5. сан̇га̄равасуттам̣

236. са̄ваттхинида̄нам̣. атха кхо сан̇га̄раво бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо сан̇га̄раво бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘ко ну кхо, бхо готама, хету, ко паччайо йенекада̄ дӣгхараттам̣ саджджха̄йаката̄пи манта̄ наппат̣ибханти, пагева асаджджха̄йаката̄? ко пана, бхо готама, хету, ко паччайо йенекада̄ дӣгхараттам̣ асаджджха̄йаката̄пи манта̄ пат̣ибханти, пагева саджджха̄йаката̄’’ти?

‘‘йасмим̣ кхо, бра̄хман̣а, самайе ка̄мара̄гапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати ка̄мара̄гапаретена, уппаннасса ча ка̄мара̄гасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, аттаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати, параттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати, убхайаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати; дӣгхараттам̣ саджджха̄йаката̄пи манта̄ наппат̣ибханти, пагева асаджджха̄йаката̄.

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, удапатто сам̣сат̣т̣хо ла̄кха̄йа ва̄ халиддийа̄ ва̄ нӣлийа̄ ва̄ ман̃джит̣т̣ха̄йа ва̄. таттха чаккхума̄ пурисо сакам̣ мукханимиттам̣ паччавеккхама̄но йатха̄бхӯтам̣ на джа̄неййа на пассеййа. евамева кхо, бра̄хман̣а, йасмим̣ самайе ка̄мара̄гапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати ка̄мара̄гапаретена, уппаннасса ча ка̄мара̄гасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, аттаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати, параттхампи…пе… убхайаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати; дӣгхараттам̣ саджджха̄йаката̄пи манта̄ наппат̣ибханти, пагева асаджджха̄йаката̄.

‘‘пуна чапарам̣, бра̄хман̣а, йасмим̣ самайе бйа̄па̄дапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати бйа̄па̄дапаретена, уппаннасса ча бйа̄па̄дасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, аттаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати, параттхампи…пе… убхайаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати; дӣгхараттам̣ саджджха̄йаката̄пи манта̄ наппат̣ибханти, пагева асаджджха̄йаката̄.

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, удапатто аггина̄ сантатто паккутхито [паккудхито (ка.), уккат̣т̣хито (сӣ.), уккут̣т̣хито (сйа̄.)] усмудакаджа̄то [уссадакаджа̄то (сӣ.), усма̄дакаджа̄то (сйа̄.)]. таттха чаккхума̄ пурисо сакам̣ мукханимиттам̣ паччавеккхама̄но йатха̄бхӯтам̣ на джа̄неййа на пассеййа. евамева кхо, бра̄хман̣а, йасмим̣ самайе бйа̄па̄дапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати бйа̄па̄дапаретена, уппаннасса ча бйа̄па̄дасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, аттаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати, параттхампи тасмим̣ самайе…пе… убхайаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати; дӣгхараттам̣ саджджха̄йаката̄пи манта̄ наппат̣ибханти, пагева асаджджха̄йаката̄.

‘‘пуна чапарам̣, бра̄хман̣а, йасмим̣ самайе тхинамиддхапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати тхинамиддхапаретена, уппаннасса ча тхинамиддхасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, аттаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати, параттхампи…пе… убхайаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати; дӣгхараттам̣ саджджха̄йаката̄пи манта̄ наппат̣ибханти, пагева асаджджха̄йаката̄.

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, удапатто сева̄лапан̣акапарийонаддхо. таттха чаккхума̄ пурисо сакам̣ мукханимиттам̣ паччавеккхама̄но йатха̄бхӯтам̣ на джа̄неййа на пассеййа. евамева кхо, бра̄хман̣а, йасмим̣ самайе тхинамиддхапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати тхинамиддхапаретена, уппаннасса ча тхинамиддхасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, аттаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати, параттхампи…пе… убхайаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати; дӣгхараттам̣ саджджха̄йаката̄пи манта̄ наппат̣ибханти, пагева асаджджха̄йаката̄.

‘‘пуна чапарам̣, бра̄хман̣а, йасмим̣ самайе уддхаччакуккуччапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати уддхаччакуккуччапаретена, уппаннасса ча уддхаччакуккуччасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, аттаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати, параттхампи…пе… убхайаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати; дӣгхараттам̣ саджджха̄йаката̄пи манта̄ наппат̣ибханти, пагева асаджджха̄йаката̄.

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, удапатто ва̄терито чалито бханто ӯмиджа̄то. таттха чаккхума̄ пурисо сакам̣ мукханимиттам̣ паччавеккхама̄но йатха̄бхӯтам̣ на джа̄неййа на пассеййа. евамева кхо, бра̄хман̣а, йасмим̣ самайе уддхаччакуккуччапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати уддхаччакуккуччапаретена, уппаннасса ча уддхаччакуккуччасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, аттаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати, параттхампи…пе… убхайаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати; дӣгхараттам̣ саджджха̄йаката̄пи манта̄ наппат̣ибханти, пагева асаджджха̄йаката̄.

‘‘пуна чапарам̣, бра̄хман̣а, йасмим̣ самайе вичикиччха̄парийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати вичикиччха̄паретена, уппанна̄йа ча вичикиччха̄йа ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, аттаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати, параттхампи…пе… убхайаттхампи… дӣгхараттам̣ саджджха̄йаката̄пи манта̄ наппат̣ибханти, пагева асаджджха̄йаката̄.

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, удапатто а̄вило лул̣ито калалӣбхӯто андхака̄ре никкхитто. таттха чаккхума̄ пурисо сакам̣ мукханимиттам̣ паччавеккхама̄но йатха̄бхӯтам̣ на джа̄неййа на пассеййа. евамева кхо, бра̄хман̣а, йасмим̣ самайе вичикиччха̄парийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати вичикиччха̄паретена, уппанна̄йа ча вичикиччха̄йа ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, аттаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати, параттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати, убхайаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати; дӣгхараттам̣ саджджха̄йаката̄пи манта̄ наппат̣ибханти, пагева асаджджха̄йаката̄. айам̣ кхо, бра̄хман̣а, хету айам̣ паччайо йенекада̄ дӣгхараттам̣ саджджха̄йаката̄пи манта̄ наппат̣ибханти, пагева асаджджха̄йаката̄.

‘‘йасмин̃ча кхо, бра̄хман̣а, самайе на ка̄мара̄гапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати на ка̄мара̄гапаретена, уппаннасса ча ка̄мара̄гасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, аттаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ джа̄на̄ти пассати, параттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ джа̄на̄ти пассати, убхайаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ джа̄на̄ти пассати; дӣгхараттам̣ асаджджха̄йаката̄пи манта̄ пат̣ибханти, пагева саджджха̄йаката̄.

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, удапатто асам̣сат̣т̣хо ла̄кха̄йа ва̄ халиддийа̄ ва̄ нӣлийа̄ ва̄ ман̃джит̣т̣ха̄йа ва̄. таттха чаккхума̄ пурисо сакам̣ мукханимиттам̣ паччавеккхама̄но йатха̄бхӯтам̣ джа̄неййа пассеййа. евамева кхо, бра̄хман̣а, йасмим̣ самайе на ка̄мара̄гапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати на ка̄мара̄гапаретена, уппаннасса ча ка̄мара̄гасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе….

‘‘пуна чапарам̣, бра̄хман̣а, йасмим̣ самайе на бйа̄па̄дапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати на бйа̄па̄дапаретена, уппаннасса ча бйа̄па̄дасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, аттаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ джа̄на̄ти пассати, параттхампи…пе… убхайаттхампи… дӣгхараттам̣ асаджджха̄йаката̄пи манта̄ пат̣ибханти, пагева саджджха̄йаката̄.

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, удапатто на аггина̄ сантатто на паккутхито на усмудакаджа̄то, таттха чаккхума̄ пурисо сакам̣ мукханимиттам̣ паччавеккхама̄но йатха̄бхӯтам̣ джа̄неййа пассеййа. евамева кхо, бра̄хман̣а, йасмим̣ самайе на бйа̄па̄дапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати на бйа̄па̄дапаретена, уппаннасса ча бйа̄па̄дасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, аттаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ джа̄на̄ти пассати, параттхампи…пе… убхайаттхампи… дӣгхараттам̣ асаджджха̄йаката̄пи манта̄ пат̣ибханти, пагева саджджха̄йаката̄.

‘‘пуна чапарам̣, бра̄хман̣а, йасмим̣ самайе на тхинамиддхапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати на тхинамиддхапаретена, уппаннасса ча тхинамиддхасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, аттаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ джа̄на̄ти пассати, параттхампи…пе… убхайаттхампи … дӣгхараттам̣ асаджджха̄йаката̄пи манта̄ пат̣ибханти, пагева саджджха̄йаката̄.

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, удапатто на сева̄лапан̣акапарийонаддхо. таттха чаккхума̄ пурисо сакам̣ мукханимиттам̣ паччавеккхама̄но йатха̄бхӯтам̣ джа̄неййа пассеййа. евамева кхо, бра̄хман̣а, йасмим̣ самайе на тхинамиддхапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати на тхинамиддхапаретена, уппаннасса ча тхинамиддхасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, аттаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ джа̄на̄ти пассати, параттхампи…пе… убхайаттхампи… дӣгхараттам̣ асаджджха̄йаката̄пи манта̄ пат̣ибханти, пагева саджджха̄йаката̄.

‘‘пуна чапарам̣, бра̄хман̣а, йасмим̣ самайе на уддхаччакуккуччапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати на уддхаччакуккуччапаретена, уппаннасса ча уддхаччакуккуччасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, аттаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ джа̄на̄ти пассати, параттхампи…пе… убхайаттхампи… дӣгхараттам̣ асаджджха̄йаката̄пи манта̄ пат̣ибханти, пагева саджджха̄йаката̄.

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, удапатто на ва̄терито на чалито на бханто на ӯмиджа̄то. таттха чаккхума̄ пурисо сакам̣ мукханимиттам̣ паччавеккхама̄но йатха̄бхӯтам̣ джа̄неййа пассеййа. евамева кхо, бра̄хман̣а, йасмим̣ самайе на уддхаччакуккуччапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати на уддхаччакуккуччапаретена, уппаннасса ча уддхаччакуккуччасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, аттаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ джа̄на̄ти пассати, параттхампи…пе… убхайаттхампи… дӣгхараттам̣ асаджджха̄йаката̄пи манта̄ пат̣ибханти, пагева саджджха̄йаката̄.

‘‘пуна чапарам̣, бра̄хман̣а, йасмим̣ самайе на вичикиччха̄парийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати на вичикиччха̄паретена, уппанна̄йа ча вичикиччха̄йа ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти [паджа̄на̄ти пассати (сйа̄.)], аттаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ джа̄на̄ти пассати, параттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ джа̄на̄ти пассати; убхайаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ джа̄на̄ти пассати; дӣгхараттам̣ асаджджха̄йаката̄пи манта̄ пат̣ибханти, пагева саджджха̄йаката̄.

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, удапатто аччхо виппасанно ана̄вило а̄локе никкхитто. таттха чаккхума̄ пурисо сакам̣ мукханимиттам̣ паччавеккхама̄но йатха̄бхӯтам̣ джа̄неййа пассеййа. евамева кхо, бра̄хман̣а, йасмим̣ самайе на вичикиччха̄парийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати на вичикиччха̄паретена, уппанна̄йа ча вичикиччха̄йа ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, аттаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ джа̄на̄ти пассати, параттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ джа̄на̄ти пассати, убхайаттхампи тасмим̣ самайе йатха̄бхӯтам̣ джа̄на̄ти пассати; дӣгхараттам̣ асаджджха̄йаката̄пи манта̄ пат̣ибханти, пагева саджджха̄йаката̄. айам̣ кхо, бра̄хман̣а, хету айам̣ паччайо йенекада̄ дӣгхараттам̣ асаджджха̄йаката̄пи манта̄ пат̣ибханти, пагева саджджха̄йаката̄.

‘‘саттиме, бра̄хман̣а, боджджхан̇га̄ ана̄варан̣а̄ анӣваран̣а̄ четасо анупаккилеса̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ виджджа̄вимуттипхаласаччхикирийа̄йа сам̣ваттанти. катаме сатта? сатисамбоджджхан̇го кхо, бра̄хман̣а, ана̄варан̣о анӣваран̣о четасо анупаккилесо бха̄вито бахулӣкато виджджа̄вимуттипхаласаччхикирийа̄йа сам̣ваттати…пе… упеккха̄самбоджджхан̇го кхо, бра̄хман̣а, ана̄варан̣о анӣваран̣о четасо анупаккилесо бха̄вито бахулӣкато виджджа̄вимуттипхаласаччхикирийа̄йа сам̣ваттати. име кхо, бра̄хман̣а, сатта боджджхан̇га̄ ана̄варан̣а̄ анӣваран̣а̄ четасо анупаккилеса̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ виджджа̄вимуттипхаласаччхикирийа̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. евам̣ вутте сан̇га̄раво бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхиккантам̣, бхо готама…пе… упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти. пан̃чамам̣.