2. боджджхан̇гасам̣йуттам̣
1. паббатавагго
1. химавантасуттам̣
182. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, химавантам̣ паббатара̄джа̄нам̣ нисса̄йа на̄га̄ ка̄йам̣ вад̣д̣хенти, балам̣ га̄хенти; те таттха ка̄йам̣ вад̣д̣хетва̄ балам̣ га̄хетва̄ кусоббхе отаранти, кусоббхе отаритва̄ маха̄соббхе отаранти, маха̄соббхе отаритва̄ куннадийо отаранти, куннадийо отаритва̄ маха̄надийо отаранти, маха̄надийо отаритва̄ маха̄самуддаса̄гарам̣ отаранти; те таттха махантаттам̣ вепуллаттам̣ а̄паджджанти ка̄йена; евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху сӣлам̣ нисса̄йа сӣле патит̣т̣ха̄йа сатта боджджхан̇ге бха̄венто сатта боджджхан̇ге бахулӣкаронто махантаттам̣ вепуллаттам̣ па̄пун̣а̄ти дхаммесу. катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху сӣлам̣ нисса̄йа сӣле патит̣т̣ха̄йа сатта боджджхан̇ге бха̄венто сатта боджджхан̇ге бахулӣкаронто махантаттам̣ вепуллаттам̣ па̄пун̣а̄ти дхаммесӯти? идха, бхиккхаве, бхиккху сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣; дхаммавичайасамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети…пе… вӣрийасамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети…пе… пӣтисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети…пе… пассаддхисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети…пе… сама̄дхисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети…пе… упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху сӣлам̣ нисса̄йа сӣле патит̣т̣ха̄йа сатта боджджхан̇ге бха̄венто сатта боджджхан̇ге бахулӣкаронто махантаттам̣ вепуллаттам̣ па̄пун̣а̄ти дхаммесӯ’’ти. пат̣хамам̣.
2. ка̄йасуттам̣
183. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, айам̣ ка̄йо а̄ха̄рат̣т̣хитико, а̄ха̄рам̣ пат̣ичча тит̣т̣хати, ана̄ха̄ро но тит̣т̣хати; евамева кхо, бхиккхаве, пан̃ча нӣваран̣а̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄, а̄ха̄рам̣ пат̣ичча тит̣т̣ханти, ана̄ха̄ра̄ но тит̣т̣ханти.
‘‘ко ча, бхиккхаве, а̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ ка̄маччхандасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ ка̄маччхандасса бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа? аттхи, бхиккхаве, субханимиттам̣. таттха айонисоманасика̄рабахулӣка̄ро – айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ ка̄маччхандасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ ка̄маччхандасса бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа.
‘‘ко ча, бхиккхаве, а̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ бйа̄па̄дасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ бйа̄па̄дасса бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа? аттхи, бхиккхаве, пат̣игханимиттам̣. таттха айонисоманасика̄рабахулӣка̄ро – айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ бйа̄па̄дасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ бйа̄па̄дасса бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа.
‘‘ко ча, бхиккхаве, а̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ тхинамиддхасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ тхинамиддхасса бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа? аттхи, бхиккхаве, арати танди виджамбхита̄ бхаттасаммадо четасо ча лӣнаттам̣. таттха айонисоманасика̄рабахулӣка̄ро – айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ тхинамиддхасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ тхинамиддхасса бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа.
‘‘ко ча, бхиккхаве, а̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ уддхаччакуккуччасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ уддхаччакуккуччасса бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа? аттхи, бхиккхаве, четасо авӯпасамо. таттха айонисоманасика̄рабахулӣка̄ро – айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ уддхаччакуккуччасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ уддхаччакуккуччасса бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа.
‘‘ко ча, бхиккхаве, а̄ха̄ро ануппанна̄йа ва̄ вичикиччха̄йа уппа̄да̄йа, уппанна̄йа ва̄ вичикиччха̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа? аттхи, бхиккхаве, вичикиччха̄т̣т̣ха̄нӣйа̄ дхамма̄. таттха айонисоманасика̄рабахулӣка̄ро – айама̄ха̄ро ануппанна̄йа ва̄ вичикиччха̄йа уппа̄да̄йа, уппанна̄йа ва̄ вичикиччха̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, айам̣ ка̄йо а̄ха̄рат̣т̣хитико, а̄ха̄рам̣ пат̣ичча тит̣т̣хати, ана̄ха̄ро но тит̣т̣хати; евамева кхо, бхиккхаве, име пан̃ча нӣваран̣а̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄, а̄ха̄рам̣ пат̣ичча тит̣т̣ханти, ана̄ха̄ра̄ но тит̣т̣ханти.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, айам̣ ка̄йо а̄ха̄рат̣т̣хитико, а̄ха̄рам̣ пат̣ичча тит̣т̣хати, ана̄ха̄ро но тит̣т̣хати; евамева кхо, бхиккхаве, сатта боджджхан̇га̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄, а̄ха̄рам̣ пат̣ичча тит̣т̣ханти, ана̄ха̄ра̄ но тит̣т̣ханти.
‘‘ко ча, бхиккхаве, а̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ сатисамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ сатисамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄? аттхи, бхиккхаве, сатисамбоджджхан̇гат̣т̣ха̄нӣйа̄ дхамма̄. таттха йонисоманасика̄рабахулӣка̄ро – айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ сатисамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ сатисамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄.
‘‘ко ча, бхиккхаве, а̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ дхаммавичайасамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ дхаммавичайасамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄? аттхи, бхиккхаве, кусала̄кусала̄ дхамма̄, са̄ваджджа̄наваджджа̄ дхамма̄, хӣнапан̣ӣта̄ дхамма̄, кан̣хасуккасаппат̣ибха̄га̄ дхамма̄. таттха йонисоманасика̄рабахулӣка̄ро – айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ дхаммавичайасамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ дхаммавичайасамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄.
‘‘ко ча, бхиккхаве, а̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ вӣрийасамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ вӣрийасамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄? аттхи, бхиккхаве, а̄рамбхадха̄ту [а̄раббхадха̄ту (сйа̄. ка.)] никкамадха̄ту параккамадха̄ту. таттха йонисоманасика̄рабахулӣка̄ро – айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ вӣрийасамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ вӣрийасамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄.
‘‘ко ча, бхиккхаве, а̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ пӣтисамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ пӣтисамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄? аттхи, бхиккхаве, пӣтисамбоджджхан̇гат̣т̣ха̄нӣйа̄ дхамма̄. таттха йонисоманасика̄рабахулӣка̄ро – айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ пӣтисамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ пӣтисамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄.
‘‘ко ча, бхиккхаве, а̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ пассаддхисамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ пассаддхисамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄? аттхи, бхиккхаве, ка̄йапассаддхи, читтапассаддхи. таттха йонисоманасика̄рабахулӣка̄ро – айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ пассаддхисамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ пассаддхисамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄.
‘‘ко ча, бхиккхаве, а̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ сама̄дхисамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ сама̄дхисамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄? аттхи, бхиккхаве, саматханимиттам̣ [сама̄дхинимиттам̣ (сйа̄.)] абйагганимиттам̣. таттха йонисоманасика̄рабахулӣка̄ро – айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ сама̄дхисамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ сама̄дхисамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄.
‘‘ко ча, бхиккхаве, а̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ упеккха̄самбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ упеккха̄самбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄? аттхи, бхиккхаве, упеккха̄самбоджджхан̇гат̣т̣ха̄нӣйа̄ дхамма̄. таттха йонисоманасика̄рабахулӣка̄ро – айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ упеккха̄самбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ упеккха̄самбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, айам̣ ка̄йо а̄ха̄рат̣т̣хитико, а̄ха̄рам̣ пат̣ичча тит̣т̣хати, ана̄ха̄ро но тит̣т̣хати; евамева кхо, бхиккхаве, име сатта боджджхан̇га̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄, а̄ха̄рам̣ пат̣ичча тит̣т̣ханти, ана̄ха̄ра̄ но тит̣т̣хантӣ’’ти. дутийам̣.
3. сӣласуттам̣
184. ‘‘йе те, бхиккхаве, бхиккхӯ сӣласампанна̄ сама̄дхисампанна̄ н̃а̄н̣асампанна̄ вимуттисампанна̄ вимуттин̃а̄н̣адассанасампанна̄, дассанампа̄хам̣, бхиккхаве, тесам̣ бхиккхӯнам̣ бахука̄рам̣ [бахӯпака̄рам̣ (сйа̄.)] вада̄ми; саванампа̄хам̣, бхиккхаве, тесам̣ бхиккхӯнам̣ бахука̄рам̣ вада̄ми; упасан̇каманампа̄хам̣, бхиккхаве, тесам̣ бхиккхӯнам̣ бахука̄рам̣ вада̄ми; пайирупа̄санампа̄хам̣, бхиккхаве, тесам̣ бхиккхӯнам̣ бахука̄рам̣ вада̄ми; ануссатимпа̄хам̣, бхиккхаве, тесам̣ бхиккхӯнам̣ бахука̄рам̣ вада̄ми; анупаббаджджампа̄хам̣, бхиккхаве, тесам̣ бхиккхӯнам̣ бахука̄рам̣ вада̄ми. там̣ кисса хету? татха̄рӯпа̄нам̣, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ дхаммам̣ сутва̄ двайена вӯпака̄сена вӯпакат̣т̣хо [двайена вӯпакат̣т̣хо (сӣ. сйа̄.)] вихарати – ка̄йавӯпака̄сена ча читтавӯпака̄сена ча. со татха̄ вӯпакат̣т̣хо вихаранто там̣ дхаммам̣ ануссарати анувитаккети.
‘‘йасмим̣ самайе, бхиккхаве, бхиккху татха̄ вӯпакат̣т̣хо вихаранто там̣ дхаммам̣ ануссарати анувитаккети, сатисамбоджджхан̇го тасмим̣ самайе бхиккхуно а̄раддхо хоти; сатисамбоджджхан̇гам̣ тасмим̣ самайе бхиккху бха̄вети; сатисамбоджджхан̇го тасмим̣ самайе бхиккхуно бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхати. со татха̄ сато вихаранто там̣ дхаммам̣ пан̃н̃а̄йа павичинати павичарати паривӣмам̣сама̄паджджати.
‘‘йасмим̣ самайе, бхиккхаве, бхиккху татха̄ сато вихаранто там̣ дхаммам̣ пан̃н̃а̄йа павичинати павичарати паривӣмам̣сама̄паджджати, дхаммавичайасамбоджджхан̇го тасмим̣ самайе бхиккхуно а̄раддхо хоти; дхаммавичайасамбоджджхан̇гам̣ тасмим̣ самайе бхиккху бха̄вети; дхаммавичайасамбоджджхан̇го тасмим̣ самайе бхиккхуно бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхати. тасса там̣ дхаммам̣ пан̃н̃а̄йа павичинато павичарато паривӣмам̣сама̄паджджато а̄раддхам̣ хоти вӣрийам̣ асаллӣнам̣.
‘‘йасмим̣ самайе, бхиккхаве, бхиккхуно там̣ дхаммам̣ пан̃н̃а̄йа павичинато павичарато паривӣмам̣сама̄паджджато а̄раддхам̣ хоти вӣрийам̣ асаллӣнам̣, вӣрийасамбоджджхан̇го тасмим̣ самайе бхиккхуно а̄раддхо хоти; вӣрийасамбоджджхан̇гам̣ тасмим̣ самайе бхиккху бха̄вети; вӣрийасамбоджджхан̇го тасмим̣ самайе бхиккхуно бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхати. а̄раддхавӣрийасса уппаджджати пӣти нира̄миса̄.
‘‘йасмим̣ самайе, бхиккхаве, бхиккхуно а̄раддхавӣрийасса уппаджджати пӣти нира̄миса̄, пӣтисамбоджджхан̇го тасмим̣ самайе бхиккхуно а̄раддхо хоти; пӣтисамбоджджхан̇гам̣ тасмим̣ самайе бхиккху бха̄вети; пӣтисамбоджджхан̇го тасмим̣ самайе бхиккхуно бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхати. пӣтиманасса ка̄йопи пассамбхати, читтампи пассамбхати.
‘‘йасмим̣ самайе, бхиккхаве, бхиккхуно пӣтиманасса ка̄йопи пассамбхати читтампи пассамбхати, пассаддхисамбоджджхан̇го тасмим̣ самайе бхиккхуно а̄раддхо хоти; пассаддхисамбоджджхан̇гам̣ тасмим̣ самайе бхиккху бха̄вети; пассаддхисамбоджджхан̇го тасмим̣ самайе бхиккхуно бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхати. пассаддхака̄йасса сукхино читтам̣ сама̄дхийати.
‘‘йасмим̣ самайе, бхиккхаве, бхиккхуно пассаддхака̄йасса сукхино читтам̣ сама̄дхийати, сама̄дхисамбоджджхан̇го тасмим̣ самайе бхиккхуно а̄раддхо хоти; сама̄дхисамбоджджхан̇гам̣ тасмим̣ самайе бхиккху бха̄вети; сама̄дхисамбоджджхан̇го тасмим̣ самайе бхиккхуно бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхати. со татха̄сама̄хитам̣ читтам̣ са̄дхукам̣ аджджхупеккхита̄ хоти.
‘‘йасмим̣ самайе, бхиккхаве, бхиккху татха̄сама̄хитам̣ читтам̣ са̄дхукам̣ аджджхупеккхита̄ хоти, упеккха̄самбоджджхан̇го тасмим̣ самайе бхиккхуно а̄раддхо хоти; упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ тасмим̣ самайе бхиккху бха̄вети; упеккха̄самбоджджхан̇го тасмим̣ самайе бхиккхуно бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхати.
‘‘евам̣ бха̄витесу кхо, бхиккхаве, саттасу самбоджджхан̇гесу евам̣ бахулӣкатесу сатта пхала̄ сатта̄нисам̣са̄ па̄т̣икан̇кха̄. катаме сатта пхала̄ сатта̄нисам̣са̄? дит̣т̣хева дхамме пат̣икачча ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхети. но че дит̣т̣хева дхамме пат̣икачча ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхети, атха маран̣ака̄ле ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхети. но че дит̣т̣хева дхамме пат̣икачча ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхети, но че маран̣ака̄ле ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхети, атха пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ антара̄паринибба̄йӣ хоти. но че дит̣т̣хева дхамме пат̣икачча ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхети, но че маран̣ака̄ле ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхети, но че пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ антара̄паринибба̄йӣ хоти, атха пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ упахаччапаринибба̄йӣ хоти. но че дит̣т̣хева дхамме пат̣икачча ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхети, но че маран̣ака̄ле ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхети, но че пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ антара̄паринибба̄йӣ хоти, но че пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ упахаччапаринибба̄йӣ хоти, атха пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. но че дит̣т̣хева дхамме пат̣икачча ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхети, но че маран̣ака̄ле ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхети, но че пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ антара̄паринибба̄йӣ хоти, но че пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ упахаччапаринибба̄йӣ хоти, но че пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти, атха пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. но че дит̣т̣хева дхамме пат̣икачча ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхети, но че маран̣ака̄ле ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхети, но че пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ антара̄паринибба̄йӣ хоти, но че пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ упахаччапаринибба̄йӣ хоти, но че пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти, но че пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти, атха пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ уддхам̣сото хоти аканит̣т̣хага̄мӣ. евам̣ бха̄витесу кхо, бхиккхаве, саттасу боджджхан̇гесу евам̣ бахулӣкатесу име сатта пхала̄ сатта̄нисам̣са̄ па̄т̣икан̇кха̄’’ти. татийам̣.
4. ваттхасуттам̣
185. екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ са̄рипутто са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘а̄вусо, бхиккхаво’’ти! ‘‘а̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса паччассосум̣. а̄йасма̄ са̄рипутто етадавоча –
‘‘саттиме, а̄вусо, боджджхан̇га̄. катаме сатта? сатисамбоджджхан̇го, дхаммавичайасамбоджджхан̇го, вӣрийасамбоджджхан̇го, пӣтисамбоджджхан̇го, пассаддхисамбоджджхан̇го, сама̄дхисамбоджджхан̇го, упеккха̄самбоджджхан̇го – име кхо, а̄вусо, сатта боджджхан̇га̄. имесам̣ кхва̄хам̣, а̄вусо, саттаннам̣ боджджхан̇га̄нам̣ йена йена боджджхан̇гена а̄кан̇кха̄ми пуббан̣хасамайам̣ вихаритум̣, тена тена боджджхан̇гена пуббан̣хасамайам̣ вихара̄ми; йена йена боджджхан̇гена а̄кан̇кха̄ми маджджханхикам̣ самайам̣ вихаритум̣, тена тена боджджхан̇гена маджджханхикам̣ самайам̣ вихара̄ми; йена йена боджджхан̇гена а̄кан̇кха̄ми са̄йанхасамайам̣ вихаритум̣, тена тена боджджхан̇гена са̄йанхасамайам̣ вихара̄ми. сатисамбоджджхан̇го ити че ме, а̄вусо, хоти, ‘аппама̄н̣о’ти ме хоти, ‘сусама̄раддхо’ти ме хоти, тит̣т̣хантан̃ча нам̣ ‘тит̣т̣хатӣ’ти паджа̄на̄ми. сачепи ме чавати, ‘идаппаччайа̄ ме чаватӣ’ти паджа̄на̄ми…пе… упеккха̄самбоджджхан̇го ити че ме, а̄вусо, хоти, ‘аппама̄н̣о’ти ме хоти, ‘сусама̄раддхо’ти ме хоти, тит̣т̣хантан̃ча нам̣ ‘тит̣т̣хатӣ’ти паджа̄на̄ми. сачепи ме чавати, ‘идаппаччайа̄ ме чаватӣ’ти паджа̄на̄ми.
‘‘сеййатха̄пи, а̄вусо, ран̃н̃о ва̄ ра̄джамаха̄маттасса ва̄ на̄на̄ратта̄нам̣ дусса̄нам̣ дуссакаран̣д̣ако пӯро асса. со йан̃н̃адева дуссайугам̣ а̄кан̇кхеййа пуббан̣хасамайам̣ па̄рупитум̣, там̣ тадева дуссайугам̣ пуббан̣хасамайам̣ па̄рупеййа; йан̃н̃адева дуссайугам̣ а̄кан̇кхеййа маджджханхикам̣ самайам̣ па̄рупитум̣, там̣ тадева дуссайугам̣ маджджханхикам̣ самайам̣ па̄рупеййа; йан̃н̃адева дуссайугам̣ а̄кан̇кхеййа са̄йанхасамайам̣ па̄рупитум̣, там̣ тадева дуссайугам̣ са̄йанхасамайам̣ па̄рупеййа. евамева кхва̄хам̣, а̄вусо, имесам̣ саттаннам̣ боджджхан̇га̄нам̣ йена йена боджджхан̇гена а̄кан̇кха̄ми пуббан̣хасамайам̣ вихаритум̣, тена тена боджджхан̇гена пуббан̣хасамайам̣ вихара̄ми; йена йена боджджхан̇гена а̄кан̇кха̄ми маджджханхикам̣ самайам̣ вихаритум̣, тена тена боджджхан̇гена маджджханхикам̣ самайам̣ вихара̄ми; йена йена боджджхан̇гена а̄кан̇кха̄ми са̄йанхасамайам̣ вихаритум̣, тена тена боджджхан̇гена са̄йанхасамайам̣ вихара̄ми. сатисамбоджджхан̇го ити че ме, а̄вусо, хоти, ‘аппама̄н̣о’ти ме хоти, ‘сусама̄раддхо’ти ме хоти, тит̣т̣хантан̃ча нам̣ ‘тит̣т̣хатӣ’ти паджа̄на̄ми. сачепи ме чавати, ‘идаппаччайа̄ ме чаватӣ’ти паджа̄на̄ми…пе… упеккха̄самбоджджхан̇го ити че ме, а̄вусо, хоти, ‘аппама̄н̣о’ти ме хоти, ‘сусама̄раддхо’ти ме хоти, тит̣т̣хантан̃ча нам̣ ‘тит̣т̣хатӣ’ти паджа̄на̄ми. сачепи ме чавати, ‘идаппаччайа̄ ме чаватӣ’ти паджа̄на̄мӣ’’ти. чатуттхам̣.
5. бхиккхусуттам̣
186. са̄ваттхинида̄нам̣. атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху йена бхагава̄ тенупасан̇ками…пе… екамантам̣ нисинно кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘‘боджджхан̇га̄, боджджхан̇га̄’ти, бханте, вуччанти. китта̄вата̄ ну кхо, бханте, ‘боджджхан̇га̄’ти вуччантӣ’’ти? ‘‘бодха̄йа сам̣ваттантӣти кхо, бхиккху, тасма̄ ‘боджджхан̇га̄’ти вуччанти. идха, бхиккху, сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣…пе… упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. тассиме сатта боджджхан̇ге бха̄вайато ка̄ма̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, бхава̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, авиджджа̄сава̄пи читтам̣ вимуччати. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти. бодха̄йа сам̣ваттантӣти, бхиккху, тасма̄ ‘боджджхан̇га̄’ти вуччантӣ’’ти. пан̃чамам̣.
6. кун̣д̣алийасуттам̣
187. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄кете вихарати ан̃джанаване мигада̄йе. атха кхо кун̣д̣алийо парибба̄джако йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо кун̣д̣алийо парибба̄джако бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ахамасми, бхо готама, а̄ра̄маниссайӣ [а̄ра̄маниса̄дӣ (сӣ.), а̄ра̄манийа̄дӣ (сйа̄.)] париса̄вачаро. тасса майхам̣, бхо готама, паччха̄бхаттам̣ бхуттапа̄тара̄сасса айама̄ча̄ро [айама̄ха̄ро (сйа̄. ка.)] хоти – а̄ра̄мена а̄ра̄мам̣ уййа̄нена уййа̄нам̣ анучан̇кама̄ми анувичара̄ми. со таттха пасса̄ми еке саман̣абра̄хман̣е итива̄даппамоккха̄нисам̣сан̃чева катхам̣ катхенте упа̄рамбха̄нисам̣сан̃ча – ‘бхавам̣ пана готамо кима̄нисам̣со вихаратӣ’’’ти? ‘‘виджджа̄вимуттипхала̄нисам̣со кхо, кун̣д̣алийа, татха̄гато вихаратӣ’’ти.
‘‘катаме пана, бхо готама, дхамма̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ виджджа̄вимуттим̣ парипӯрентӣ’’ти? ‘‘сатта кхо, кун̣д̣алийа, боджджхан̇га̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ виджджа̄вимуттим̣ парипӯрентӣ’’ти. ‘‘катаме пана, бхо готама, дхамма̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ сатта боджджхан̇ге парипӯрентӣ’’ти? ‘‘чатта̄ро кхо, кун̣д̣алийа, сатипат̣т̣ха̄на̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ сатта боджджхан̇ге парипӯрентӣ’’ти. ‘‘катаме пана, бхо готама, дхамма̄ бха̄вита̄, бахулӣката̄ чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не парипӯрентӣ’’ти? ‘‘тӣн̣и кхо, кун̣д̣алийа, сучарита̄ни бха̄вита̄ни бахулӣката̄ни чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не парипӯрентӣ’’ти. ‘‘катаме пана, бхо готама, дхамма̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ тӣн̣и сучарита̄ни парипӯрентӣ’’ти? ‘‘индрийасам̣варо кхо, кун̣д̣алийа, бха̄вито бахулӣкато тӣн̣и сучарита̄ни парипӯретӣ’’ти.
‘‘катхам̣ бха̄вито ча, кун̣д̣алийа, индрийасам̣варо катхам̣ бахулӣкато тӣн̣и сучарита̄ни парипӯретӣти? идха, кун̣д̣алийа, бхиккху чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ мана̄пам̣ на̄бхиджджхати на̄бхихам̣сати, на ра̄гам̣ джанети. тасса т̣хито ча ка̄йо хоти, т̣хитам̣ читтам̣ аджджхаттам̣ сусан̣т̣хитам̣ сувимуттам̣. чаккхуна̄ кхо панева рӯпам̣ дисва̄ амана̄пам̣ на ман̇ку хоти аппатит̣т̣хитачитто адӣнама̄насо абйа̄панначетасо. тасса т̣хито ча ка̄йо хоти т̣хитам̣ читтам̣ аджджхаттам̣ сусан̣т̣хитам̣ сувимуттам̣.
‘‘пуна чапарам̣, кун̣д̣алийа, бхиккху сотена саддам̣ сутва̄…пе… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄…пе… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа мана̄пам̣ на̄бхиджджхати на̄бхихам̣сати, на ра̄гам̣ джанети. тасса т̣хито ча ка̄йо хоти, т̣хитам̣ читтам̣ аджджхаттам̣ сусан̣т̣хитам̣ сувимуттам̣. манаса̄ кхо панева дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа амана̄пам̣ на ман̇ку хоти аппатит̣т̣хитачитто адӣнама̄насо абйа̄панначетасо. тасса т̣хито ча ка̄йо хоти, т̣хитам̣ читтам̣ аджджхаттам̣ сусан̣т̣хитам̣ сувимуттам̣.
‘‘йато кхо, кун̣д̣алийа, бхиккхуно чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ мана̄па̄мана̄песу рӯпесу т̣хито ча ка̄йо хоти, т̣хитам̣ читтам̣ аджджхаттам̣ сусан̣т̣хитам̣ сувимуттам̣. сотена саддам̣ сутва̄…пе… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄…пе… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄…пе… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄…пе… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа мана̄па̄мана̄песу дхаммесу т̣хито ча ка̄йо хоти, т̣хитам̣ читтам̣ аджджхаттам̣ сусан̣т̣хитам̣ сувимуттам̣. евам̣ бха̄вито кхо, кун̣д̣алийа, индрийасам̣варо евам̣ бахулӣкато тӣн̣и сучарита̄ни парипӯрети.
‘‘катхам̣ бха̄вита̄ни ча, кун̣д̣алийа, тӣн̣и сучарита̄ни катхам̣ бахулӣката̄ни чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не парипӯренти? идха, кун̣д̣алийа, бхиккху ка̄йадуччаритам̣ паха̄йа ка̄йасучаритам̣ бха̄вети, вачӣдуччаритам̣ паха̄йа вачӣсучаритам̣ бха̄вети, манодуччаритам̣ паха̄йа маносучаритам̣ бха̄вети. евам̣ бха̄вита̄ни кхо, кун̣д̣алийа, тӣн̣и сучарита̄ни евам̣ бахулӣката̄ни чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не парипӯренти.
‘‘катхам̣ бха̄вита̄ ча, кун̣д̣алийа, чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ катхам̣ бахулӣката̄ сатта боджджхан̇ге парипӯренти? идха, кун̣д̣алийа, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. евам̣ бха̄вита̄ кхо, кун̣д̣алийа, чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ евам̣ бахулӣката̄ сатта боджджхан̇ге парипӯренти.
‘‘катхам̣ бха̄вита̄ ча, кун̣д̣алийа, сатта боджджхан̇га̄ катхам̣ бахулӣката̄ виджджа̄вимуттим̣ парипӯренти? идха, кун̣д̣алийа, бхиккху сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣…пе… упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. евам̣ бха̄вита̄ кхо, кун̣д̣алийа, сатта боджджхан̇га̄ евам̣ бахулӣката̄ виджджа̄вимуттим̣ парипӯрентӣ’’ти.
евам̣ вутте кун̣д̣алийо парибба̄джако бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхиккантам̣, бхо готама, абхиккантам̣, бхо готама! сеййатха̄пи, бхо готама, никкуджджитам̣ ва̄ уккуджджеййа, пат̣иччханнам̣ ва̄ вивареййа, мӯл̣хасса ва̄ маггам̣ а̄чиккхеййа, андхака̄ре ва̄ телападжджотам̣ дха̄реййа, чаккхуманто рӯпа̄ни даккхантӣти; евамева бхота̄ готамена анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито. еса̄хам̣ бхавантам̣ готамам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти. чхат̣т̣хам̣.
7. кӯт̣а̄га̄расуттам̣
188. ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, кӯт̣а̄га̄расса йа̄ ка̄чи гопа̄насийо, сабба̄ та̄ кӯт̣анинна̄ кӯт̣апон̣а̄ кӯт̣апаббха̄ра̄; евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху сатта боджджхан̇ге бха̄венто сатта боджджхан̇ге бахулӣкаронто нибба̄нанинно хоти нибба̄напон̣о нибба̄напаббха̄ро.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху сатта боджджхан̇ге бха̄венто сатта боджджхан̇ге бахулӣкаронто нибба̄нанинно хоти нибба̄напон̣о нибба̄напаббха̄ро? идха, бхиккхаве, бхиккху сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣…пе… упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху сатта боджджхан̇ге бха̄венто сатта боджджхан̇ге бахулӣкаронто нибба̄нанинно хоти нибба̄напон̣о нибба̄напаббха̄ро’’ти. саттамам̣.
8. упава̄насуттам̣
189. екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ ча упава̄но а̄йасма̄ ча са̄рипутто косамбийам̣ вихаранти гхосита̄ра̄ме. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена̄йасма̄ упава̄но тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ упава̄нена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто а̄йасмантам̣ упава̄нам̣ етадавоча –
‘‘джа̄неййа ну кхо, а̄вусо упава̄на, бхиккху ‘паччаттам̣ йонисоманасика̄ра̄ евам̣ сусама̄раддха̄ ме сатта боджджхан̇га̄ пха̄сувиха̄ра̄йа сам̣ваттантӣ’’’ти? ‘‘джа̄неййа кхо, а̄вусо са̄рипутта, бхиккху ‘паччаттам̣ йонисоманасика̄ра̄ евам̣ сусама̄раддха̄ ме сатта боджджхан̇га̄ пха̄сувиха̄ра̄йа сам̣ваттантӣ’’’ти.
‘‘сатисамбоджджхан̇гам̣ кхо, а̄вусо, бхиккху а̄раббхама̄но паджа̄на̄ти ‘читтан̃ча ме сувимуттам̣, тхинамиддхан̃ча ме сусамӯхатам̣, уддхаччакуккуччан̃ча ме суппат̣ивинӣтам̣, а̄раддхан̃ча ме вӣрийам̣, ат̣т̣хим̣катва̄ манаси кароми, но ча лӣна’нти…пе… упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ а̄вусо, бхиккху а̄раббхама̄но паджа̄на̄ти ‘читтан̃ча ме сувимуттам̣, тхинамиддхан̃ча ме сусамӯхатам̣, уддхаччакуккуччан̃ча ме суппат̣ивинӣтам̣, а̄раддхан̃ча ме вӣрийам̣, ат̣т̣хим̣катва̄ манаси кароми, но ча лӣна’нти. евам̣ кхо, а̄вусо са̄рипутта, бхиккху джа̄неййа ‘паччаттам̣ йонисоманасика̄ра̄ евам̣ сусама̄раддха̄ ме сатта боджджхан̇га̄ пха̄сувиха̄ра̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. пат̣хамауппаннасуттам̣
190. ‘‘саттиме, бхиккхаве, боджджхан̇га̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ ануппанна̄ уппаджджанти, на̄н̃н̃атра татха̄гатасса па̄тубха̄ва̄ арахато самма̄самбуддхасса. катаме сатта? сатисамбоджджхан̇го…пе… упеккха̄самбоджджхан̇го – име кхо, бхиккхаве, сатта боджджхан̇га̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ ануппанна̄ уппаджджанти, на̄н̃н̃атра татха̄гатасса па̄тубха̄ва̄ арахато самма̄самбуддхасса̄’’ти. навамам̣.
10. дутийауппаннасуттам̣
191. ‘‘саттиме, бхиккхаве, боджджхан̇га̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ ануппанна̄ уппаджджанти, на̄н̃н̃атра сугатавинайа̄. катаме сатта? сатисамбоджджхан̇го…пе… упеккха̄самбоджджхан̇го – име кхо, бхиккхаве, сатта боджджхан̇га̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ ануппанна̄ уппаджджанти, на̄н̃н̃атра сугатавинайа̄’’ти. дасамам̣.
паббатавагго пат̣хамо.
тассудда̄нам̣ –
химавантам̣ ка̄йам̣ сӣлам̣, ваттхам̣ бхиккху ча кун̣д̣али;
кӯт̣ан̃ча упава̄нан̃ча, уппанна̄ апаре дувети.
2. гила̄навагго
1. па̄н̣асуттам̣
192. ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, йе кечи па̄н̣а̄ чатта̄ро ирийа̄патхе каппенти – ка̄лена гаманам̣, ка̄лена т̣ха̄нам̣, ка̄лена нисаджджам̣, ка̄лена сеййам̣, саббе те патхавим̣ нисса̄йа патхавийам̣ патит̣т̣ха̄йа евамете чатта̄ро ирийа̄патхе каппенти; евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху сӣлам̣ нисса̄йа сӣле патит̣т̣ха̄йа сатта боджджхан̇ге бха̄вети, сатта боджджхан̇ге бахулӣкароти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху сӣлам̣ нисса̄йа сӣле патит̣т̣ха̄йа сатта боджджхан̇ге бха̄вети сатта боджджхан̇ге бахулӣкароти? идха, бхиккхаве, бхиккху сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣…пе… упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху сӣлам̣ нисса̄йа сӣле патит̣т̣ха̄йа сатта боджджхан̇ге бха̄вети, сатта боджджхан̇ге бахулӣкаротӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. пат̣хамасӯрийӯпамасуттам̣
193. ‘‘сӯрийасса, бхиккхаве, удайато етам̣ пуббан̇гамам̣ етам̣ пуббанимиттам̣, йадидам̣ – арун̣уггам̣; евамева кхо, бхиккхаве, бхиккхуно саттаннам̣ боджджхан̇га̄нам̣ уппа̄да̄йа етам̣ пуббан̇гамам̣ етам̣ пуббанимиттам̣, йадидам̣ – калйа̄н̣амиттата̄. калйа̄н̣амиттассетам̣, бхиккхаве, бхиккхуно па̄т̣икан̇кхам̣ – сатта боджджхан̇ге бха̄вессати, сатта боджджхан̇ге бахулӣкариссати.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху калйа̄н̣амитто сатта боджджхан̇ге бха̄вети сатта боджджхан̇ге бахулӣкароти? идха, бхиккхаве, бхиккху сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣…пе… упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху калйа̄н̣амитто сатта боджджхан̇ге бха̄вети, сатта боджджхан̇ге бахулӣкаротӣ’’ти. дутийам̣.
3. дутийасӯрийӯпамасуттам̣
194. ‘‘сӯрийасса, бхиккхаве, удайато етам̣ пуббан̇гамам̣ етам̣ пуббанимиттам̣, йадидам̣ – арун̣уггам̣; евамева кхо, бхиккхаве, бхиккхуно саттаннам̣ боджджхан̇га̄нам̣ уппа̄да̄йа етам̣ пуббан̇гамам̣ етам̣ пуббанимиттам̣, йадидам̣ – йонисоманасика̄ро. йонисоманасика̄расампаннассетам̣, бхиккхаве, бхиккхуно па̄т̣икан̇кхам̣ – сатта боджджхан̇ге бха̄вессати, сатта боджджхан̇ге бахулӣкариссати.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху йонисоманасика̄расампанно сатта боджджхан̇ге бха̄вети, сатта боджджхан̇ге бахулӣкароти? идха, бхиккхаве, бхиккху сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣…пе… упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху йонисоманасика̄расампанно сатта боджджхан̇ге бха̄вети, сатта боджджхан̇ге бахулӣкаротӣ’’ти. татийам̣.
4. пат̣хамагила̄насуттам̣
195. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ маха̄кассапо пиппалигуха̄йам̣ [виппхалигуха̄йам̣ (сӣ.)] вихарати а̄ба̄дхико дуккхито ба̄л̣хагила̄но. атха кхо бхагава̄ са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена̄йасма̄ маха̄кассапо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ маха̄кассапам̣ етадавоча –
‘‘каччи те, кассапа, кхаманӣйам̣ каччи йа̄панӣйам̣? каччи дуккха̄ ведана̄ пат̣иккаманти, но абхиккаманти; пат̣иккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но абхиккамо’’ти? ‘‘на ме, бханте, кхаманӣйам̣, на йа̄панӣйам̣. ба̄л̣ха̄ ме дуккха̄ ведана̄ абхиккаманти, но пат̣иккаманти; абхиккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но пат̣иккамо’’ти.
‘‘саттиме, кассапа, боджджхан̇га̄ майа̄ саммадаккха̄та̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттанти. катаме сатта? сатисамбоджджхан̇го кхо, кассапа, майа̄ саммадаккха̄то бха̄вито бахулӣкато абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати…пе… упеккха̄самбоджджхан̇го кхо, кассапа, майа̄ саммадаккха̄то бха̄вито бахулӣкато абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати. име кхо, кассапа, сатта боджджхан̇га̄ майа̄ саммадаккха̄та̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. ‘‘таггха, бхагава̄, боджджхан̇га̄; таггха, сугата, боджджхан̇га̄’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ маха̄кассапо бхагавато бха̄ситам̣ абхинанди. вут̣т̣хахи ча̄йасма̄ маха̄кассапо тамха̄ а̄ба̄дха̄. татха̄пахӣно ча̄йасмато маха̄кассапасса со а̄ба̄дхо ахосӣти. чатуттхам̣.
5. дутийагила̄насуттам̣
196. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но гиджджхакӯт̣е паббате вихарати а̄ба̄дхико дуккхито ба̄л̣хагила̄но. атха кхо бхагава̄ са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена̄йасма̄ маха̄моггалла̄но тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ маха̄моггалла̄нам̣ етадавоча –
‘‘каччи те, моггалла̄на, кхаманӣйам̣ каччи йа̄панӣйам̣? каччи дуккха̄ ведана̄ пат̣иккаманти, но абхиккаманти; пат̣иккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но абхиккамо’’ти? ‘‘на ме, бханте, кхаманӣйам̣, на йа̄панӣйам̣. ба̄л̣ха̄ ме дуккха̄ ведана̄ абхиккаманти, но пат̣иккаманти; абхиккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но пат̣иккамо’’ти.
‘‘саттиме, моггалла̄на, боджджхан̇га̄ майа̄ саммадаккха̄та̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттанти. катаме сатта? сатисамбоджджхан̇го кхо, моггалла̄на, майа̄ саммадаккха̄то бха̄вито бахулӣкато абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати…пе… упеккха̄самбоджджхан̇го кхо, моггалла̄на, майа̄ саммадаккха̄то бха̄вито бахулӣкато абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати. име кхо, моггалла̄на, сатта боджджхан̇га̄ майа̄ саммадаккха̄та̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. ‘‘таггха, бхагава̄, боджджхан̇га̄; таггха, сугата, боджджхан̇га̄’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но бхагавато бха̄ситам̣ абхинанди. вут̣т̣хахи ча̄йасма̄ маха̄моггалла̄но тамха̄ а̄ба̄дха̄. татха̄пахӣно ча̄йасмато маха̄моггалла̄насса со а̄ба̄дхо ахосӣти. пан̃чамам̣.
6. татийагила̄насуттам̣
197. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. тена кхо пана самайена бхагава̄ а̄ба̄дхико хоти дуккхито ба̄л̣хагила̄но. атха кхо а̄йасма̄ маха̄чундо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ маха̄чундам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘пат̣ибханту там̣, чунда, боджджхан̇га̄’’ти.
‘‘саттиме, бханте, боджджхан̇га̄ бхагавата̄ саммадаккха̄та̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттанти. катаме сатта? сатисамбоджджхан̇го кхо, бханте, бхагавата̄ саммадаккха̄то бха̄вито бахулӣкато абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати…пе… упеккха̄самбоджджхан̇го кхо, бханте, бхагавата̄ саммадаккха̄то бха̄вито бахулӣкато абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати. име кхо, бханте, сатта боджджхан̇га̄ бхагавата̄ саммадаккха̄та̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. ‘‘таггха, чунда, боджджхан̇га̄; таггха, чунда, боджджхан̇га̄’’ти.
идамавоча̄йасма̄ чундо. саманун̃н̃о саттха̄ ахоси. вут̣т̣хахи ча бхагава̄ тамха̄ а̄ба̄дха̄. татха̄пахӣно ча бхагавато со а̄ба̄дхо ахосӣти. чхат̣т̣хам̣.
7. па̄ран̇гамасуттам̣
198. ‘‘саттиме, бхиккхаве, боджджхан̇га̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ апа̄ра̄ па̄рам̣ гамана̄йа сам̣ваттанти. катаме сатта? сатисамбоджджхан̇го…пе… упеккха̄самбоджджхан̇го – име кхо, бхиккхаве, сатта боджджхан̇га̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ апа̄ра̄ па̄рам̣ гамана̄йа сам̣ваттантӣ’’ти.
‘‘аппака̄ те мануссесу, йе джана̄ па̄рага̄мино;
атха̄йам̣ итара̄ паджа̄, тӣрамева̄нудха̄вати.
‘‘йе ча кхо саммадаккха̄те, дхамме дхамма̄нуваттино;
те джана̄ па̄рамессанти, маччудхеййам̣ судуттарам̣.
‘‘кан̣хам̣ дхаммам̣ виппаха̄йа, суккам̣ бха̄ветха пан̣д̣ито;
ока̄ анокама̄гамма, вивеке йаттха дӯрамам̣.
‘‘татра̄бхиратимиччхеййа, хитва̄ ка̄ме акин̃чано;
парийодапеййа атта̄нам̣, читтаклесехи пан̣д̣ито.
‘‘йесам̣ самбодхийан̇гесу, самма̄ читтам̣ субха̄витам̣;
а̄да̄наппат̣иниссагге, анупа̄да̄йа йе рата̄;
кхӣн̣а̄сава̄ джутиманто, те локе париниббута̄’’ти. саттамам̣;
8. вираддхасуттам̣
199. ‘‘йесам̣ кесан̃чи, бхиккхаве, сатта боджджхан̇га̄ вираддха̄, вираддхо тесам̣ арийо магго самма̄ дуккхаккхайага̄мӣ. йесам̣ кесан̃чи, бхиккхаве, сатта боджджхан̇га̄ а̄раддха̄, а̄раддхо тесам̣ арийо магго самма̄ дуккхаккхайага̄мӣ. катаме сатта? сатисамбоджджхан̇го…пе… упеккха̄самбоджджхан̇го – йесам̣ кесан̃чи, бхиккхаве, име сатта боджджхан̇га̄ вираддха̄, вираддхо тесам̣ арийо магго самма̄ дуккхаккхайага̄мӣ. йесам̣ кесан̃чи, бхиккхаве, име сатта боджджхан̇га̄ а̄раддха̄, а̄раддхо тесам̣ арийо магго самма̄ дуккхаккхайага̄мӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. арийасуттам̣
200. ‘‘саттиме, бхиккхаве, боджджхан̇га̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ арийа̄ ниййа̄ника̄ нӣйанти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа. катаме сатта? сатисамбоджджхан̇го…пе… упеккха̄самбоджджхан̇го – име кхо, бхиккхаве, сатта боджджхан̇га̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ арийа̄ ниййа̄ника̄ нӣйанти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄’’ти. навамам̣.
10. ниббида̄суттам̣
201. ‘‘саттиме, бхиккхаве, боджджхан̇га̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ екантаниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттанти. катаме сатта? сатисамбоджджхан̇го…пе… упеккха̄самбоджджхан̇го – име кхо, бхиккхаве, сатта боджджхан̇га̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ екантаниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. дасамам̣.
гила̄навагго дутийо.
тассудда̄нам̣ –
па̄н̣а̄ сӯрийӯпама̄ две, гила̄на̄ апаре тайо;
па̄ран̇га̄мӣ вираддхо ча, арийо ниббида̄йа ча̄ти.
3. уда̄йивагго
1. бодха̄йасуттам̣
202. атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху йена бхагава̄ тенупасан̇ками…пе… екамантам̣ нисинно кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча –
‘‘‘боджджхан̇га̄, боджджхан̇га̄’ти, бханте, вуччанти. китта̄вата̄ ну кхо, бханте, ‘боджджхан̇га̄’ти вуччантӣ’’ти? ‘‘‘бодха̄йа сам̣ваттантӣ’ти кхо, бхиккху, тасма̄ боджджхан̇га̄ти вуччанти. идха, бхиккху, сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣…пе… упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. ‘бодха̄йа сам̣ваттантӣ’ти кхо, бхиккху, тасма̄ ‘боджджхан̇га̄’ти вуччантӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. боджджхан̇гадесана̄суттам̣
203. ‘‘сатта во, бхиккхаве, боджджхан̇ге десесса̄ми; там̣ сун̣а̄тха. катаме ча, бхиккхаве, сатта боджджхан̇га̄? сатисамбоджджхан̇го…пе… упеккха̄самбоджджхан̇го – име кхо, бхиккхаве, сатта боджджхан̇га̄’’ти. дутийам̣.
3. т̣ха̄нийасуттам̣
204. ‘‘ка̄мара̄гат̣т̣ха̄нийа̄нам̣, [ка̄мара̄гат̣т̣ха̄нӣйа̄нам̣ (сӣ.)] бхиккхаве, дхамма̄нам̣ манасика̄рабахулӣка̄ра̄ ануппанно чева ка̄маччхандо уппаджджати, уппанно ча ка̄маччхандо бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа сам̣ваттати. бйа̄па̄дат̣т̣ха̄нийа̄нам̣, бхиккхаве, дхамма̄нам̣ манасика̄рабахулӣка̄ра̄ ануппанно чева бйа̄па̄до уппаджджати, уппанно ча бйа̄па̄до бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа сам̣ваттати. тхинамиддхат̣т̣ха̄нийа̄нам̣, бхиккхаве, дхамма̄нам̣ манасика̄рабахулӣка̄ра̄ ануппаннан̃чева тхинамиддхам̣ уппаджджати, уппаннан̃ча тхинамиддхам̣ бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йам̣ сам̣ваттати. уддхаччакуккуччат̣т̣ха̄нийа̄нам̣, бхиккхаве, дхамма̄нам̣ манасика̄рабахулӣка̄ра̄ ануппаннан̃чева уддхаччакуккуччам̣ уппаджджати, уппаннан̃ча уддхаччакуккуччам̣ бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа сам̣ваттати. вичикиччха̄т̣т̣ха̄нийа̄нам̣, бхиккхаве, дхамма̄нам̣ манасика̄рабахулӣка̄ра̄ ануппанна̄ чева вичикиччха̄ уппаджджати, уппанна̄ ча вичикиччха̄ бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа сам̣ваттати.
‘‘сатисамбоджджхан̇гат̣т̣ха̄нийа̄нам̣, бхиккхаве, дхамма̄нам̣ манасика̄рабахулӣка̄ра̄ ануппанно чева сатисамбоджджхан̇го уппаджджати, уппанно ча сатисамбоджджхан̇го бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхати…пе… упеккха̄самбоджджхан̇гат̣т̣ха̄нийа̄нам̣, бхиккхаве, дхамма̄нам̣ манасика̄рабахулӣка̄ра̄ ануппанно чева упеккха̄самбоджджхан̇го уппаджджати, уппанно ча упеккха̄самбоджджхан̇го бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхатӣ’’ти. татийам̣.
4. айонисоманасика̄расуттам̣
205. ‘‘айонисо, бхиккхаве, манасикарото ануппанно чева ка̄маччхандо уппаджджати, уппанно ча ка̄маччхандо бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа сам̣ваттати; ануппанно чева бйа̄па̄до уппаджджати, уппанно ча бйа̄па̄до бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа сам̣ваттати; ануппаннан̃чева тхинамиддхам̣ уппаджджати, уппаннан̃ча тхинамиддхам̣ бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа сам̣ваттати; ануппаннан̃чева уддхаччакуккуччам̣ уппаджджати, уппаннан̃ча уддхаччакуккуччам̣ бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа сам̣ваттати; ануппанна̄ чева вичикиччха̄ уппаджджати, уппанна̄ ча вичикиччха̄ бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа сам̣ваттати; ануппанно чева сатисамбоджджхан̇го нуппаджджати, уппанно ча сатисамбоджджхан̇го нируджджхати…пе… ануппанно чева упеккха̄самбоджджхан̇го нуппаджджати, уппанно ча упеккха̄самбоджджхан̇го нируджджхати.
йонисо ча кхо, бхиккхаве, манасикарото ануппанно чева ка̄маччхандо нуппаджджати, уппанно ча ка̄маччхандо пахӣйати; ануппанно чева бйа̄па̄до нуппаджджати, уппанно ча бйа̄па̄до пахӣйати; ануппаннан̃чева тхинамиддхам̣ нуппаджджати, уппаннан̃ча тхинамиддхам̣ пахӣйати; ануппаннан̃чева уддхаччакуккуччам̣ нуппаджджати, уппаннан̃ча уддхаччакуккуччам̣ пахӣйати; ануппанна̄ чева вичикиччха̄ нуппаджджати, уппанна̄ ча вичикиччха̄ пахӣйати.
‘‘ануппанно чева сатисамбоджджхан̇го уппаджджати, уппанно ча сатисамбоджджхан̇го бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхати…пе… ануппанно чева упеккха̄самбоджджхан̇го уппаджджати, уппанно ча упеккха̄самбоджджхан̇го бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхатӣ’’ти. чатуттхам̣.
5. апариха̄нийасуттам̣
206. ‘‘сатта во, бхиккхаве, апариха̄нийе дхамме десесса̄ми; там̣ сун̣а̄тха. катаме ча, бхиккхаве, сатта апариха̄нийа̄ дхамма̄? йадидам̣ – сатта боджджхан̇га̄. катаме сатта? сатисамбоджджхан̇го…пе… упеккха̄самбоджджхан̇го – име кхо, бхиккхаве, сатта апариха̄нийа̄ дхамма̄’’ти. пан̃чамам̣.
6. тан̣хаккхайасуттам̣
207. ‘‘йо, бхиккхаве, магго йа̄ пат̣ипада̄ тан̣хаккхайа̄йа сам̣ваттати, там̣ маггам̣ там̣ пат̣ипадам̣ бха̄ветха. катамо ча, бхиккхаве, магго катама̄ ча пат̣ипада̄ тан̣хаккхайа̄йа сам̣ваттати? йадидам̣ – сатта боджджхан̇га̄. катаме сатта? сатисамбоджджхан̇го…пе… упеккха̄самбоджджхан̇го’’ти. евам̣ вутте а̄йасма̄ уда̄йӣ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘катхам̣ бха̄вита̄ ну кхо, бханте, сатта боджджхан̇га̄, катхам̣ бахулӣката̄ тан̣хаккхайа̄йа сам̣ваттантӣ’’ти?
‘‘идха, уда̄йи, бхиккху сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣ випулам̣ махаггатам̣ аппама̄н̣ам̣ абйа̄паджджам̣ [абйа̄паджджхам̣ (сӣ. сйа̄. пӣ.)]. тасса сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вайато вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣ випулам̣ махаггатам̣ аппама̄н̣ам̣ абйа̄паджджам̣ тан̣ха̄ пахӣйати. тан̣ха̄йа паха̄на̄ каммам̣ пахӣйати. каммасса паха̄на̄ дуккхам̣ пахӣйати…пе… упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣ випулам̣ махаггатам̣ аппама̄н̣ам̣ абйа̄паджджам̣. тасса упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄вайато вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣ випулам̣ махаггатам̣ аппама̄н̣ам̣ абйа̄паджджам̣ тан̣ха̄ пахӣйати тан̣ха̄йа паха̄на̄ каммам̣ пахӣйати. каммасса паха̄на̄ дуккхам̣ пахӣйати. ити кхо, уда̄йи, тан̣хаккхайа̄ каммаккхайо, каммаккхайа̄ дуккхаккхайо’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. тан̣ха̄ниродхасуттам̣
208. ‘‘йо, бхиккхаве, магго йа̄ пат̣ипада̄ тан̣ха̄ниродха̄йа сам̣ваттати, там̣ маггам̣ там̣ пат̣ипадам̣ бха̄ветха. катамо ча, бхиккхаве, магго катама̄ ча пат̣ипада̄ тан̣ха̄ниродха̄йа сам̣ваттати? йадидам̣ – сатта боджджхан̇га̄. катаме сатта? сатисамбоджджхан̇го…пе… упеккха̄самбоджджхан̇го. катхам̣ бха̄вита̄, ча бхиккхаве, сатта боджджхан̇га̄ катхам̣ бахулӣката̄ тан̣ха̄ниродха̄йа сам̣ваттанти?
‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣…пе… упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. евам̣ бха̄вита̄ кхо, бхиккхаве, сатта боджджхан̇га̄ евам̣ бахулӣката̄ тан̣ха̄ниродха̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. саттамам̣.
8. ниббедхабха̄гийасуттам̣
209. ‘‘ниббедхабха̄гийам̣ во, бхиккхаве, маггам̣ десесса̄ми; там̣ сун̣а̄тха. катамо ча, бхиккхаве, ниббедхабха̄гийо магго? йадидам̣ – сатта боджджхан̇га̄. катаме сатта? сатисамбоджджхан̇го…пе… упеккха̄самбоджджхан̇го’’ти. евам̣ вутте а̄йасма̄ уда̄йӣ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘катхам̣ бха̄вита̄ ну кхо, бханте, сатта боджджхан̇га̄ катхам̣ бахулӣката̄ ниббедха̄йа сам̣ваттантӣ’’ти?
‘‘идха, уда̄йи, бхиккху сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣ випулам̣ махаггатам̣ аппама̄н̣ам̣ абйа̄паджджам̣. со сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄витена читтена аниббиддхапуббам̣ аппада̄литапуббам̣ лобхаккхандхам̣ ниббиджджхати пада̄лети; аниббиддхапуббам̣ аппада̄литапуббам̣ досаккхандхам̣ ниббиджджхати пада̄лети; аниббиддхапуббам̣ аппада̄литапуббам̣ мохаккхандхам̣ ниббиджджхати пада̄лети…пе… упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣ випулам̣ махаггатам̣ аппама̄н̣ам̣ абйа̄паджджам̣. со упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄витена читтена аниббиддхапуббам̣ аппада̄литапуббам̣ лобхаккхандхам̣ ниббиджджхати пада̄лети; аниббиддхапуббам̣ аппада̄литапуббам̣ досаккхандхам̣ ниббиджджхати пада̄лети; аниббиддхапуббам̣ аппада̄литапуббам̣ мохаккхандхам̣ ниббиджджхати пада̄лети. евам̣ бха̄вита̄ кхо, уда̄йи, сатта боджджхан̇га̄ евам̣ бахулӣката̄ ниббедха̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. екадхаммасуттам̣
210. ‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, ан̃н̃ам̣ екадхаммампи саманупасса̄ми, йо евам̣ бха̄вито бахулӣкато сам̣йоджанӣйа̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа сам̣ваттати, йатхайидам̣, бхиккхаве, сатта боджджхан̇га̄. катаме сатта? сатисамбоджджхан̇го…пе… упеккха̄самбоджджхан̇го. катхам̣ бха̄вита̄ ча, бхиккхаве, сатта боджджхан̇га̄ катхам̣ бахулӣката̄ сам̣йоджанӣйа̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа сам̣ваттанти?
‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣…пе… упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. евам̣ бха̄вита̄ кхо, бхиккхаве, сатта боджджхан̇га̄ евам̣ бахулӣката̄ сам̣йоджанӣйа̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа сам̣ваттанти.
‘‘катаме ча, бхиккхаве, сам̣йоджанӣйа̄ дхамма̄? чаккху, бхиккхаве, сам̣йоджанӣйо дхаммо. еттхете уппаджджанти сам̣йоджанавинибандха̄ аджджхоса̄на̄…пе… дживха̄ сам̣йоджанӣйа̄ дхамма̄. еттхете уппаджджанти сам̣йоджанавинибандха̄ аджджхоса̄на̄…пе… мано сам̣йоджанӣйо дхаммо. еттхете уппаджджанти сам̣йоджанавинибандха̄ аджджхоса̄на̄. име вуччанти, бхиккхаве, сам̣йоджанӣйа̄ дхамма̄’’ти. навамам̣.
10. уда̄йисуттам̣
211. екам̣ самайам̣ бхагава̄ сумбхесу вихарати сетакам̣ на̄ма сумбха̄нам̣ нигамо. атха кхо а̄йасма̄ уда̄йӣ йена бхагава̄ тенупасан̇ками…пе… екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ уда̄йӣ бхагавантам̣ етадавоча –
‘‘аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! йа̄ва бахукатан̃ча ме, бханте, бхагавати пеман̃ча га̄раво ча хирӣ ча оттаппан̃ча. ахан̃хи, бханте, пуббе ага̄рикабхӯто сама̄но абахукато ахосим̣ дхаммена [дхамме (?)] абахукато сан̇гхена. со кхва̄хам̣ бхагавати пеман̃ча га̄раван̃ча хирин̃ча оттаппан̃ча сампассама̄но ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито. тасса ме бхагава̄ дхаммам̣ десеси – ‘ити рӯпам̣, ити рӯпасса самудайо, ити рӯпасса аттхан̇гамо; ити ведана̄…пе… ити сан̃н̃а̄… ити сан̇кха̄ра̄… ити вин̃н̃а̄н̣ам̣, ити вин̃н̃а̄н̣асса самудайо, ити вин̃н̃а̄н̣асса аттхан̇гамо’ти.
‘‘со кхва̄хам̣, бханте, сун̃н̃а̄га̄рагато имесам̣ пан̃чупа̄да̄наккхандха̄нам̣ уккуджджа̄вакуджджам̣ сампариваттенто ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣. дхаммо ча ме, бханте, абхисамито, магго ча ме пат̣иладдхо; йо ме бха̄вито бахулӣкато татха̄ татха̄ вихарантам̣ татхатта̄йа упанессати йатха̄хам̣ – ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄нисса̄ми.
‘‘сатисамбоджджхан̇го ме, бханте, пат̣иладдхо, йо ме бха̄вито бахулӣкато татха̄ татха̄ вихарантам̣ татхатта̄йа упанессати йатха̄хам̣ – ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄нисса̄ми…пе… упеккха̄самбоджджхан̇го ме, бханте, пат̣иладдхо, йо ме бха̄вито бахулӣкато татха̄ татха̄ вихарантам̣ татхатта̄йа упанессати йатха̄хам̣ – ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄нисса̄ми. айам̣ кхо ме, бханте, магго пат̣иладдхо, йо ме бха̄вито бахулӣкато татха̄ татха̄ вихарантам̣ татхатта̄йа упанессати йатха̄хам̣ – ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄нисса̄мӣ’’ти.
‘‘са̄дху са̄дху, уда̄йи! есо хи те, уда̄йи, магго пат̣иладдхо, йо те бха̄вито бахулӣкато татха̄ татха̄ вихарантам̣ татхатта̄йа упанессати йатха̄ твам̣ – ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄ниссасӣ’’ти. дасамам̣.
уда̄йивагго татийо.
тассудда̄нам̣ –
бодха̄йа десана̄ т̣ха̄на̄, айонисо ча̄париха̄нӣ;
кхайо ниродхо ниббедхо, екадхаммо уда̄йина̄ти.
4. нӣваран̣авагго
1. пат̣хамакусаласуттам̣
212. ‘‘йе кечи, бхиккхаве, дхамма̄ кусала̄ кусалабха̄гийа̄ кусалапаккхика̄, саббе те аппама̄дамӯлака̄ аппама̄дасамосаран̣а̄; аппама̄до тесам̣ дхамма̄нам̣ аггамаккха̄йати. аппаматтассетам̣, бхиккхаве, бхиккхуно па̄т̣икан̇кхам̣ – сатта боджджхан̇ге бха̄вессати, сатта боджджхан̇ге бахулӣкариссати.