3. пакин̣н̣акапариччхедаван̣н̣ана̄
1. ида̄ни йатха̄вутта̄нам̣ читтачетасика̄нам̣ ведана̄дивибха̄гато, там̣там̣ведана̄дибхедабхинначиттуппа̄давибха̄гато ча пакин̣н̣акасан̇гахам̣ дассетум̣ ‘‘сампайутта̄ йатха̄йога’’нтйа̄ди а̄раддхам̣. йатха̄йогам̣ сампайутта̄ читтачетасика̄ дхамма̄ сабха̄вато аттано аттано сабха̄вавасена екӯнанавутивидхампи читтам̣ а̄рамман̣авиджа̄нанасабха̄васа̄ман̃н̃ена екавидхам̣, саббачиттаса̄дха̄ран̣о пхассо пхусанасабха̄вена екавидхотйа̄дина̄ тепан̃н̃а̄са хонти.
2. ида̄ни тесам̣ дхамма̄нам̣ йатха̄рахам̣ ведана̄…пе… ваттхуто сан̇гахо на̄ма ведана̄сан̇гаха̄дина̄мако пакин̣н̣акасан̇гахо читтуппа̄давасенева там̣там̣ведана̄дибхедабхинначиттуппа̄да̄нам̣ васенева на каттхачи там̣вирахена нӣйате упанӣйате, а̄харӣйатӣтйаттхо.
ведана̄сан̇гахаван̣н̣ана̄
3. таттха̄ти тесу чхасу сан̇гахесу. сукха̄диведана̄нам̣, там̣сахагатачиттуппа̄да̄нан̃ча вибха̄гавасена сан̇гахо ведана̄сан̇гахо. дуккхато, сукхато ча ан̃н̃а̄ адуккхамасукха̄ма-ка̄ра̄гамавасена. нану ча ‘‘двема̄, бхиккхаве, ведана̄ сукха̄ дуккха̄’’ти (сам̣. ни. 4.267) вачанато две ева ведана̄ти? саччам̣, там̣ пана анаваджджапаккхикам̣ адуккхамасукхам̣ сукхаведана̄йам̣, са̄ваджджапаккхикан̃ча дуккхаведана̄йам̣ сан̇гахетва̄ вуттам̣. йампи каттхачи сутте ‘‘йам̣ кин̃чи ведайитамидаметтха дуккхасса̄’’ти (сам̣. ни. 4.259) вачанам̣, там̣ сан̇кха̄радуккхата̄йа саббаведана̄нам̣ дуккхасабха̄ватта̄ вуттам̣. йатха̄ха – ‘‘сан̇кха̄ра̄ниччатам̣, а̄нанда, майа̄ сандха̄йа бха̄ситам̣ сан̇кха̄равипарин̣а̄матан̃ча йам̣ кин̃чиведайитамидаметтха дуккхасса̄’’ти (сам̣. ни. 4.259; итиву. ат̣т̣ха. 52). тасма̄ тиссойева ведана̄ти дат̣т̣хабба̄. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘тиссо има̄, бхиккхаве, ведана̄ сукха̄ дуккха̄ адуккхамасукха̄ ча̄’’ти (итиву. 52-53; сам̣. ни. 4.249-251). евам̣ тивидха̄пи панета̄ индрийадесана̄йам̣ ‘‘сукхиндрийам̣ дуккхиндрийам̣ соманассиндрийам̣ доманассиндрийам̣ упеккхиндрийа’’нти (вибха. 219) пан̃чадха̄ десита̄ти там̣васенапеттха вибха̄гам̣ дассетум̣ ‘‘сукхам̣ дуккха’’нтйа̄ди вуттам̣. ка̄йикама̄насикаса̄та̄са̄табхедато хи сукхам̣ дуккхан̃ча паччекам̣ двидха̄ вибхаджитва̄ ‘‘сукхиндрийам̣ соманассиндрийам̣ дуккхиндрийам̣ доманассиндрийа’’нти (вибха. 219) десита̄, упеккха̄ пана бхеда̄бха̄вато упеккхиндрийанти екадха̄ва. йатха̄ хи сукхадуккха̄ни ан̃н̃атха̄ ка̄йасса ануггахамупагха̄тан̃ча каронти, ан̃н̃атха̄ манасо, невам̣ упеккха̄, тасма̄ са̄ екадха̄ва десита̄, тена̄ху пора̄н̣а̄ –
‘‘ка̄йикам̣ ма̄насам̣ дуккхам̣, сукхан̃чопеккхаведана̄;
екам̣ ма̄насамевети, пан̃чадхиндрийабхедато’’ти. (са. са. 74);
таттха ит̣т̣хапхот̣т̣хабба̄нубхаваналаккхан̣ам̣ сукхам̣. анит̣т̣хапхот̣т̣хабба̄нубхаваналаккхан̣ам̣ дуккхам̣. сабха̄вато, парикаппато ва̄ ит̣т̣ха̄нубхаваналаккхан̣ам̣ соманассам̣. татха̄ анит̣т̣ха̄нубхаваналаккхан̣ам̣ доманассам̣. маджджхатта̄нубхаваналаккхан̣а̄ упеккха̄.
5. чатучатта̄лӣса паччекам̣ локийалокуттарабхедена ека̄дасавидхатта̄.
7. сеса̄нӣти сукхадуккхасоманассадоманассасахагатехи авасеса̄ни акусалато чха, ахетукато чуддаса, ка̄ма̄вачарасобханато два̄даса, пан̃чамаджджха̄ника̄ни тевӣса̄ти сабба̄нипи пан̃чапан̃н̃а̄са.
ведана̄сан̇гахаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
хетусан̇гахаван̣н̣ана̄
10. лобха̄дихетӯнам̣ вибха̄гавасена, там̣сампайуттавасена ча сан̇гахо хетусан̇гахо. хетаво на̄ма чхаббидха̄ бхавантӣти самбандхо. хетубха̄во пана несам̣ сампайутта̄нам̣ суппатит̣т̣хитабха̄васа̄дханасан̇кха̄то мӯлабха̄во. ладдхахетупаччайа̄ хи дхамма̄ вирул̣хамӯла̄ вийа па̄дапа̄ тхира̄ хонти, на ахетука̄ вийа джалатале сева̄ласадиса̄. еван̃ча катва̄ ете мӯласадисата̄йа ‘‘мӯла̄нӣ’’ти ча вуччанти. апаре пана ‘‘кусала̄дӣнам̣ кусала̄дибха̄васа̄дханам̣ хетубха̄во’’ти ваданти, евам̣ сати хетӯнам̣ аттано кусала̄дибха̄васа̄дхано ан̃н̃о хету маггитаббо сийа̄. атха сесасампайуттахетупат̣ибаддхо тесам̣ кусала̄дибха̄во, евампи момӯхачиттасампайуттасса хетуно акусалабха̄во аппат̣ибаддхо сийа̄. атха тасса сабха̄вато акусалабха̄вопи сийа̄, евам̣ сати сесахетӯнампи сабха̄ватова кусала̄дибха̄воти тесам̣ вийа сампайуттадхамма̄нампи со хетупат̣ибаддхо на сийа̄. йади ча хетупат̣ибаддхо кусала̄дибха̄во, тада̄ ахетука̄нам̣ абйа̄катабха̄во на сийа̄ти аламатиниппӣл̣анена. кусала̄дибха̄во пана кусала̄кусала̄нам̣ йонисоайонисоманасика̄раппат̣ибаддхо. йатха̄ха – ‘‘йонисо, бхиккхаве, манасикарото ануппанна̄ чева кусала̄ дхамма̄ уппаджджанти, уппанна̄ ча кусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣хантӣ’’тйа̄ди (а. ни. 1.67), абйа̄ката̄нам̣ пана абйа̄катабха̄во ниранусайасанта̄наппат̣ибаддхо каммаппат̣ибаддхо авипа̄кабха̄ваппат̣ибаддхо ча̄ти дат̣т̣хаббам̣.
16. ида̄ни хетӯнам̣ джа̄тибхедам̣ дассетум̣ ‘‘лобхо досо ча̄’’тйа̄ди вуттам̣.
хетусан̇гахаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
киччасан̇гахаван̣н̣ана̄
18. пат̣исандха̄дӣнам̣ кичча̄нам̣ вибха̄гавасена, там̣киччаванта̄нан̃ча париччхедавасена сан̇гахо киччасан̇гахо. бхавато бхавасса пат̣исандха̄нам̣ пат̣исандхикиччам̣. авиччхедаппаваттихетубха̄вена бхавасса ан̇габха̄во бхаван̇гакиччам̣. а̄ваджджанакичча̄дӣни хет̣т̣ха̄ вуттавачанаттха̄нуса̄рена йатха̄рахам̣ йоджетабба̄ни. а̄рамман̣е там̣там̣киччаса̄дханавасена анекаккхаттум̣, екаккхаттум̣ ва̄ джавама̄насса вийа паватти джаванакиччам̣. там̣там̣джаванаггахита̄рамман̣асса а̄рамман̣акаран̣ам̣ тада̄рамман̣акиччам̣. ниббаттабхавато паригал̣ханам̣ чутикиччам̣.
19. има̄ни пана кичча̄ни т̣ха̄навасена па̄кат̣а̄ни хонтӣти там̣ да̄ни пабхедато дассетум̣ ‘‘пат̣исандхӣ’’тйа̄ди вуттам̣, таттха пат̣исандхийа̄ т̣ха̄нам̣ пат̣исандхит̣ха̄нам̣. ка̄мам̣ пат̣исандхивинимуттам̣ т̣ха̄нам̣ на̄ма наттхи, сукхаггахан̣аттхам̣ пана ‘‘сила̄путтакасса сарӣра’’нтйа̄дӣсу вийа абхедепи бхедапарикаппана̄ти дат̣т̣хаббам̣. евам̣ сесесупи. дассана̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ т̣ха̄нам̣ пан̃чавин̃н̃а̄н̣ат̣ха̄нам̣. а̄ди-саддена сампат̣иччханат̣ха̄на̄дӣнам̣ сан̇гахо.
таттха чутибхаван̇га̄нам̣ антара̄ пат̣исандхит̣ха̄нам̣. пат̣исандхиа̄ваджджана̄нам̣, джавана̄ваджджана̄нам̣, тада̄рамман̣а̄ваджджана̄нам̣, вот̣т̣хаббана̄ваджджана̄нам̣, када̄чи джаваначутӣнам̣, тада̄рамман̣ачутӣнан̃ча антара̄ бхаван̇гат̣ха̄нам̣. бхаван̇гапан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣, бхаван̇гаджавана̄нан̃ча антара̄ а̄ваджджанат̣ха̄нам̣. пан̃чадва̄ра̄ваджджанасампат̣иччхана̄намантара̄ пан̃чавин̃н̃а̄н̣ат̣ха̄нам̣. пан̃чавин̃н̃а̄н̣асантӣран̣а̄намантара̄ сампат̣иччханат̣ха̄нам̣. сампат̣иччханавот̣т̣хаббана̄намантара̄ сантӣран̣ат̣ха̄нам̣. сантӣран̣аджавана̄нам̣, сантӣран̣абхаван̇га̄нан̃ча антара̄ вот̣т̣хаббанат̣ха̄нам̣. вот̣т̣хаббанатада̄рамман̣а̄нам̣, вот̣т̣хаббанабхаван̇га̄нам̣, вот̣т̣хаббаначутӣнам̣, манодва̄ра̄ваджджанатада̄рамман̣а̄нам̣, манодва̄ра̄ваджджанабхаван̇га̄нам̣, манодва̄ра̄ваджджаначутӣнан̃ча антара̄ джаванат̣ха̄нам̣. джаванабхаван̇га̄нам̣, джаваначутӣнан̃ча антара̄ тада̄рамман̣ат̣ха̄нам̣. джаванапат̣исандхӣнам̣, тада̄рамман̣апат̣исандхӣнам̣, бхаван̇гапат̣исандхӣнам̣ ва̄ антара̄ чутит̣ха̄нам̣ на̄ма.
20. две упеккха̄сахагатасантӣран̣а̄ни сукхасантӣран̣асса пат̣исандхивасаппаваттибха̄ва̄бха̄ватотиадхиппа̄йо. еван̃ча катва̄ пат̣т̣ха̄не ‘‘упеккха̄сахагатам̣ дхаммам̣ пат̣ичча упеккха̄сахагато дхаммо уппаджджати на хетупаччайа̄’’ти (пат̣т̣ха̄. 4.13.179) евама̄гатасса упеккха̄сахагатападасса вибхан̇ге ‘‘ахетукам̣ упеккха̄сахагатам̣ екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча две кхандха̄, две кхандхе пат̣ичча еко кхандхо, ахетукапат̣исандхиккхан̣е упеккха̄сахагатам̣ екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча две кхандха̄, две кхандхе пат̣ичча еко кхандхо’’ти (пат̣т̣ха̄. 4.13.179) евам̣ паваттипат̣исандхивасена пат̣иччанайо уддхат̣о, пӣтисахагатасукхасахагатападавибхан̇ге пана ‘‘ахетукам̣ пӣтисахагатам̣ екам̣ кхандхам̣ пат̣иччатайо кхандха̄…пе… две кхандха̄. ахетукам̣ сукхасахагатам̣ екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча две кхандха̄ …пе… еко кхандхо’’ти (пат̣т̣ха̄. 4.13.144, 167) паваттивасенева уддхат̣о, на пана ‘‘ахетукапат̣исандхиккхан̣е’’тйа̄дина̄ пат̣исандхивасена, тасма̄ йатха̄дхаммаса̄сане авачанампи абха̄вамева дӣпетӣти на тасса пат̣исандхивасена паватти аттхи. йаттха пана лаббхама̄нассапи кассачи авачанам̣, таттха ка̄ран̣ам̣ упари а̄ви бхависсати.
25. манодва̄ра̄ваджджанасса паритта̄рамман̣е дваттиккхаттум̣ паваттама̄нассапи наттхи джаванакиччам̣ тасса а̄рамман̣араса̄нубхавана̄бха̄ватоти вуттам̣ ‘‘а̄ваджджанадвайаваджджита̄нӣ’’ти. еван̃ча катва̄ вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘джаванат̣т̣ха̄не т̣хатва̄’’ти (дха. са. ат̣т̣ха. 498 випа̄куддха̄ракатха̄). итаратха̄ ‘‘джаванам̣ хутва̄’’ти ваттаббам̣ сийа̄ти. кусала̄кусалапхалакирийачитта̄нӣти екавӣсати локийалокуттаракусала̄ни, два̄даса акусала̄ни, чатта̄ри локуттарапхалачитта̄ни, ат̣т̣ха̄раса тебхӯмакакирийачитта̄ни. екачиттаккхан̣икампи хи локуттарамагга̄дикам̣ там̣сабха̄вавантата̄йа джаванакиччам̣ на̄ма, йатха̄ екекагочарависайампи саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ сакалависайа̄вабодханаса̄маттхийайогато на када̄чи там̣на̄мам̣ виджахатӣти.
27. евам̣ киччабхедена вутта̄нева йатха̄сакам̣ лаббхама̄накиччаган̣анавасена сампин̣д̣етва̄ дассетум̣ ‘‘тесу пана̄’’тйа̄ди вуттам̣.
33. пат̣исандха̄дайо читтуппа̄да̄ на̄макиччабхедена пат̣исандха̄дӣнам̣ на̄ма̄нам̣, кичча̄нан̃ча бхедена, атха ва̄ пат̣исандха̄дайо на̄ма танна̄мака̄ читтуппа̄да̄ пат̣исандха̄дӣнам̣ кичча̄нам̣ бхедена чуддаса, т̣ха̄набхедена пат̣исандха̄дӣнам̣йева т̣ха̄на̄нам̣ бхедена дасадха̄ пака̄сита̄ти йоджана̄. екакиччат̣ха̄надвикиччат̣ха̄натикиччат̣ха̄начатукиччат̣ха̄напан̃чакиччат̣ха̄на̄ни читта̄ни йатха̄ккамам̣ ат̣т̣хасат̣т̣хи, татха̄ две ча нава ча ат̣т̣ха ча две ча̄ти ниддисети самбандхо.
киччасан̇гахаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
два̄расан̇гахаван̣н̣ана̄
35. два̄ра̄нам̣, два̄раппаваттачитта̄нан̃ча париччхедавасена сан̇гахо два̄расан̇гахо. а̄ваджджана̄дӣнам̣ арӯпадхамма̄нам̣ паваттимукхабха̄вато два̄ра̄ни вийа̄ти два̄ра̄ни.
36. чаккхумева̄ти паса̄дачаккхумева.
37. а̄ваджджана̄дӣнам̣ мана̄нам̣, манойева ва̄ два̄ранти манодва̄рам̣. бхаван̇ганти а̄ваджджана̄нантарам̣ бхаван̇гам̣. тена̄ху пора̄н̣а̄ –
‘‘са̄ваджджанам̣ бхаван̇ганту, манодва̄ранти вуччатӣ’’ти;
39. таттха̄ти тесу чаккха̄дидва̄ресу чаккхудва̄ре чхачатта̄лӣса читта̄ни йатха̄рахамуппаджджантӣти самбандхо. пан̃чадва̄ра̄ваджджанамекам̣, чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣни убхайавипа̄кавасена сатта, вот̣т̣хаббанамекам̣, ка̄ма̄вачараджавана̄ни ча кусала̄кусаланира̄ваджджанакирийавасена екӯнатим̣са, тада̄рамман̣а̄ни ча аггахитаггахан̣ена ат̣т̣хева̄ти чхачатта̄лӣса. йатха̄раханти ит̣т̣ха̄диа̄рамман̣е йонисоайонисоманасика̄раниранусайасанта̄на̄дӣнам̣ анурӯпавасена. саббатха̄пӣти а̄ваджджана̄дитада̄рамман̣апарийоса̄нена саббенапи пака̄рена ка̄ма̄вачара̄нева̄ти йоджана̄. саббатха̄пи чатупан̃н̃а̄са читта̄нӣти ва̄ самбандхо. саббатха̄пи там̣там̣два̄рикавасена т̣хита̄ни аггахитаггахан̣ена чаккхудва̄рикесу чхачатта̄лӣсачиттесу сотавин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ чатуннам̣ йугал̣а̄нам̣ паккхепена чатупан̃н̃а̄сапӣтйаттхо.
41. чаккха̄дидва̄ресу аппаваттанато, манодва̄расан̇кха̄табхаван̇гато а̄рамман̣антараггахан̣авасена аппаваттито ча пат̣исандха̄дивасена паватта̄ни екӯнавӣсати два̄равимутта̄ни.
42. двипан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ни сакасакадва̄ре, чхаббӣсати махаггаталокуттараджавана̄ни манодва̄рейева уппаджджанато чхаттим̣са читта̄ни йатха̄рахам̣ сакасакадва̄ра̄нурӯпам̣ екадва̄рикачитта̄ни.
45. пан̃чадва̄ресу сантӣран̣атада̄рамман̣авасена, манодва̄ре ча тада̄рамман̣авасена паваттанато чхадва̄рика̄ни чева пат̣исандха̄дивасаппаваттийа̄ два̄равимутта̄ни ча.
47. пан̃чадва̄рика̄ни ча чхадва̄рика̄ни ча пан̃чачхадва̄рика̄ни. чхадва̄рика̄ни ча та̄ни када̄чи два̄равимутта̄ни ча̄ти чхадва̄рикавимутта̄ни. атха ва̄ чхадва̄рика̄ни ча чхадва̄рикавимутта̄ни ча̄ти чхадва̄рикавимутта̄нӣти екадесасарӯпекасесо дат̣т̣хаббо.
два̄расан̇гахаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
а̄ламбан̣асан̇гахаван̣н̣ана̄
48. а̄рамман̣а̄нам̣ сарӯпато, вибха̄гато, там̣висайачиттато ча сан̇гахо а̄ламбан̣асан̇гахо. ван̣н̣авика̄рам̣ а̄паджджама̄нам̣ рӯпайати хадайан̇гатабха̄вам̣ пака̄сетӣти рӯпам̣, тадева дуббалапурисена дан̣д̣а̄ди вийа читтачетасикехи а̄ламбӣйати, та̄ни ва̄ а̄гантва̄ еттха рамантӣти а̄рамман̣анти рӯпа̄рамман̣ам̣. саддӣйатӣти саддо, сойева а̄рамман̣анти садда̄рамман̣ам̣. гандхайати аттано ваттхум̣ сӯчети ‘‘идаметтха аттхӣ’’ти песун̃н̃ам̣ каронтам̣ вийа хотӣти гандхо, сойева а̄рамман̣ам̣ гандха̄рамман̣ам̣. расанти там̣ сатта̄ асса̄дентӣти расо, сойева а̄рамман̣ам̣ раса̄рамман̣ам̣. пхусӣйатӣти пхот̣т̣хаббам̣, тадева а̄рамман̣ам̣ пхот̣т̣хабба̄рамман̣ам̣. дхаммойева а̄рамман̣ам̣ дхамма̄рамман̣ам̣.
49. таттха̄ти тесу рӯпа̄диа̄рамман̣есу, рӯпамева̄ти ван̣н̣а̄йатанасан̇кха̄там̣ рӯпамева. садда̄дайоти садда̄йатана̄дисан̇кха̄та̄ садда̄дайо, а̄подха̄туваджджитабхӯтаттайасан̇кха̄там̣ пхот̣т̣хабба̄йатанан̃ча.
50. пан̃ча̄рамман̣апаса̄да̄ни т̣хапетва̄ сеса̄ни сол̣аса сукхумарӯпа̄ни.
51. паччуппаннанти ваттама̄нам̣.
52. чхаббидхампӣти рӯпа̄дивасена чхаббидхампи. вина̄са̄бха̄вато атӣта̄дика̄лавасена наваттаббатта̄ нибба̄нам̣, пан̃н̃атти ча ка̄лавимуттам̣ на̄ма. йатха̄раханти ка̄ма̄вачараджаванаабхин̃н̃а̄сесамахаггата̄диджавана̄нам̣ анурӯпато. ка̄ма̄вачараджавана̄нан̃хи хаситуппа̄даваджджа̄нам̣ чхаббидхампи тика̄ликам̣, ка̄лавимуттан̃ча а̄рамман̣ам̣ хоти. хаситуппа̄дасса тика̄ликамева. татха̄ хисса екантапаритта̄рамман̣атам̣ ваккхати. диббачаккха̄дивасаппаваттасса пана абхин̃н̃а̄джаванасса йатха̄рахам̣ чхаббидхампи тика̄ликам̣, ка̄лавимуттан̃ча а̄рамман̣ам̣ хоти. вибха̄го панеттха навамапариччхеде а̄ви бхависсати. сеса̄нам̣ пана ка̄лавимуттам̣, атӣтан̃ча йатха̄рахама̄рамман̣ам̣ хоти.
53. два̄ра…пе… сан̇кха̄та̄нам̣ чхаббидхампи а̄рамман̣ам̣ хотӣти самбандхо, там̣ пана несам̣ а̄рамман̣ам̣ на а̄ваджджанасса вийа кеначи аггахитамева гочарабха̄вам̣ гаччхати, на ча пан̃чадва̄рикаджавана̄нам̣ вийа екантапаччуппаннам̣, на̄пи манодва̄рикаджавана̄нам̣ вийа тика̄ликамева, ависесена ка̄лавимуттам̣ ва̄, на̄пи маран̣а̄саннато пуримабха̄гаджавана̄нам̣ вийа каммакамманимитта̄дивасена а̄гамасиддхивоха̄равинимуттанти а̄ха ‘‘йатха̄самбхавам̣…пе… саммата’’нти. таттха йатха̄самбхаванти там̣там̣бхӯмикапат̣исандхибхаван̇гачутӣнам̣ там̣там̣два̄раггахита̄дивасена самбхава̄нурӯпато. ка̄ма̄вачара̄нан̃хи пат̣исандхибхаван̇га̄нам̣ та̄ва рӯпа̄дипан̃ча̄рамман̣ам̣ чхадва̄раггахитам̣ йатха̄рахам̣ паччуппаннаматӣтан̃ча камманимиттасамматама̄рамман̣ам̣ хоти, татха̄ чутичиттасса атӣтамева. дхамма̄рамман̣ам̣ пана тесам̣ тин̣н̣аннампи манодва̄раггахитамева атӣтам̣ каммакамманимиттасамматам̣, татха̄ рӯпа̄рамман̣ам̣ екамева манодва̄раггахитам̣ екантапаччуппаннам̣ гатинимиттасамматанти евам̣ ка̄ма̄вачарапат̣исандха̄дӣнам̣ йатха̄самбхавам̣ чхадва̄раггахитам̣ паччуппаннаматӣтан̃ча каммакамманимиттагатинимиттасамматама̄рамман̣ам̣ хоти.
махаггатапат̣исандха̄дӣсу пана рӯпа̄вачара̄нам̣, пат̣хамататийа̄руппа̄нан̃ча дхамма̄рамман̣амева манодва̄раггахитам̣ пан̃н̃аттибхӯтам̣ камманимиттасамматам̣, татха̄ дутийачатуттха̄руппа̄нам̣ атӣтамева̄ти евам̣ махаггатапат̣исандхибхаван̇гачутӣнам̣ манодва̄раггахитам̣ пан̃н̃аттибхӯтам̣, атӣтам̣ ва̄ камманимиттасамматамева а̄рамман̣ам̣ хоти.
йебхуййена бхавантаре чхадва̄раггахитанти ба̄хуллена атӣта̄нантарабхаве маран̣а̄саннаппаваттачхадва̄рикаджаванехи гахитам̣. асан̃н̃ӣбхавато чута̄нан̃хи пат̣исандхивисайасса анантара̄тӣтабхаве на кеначи два̄рена гахан̣ам̣ аттхӣти тадеветтха йебхуййаггахан̣ена бйабхича̄ритам̣. кевалан̃хи каммабаленева тесам̣ пат̣исандхийа̄ камманимитта̄дикама̄рамман̣ам̣ упат̣т̣ха̄ти. татха̄ хи саччасан̇кхепе асан̃н̃ӣбхавато чутасса пат̣исандхинимиттам̣ пуччхитва̄ –
‘‘бхавантаракатам̣ каммам̣, йамока̄сам̣ лабхе тато;
хоти са̄ сандхи тенева, упат̣т̣ха̄питагочаре’’ти. (са. са. 171) –
кевалам̣ каммабаленева пат̣исандхигочарасса упат̣т̣ха̄нам̣ вуттам̣. итаратха̄ хи джаванаггахитассапи а̄рамман̣асса каммабаленева упат̣т̣ха̄пийама̄натта̄ ‘‘тенева̄’’ти са̄вадха̄ран̣авачанасса адхиппа̄йасун̃н̃ата̄ а̄паджджеййа̄ти. нану ча тесампи пат̣исандхигочаро каммабхаве кеначи два̄рена джаванаггахито самбхаватӣти? саччам̣ самбхавати каммакамманимиттасаммато, гатинимиттасаммато пана саббесампи маран̣ака̄лейева упат̣т̣ха̄тӣти куто тасса каммабхаве гахан̣асамбхаво. апичеттха маран̣а̄саннапаваттаджаванехи гахитамева сандха̄йа ‘‘чхадва̄раггахита’’нти вуттам̣, еван̃ча катва̄ а̄чарийена имасмим̣йева адхика̄ре параматтхавиниччхайе вуттам̣ –
‘‘маран̣а̄саннасаттасса, йатхопат̣т̣хитагочарам̣;
чхадва̄ресу тама̄раббха, пат̣исандхи бхавантаре’’ти. (парама. ви. 89);
‘‘паччуппанна’’нтйа̄дина̄ ана̄гатасса пат̣исандхигочарабха̄вам̣ нива̄рети. на хи там̣ атӣтакаммакамманимитта̄ни вийа анубхӯтам̣, на̄пи паччуппаннакамманимиттагатинимитта̄ни вийа а̄па̄тхагатан̃ча хотӣти, каммакамманимитта̄дӣнан̃ча сарӯпам̣ сайамева ваккхати.
54. тесӯти рӯпа̄дипаччуппанна̄дикамма̄диа̄рамман̣есу вин̃н̃а̄н̣есу. рӯпа̄дӣсу екекам̣ а̄рамман̣ам̣ етесанти рӯпа̄диекека̄рамман̣а̄ни.
55. рӯпа̄дикам̣ пан̃чавидхампи а̄рамман̣аметасса̄ти рӯпа̄дипан̃ча̄рамман̣ам̣.
56. сеса̄нӣти двипан̃чавин̃н̃а̄н̣асампат̣иччханехи авасеса̄ни ека̄даса ка̄ма̄вачаравипа̄ка̄ни. саббатха̄пи ка̄ма̄вачара̄рамман̣а̄нӣти саббенапи чхадва̄рикадва̄равимуттачхал̣а̄рамман̣авасаппаватта̄ка̄рена ниббатта̄нипи екантака̄ма̄вачарасабха̄вачхал̣а̄рамман̣агочара̄ни. еттха хи випа̄ка̄ни та̄ва сантӣран̣а̄дивасена рӯпа̄дипан̃ча̄рамман̣е, пат̣исандха̄дивасена чхал̣а̄рамман̣асан̇кха̄те ка̄ма̄вачара̄рамман̣ейева паваттанти.
хасаначиттампи падха̄наса̄руппат̣т̣ха̄нам̣ дисва̄ туссантасса рӯпа̄рамман̣е, бхан̣д̣абха̄джанат̣т̣ха̄не маха̄саддам̣ сутва̄ ‘‘еварӯпа̄ лолуппатан̣ха̄ ме пахӣна̄’’ти туссантасса садда̄рамман̣е, гандха̄дӣхи четийапӯджанака̄ле туссантасса гандха̄рамман̣е, расасампаннам̣ пин̣д̣апа̄там̣ сабрахмача̄рӣхи бха̄джетва̄ парибхун̃джанака̄ле туссантасса раса̄рамман̣е, а̄бхисама̄ча̄рикаваттапарипӯран̣ака̄ле туссантасса пхот̣т̣хабба̄рамман̣е, пуббенива̄сан̃а̄н̣а̄дӣхи гахитака̄ма̄вачарадхаммам̣ а̄раббха туссантасса дхамма̄рамман̣ети евам̣ париттадхаммапарийа̄паннесвева чхасу а̄рамман̣есу паваттати.
57. два̄даса̄кусалаат̣т̣хан̃а̄н̣авиппайуттаджаванавасена вӣсати читта̄ни аттано джал̣абха̄вато локуттарадхамме а̄раббха паваттитум̣ на сакконтӣти нававидхалокуттарадхамме ваджджетва̄ тебхӯмака̄ни, пан̃н̃аттин̃ча а̄раббха паваттантӣти а̄ха ‘‘акусала̄ни чева̄’’тйа̄ди. имесу хи акусалато чатта̄ро дит̣т̣хигатасампайуттачиттуппа̄да̄ париттадхамме а̄раббха пара̄масанаасса̄дана̄бхинанданака̄ле ка̄ма̄вачара̄рамман̣а̄, тенева̄ка̄рена саттавӣсати махаггатадхамме а̄раббха паваттийам̣ махаггата̄рамман̣а̄, саммутидхамме а̄раббха паваттийам̣ пан̃н̃атта̄рамман̣а̄. дит̣т̣хивиппайуттачиттуппа̄да̄пи тейева дхамме а̄раббха кевалам̣ асса̄дана̄бхинанданавасена паваттийам̣, пат̣игхасампайутта̄ ча дуссанавиппат̣иса̄равасена, вичикиччха̄сахагато анит̣т̣хан̇гаманавасена, уддхаччасахагато виккхипанавасена, авӯпасамавасена ча паваттийам̣ париттамахаггатапан̃н̃атта̄рамман̣о, кусалато чатта̄ро, кирийато чатта̄роти ат̣т̣ха н̃а̄н̣авиппайуттачиттуппа̄да̄ секкхапутхуджджанакхӣн̣а̄сава̄нам̣ асаккаччада̄напаччавеккхан̣адхаммассавана̄дӣсу париттадхамме а̄раббха паваттика̄ле ка̄ма̄вачара̄рамман̣а̄, атипагун̣аджджха̄напаччавеккхан̣ака̄ле махаггата̄рамман̣а̄, касин̣анимитта̄дӣсу парикамма̄дика̄ле пан̃н̃атта̄рамман̣а̄ти дат̣т̣хаббам̣.
58. арахаттамаггапхалаваджджитасабба̄рамман̣а̄ни секкхапутхуджджанасанта̄несвева паваттанато. секкха̄пи хи т̣хапетва̄ локийачиттам̣ арахато маггапхаласан̇кха̄там̣ па̄т̣ипуггаликачиттам̣ джа̄нитум̣ на сакконти анадхигататта̄, татха̄ путхуджджана̄дайопи сота̄панна̄дӣнам̣, секкха̄нам̣ пана аттано аттано маггапхалапаччавеккхан̣есу парасанта̄нагатамаггапхала̄рамман̣а̄йа абхин̃н̃а̄йа парикаммака̄ле, абхин̃н̃а̄читтенева маггапхала̄нам̣ париччхинданака̄ле ча аттано аттано сама̄на̄нам̣, хет̣т̣хима̄нан̃ча маггапхаладхамме а̄раббха кусаладжавана̄нам̣ паватти аттхӣти арахаттамаггапхалассева пат̣иккхепо като. ка̄ма̄вачарамахаггатапан̃н̃аттинибба̄на̄ни пана секкхапутхуджджана̄нам̣ саккаччада̄напаччавеккхан̣адхаммассаванасан̇кха̄расаммасанакасин̣апарикамма̄дӣсу там̣тада̄рамман̣ика̄бхин̃н̃а̄нам̣ парикаммака̄ле, готрабхувода̄нака̄ле, диббачаккха̄дӣхи рӯпавиджа̄нана̄дика̄ле ча кусаладжавана̄нам̣ гочарабха̄вам̣ гаччханти.
59. саббатха̄пи сабба̄рамман̣а̄нӣти ка̄ма̄вачарамахаггатасаббалокуттарапан̃н̃аттивасена саббатха̄пи сабба̄рамман̣а̄ни, на пана акусала̄дайо вийа саппадесасабба̄рамман̣а̄нӣтйаттхо. кирийаджавана̄нан̃хи саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дивасаппаваттийам̣, вот̣т̣хаббанасса ча там̣там̣пуреча̄рикавасаппаваттийам̣ на ча кин̃чи агочарам̣ на̄ма аттхи.
60. пат̣хамататийа̄руппа̄рамман̣атта̄ а̄руппесу дутийачатуттха̄ни махаггата̄рамман̣а̄ни.
61. сеса̄ни…пе… пан̃н̃атта̄рамман̣а̄нӣти паннараса рӯпа̄вачара̄ни, пат̣хамататийа̄руппа̄ни ча̄ти екавӣсати касин̣а̄дипан̃н̃аттӣсу паваттанато пан̃н̃атта̄рамман̣а̄ни.
63. тевӣсатика̄ма̄вачаравипа̄капан̃чадва̄ра̄ваджджанахасанавасена пан̃чавӣсати читта̄ни париттхамхи ка̄ма̄вачара̄рамман̣е йева бхаванти. ка̄ма̄вачаран̃хи махаггата̄дайо упа̄да̄йа манда̄нубха̄вата̄йа парисамантато аттам̣ кхан̣д̣итам̣ вийа̄ти париттам̣. ‘‘чха читта̄ни махаггатейева̄’’тйа̄дина̄ саббаттха са̄вадха̄ран̣айоджана̄ дат̣т̣хабба̄.
а̄ламбан̣асан̇гахаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ваттхусан̇гахаван̣н̣ана̄
64. ваттхувибха̄гато, таббаттхукачиттапариччхедавасена ча сан̇гахо ваттхусан̇гахо. васанти етесу читтачетасика̄ танниссайатта̄ти ваттхӯни.
65. та̄ни ка̄малоке сабба̄нипи лаббханти парипун̣н̣индрийасса таттхева упалаббханато. пи-саддена пана андхабадхира̄дивасена кесан̃чи асамбхавам̣ дӣпети.
66. гха̄на̄диттайам̣ наттхи брахма̄нам̣ ка̄мавира̄габха̄вана̄васена гандхарасапхот̣т̣хаббесу вираттата̄йа таббисайаппаса̄десупи вира̄гасабха̄вато. буддхадассанадхаммассавана̄диаттхам̣ пана чаккхусотесу авираттабха̄вато чаккха̄дидвайам̣ таттха упалаббхати.
67. арӯпалоке сабба̄нипи чха ваттхӯни на сам̣виджджанти арӯпӣнам̣ рӯпавира̄габха̄вана̄балена таттха саббена саббам̣ рӯпаппаваттийа̄ абха̄вато.
68. пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нева ниссаттаниджджӣват̣т̣хена дха̄туйоти пан̃чавин̃н̃а̄н̣адха̄туйо.
69. мананаматта̄ дха̄ту манодха̄ту.
70. манойева висит̣т̣хавиджа̄нанакиччайогато вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниссаттаниджджӣват̣т̣хена дха̄ту ча̄ти мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту. манасо вин̃н̃а̄н̣адха̄тӯти ва̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту. са̄ хи манатойева анантарапаччайато самбхӯйаманасойева анантарапаччайабхӯта̄ти манасо самбандхинӣ хоти. сантӣран̣аттайасса, ат̣т̣хамаха̄випа̄ка̄нам̣, пат̣игхадвайасса, пат̣хамамаггасса, хаситуппа̄дасса, паннарасарӯпа̄вачара̄нан̃ча васена паватта̄ йатха̄вуттаманодха̄тупан̃чавин̃н̃а̄н̣адха̄тӯхи авасеса̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту сан̇кха̄та̄ ча тим̣са дхамма̄ на кевалам̣ манодха̄туйева, татха̄ хадайам̣ нисса̄йева паваттантӣти самбандхо.
сантӣран̣амаха̄випа̄ка̄ни хи ека̄даса два̄ра̄бха̄вато, кичча̄бха̄вато ча а̄руппе на уппаджджанти. пат̣игхасса анӣваран̣а̄ваттхасса абха̄вато там̣сахагатам̣ читтадвайам̣ рӯпалокепи наттхи, пагева а̄руппе. пат̣хамамаггопи паратогхосапаччайа̄бха̄ве са̄вака̄нам̣ ануппаджджанато, буддхапаччекабуддха̄нан̃ча мануссалокато ан̃н̃аттха аниббаттанато, хасаначиттан̃ча ка̄йа̄бха̄вато, рӯпа̄вачара̄ни арӯпӣнам̣ рӯпавира̄габха̄вана̄васена тада̄рамман̣есу джха̄несупи вираттабха̄вато арӯпабхаве на уппаджджантӣти сабба̄нипи ета̄ни теттим̣са читта̄ни хадайам̣ нисса̄йева паваттанти.
71. пан̃чарӯпа̄вачаракусалато авасеса̄ни два̄даса локийакусала̄ни, пат̣игхадвайато авасеса̄ни даса акусала̄ни, пан̃чадва̄ра̄ваджджанахасанарӯпа̄вачаракирийехи авасеса̄ни тераса кирийачитта̄ни, пат̣хамамаггато авасеса̄ни сатта ануттара̄ни ча̄ти имесам̣ васена двечатта̄лӣсавидха̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄тусан̇кха̄та̄ дхамма̄ пан̃чавока̄рабхававасена хадайам̣ нисса̄йа ва̄, чатувока̄рабхававасена анисса̄йава̄ паваттанти.
73. ка̄ме бхаве чхаваттхум̣ ниссита̄ сатта вин̃н̃а̄н̣адха̄туйо, рӯпе бхаве тиваттхум̣ ниссита̄ гха̄навин̃н̃а̄н̣а̄диттайаваджджита̄ чатуббидха̄ вин̃н̃а̄н̣адха̄туйо, а̄руппе бхаве аниссита̄ ека̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту мата̄ти йоджана̄.
74. ка̄ма̄вачаравипа̄капан̃чадва̄ра̄ваджджанапат̣игхадвайахасанавасена саттавӣсати ка̄ма̄вачара̄ни, паннараса рӯпа̄вачара̄ни, пат̣хамамагготи течатта̄лӣса нисса̄йева джа̄йаре, татойева авасеса̄ а̄руппавипа̄каваджджита̄ двечатта̄лӣса нисса̄йа ча анисса̄йа ча джа̄йаре, па̄ка̄руппа̄ чатта̄ро аниссита̄йева̄ти самбандхо.
ваттхусан̇гахаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ити абхидхамматтхавибха̄винийа̄ на̄ма абхидхамматтхасан̇гахаван̣н̣ана̄йа
пакин̣н̣акапариччхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.