2. четасикапариччхедаван̣н̣ана̄
сампайогалаккхан̣аван̣н̣ана̄
1. евам̣ та̄ва читтам̣ бхӯмиджа̄тисампайогасан̇кха̄раджха̄на̄рамман̣амаггабхедена йатха̄рахам̣ вибхаджитва̄ ида̄ни четасикавибха̄гасса ануппаттатта̄ пат̣хамам̣ та̄ва чатуббидхасампайогалаккхан̣асандассанавасена четасикалаккхан̣ам̣ т̣хапетва̄, таданантарам̣ ан̃н̃асама̄наакусаласобханавасена тӣхи ра̄сӣхи четасикадхамме уддиситва̄, тесам̣ сол̣асаха̄ка̄рехи сампайогам̣, теттим̣савидхена сан̇гахан̃ча дассетум̣ ‘‘екуппа̄даниродха̄ ча̄’’тйа̄ди а̄раддхам̣. читтена саха екато уппа̄до ча ниродхо ча йесам̣ те екуппа̄даниродха̄. екам̣ а̄ламбан̣ан̃ча ваттху ча йесам̣ те ека̄ламбан̣аваттхука̄. евам̣ чатӯхи лаккхан̣ехи четойутта̄ читтена сампайутта̄ двипан̃н̃а̄са лаккхан̣а̄ дха̄ран̣ато дхамма̄ нийатайогино, анийатайогино ча четасика̄ мата̄.
таттха йади екуппа̄даматтенева четойутта̄ти адхиппета̄, тада̄ читтена саха уппаджджама̄на̄нам̣ рӯпадхамма̄нампи четойуттата̄ а̄паджджеййа̄ти еканиродхаггахан̣ам̣. евампи читта̄нупариваттино вин̃н̃аттидвайасса пасан̇го насакка̄ нива̄ретум̣, татха̄ ‘‘екато уппа̄до ва̄ ниродхо ва̄ етесанти екуппа̄даниродха̄’’ти парикаппентасса пуретарамуппаджджитва̄ читтасса бхан̇гаккхан̣е нируджджхама̄на̄нампи рӯпадхамма̄нанти ека̄ламбан̣аггахан̣ам̣. йе евам̣ тивидхалаккхан̣а̄, те нийамато екаваттхуйева̄тидассанаттхам̣ екаваттхукаггахан̣анти аламатиппапан̃чена.
сампайогалаккхан̣аван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ан̃н̃асама̄начетасикаван̣н̣ана̄
2. катханти сарӯпасампайога̄ка̄ра̄нам̣ катхетукамйата̄пуччха̄. пхусатӣти пхассо (дха. са. ат̣т̣ха. 1 дхаммудесава̄рапхассапан̃чамакара̄сиван̣н̣ана̄), сва̄йам̣ пхусаналаккхан̣о. айан̃хи арӯпадхаммопи сама̄но а̄рамман̣е пхусана̄ка̄ренева паваттати, са̄ часса пхусана̄ка̄раппаватти амбилакха̄дака̄дӣнам̣ пассантасса парасса кхел̣уппа̄да̄ди вийа дат̣т̣хабба̄. ведайати а̄рамман̣арасам̣ анубхаватӣти ведана̄, са̄ ведайиталаккхан̣а̄. а̄рамман̣араса̄нубхаванан̃хи патва̄ сесасампайуттадхамма̄ екадесаматтенева расам̣ анубхаванти, екам̣сато пана иссаравата̄йа ведана̄ва анубхавати. татха̄ хеса̄ ‘‘субходжанараса̄нубхаванакара̄джа̄ вийа̄’’ти вутта̄. сукха̄дивасена панасса̄ бхедам̣ сайамева ваккхати. нӣла̄дибхедам̣ а̄рамман̣ам̣ сан̃джа̄на̄ти сан̃н̃ам̣ катва̄ джа̄на̄тӣти сан̃н̃а̄, са̄ сан̃джа̄наналаккхан̣а̄. са̄ хи уппаджджама̄на̄ да̄руа̄дӣсу вад̣д̣хакиа̄дӣнам̣ сан̃н̃а̄н̣акаран̣ам̣ вийа паччха̄ сан̃джа̄нанасса ка̄ран̣абхӯтам̣ а̄ка̄рам̣ гахетва̄ уппаджджати. нимиттака̄рика̄йа та̄ветам̣ йуджджати, нимиттена сан̃джа̄нантийа̄ пана катханти? са̄пи пуна апара̄йа сан̃н̃а̄йа сан̃джа̄нанасса нимиттам̣ а̄ка̄рам̣ гахетва̄ уппаджджатӣти на еттха кочи асамбхаво.
четети аттана̄ сампайуттадхамме а̄рамман̣е абхисандахати, сан̇кхата̄бхисан̇кхаран̣е ва̄ бйа̄па̄рама̄паджджатӣти четана̄. татха̄ хи айамева абхисан̇кхаран̣е падха̄натта̄ вибхан̇ге суттантабха̄джанийе сан̇кха̄раккхандхам̣ вибхаджантена ‘‘сан̇кхатамабхисан̇кхаронтӣти сан̇кха̄ра̄’’ти (сам̣. ни. 3.79) ватва̄ ‘‘чаккхусампхассаджа̄ четана̄’’тйа̄дина̄ (вибха. 21) ниддит̣т̣ха̄. са̄ четайиталаккхан̣а̄, джет̣т̣хасиссамаха̄вад̣д̣хакиа̄дайо вийа сакиччапаракиччаса̄дхика̄ти дат̣т̣хаббам̣. екаггата̄витаккавича̄рапӣтӣнам̣ сарӯпавибха̄ванам̣ хет̣т̣ха̄ а̄гатамева.
джӣванти тена сампайуттадхамма̄ти джӣвитам̣, тадева сахаджа̄та̄нупа̄лане а̄дхипаччайогена индрийанти джӣвитиндрийам̣, там̣ анупа̄ланалаккхан̣ам̣ уппала̄дианупа̄лакам̣ удакам̣ вийа. каран̣ам̣ ка̄ро, манасмим̣ ка̄ро манасика̄ро, со четасо а̄рамман̣е саманна̄ха̄ралаккхан̣о. витакко хи сахаджа̄тадхамма̄нам̣ а̄рамман̣е абхиниропанасабха̄ватта̄ те таттха паккхипанто вийа хоти, четана̄ аттана̄ а̄рамман̣аггахан̣ена йатха̄рул̣хе дхаммепи таттха таттха нийоджентӣ балана̄йако вийа хоти, манасика̄ро те а̄рамман̣а̄бхимукхам̣ пайоджанато а̄джа̄нӣйа̄нам̣ пайоджанакаса̄ратхи вийа̄ти айаметесам̣ висесо. дхамма̄нан̃хи там̣ там̣ йа̄тха̄васарасалаккхан̣ам̣ сабха̄вато пат̣ивиджджхитва̄ бхагавата̄ те те дхамма̄ вибхатта̄ти бхагавати саддха̄йа ‘‘евам̣ висеса̄ име дхамма̄’’ти окаппетва̄ уггахан̣апарипуччха̄дивасена тесам̣ сабха̄васамадхигама̄йа його каран̣ӣйо, на пана таттха таттха виппат̣ипаджджантехи саммохо а̄паджджитабботи айаметтха а̄чарийа̄нам̣ ануса̄санӣ. саббесампи екӯнанавутичитта̄нам̣ са̄дха̄ран̣а̄ нийамато тесу уппаджджанатоти саббачиттаса̄дха̄ран̣а̄ на̄ма.
3. адхимуччанам̣ адхимоккхо, со саннит̣т̣ха̄налаккхан̣о, а̄рамман̣е ниччалабха̄вена индакхӣло вийа дат̣т̣хаббо. вӣра̄нам̣ бха̄во, каммам̣, видхина̄ ӣрайитаббам̣ паваттетаббанти ва̄ вӣрийам̣, усса̄хо, со сахаджа̄та̄нам̣ упаттхамбханалаккхан̣о. вӣрийавасена хи тесам̣ олӣнавуттита̄ на хоти. еван̃ча катва̄ имасса витакка̄дӣхи висесо супа̄кат̣о хоти. чханданам̣ чхандо, а̄рамман̣ена аттхиката̄, со каттука̄мата̄лаккхан̣о. татха̄ хеса ‘‘а̄рамман̣аггахан̣е четасо хаттхаппаса̄ран̣ам̣ вийа̄’’ти (дха. са. ат̣т̣ха. 1 йева̄панакаван̣н̣ана̄) вуччати. да̄наваттхувиссаджджанавасена паваттака̄лепи чеса виссаджджитаббена тена аттхикова кхипитаббаусӯнам̣ гахан̣е аттхико исса̄со вийа. собханесу тадитаресу ча пака̄рена кин̣н̣а̄ виппакин̣н̣а̄ти пакин̣н̣ака̄.
4. собхана̄пеккха̄йа итаре, итара̄пеккха̄йа собхана̄ ча ан̃н̃е на̄ма, тесам̣ сама̄на̄ на уддхаччасаддха̄дайо вийа акусала̄дисабха̄ва̄йева̄ти ан̃н̃асама̄на̄.
ан̃н̃асама̄начетасикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
акусалачетасикаван̣н̣ана̄
5. евам̣ та̄ва саббачиттаса̄дха̄ран̣авасена, пакин̣н̣акавасена ча собханетарасабха̄ве тераса дхамме уддиситва̄ ида̄ни хет̣т̣ха̄ читтавибха̄ге ниддит̣т̣ха̄нуккамена акусаладхаммапарийа̄панне пат̣хамам̣, тато собханадхаммапарийа̄панне ча дассетум̣ ‘‘мохо’’тйа̄ди вуттам̣. ахетука̄ пана а̄вен̣икадхамма̄ наттхӣти на те висум̣ вутта̄. а̄рамман̣е муйхатӣти мохо, ан̃н̃а̄н̣ам̣, со а̄рамман̣асабха̄ваччха̄даналаккхан̣о. а̄рамман̣аггахан̣авасаппаваттопи хеса тасса йатха̄сабха̄ваппат̣иччха̄дана̄каа̄ренева паваттати. на хирӣйати на ладжджатӣти ахирико, пуггало, дхаммасамӯхо ва̄. ахирикасса бха̄во ахириккам̣, тадева ахирикам̣. на оттаппатӣти аноттаппам̣. таттха гӯтхато га̄масӯкаро вийа ка̄йадуччарита̄дито аджигуччханалаккхан̣ам̣ ахирикам̣, аггито салабхо вийа тато анутта̄салаккхан̣ам̣ аноттаппам̣. тена̄ху пора̄н̣а̄ –
‘‘джигуччхати на̄хирико, па̄па̄ гӯтха̄ва сӯкаро;
на бха̄йати аноттаппӣ, салабхо вийа па̄вака̄’’ти.
уддхатасса бха̄во уддхаччам̣, там̣ читтасса авӯпасамалаккхан̣ам̣ па̄са̄н̣а̄бхигха̄тасамуддхатабхасмам̣ вийа. луббхатӣти лобхо, со а̄рамман̣е абхисан̇галаккхан̣о маккат̣а̄лепо вийа. читтасса а̄ламбитука̄мата̄маттам̣ чхандо, лобхо таттха абхигиджджхананти айаметесам̣ висесо. ‘‘идамева саччам̣, могхаман̃н̃а’’нти миччха̄бхинивесалаккхан̣а̄ дит̣т̣хи. н̃а̄н̣ан̃хи а̄рамман̣ам̣ йатха̄сабха̄вато джа̄на̄ти, дит̣т̣хи йатха̄сабха̄вам̣ виджахитва̄ айа̄тха̄вато ган̣ха̄тӣти айаметесам̣ висесо. ‘‘сеййохамасмӣ’’тйа̄дина̄ ман̃н̃атӣти ма̄но, со ун̣н̣атилаккхан̣о. татха̄ хеса ‘‘кетукамйата̄паччупат̣т̣ха̄но’’ти (дха. са. ат̣т̣ха. 400) вутто. дуссатӣти досо, со чан̣д̣иккалаккхан̣о пахат̣а̄сӣвисо вийа, иссатӣти исса̄, са̄ парасампаттиусӯйаналаккхан̣а̄. маччхарасса бха̄во маччхарийам̣, ‘‘ма̄ идам̣ аччхарийам̣ ан̃н̃есам̣ хоту, майхамева хотӯ’’ти паваттам̣ ва̄ маччхарийам̣, там̣ аттасампаттинигӯханалаккхан̣ам̣. куччхитам̣ катанти кукатам̣. ката̄катадуччаритасучаритам̣. акатампи хи куката’’нти вохаранти ‘‘йам̣ майа̄ акатам̣. там̣ куката’’нти. идха пана ката̄катам̣ а̄раббха уппанно виппат̣иса̄рачиттуппа̄до кукатам̣, тасса бха̄во куккуччам̣, там̣ ката̄катадуччаритасучарита̄нусочаналаккхан̣ам̣. тхинанам̣ тхинам̣, анусса̄хана̄васам̣сӣданавасена сам̣хатабха̄во. миддханам̣ миддхам̣, вигатаса̄маттхийата̄, асаттивигха̄то ва̄, таттха тхинам̣ читтасса акамман̃н̃ата̄лаккхан̣ам̣, миддхам̣ ведана̄диккхандхаттайасса̄ти айаметесам̣ висесо. татха̄ хи па̄л̣ийам̣ (дха. са. 1162-1163) ‘‘таттха катамам̣ тхинам̣? йа̄ читтасса акаллата̄ акамман̃н̃ата̄. таттха катамам̣ миддхам̣? йа̄ ка̄йасса акаллата̄ акамман̃н̃ата̄’’тйа̄дина̄ имесам̣ ниддесо паватто. нану ча ‘‘ка̄йасса̄’’ти вачанато рӯпака̄йассапи акамман̃н̃ата̄ миддханти тасса рӯпабха̄вопи а̄паджджатӣти? на̄паджджати, таттха таттха а̄чарийехи а̄нӣтака̄ран̣авасеневасса пат̣иккхиттатта̄. татха̄ хи миддхава̄диматаппат̣иккхепанаттхам̣ тесам̣ ва̄даниккхепапуббакам̣ ат̣т̣хакатха̄дӣсу бахудха̄ виттха̄ренти а̄чарийа̄. айам̣ панеттха сан̇гахо –
‘‘кечи миддхампи рӯпанти, вадантетам̣ на йуджджати;
паха̄таббесу вуттатта̄, ка̄маччханда̄дайо вийа.
‘‘паха̄таббесу аккха̄та-метам̣ нӣваран̣есу хи;
рӯпанту на паха̄табба-маккха̄там̣ дассана̄дина̄.
‘‘‘на тумхам̣ бхиккхаве рӯпам̣, паджахетха̄’ти па̄т̣хато;
пахеййабха̄валесопи, йаттха рӯпасса диссати.
‘‘таттха таббисайаччханда-ра̄гаха̄ни пака̄сита̄;
вуттан̃хи таттха йо чханда-ра̄гаккхепотиа̄дикам̣.
‘‘рӯпа̄рӯпесу миддхесу, арӯпам̣ таттха деситам̣;
ити че наттхи там̣ таттха, ависесена па̄т̣хато.
‘‘сакка̄ хи анума̄тум̣ йам̣, миддхам̣ рӯпанти чинтитам̣;
тампи нӣваран̣ам̣ миддха-бха̄вато итарам̣ вийа.
‘‘сампайога̄бхидха̄на̄ ча, на там̣ рӯпанти ниччхайо;
арӯпӣнан̃хи кхандха̄нам̣, сампайого павуччати.
‘‘татха̄руппе самуппатти, па̄т̣хато наттхи рӯпата̄;
нидда̄ кхӣн̣а̄сава̄нанту, ка̄йагелан̃н̃ато сийа̄’’ти.
акусалачетасикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
собханачетасикаван̣н̣ана̄
6. саддахатӣти саддха̄, буддха̄дӣсу паса̄до, са̄ сампайуттадхамма̄нам̣ паса̄даналаккхан̣а̄ удакаппаса̄дакаман̣и вийа. саран̣ам̣ сати, асаммосо, са̄ сампайуттадхамма̄нам̣ са̄ран̣алаккхан̣а̄. хирӣйати ка̄йадуччарита̄дӣхи джигуччхатӣти хирӣ, са̄ па̄пато джигуччханалаккхан̣а̄. оттаппатӣти оттаппам̣, там̣ па̄пато утта̄салаккхан̣ам̣. аттага̄рававасена па̄пато джигуччханато кулавадхӯ вийа хирӣ, парага̄рававасена па̄пато утта̄санато весийа̄ вийа оттаппам̣. лобхаппат̣ипаккхо алобхо, со а̄рамман̣е читтасса алаггата̄лаккхан̣о муттабхиккху вийа. досаппат̣ипаккхо адосо, со ачан̣д̣иккалаккхан̣о анукӯламитто вийа. тесу дхаммесу маджджхаттата̄ татрамаджджхаттата̄, са̄ читтачетасика̄нам̣ аджджхупеккханалаккхан̣а̄ самаппаватта̄нам̣ асса̄нам̣ аджджхупеккхако са̄ратхи вийа.
ка̄йасса пассамбханам̣ ка̄йаппассаддхи. читтасса пассамбханам̣ читтаппассаддхи. убхопи чета̄ ка̄йачиттадаратхавӯпасамалаккхан̣а̄. ка̄йасса лахубха̄во ка̄йалахута̄. татха̄ читталахута̄. та̄ ка̄йачиттагарубха̄вавӯпасамалаккхан̣а̄. ка̄йасса мудубха̄во ка̄йамудута̄. татха̄ читтамудута̄. та̄ ка̄йачиттатхаддхабха̄вавӯпасамалаккхан̣а̄. каммани са̄дху камман̃н̃ам̣, тасса бха̄во камман̃н̃ата̄, ка̄йасса камман̃н̃ата̄ ка̄йакамман̃н̃ата̄. татха̄ читтакамман̃н̃ата̄. та̄ ка̄йачиттаакамман̃н̃абха̄вавӯпасамалаккхан̣а̄. пагун̣асса бха̄во па̄гун̃н̃ам̣, тадева па̄гун̃н̃ата̄, ка̄йасса па̄гун̃н̃ата̄ ка̄йапа̄гун̃н̃ата̄. татха̄ читтапа̄гун̃н̃ата̄. та̄ ка̄йачитта̄нам̣ гелан̃н̃авӯпасамалаккхан̣а̄. ка̄йасса уджукабха̄во ка̄йуджуката̄. татха̄ читтуджуката̄. та̄ ка̄йачитта̄нам̣ аджджавалаккхан̣а̄. йатха̄ккамам̣ панета̄ ка̄йачитта̄нам̣ са̄рамбха̄дикарадха̄туккхобхапат̣ипаккхапаччайасамут̣т̣ха̄на̄, ка̄йоти четтха ведана̄диккхандхаттайасса гахан̣ам̣. йасма̄ чете две две дхамма̄ва екато хутва̄ йатха̄сакам̣ пат̣ипаккхадхамме хананти, тасма̄ идхева дувидхата̄ вутта̄, на сама̄дхиа̄дӣсу. апича читтаппассаддхиа̄дӣхи читтассева пассаддха̄дибха̄во хоти, ка̄йаппассаддхиа̄дӣхи пана рӯпака̄йассапи там̣самут̣т̣ха̄напан̣ӣтарӯпапхаран̣авасена̄ти тадаттхасандассанаттхан̃четтха дувидхата̄ вутта̄. собхана̄нам̣ саббесампи са̄дха̄ран̣а̄ нийамена тесу уппаджджанатоти собханаса̄дха̄ран̣а̄.
7. самма̄ ваданти ета̄йа̄ти самма̄ва̄ча̄, вачӣдуччаритавирати. са̄ чатуббидха̄ муса̄ва̄да̄ вераман̣и, писун̣ава̄ча̄ вераман̣и, пхарусава̄ча̄ вераман̣и, сампхаппала̄па̄ вераман̣ӣти. каммамева камманто суттантавананта̄дайо вийа. самма̄ паватто камманто самма̄камманто, ка̄йадуччаритавирати. са̄ тивидха̄ па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣и, адинна̄да̄на̄ вераман̣и, ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вераман̣ӣти. самма̄ а̄джӣванти етена̄ти самма̄а̄джӣво, миччха̄джӣвавирати. со пана а̄джӣвахетукака̄йавачӣдуччаритато вираман̣авасена саттавидхо, куханалапана̄димиччха̄джӣвавираман̣авасена бахувидхо ва̄. тивидха̄пи панета̄ паччекам̣ сампаттасама̄да̄насамуччхедавиративасена тивидха̄ виратийо на̄ма йатха̄вуттадуччаритехи вираман̣ато.
8. кароти парадуккхе сати са̄дхӯнам̣ хадайакхедам̣ джанети, кирати ва̄ виккхипати парадуккхам̣, кин̣а̄ти ва̄ там̣ хим̣сати, кирийати ва̄ дуккхитесу паса̄рийатӣти карун̣а̄, са̄ парадуккха̄панайанака̄мата̄лаккхан̣а̄. та̄йа хи парадуккхам̣ апанӣйату ва̄, ма̄ ва̄, тада̄ка̄ренева са̄ паваттати. моданти ета̄йа̄ти мудита̄, са̄ парасампаттианумоданалаккхан̣а̄, аппама̄н̣асатта̄рамман̣атта̄ аппама̄н̣а̄, та̄ ева аппаман̃н̃а̄. нану ча ‘‘чатассо аппаман̃н̃а̄’’ти ваккхати, касма̄ панеттха двейева вутта̄ти? адосататрамаджджхаттата̄хи меттупеккха̄нам̣ гахитатта̄. адосойева хи саттесу хитаджджха̄сайавасаппаватто метта̄ на̄ма. татрамаджджхаттата̄йева тесу пат̣игха̄нунайавӯпасамаппаватта̄ упеккха̄ на̄ма. тена̄ху пора̄н̣а̄ –
‘‘абйа̄па̄дена метта̄ хи, татрамаджджхаттата̄йа ча;
упеккха̄ гахита̄ йасма̄, тасма̄ на гахита̄ убхо’’ти. (абхидха. 70);
пака̄рена джа̄на̄ти аничча̄дивасена авабуджджхатӣти пан̃н̃а̄, са̄ ева йатха̄сабха̄ва̄вабодхане а̄дхипаччайогато индрийанти пан̃н̃индрийам̣. атха сан̃н̃а̄вин̃н̃а̄н̣апан̃н̃а̄нам̣ ким̣ на̄на̄каран̣анти? сан̃н̃а̄ та̄ва нӣла̄дивасена сан̃джа̄нанаматтам̣ кароти, лаккхан̣аппат̣иведхам̣ ка̄тум̣ на саккоти. вин̃н̃а̄н̣ам̣ лаккхан̣аппат̣иведхампи са̄дхети, уссаккитва̄ пана маггам̣ па̄петум̣ на саккоти. пан̃н̃а̄ пана тивидхампи кароти, ба̄лага̄микахеран̃н̃ика̄нам̣ каха̄пан̣а̄вабодханаметтха нидассананти. н̃а̄н̣авиппайуттасан̃н̃а̄йа четтха а̄ка̄раггахан̣авасена уппаджджанака̄ле вин̃н̃а̄н̣ам̣ аббоха̄рикам̣, сесака̄ле балавам̣. н̃а̄н̣асампайутта̄ пана убхопи таданугатика̄ хонти. саббатха̄пи пан̃чавӣсатӣти самбандхо.
9. ‘‘терасан̃н̃асама̄на̄’’тйа̄ди тӣхи ра̄сӣхи вутта̄нам̣ сан̇гахо.
собханачетасикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
сампайоганайаван̣н̣ана̄
10. читтена саха авийутта̄ читта̄вийутта̄, четасика̄ти вуттам̣ хоти. уппаджджатӣти уппа̄до, читтамева уппа̄до читтуппа̄до. ан̃н̃аттха пана сасампайуттам̣ читтам̣ читтуппа̄доти вуччати ‘‘уппаджджати читтам̣ етена̄ти уппа̄до, дхаммасамӯхо, читтан̃ча там̣ уппа̄до ча̄ти читтуппа̄до’’ти катва̄. сама̄ха̄радвандепи хи пуллин̇гам̣ каттхачи саддавидӯ иччханти. тесам̣ читта̄вийутта̄нам̣ читтуппа̄десу паччекам̣ сампайого ито парам̣ йатха̄йогам̣ павуччатӣти самбандхо.
ан̃н̃асама̄начетасикасампайоганайаван̣н̣ана̄
13. сабха̄вена авитаккатта̄ двипан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ни ваджджита̄ни етехи, техи ва̄ ета̄ни ваджджита̄нӣти двипан̃чавин̃н̃а̄н̣аваджджита̄ни, чатучатта̄лӣса ка̄ма̄вачарачитта̄ни. тесу чева ека̄дасасу пат̣хамаджджха̄начиттесу ча витакко джа̄йати сеса̄нам̣ бха̄вана̄балена авитаккатта̄ти адхиппа̄йо.
14. тесу чева пан̃чапан̃н̃а̄сасавитаккачиттесу, ека̄дасасу дутийаджджха̄начиттесу ча̄ти чхасат̣т̣хичиттесу вича̄ро джа̄йати.
15. двипан̃чавин̃н̃а̄н̣ехи, вичикиччха̄сахагатена ча̄ти ека̄дасахи ваджджитесу ат̣т̣хасаттатичиттесу адхимоккхо джа̄йати.
16. пан̃чадва̄ра̄ваджджанена, двипан̃чавин̃н̃а̄н̣ехи, сампат̣иччханадвайена, сантӣран̣аттайена ча̄ти сол̣асахи ваджджитесу тесаттатийа̄ читтесу вӣрийам̣ джа̄йати.
17. доманассасахагатехидвӣхи, упеккха̄сахагатехи пан̃чапан̃н̃а̄сачиттехи, ка̄йавин̃н̃а̄н̣адвайена, ека̄дасахи чатуттхаджджха̄нехи ча̄ти саттатичиттехи ваджджитесу екапан̃н̃а̄сачиттесу пӣти джа̄йати.
18. ахетукехи ат̣т̣ха̄расахи, момӯхехи двӣхи ча̄ти вӣсатийа̄ читтехи ваджджитесу екӯнасаттатичиттесу чхандо джа̄йати.
19. те пана̄ти пакин̣н̣акавиваджджита̄ там̣сахагата̄ ча. йатха̄ккаманти витакка̄дичхапакин̣н̣акаваджджитатам̣сахитакама̄нурӯпато. ‘‘чхасат̣т̣хи пан̃чапан̃н̃а̄са̄’’тйа̄ди екавӣсасатаган̣анавасена, екӯнанавутиган̣анавасена ча йатха̄рахам̣ йоджетаббам̣.
ан̃н̃асама̄начетасикасампайоганайаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
акусалачетасикасампайоганайаван̣н̣ана̄
20. ‘‘сабба̄кусаласа̄дха̄ран̣а̄’’ти ватва̄ тадева саматтхетум̣ ‘‘саббесупӣ’’тйа̄ди вуттам̣. йо хи кочи па̄н̣а̄типа̄та̄дӣсу пат̣ипаджджати, со саббопи мохена таттха ана̄дӣнавадасса̄вӣ ахирикена тато аджигуччханто, аноттаппена аноттаппанто, уддхаччена авӯпасанто ча хоти, тасма̄ те сабба̄кусалесу упалаббханти.
21. лобхасахагатачиттесвева̄ти ева-ка̄ро адхика̄раттха̄йапи хотӣти ‘‘дит̣т̣хисахагатачиттесӯ’’тиа̄дӣсупи авадха̄ран̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. сакка̄йа̄дӣсу хи абхинивисантасса таттха мама̄йанасамбхавато дит̣т̣хи лобхасахагатачиттесвева лаббхати. ма̄нопи ахам̣ма̄навасена паваттанато дит̣т̣хисадисова паваттатӣти дит̣т̣хийа̄ саха екачиттуппа̄дена паваттати кесарасӣхо вийа апарена татха̄видхена саха екагуха̄йам̣, на ча̄пи досамӯла̄дӣсу уппаджджати аттасинехасанниссайабха̄вена еканталобхападат̣т̣ха̄натта̄ти со дит̣т̣хивиппайуттесвева лаббхати.
24. татха̄ парасампаттим̣ усӯйантасса, аттасампаттийа̄ ча парехи са̄дха̄ран̣абха̄вам̣ аниччхантасса, ката̄катадуччаритасучарите анусочантасса ча таттха таттха пат̣ихананавасенева паваттанато исса̄маччхарийакуккучча̄ни пат̣игхачиттесвева.
25. акамман̃н̃ата̄пакатикасса татха̄ сабха̄ватиккхесу асан̇кха̄рикесу паваттана̄йогато тхинамиддхам̣ сасан̇кха̄рикесвева лаббхати.
27. сабба̄пун̃н̃есвева чатта̄ро четасика̄ гата̄, лобхамӯлейева йатха̄самбхавам̣ тайо гата̄, досамӯлесвева двӣсу чатта̄ро гата̄, татха̄ сасан̇кха̄рейева двайанти йоджана̄. вичикиччха̄ вичикиччха̄читте ча̄ти ча-саддо авадха̄ран̣е. вичикиччха̄ вичикиччха̄читтейева̄ти самбандхо.
акусалачетасикасампайоганайаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
собханачетасикасампайоганайаван̣н̣ана̄
29. локуттарачиттесу па̄дакаджджха̄на̄дивасена када̄чи самма̄сан̇каппавирахо сийа̄, на пана виратӣнам̣ абха̄во маггасса ка̄йадуччарита̄дӣнам̣ самуччхедавасена, пхаласса ча таданукӯлавасена паваттанатоти вуттам̣ ‘‘виратийо пана̄’’тйа̄ди. саббатха̄пӣти саббехипи там̣там̣дуччаритадура̄джӣва̄нам̣ видхаманавасаппаваттехи а̄ка̄рехи. на хи ета̄сам̣ локийесу вийа локуттаресупи муса̄ва̄да̄дӣнам̣ висум̣ висум̣ паха̄навасена паватти хоти саббесамева дуччаритадура̄джӣва̄нам̣ тена тена маггена кесан̃чи саббасо, кесан̃чи апа̄йагаманӣйа̄диаваттха̄йа паха̄навасена екаккхан̣е самуччхинданато. нану ча̄йаматтхо ‘‘екатова̄’’ти имина̄ва сиддхоти? там̣ на, тиссаннам̣ екатовуттипаридӣпанаматтена чатуббидхавачӣдуччарита̄дӣнам̣ пат̣ипаккха̄ка̄раппаваттийа̄ адӣпитатта̄. кечи пана имаматтхам̣ асаллаккхетва̄ва ‘‘‘саббатха̄пӣ’ти идам̣ атиритта’’нти ваданти, таттха тесам̣ ан̃н̃а̄н̣амева ка̄ран̣ам̣. ‘‘нийата̄’’ти имина̄пи локийесу вийа када̄чи самбхавам̣ нива̄рети. татха̄ хета̄ локийесу йева̄панакавасена десита̄, идха пана сарӯпенева. ка̄ма̄вачаракусалесвева̄ти авадха̄ран̣ена ка̄ма̄вачаравипа̄какирийесу махаггатесу ча самбхавам̣ нива̄рети. татха̄ чева упари ваккхати. када̄чӣти муса̄ва̄да̄диекекадуччаритехи пат̣ивираман̣ака̄ле. када̄чи уппаджджанта̄пи на екато уппаджджанти вӣтиккамитаббаваттхусан̇кха̄та̄нам̣ аттано а̄рамман̣а̄нам̣ самбхава̄пеккхатта̄ти вуттам̣ ‘‘висум̣ вису’’нти.
30. аппана̄ппатта̄нам̣ аппаман̃н̃а̄нам̣ на када̄чи соманассарахита̄ паватти аттхӣти ‘‘пан̃чама…пе… читтесу ча̄’’ти вуттам̣. винӣваран̣а̄дита̄йа махаттам̣ гата̄ни, махантехи ва̄ джха̄йӣхи гата̄ни патта̄нӣти махаггата̄ни. на̄на̄ хутва̄ти бхинна̄рамман̣атта̄ аттано а̄рамман̣абхӯта̄нам̣ дуккхитасукхитасатта̄нам̣ а̄па̄тхагамана̄пеккхата̄йа висум̣ висум̣ хутва̄. еттха̄ти имесу ка̄ма̄вачаракусалачиттесу, карун̣а̄мудита̄бха̄вана̄ка̄ле аппана̄вӣтхито пуббе паричайавасена упеккха̄сахагатачиттехипи парикаммам̣ хоти, йатха̄ там̣ пагун̣агантхам̣ саджджха̄йантасса када̄чи ан̃н̃авихитассапи саджджха̄йанам̣, йатха̄ ча пагун̣авипассана̄йа сан̇кха̄ре саммасантасса када̄чи паричайабалена н̃а̄н̣авиппайуттачиттехипи саммасананти упеккха̄сахагатака̄ма̄вачаресу карун̣а̄мудита̄нам̣ асамбхавава̄до кечива̄до като. аппана̄вӣтхийам̣ пана та̄сам̣ екантато соманассасахагатесвева самбхаво дат̣т̣хаббо бхиннаджа̄тикасса вийа бхиннаведанассапи а̄севанапаччайа̄бха̄вато.
32. тайо сол̣асачиттесӯти самма̄ва̄ча̄дайо тайо дхамма̄ ат̣т̣халокуттарака̄ма̄вачаракусалавасена сол̣асачиттесу джа̄йанти.
33. евам̣ нийата̄нийатасампайогавасена вуттесу анийатадхамме екато дассетва̄ сеса̄нам̣ нийатабха̄вам̣ дӣпетум̣ ‘‘исса̄маччхера̄’’тйа̄ди вуттам̣. исса̄маччхеракуккуччавиратикарун̣а̄дайо на̄на̄ када̄чи джа̄йанти, ма̄но ча када̄чи ‘‘сеййохамасмӣ’’тйа̄дивасаппаваттийам̣ джа̄йати. тхинамиддхам̣ татха̄ када̄чи акамман̃н̃ата̄васаппаваттийам̣ саха ан̃н̃аман̃н̃ам̣ авиппайогивасена джа̄йатӣти йоджана̄. атха ва̄ ма̄но ча̄ти еттха ча-саддам̣ ‘‘саха̄’’ти еттха̄пи йоджетва̄ тхинамиддхам̣ татха̄ када̄чи саха ча сасан̇кха̄рикапат̣игхе, дит̣т̣хигатавиппайуттасасан̇кха̄рикесу ча исса̄маччхарийакуккуччехи, ма̄нена ча саддхим̣, када̄чи тадитарасасан̇кха̄рикачиттасампайогака̄ле, там̣сампайогака̄лепи ва̄ на̄на̄ ча джа̄йатӣти йоджана̄ дат̣т̣хабба̄. апаре пана а̄чарийа̄ ‘‘ма̄но ча тхинамиддхан̃ча татха̄ када̄чи на̄на̄ када̄чи саха ча джа̄йатӣ’’ти еттакамева йоджесум̣.
34. сеса̄ти йатха̄вуттехи ека̄дасахи анийатехи итаре екачатта̄лӣса. кечи пана ‘‘йатха̄вуттехи анийатайева̄панакехи сеса̄ нийатайева̄панака̄’’ти ван̣н̣енти, там̣ тесам̣ матиматтам̣, идха йева̄панакана̄мена кесан̃чи ануддхат̣атта̄. кевалан̃хеттха нийата̄нийатавасена читтуппа̄десу йатха̄рахам̣ лаббхама̄начетасикаматтасандассанам̣ а̄чарийена катам̣, на йева̄панакана̄мена кечи уддхат̣а̄ти.
евам̣ та̄ва ‘‘пхасса̄дӣсу айам̣ дхаммо еттакесу читтесу упалаббхатӣ’’ти читтапариччхедавасена сампайогам̣ дассетва̄ ида̄ни ‘‘имасмим̣ читтуппа̄де еттака̄ четасика̄’’ти четасикара̄сипариччхедавасена сан̇гахам̣ дассетум̣ ‘‘сан̇гахан̃ча̄’’тйа̄ди вуттам̣.
собханачетасикасампайоганайаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
сампайоганайаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
сан̇гаханайаван̣н̣ана̄
35. ‘‘чхаттим̣са̄’’тйа̄ди таттха таттха йатха̄рахам̣ лаббхама̄накадхаммавасена ган̣анасан̇гахо.
36. пат̣хамаджджха̄не нийутта̄ни читта̄ни, там̣ ва̄ етесам̣ аттхӣти пат̣хамаджджха̄никачитта̄ни. аппаман̃н̃а̄нам̣ сатта̄рамман̣атта̄, локуттара̄нан̃ча нибба̄на̄рамман̣атта̄ вуттам̣ ‘‘аппаман̃н̃а̄ваджджита̄’’ти. ‘‘татха̄’’ти имина̄ ан̃н̃асама̄на̄, аппаман̃н̃а̄ваджджита̄ собханачетасика̄ ча сан̇гахам̣ гаччхантӣти а̄кад̣д̣хати. упеккха̄сахагата̄ти витаккавича̄рапӣтисукхаваджджа̄ сукхат̣т̣ха̄нам̣ павит̣т̣хаупеккха̄йа сахагата̄. пан̃чакаджджха̄навасена̄ти витаккавича̄ре висум̣ висум̣ атиккамитва̄ бха̄вентасса на̄титиккхан̃а̄н̣асса васена деситасса джха̄напан̃чакасса васена. те пана екато атиккамитва̄ бха̄вентасса тиккхан̃а̄н̣асса васена деситачатуккаджджха̄навасена дутийаджджха̄никесу витаккавича̄раваджджита̄нам̣ самбхавато чатудха̄ ева сан̇гахо хотӣти адхиппа̄йо.
37. теттим̣садвайам̣ чатуттхапан̃чамаджджха̄начиттесу.
махаггатачиттасан̇гаханайаван̣н̣ана̄
38. тӣсӯти кусалавипа̄какирийавасена тивидхесу сӣлависуддхивасена сувисодхитака̄йавачӣпайогасса кевалам̣ читтасама̄дха̄наматтена махаггатаджджха̄на̄ни паваттанти, на пана ка̄йавачӣкамма̄нам̣ висодханавасена, на̄пи дуччаритадура̄джӣва̄нам̣ самуччхинданапат̣иппассамбханавасена̄ти вуттам̣ ‘‘виративаджджита̄’’ти. паччекамева̄ти висум̣ висум̣йева. паннарасасӯти рӯпа̄вачаравасена тӣсу, а̄руппавасена два̄дасасӯти паннарасасу. аппаман̃н̃а̄йо на лаббхантӣти еттха ка̄ран̣ам̣ вуттамева.
махаггатачиттасан̇гаханайаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ка̄ма̄вачарасобханачиттасан̇гаханайаван̣н̣ана̄
40. паччекамева̄ти екека̄йева. аппаман̃н̃а̄нам̣ хи сатта̄рамман̣атта̄, виратӣнан̃ча вӣтаккамитаббаваттхувисайатта̄ наттхи та̄сам̣ екачиттуппа̄де самбхавоти локийавиратӣнам̣ екантакусаласабха̄ватта̄ наттхи абйа̄катесу самбхавоти вуттам̣ ‘‘виративаджджита̄’’ти. тена̄ха ‘‘пан̃ча сиккха̄пада̄ кусала̄йева̄’’ти (вибха. 715). итаратха̄ саддха̄сатиа̄дайо вийа ‘‘сийа̄ кусала̄, сийа̄ абйа̄ката̄’’ти вадеййа. пхаласса пана маггапат̣ибимбабхӯтатта̄, дуччаритадура̄джӣва̄нам̣ пат̣иппассамбханато ча на локуттаравиратӣнам̣ екантакусалата̄ йутта̄ти та̄сам̣ таттха аггахан̣ам̣. ка̄ма̄вачаравипа̄ка̄нампи екантапаритта̄рамман̣атта̄, аппаман̃н̃а̄нан̃ча сатта̄рамман̣атта̄, виратӣнампи екантакусалатта̄ вуттам̣ ‘‘аппаман̃н̃а̄виративаджджита̄’’ти.
нану ча пан̃н̃атта̄диа̄рамман̣ампи ка̄ма̄вачаракусалам̣ хотӣти тасса випа̄кенапи кусаласадиса̄рамман̣ена бхавитаббам̣ йатха̄ там̣ махаггаталокуттаравипа̄кехӣти? найидамевам̣, ка̄матан̣ха̄дхӣнасса пхалабхӯтатта̄. йатха̄ хи да̄сийа̄ путто ма̄тара̄ иччхитам̣ ка̄тум̣ асакконто са̄микенева иччхитиччхитам̣ кароти, евам̣ ка̄матан̣ха̄йаттата̄йа да̄сисадисасса ка̄ма̄вачаракаммасса випа̄кабхӯтам̣ читтам̣ тена гахита̄рамман̣ам̣ аггахетва̄ ка̄матан̣ха̄рамман̣амева ган̣ха̄тӣти. два̄дасадха̄ти кусалавипа̄какирийабхедесу паччекам̣ чатта̄ро чатта̄ро дука̄ти катва̄ тӣсу два̄дасадха̄.
42. ида̄ни имесу пат̣хамаджджха̄ника̄дӣхи дутийаджджха̄ника̄дӣнам̣ бхедакарадхамме дассетум̣ ‘‘ануттаре джха̄надхамма̄’’тйа̄ди вуттам̣. ануттаре читте витаккавича̄рапӣтисукхавасена джха̄надхамма̄ висесака̄ бхедака̄. маджджхиме махаггате аппаман̃н̃а̄, джха̄надхамма̄ ча. париттесу ка̄ма̄вачаресу виратӣ, н̃а̄н̣апӣтӣ ча аппаман̃н̃а̄ ча висесака̄, таттха виратӣ кусалехи випа̄какирийа̄нам̣ висесака̄, аппаман̃н̃а̄ кусалакирийехи випа̄ка̄нам̣, н̃а̄н̣апӣтӣ пана тӣсу пат̣хамайугал̣а̄дӣхи дутийайугал̣а̄дӣнанти дат̣т̣хаббам̣.
ка̄ма̄вачарасобханачиттасан̇гаханайаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
акусалачиттасан̇гаханайаван̣н̣ана̄
44. дутийе асан̇кха̄рикети дит̣т̣хивиппайутте асан̇кха̄рике лобхама̄нена татхева ан̃н̃асама̄на̄, акусаласа̄дха̄ран̣а̄ ча екӯнавӣсати дхамма̄ти самбандхо.
45. татийети упеккха̄сахагатадит̣т̣хисампайутте асан̇кха̄рике.
46. чатуттхети дит̣т̣хивиппайутте асан̇кха̄рике.
47. исса̄маччхарийакуккучча̄ни панеттха паччекамева йоджетабба̄ни бхинна̄рамман̣атта̄йева̄ти адхиппа̄йо.
50. адхимоккхасса ниччхайа̄ка̄раппаваттито двел̣хакасабха̄ве вичикиччха̄читте самбхаво наттхӣти ‘‘адхимоккхавирахита̄’’ти вуттам̣.
51. екӯнавӣсати пат̣хамадутийаасан̇кха̄рикесу, ат̣т̣ха̄раса татийачатуттхаасан̇кха̄рикесу, вӣса пан̃чаме асан̇кха̄рике, екавӣса пат̣хамадутийасасан̇кха̄рикесу, вӣсати татийачатуттхасасан̇кха̄рикесу, два̄вӣса пан̃чаме сасан̇кха̄рике, паннараса момӯхадвайети евам̣ акусале саттадха̄ т̣хита̄ти йоджана̄.
52. са̄дха̄ран̣а̄ти акусала̄нам̣ саббесамева са̄дха̄ран̣абхӯта̄ чатта̄ро сама̄на̄ ча чхандапӣтиадхимоккхаваджджита̄ ан̃н̃асама̄на̄ апаре даса̄ти ете чуддаса дхамма̄ сабба̄кусалайогиноти павуччантӣти йоджана̄.
акусалачиттасан̇гаханайаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ахетукачиттасан̇гаханайаван̣н̣ана̄
54. ‘‘татха̄’’ти имина̄ ан̃н̃асама̄не пачча̄масати.
56. мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ вийа висит̣т̣хамананакичча̄йогато мананаматта̄ дха̄тӯти манодха̄ту. ахетукапат̣исандхийугал̣ети упеккха̄сантӣран̣адвайе.
58. два̄даса хасаначитте, ека̄даса вот̣т̣хаббанасукхасантӣран̣есу, даса манодха̄туттика̄хетукапат̣исандхийугал̣авасена пан̃часу, сатта двипан̃чавин̃н̃а̄н̣есӯти ат̣т̣ха̄раса̄хетукесу читтуппа̄десу сан̇гахо чатуббидхо хотӣти йоджана̄.
59. теттим̣савидхасан̇гахоти ануттаре пан̃ча, татха̄ махаггате, ка̄ма̄вачарасобхане два̄даса, акусале сатта, ахетуке чатта̄роти теттим̣савидхасан̇гахо.
60. иттхам̣ йатха̄вуттанайена читта̄вийутта̄нам̣ четасика̄нам̣ читтапариччхедавасена вуттам̣ сампайоган̃ча четасикара̄сипариччхедавасена вуттам̣ сан̇гахан̃ча н̃атва̄ йатха̄йогам̣ читтена самам̣ бхедам̣ уддисе ‘‘саббачиттаса̄дха̄ран̣а̄ та̄ва сатта екӯнанавутичиттесу уппаджджанато паччекам̣ екӯнанавутивидха̄, пакин̣н̣акесу витакко пан̃чапан̃н̃а̄сачиттесу уппаджджанато пан̃чапан̃н̃а̄савидхо’’тйа̄дина̄ катхеййа̄ти аттхо.
ахетукачиттасан̇гаханайаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ити абхидхамматтхавибха̄винийа̄ на̄ма абхидхамматтхасан̇гахаван̣н̣ана̄йа
четасикапариччхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.