хита̄.
16. випа̄кабйа̄катам̣ каммавасена випа̄кабха̄ваппаттам̣ каммавегаккхиттапатитам̣ вийа хутва̄ паваттама̄нам̣ аттано сабха̄вам̣ га̄хетва̄ парибха̄ветва̄ нева ан̃н̃ам̣ паваттети, на ча пуримавипа̄ка̄нубха̄вам̣ гахетва̄ уппаджджати. ‘‘на маггапаччайа̄ а̄севане ека’’нти (пат̣т̣ха̄. 1.1.221) вачанато ча ахетукакирийесу хаситуппа̄дассева а̄севаната̄уддхаран̣ена а̄ваджджанадвайам̣ а̄севанапаччайо на хоти, тасма̄ джавана̄нева а̄севанапаччайабха̄вам̣ гаччхантӣти а̄ха ‘‘пурима̄ни джавана̄нӣ’’тйа̄ди. ависесавачанепеттха локийакусала̄кусала̄бйа̄катаджавана̄нева дат̣т̣хабба̄ни локуттараджавана̄нам̣ а̄севанабха̄васса ануддхат̣атта̄.
еван̃ча катва̄ вуттам̣ пат̣т̣ха̄нат̣т̣хакатха̄йам̣ (пат̣т̣ха̄. ат̣т̣ха. 1.12) ‘‘локуттаро пана а̄севанапаччайо на̄ма наттхӣ’’ти. таттха хи кусалам̣ бхиннаджа̄тикасса пуречаратта̄ на тена а̄севанагун̣ам̣ ган̣ха̄пети, пхалачитта̄ни ча джаванавасена уппаджджама̄на̄нипи випа̄ка̄бйа̄кате вуттанайена а̄севанам̣ на ган̣ханти, на ча ан̃н̃ам̣ га̄ха̄пенти. йампи ‘‘а̄севанавинимуттам̣ джаванам̣ наттхӣ’’ти а̄чарийадхаммапа̄латтхерена вуттам̣, тампи йебхуййавасена вуттанти вин̃н̃а̄йати. итаратха̄ а̄чарийасса асамапеккхита̄бхидха̄йакаттаппасан̇го сийа̄. магго пана готрабхуто а̄севанам̣ на ган̣ха̄тӣти наттхи бхӯмиа̄дивасена на̄на̄джа̄тита̄йа анадхиппетатта̄. татха̄ хи вуттам̣ пат̣т̣ха̄не ‘‘готрабху маггасса а̄севанапаччайена паччайо, вода̄нам̣ маггасса а̄севанапаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.426). екуппа̄да̄дичатуббидхасампайогалаккхан̣а̄бха̄вато сахуппанна̄нампи рӯпадхамма̄нам̣ сампайуттапаччайата̄ наттхӣти вуттам̣ ‘‘читтачетасика̄ дхамма̄ ан̃н̃аман̃н̃а’’нти.
17. хетуджха̄нан̇гамагган̇га̄ни сахаджа̄та̄нам̣ на̄ма рӯпа̄нанти тайопете пат̣исандхийам̣ каммасамут̣т̣ха̄на̄нам̣, паваттийам̣ читтасамут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣, убхайаттха сахаджа̄та̄нам̣ на̄ма̄нан̃ча хета̄дипаччайена паччайа̄ хонти. ‘‘сахаджа̄тарӯпанти хи саббаттха пат̣исандхийам̣ каммасамут̣т̣ха̄на̄нам̣, паваттийам̣ читтасамут̣т̣ха̄на̄на’’нти ваккхати. сахаджа̄та̄ четана̄ти антамасо чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣхипи сахаджа̄тачетана̄. сахаджа̄та̄нам̣ на̄ма рӯпа̄нанти сабба̄пи четана̄ на̄ма̄нам̣, пат̣исандхисахагата̄ четана̄ каммасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄нам̣, паваттийам̣ рӯпасамут̣т̣ха̄пакачиттасахагата̄ четана̄ читтасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄нан̃ча. на̄на̄ккхан̣ика̄ четана̄ти випа̄каккхан̣ато на̄на̄ккхан̣е атӣтабхава̄дӣсу ниббатта̄ кусала̄кусалачетана̄. на̄марӯпа̄нанти убхайаттха̄пи на̄марӯпа̄нам̣. випа̄каккхандха̄ти пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣а̄дика̄ випа̄ка̄ арӯпаккхандха̄. каммасамут̣т̣ха̄нампи хи рӯпам̣ випа̄кавоха̄рам̣ на лабхати арӯпадхаммабха̄вена, са̄рамман̣абха̄вена ча каммасадисесу арӯпадхаммесвева випа̄ка-саддасса нирул̣хатта̄.
18. пуреджа̄тасса имасса ка̄йасса̄ти паччайадхаммато пуре уппаннасса имасса рӯпака̄йасса. катхам̣ пана паччайуппаннасса пуре ниббаттийам̣ паччха̄джа̄тасса паччайата̄ти? нану вуттам̣ ‘‘паччха̄джа̄тапаччайе асати санта̄нат̣т̣хитихетукабха̄вам̣ а̄гаччхантасса̄’’ти, тасма̄ санта̄наппаваттасса хетубха̄вупаттхамбхане имасса бйа̄па̄роти на кочи виродхо.
19. пат̣исандхийам̣ чаккха̄диваттхӯнам̣ асамбхавато, сати ча самбхаве там̣там̣вин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ паччайабха̄ва̄нупагаманато, хадайаваттхуно ча пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ена сахуппаннасса пуреджа̄таката̄бха̄вато вуттам̣ ‘‘чхаваттхӯни паваттийа’’нти. ‘‘пан̃ча̄рамман̣а̄ни пан̃чавин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄’’ти ча идам̣ а̄рамман̣апуреджа̄таниддесе а̄гатам̣ сандха̄йа вуттам̣. пан̃ха̄ва̄ре пана ‘‘секкха̄ ва̄ путхуджджана̄ ва̄ чаккхум̣ аниччато дуккхато анаттато випассантӣ’’тйа̄дина̄ (пат̣т̣ха̄. 1.1.424) ависесена паччуппанначаккха̄дӣнампи гахитатта̄ дхамма̄рамман̣ампи а̄рамман̣апуреджа̄там̣ мановин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ лаббхати. аттхато хетам̣ сиддхам̣, йам̣ паччуппаннадхамма̄рамман̣ам̣ гахетва̄ манодва̄рикавӣтхи паваттати, там̣ тасса а̄рамман̣апуреджа̄там̣ хотӣти.
22. пакатийа̄ ева паччайантарарахитена аттано сабха̄венева упаниссайо пакатӯпаниссайо. а̄рамман̣а̄нантарехи асам̣миссо путхагева кочи упаниссайоти вуттам̣ хоти. атха ва̄ пакато упаниссайо пакатӯпаниссайо. пакатоти четтха па-ка̄ро упасагго, со аттано пхаласса уппа̄данасаматтхабха̄вена санта̄не ниппха̄дитабха̄вам̣, а̄севитабха̄ван̃ча дӣпети, тасма̄ аттано санта̄не ниппханно ра̄га̄ди, саддха̄ди, упасевито ва̄ утубходжана̄ди пакатӯпаниссайо. татха̄ чева ниддисати.
23. гарукатанти гарум̣ катва̄ паччавеккхитам̣. татха̄ хи ‘‘да̄нам̣ датва̄ сӣлам̣ сама̄дийитва̄ упосатхакаммам̣ катва̄ там̣ гарум̣ катва̄ паччавеккхатӣ’’тйа̄дина̄ (пат̣т̣ха̄. 1.1.413) да̄насӣлаупосатхакаммапуббекатасучин̣н̣аджха̄наготрабхувода̄намагга̄дӣни гарум̣ катва̄ паччавеккхан̣авасена асса ниддесо паватто.
24. ‘‘пурима̄ пурима̄ кусала̄ кхандха̄ паччхима̄нам̣ паччхима̄нам̣ кусала̄нам̣ кхандха̄нам̣ упаниссайапаччайена паччайо’’тйа̄дина̄ (пат̣т̣ха̄. 1.1.423) найена анантарапаччайена саддхим̣ на̄наттам̣ акатва̄ анантарӯпаниссайасса а̄гататта̄ вуттам̣ ‘‘анантаранируддха̄’’тйа̄ди. евам̣ сантепи аттано анантарам̣ анурӯпачиттуппа̄давасена анантарапаччайо, балавака̄ран̣авасена анантарӯпаниссайапаччайоти айаметесам̣ висесо.
25. йатха̄рахам̣ аджджхаттан̃ча бахиддха̄ ча ра̄га̄дайо…пе… сена̄санан̃ча̄ти йоджана̄. ра̄га̄дайо хи аджджхаттам̣ ниппха̄дита̄, пуггала̄дайо бахиддха̄ севита̄. татха̄ хи вуттам̣ а̄чарийена –
‘‘ра̄гасаддха̄дайо дхамма̄, аджджхаттаманува̄сита̄;
саттасан̇кха̄радхамма̄ ча, бахиддхопанисевита̄’’ти. (на̄ма. пари. 827);
атха ва̄ аджджхаттан̃ча бахиддха̄ ча кусала̄дидхамма̄нанти йатха̄т̣хитавасенева йоджана̄ аттано хи ра̄га̄дайо ча аттано кусала̄дидхамма̄нам̣ калйа̄н̣амиттасса саддха̄дике нисса̄йа кусалам̣ каронта̄нам̣ паресан̃ча ниссайа̄ хонти.
таттха ка̄мара̄га̄дайо нисса̄йа ка̄мабхава̄дӣсу ниббаттанаттхам̣, ра̄га̄дивӯпасаматтхан̃ча да̄насӣлаупосатхаджджха̄на̄бхин̃н̃а̄випассана̄маггабха̄вана̄, ра̄га̄дихетука̄ ча упарӯпарира̄га̄дайо хонтӣти йатха̄рахам̣ дат̣т̣хаббам̣. йам̣ йан̃хи нисса̄йа йасса йасса самбхаво, там̣ там̣ тасса тасса пакатӯпаниссайо хоти. паччайамаха̄падесо хеса, йадидам̣ ‘‘упаниссайапаччайо’’ти вуттам̣. татха̄ ча̄ха ‘‘бахудха̄ хоти пакатӯпаниссайо’’ти. саддха̄дайоти сӣласутача̄гапан̃н̃а̄. аттано саддха̄дикан̃хи упанисса̄йа аттано да̄насӣла̄дайо, татха̄ калйа̄н̣амитта̄нам̣ саддха̄дайо упанисса̄йа паресан̃ча да̄насӣла̄дайо хонтӣти па̄кат̣аметам̣. сукхам̣ дуккханти ка̄йикам̣ сукхам̣ дуккхам̣. пуггалоти калйа̄н̣амитта̄дипуггало. бходжананти саппа̄йа̄дибходжанам̣, утупи та̄дисова.
27. ‘‘адхипати…пе… паччайа̄ хонтӣ’’ти сан̇кхепена вуттаматтхам̣ виттха̄ретум̣ ‘‘таттха гарукатама̄рамман̣а’’нтйа̄ди вуттам̣. гарукатама̄рамман̣анти паччавеккхан̣аасса̄да̄дина̄ гарукатам̣ а̄рамман̣ам̣. тан̃хи джха̄намаггапхалавипассана̄нибба̄на̄дибхедам̣ паччавеккхан̣аасса̄да̄димаггапхала̄дидхамме атта̄дхӣне каротӣти а̄рамман̣а̄дхипати на̄ма. гарука̄таббата̄маттена а̄рамман̣а̄дхипати. гарукатопи балавака̄ран̣ат̣т̣хена а̄рамман̣ӯпаниссайоти айаметесам̣ висесо. сахаджа̄та̄…пе… на̄марӯпа̄нанти чхандачиттавӣрийавӣмам̣са̄нам̣, васена чатуббидхопи сахаджа̄та̄дхипати йатха̄рахам̣ сахаджа̄тана̄марӯпа̄нам̣ паваттийам̣йева сахаджа̄та̄дхипативасена паччайо.
28. рӯпадхаммасса арӯпадхаммам̣ пати сахаджа̄тапаччайата̄ пат̣исандхийам̣ ваттхувасена вутта̄ти а̄ха ‘‘ваттхувипа̄ка̄ ан̃н̃аман̃н̃а’’нти –
30. йасма̄ пана ан̃н̃аман̃н̃упаттхамбханавасенева ан̃н̃аман̃н̃апаччайата̄, на сахаджа̄таматтатоти паваттийам̣ рӯпам̣ на̄ма̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайо на хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘читтачетасика̄ дхамма̄ ан̃н̃аман̃н̃а’’нти. татха̄ упа̄да̄рӯпа̄ни ча бхӯтарӯпа̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайа̄ на хонтӣти вуттам̣ ‘‘маха̄бхӯта̄ ан̃н̃аман̃н̃а’’нти.
31. нану ча ‘‘арӯпино а̄ха̄ра̄ сахаджа̄та̄нам̣ на̄марӯпа̄на’’нти вуттам̣, еван̃ча сати асан̃н̃ӣнам̣ сахаджа̄та̄ха̄расса асамбхавато ‘‘саббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄’’ти катхамидам̣ нӣйатӣти? вуччате – маносан̃четана̄ха̄равасаппаваттасса каммасса, там̣сахагата̄нампи ва̄ сеса̄ха̄ра̄нам̣ каммӯпаниссайапаччайехи паччайаттапарийа̄йам̣ гахетва̄ саббасатта̄нам̣ а̄ха̄рат̣т̣хитиката̄ вутта̄, на а̄ха̄рапаччайабха̄ватоти.
32. ‘‘пан̃ча паса̄да̄’’тйа̄дӣсу нану иттхиндрийапурисиндрийа̄ на гахита̄ти? саччам̣ на гахита̄. йадипи тесам̣ лин̇га̄дӣхи ануваттанӣйата̄ аттхи, са̄ пана на паччайабха̄вато. йатха̄ хи джӣвита̄ха̄ра̄ йесам̣ паччайа̄ хонти, тесам̣ анупа̄лака̄ упаттхамбхака̄ аттхи, авигатапаччайабхӯта̄ ча хонти, на евам̣ иттхипурисабха̄ва̄ лин̇га̄дӣнам̣ кеначи упака̄рена упака̄ра̄ хонти. кевалам̣ пана йатха̄сакехева камма̄дипаччайехи паваттама̄нам̣ лин̇га̄дӣнам̣ йатха̄ иттха̄диггахан̣асса паччайабха̄во хоти, тато ан̃н̃ена̄ка̄рена там̣-сахитасанта̄не аппаваттито лин̇га̄дӣхи ануваттанӣйата̄, индрийата̄ ча несам̣ вуччати, тасма̄ на тесам̣ индрийапаччайабха̄во вутто.
33. йесам̣ на̄ма̄нам̣ чаккха̄дӣнам̣ аббхантарато никкхаманта̄нам̣ вийа паватта̄нам̣, йесан̃ча рӯпа̄нам̣ на̄масанниссайенева уппаджджама̄на̄нам̣ сампайога̄сан̇ка̄ хоти, тесамева виппайуттапаччайата̄. рӯпа̄нам̣ пана рӯпехи са̄сан̇ка̄ наттхи. ваттхусанниссайенева джа̄йанта̄нам̣ висайабха̄ваматтам̣ а̄рамман̣анти тена̄пи тесам̣ сампайога̄сан̇ка̄ наттхӣти йесам̣ сампайога̄сан̇ка̄ аттхи, тесамева виппайуттапаччайата̄пи вутта̄ти а̄ха ‘‘оккантиккхан̣е ваттхӯ’’тйа̄ди.
34. саббатха̄ сабба̄ка̄рена йатха̄рахам̣ на̄мавасена вуттам̣ тивидхам̣ сахаджа̄там̣, дувидхам̣ пуреджа̄там̣, екавидхам̣ паччха̄джа̄тан̃ча паччайаджа̄там̣, а̄ха̄ресу кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро, рӯпаджӣвитиндрийанти айам̣ пан̃чавидхопи аттхипаччайо, авигатапаччайо ча хоти. паччуппаннасабха̄вена аттхибха̄вена та̄дисассева дхаммасса упаттхамбхакатта̄ аттхибха̄ва̄бха̄вена анупака̄рака̄намева аттхибха̄вена упака̄раката̄ аттхипаччайабха̄воти наттхи нибба̄насса саббада̄ бха̄вино аттхипаччайата̄, авигатапаччайата̄ ча. уппа̄да̄дийутта̄нам̣ ва̄ наттхибха̄вопака̄раката̄вируддхо, вигатабха̄вопака̄раката̄вируддхо ча упака̄ракабха̄во аттхипаччайата̄дика̄ти на тасса таппаччайаттаппасан̇го. рӯпаджӣвитиндрийан̃четтха оджа̄ вийа т̣хитиккхан̣ева упака̄ракатта̄ сахаджа̄тапаччайесу на гайхатӣти висум̣ вуттам̣.
35. ида̄ни саббепи паччайа̄ сан̇кхепатопи чатудха̄йева̄ти дассетум̣ ‘‘а̄рамман̣ӯ…пе… гаччхантӣ’’ти вуттам̣. на хи со кочи паччайо аттхи, йо читтачетасика̄нам̣ а̄рамман̣абха̄вам̣ на гаччхеййа, сакасакапаччайуппаннасса ча упаниссайабха̄вам̣ на гаччхати, каммахетукатта̄ ча локаппаваттийа̄ пхалахетӯпача̄равасена саббепи каммасабха̄вам̣ на̄тиваттанти, те ча параматтхато локасаммутивасена ча виджджама̄на̄йева̄ти саббепи чатӯсу самодха̄нам̣ гаччханти.
36. ида̄ни йам̣ вуттам̣ таттха таттха ‘‘сахаджа̄тарӯпа’’нти, там̣ саббам̣ на ависесато дат̣т̣хаббанти дассетум̣ ‘‘сахаджа̄тарӯпа’’нтйа̄ди вуттам̣. пат̣исандхийан̃хи читтасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄бха̄вато паваттийам̣ каммасамут̣т̣ха̄на̄нан̃ча читтачетасикехи сахуппаттинийама̄бха̄вато сахаджа̄тарӯпанти саббаттха̄пи паватте читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ рӯпа̄нам̣, пат̣исандхийам̣ кат̣атта̄рӯпасан̇кха̄такаммаджарӯпа̄нан̃ча васена дувидхам̣ хоти. каммасса кататта̄ ниббаттама̄на̄ни рӯпа̄ни кат̣атта̄рӯпа̄ни.
37. ити евам̣ вуттанайена самбхава̄ йатха̄самбхавам̣ тека̄лика̄ анантарасаманантараа̄севананаттхивигатавасена пан̃чаннам̣ атӣтака̄лика̄нам̣, каммапаччайасса атӣтаваттама̄навасена двика̄ликасса, а̄рамман̣аадхипатиупаниссайапаччайа̄нам̣ тика̄лика̄нам̣, итаресам̣ паннарасаннам̣ паччуппаннака̄лика̄нан̃ча васена ка̄латтайаванто, нибба̄напан̃н̃аттивасена ка̄лавимутта̄ ча, чаккха̄дира̄га̄дисаддха̄дивасена аджджхаттика̄ ча, пуггалаутубходжана̄дивасена тато бахиддха̄ ча, паччайуппаннабха̄вена сан̇кхата̄ ча, катха̄ таппат̣ипаккхабха̄вена асан̇кхата̄ ча дхамма̄ пан̃н̃аттина̄марӯпа̄нам̣ васена сан̇кхепато тивидха̄ т̣хита̄ саббатха̄ пат̣т̣ха̄не анантанайасамантапат̣т̣ха̄не пакаран̣е чатувӣсатисан̇кха̄та̄ паччайа̄ на̄ма̄ти йоджана̄.
38. таттха̄ти тесу пан̃н̃аттина̄марӯпесу.
пат̣т̣ха̄нанайаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пан̃н̃аттибхедаван̣н̣ана̄
39. вачанӣйава̄чакабхеда̄ дувидха̄ пан̃н̃аттӣти вуттам̣ ‘‘пан̃н̃а̄пийатта̄’’тйа̄ди. пан̃н̃а̄пийатта̄ти тена тена пака̄рена н̃а̄петаббатта̄, имина̄ рӯпа̄дидхамма̄нам̣ самӯхасанта̄на̄диаваттха̄висеса̄дибхеда̄ саммутисаччабхӯта̄ упа̄да̄пан̃н̃аттисан̇кха̄та̄ аттхапан̃н̃атти вутта̄. са̄ хи на̄мапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃а̄пӣйати. пан̃н̃а̄панатоти пака̄рехи аттхапан̃н̃аттийа̄ н̃а̄панато. имина̄ хи пан̃н̃а̄петӣти ‘‘пан̃н̃аттӣ’’ти ладдхана̄ма̄нам̣ аттха̄нам̣ абхидха̄насан̇кха̄та̄ на̄мапан̃н̃атти вутта̄.
40. бхӯтапарин̣а̄ма̄ка̄рамупа̄да̄йа̄ти патхава̄дика̄нам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ пабандхавасена паваттама̄на̄нам̣ паттхат̣асан̇гахата̄диа̄ка̄рена парин̣а̄ма̄ка̄рам̣ парин̣атабха̄васан̇кха̄там̣ а̄ка̄рам̣ упа̄да̄йа ниссайам̣ катва̄. татха̄ татха̄ти бхӯма̄дивасена. бхӯмипаббата̄дика̄ти бхӯмипаббатаруккха̄дика̄ санта̄напан̃н̃атти. самбха̄расаннивеса̄ка̄ранти да̄руматтика̄танта̄дӣнам̣ самбха̄ра̄нам̣ упакаран̣а̄нам̣ саннивеса̄ка̄рам̣ рачана̄дивисит̣т̣хатам̣там̣сан̣т̣ха̄на̄диа̄ка̄рам̣. ратхасакат̣а̄дика̄ти ратхасакат̣ага̄магхат̣апат̣а̄дика̄ самӯхапан̃н̃атти. чанда̄ват̣т̣ана̄диканти чандимасӯрийанаккхатта̄нам̣ синерум̣ падаккхин̣авасена удайа̄диа̄ват̣т̣ана̄ка̄рам̣. диса̄ка̄ла̄дика̄ти пураттхимадиса̄дика̄ диса̄пан̃н̃атти, пуббан̣ха̄дика̄ ка̄лапан̃н̃атти, ма̄сотувеса̄кхама̄са̄дика̄ там̣там̣на̄мависит̣т̣ха̄ ма̄са̄дипан̃н̃атти ча. асампхут̣т̣ха̄ка̄ранти там̣там̣рӯпакала̄пехи асампхут̣т̣хам̣ сусира̄диа̄ка̄рам̣. кӯпагуха̄дика̄ ти кӯпагухачхидда̄дика̄ а̄ка̄сапан̃н̃атти. там̣там̣бхӯтанимиттанти патхавӣкасин̣а̄дитам̣там̣бхӯтанимиттам̣. бха̄вана̄висесанти парикамма̄дибхедам̣ бха̄вана̄йа пабандхависесам̣. касин̣анимитта̄дика̄ти касин̣а̄субханимитта̄дибхеда̄ йогӣнам̣ упат̣т̣хита̄ уггахапат̣ибха̄га̄дибхеда̄ нимиттапан̃н̃атти. евама̄диппабхеда̄ти касин̣уггха̄т̣има̄ка̄саниродхакасин̣а̄дибхеда̄ ча. аттхаччха̄йа̄ка̄рена̄ти параматтхадхаммасса чха̄йа̄ка̄рена пат̣ибха̄га̄ка̄рена.
41. на̄мана̄макамма̄дина̄мена̄ти на̄мам̣ на̄макаммам̣ на̄мадхеййам̣ нирутти бйан̃джанам̣ абхила̄поти имехи чхахи на̄мехи. таттха аттхесу наматӣти на̄мам̣. там̣ анваттхарул̣хӣвасена дувидхам̣, са̄ман̃н̃агун̣акирийа̄йадиччха̄васена чатуббидхам̣. на̄мамева на̄макаммам̣. татха̄ на̄мадхеййам̣. аккхарадва̄рена аттхам̣ нӣхаритва̄ утти катханам̣ нирутти, аттхам̣ бйан̃джайатӣти бйан̃джанам̣. абхилапатӣти абхила̄по, саддагатааккхарасаннивесаккамо. са̄ пана̄йам̣ на̄мапан̃н̃атти виджджама̄наавиджджама̄натадубхайасам̣йогавасена чхаббидха̄ хотӣти дассетум̣ ‘‘виджджама̄напан̃н̃аттӣ’’тйа̄ди вуттам̣, ета̄йа пан̃н̃а̄пентӣти ‘‘рӯпаведана̄’’тйа̄дина̄ пака̄сенти.
42. убхиннанти виджджама̄на̄виджджама̄на̄нам̣ двиннам̣. пан̃ча̄бхин̃н̃а̄, а̄саваккхайан̃а̄н̣анти чха абхин̃н̃а̄ асса̄ти чхал̣абхин̃н̃о. еттха ча абхин̃н̃а̄нам̣ виджджама̄натта̄, таппат̣ила̄бхино пуггаласса авиджджама̄натта̄ ча айам̣ виджджама̄нена авиджджама̄напан̃н̃атти на̄ма. татха̄ иттхийа̄ авиджджама̄натта̄, саддасса ча виджджама̄натта̄ иттхисаддоти авиджджама̄нена виджджама̄напан̃н̃атти. паса̄дачаккхуно, таннисситавин̃н̃а̄н̣асса ча виджджама̄натта̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣анти виджджама̄нена виджджама̄напан̃н̃атти. ран̃н̃о ча путтасса ча саммутисаччабхӯтатта̄ ра̄джапуттоти авиджджама̄нена авиджджама̄напан̃н̃атти.
43. вачӣгхоса̄нуса̄рена̄ти бхӯмипаббатарӯпаведана̄дивачӣмайасаддасса ануса̄рена анугаманена ануссаран̣ена а̄рамман̣акаран̣ена паватта̄йа сотавин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ паваттито анантарам̣ уппаннасса манодва̄расса на̄мачинтана̄ка̄раппаваттасса манодва̄рикавин̃н̃а̄н̣асанта̄насса ‘‘идамӣдисасса аттхасса на̄ма’’нти пуббейева гахитасан̇кетопаниссайасса гочара̄ а̄рамман̣абхӯта̄ тато на̄маггахан̣ато парам̣ йасса̄ саммутипараматтхависайа̄йа на̄мапан̃н̃аттийа̄ ануса̄рена анугаманена аттха̄ саммутипараматтхабхеда̄ вин̃н̃а̄йанти, са̄йам̣ бхӯмипаббатарӯпаведана̄дика̄ пан̃н̃а̄петаббаттхапан̃н̃а̄пика̄ локасан̇кетена ниммита̄ локавоха̄рена сиддха̄, манодва̄раггахита̄ аккхара̄валибхӯта̄ пан̃н̃атти вин̃н̃еййа̄ пан̃н̃а̄панато пан̃н̃аттисан̇кха̄та̄ на̄мапан̃н̃аттӣти вин̃н̃еййа̄.
еттха ча сотавин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ анантарабха̄виним̣ манодва̄рикавӣтхимпи сотавин̃н̃а̄н̣авӣтхиггахан̣енева сан̇гахетва̄ ‘‘сотавин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄’’ти вуттам̣. гхат̣а̄дисаддан̃хи сун̣антасса екамекам̣ саддам̣ а̄раббха паччуппанна̄тӣта̄рамман̣авасена две две джаванава̄ра̄, буддхийа̄ гахитана̄мапан̣н̣аттибхӯтам̣ аккхара̄валима̄раббха екоти евам̣ сотавин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ анантара̄йа атӣтасадда̄рамман̣а̄йа джаванавӣтхийа̄ анантарам̣ на̄мапан̃н̃аттийа̄ гахан̣ам̣, тато парам̣ аттха̄вабодхоти а̄чарийа̄.
пан̃н̃аттибхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ити абхидхамматтхавибха̄винийа̄ на̄ма абхидхамматтхасан̇гахаван̣н̣ана̄йа
паччайапариччхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.