3. сатипат̣т̣ха̄насам̣йуттам̣
1. амбапа̄ливагго
1. амбапа̄лисуттам̣
367. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати амбапа̄ливане. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘ека̄йано айам̣, бхиккхаве, магго сатта̄нам̣ висуддхийа̄ сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄йа н̃а̄йасса адхигама̄йа нибба̄насса саччхикирийа̄йа, йадидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄. катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су ведана̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; читте читта̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. ека̄йано айам̣, бхиккхаве, магго сатта̄нам̣ висуддхийа̄ сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄йа н̃а̄йасса адхигама̄йа нибба̄насса саччхикирийа̄йа, йадидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти. пат̣хамам̣.
2. сатисуттам̣
368. екам̣ самайам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати амбапа̄ливане. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘сато, бхиккхаве, бхиккху вихареййа сампаджа̄но. айам̣ во амха̄кам̣ ануса̄санӣ. катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху сато хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху сато хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху сампаджа̄но хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху абхикканте пат̣икканте сампаджа̄нака̄рӣ хоти, а̄локите вилоките сампаджа̄нака̄рӣ хоти, самин̃джите паса̄рите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣е сампаджа̄нака̄рӣ хоти, асите пӣте кха̄йите са̄йите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, учча̄рапасса̄вакамме сампаджа̄нака̄рӣ хоти, гате т̣хите нисинне сутте джа̄гарите бха̄сите тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣ хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху сампаджа̄нака̄рӣ хоти. сато, бхиккхаве, бхиккху вихареййа сампаджа̄но. айам̣ во амха̄кам̣ ануса̄санӣ’’ти. дутийам̣.
3. бхиккхусуттам̣
369. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘са̄дху ме, бханте, бхагава̄ сам̣кхиттена дхаммам̣ десету, йамахам̣ бхагавато дхаммам̣ сутва̄ еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихареййа’’нти. ‘‘евамева панидхекачче могхапуриса̄ ман̃чева [мамева (сӣ.)] аджджхесанти, дхамме ча бха̄сите мамева анубандхитаббам̣ ман̃н̃антӣ’’ти. ‘‘десету ме, бханте, бхагава̄ сам̣кхиттена дхаммам̣, десету сугато сам̣кхиттена дхаммам̣. аппева на̄ма̄хам̣ бхагавато бха̄ситасса аттхам̣ джа̄неййам̣, аппева на̄ма̄хам̣ бхагавато бха̄ситасса да̄йа̄до асса’’нти. ‘‘тасма̄тиха твам̣, бхиккху, а̄димева висодхехи кусалесу дхаммесу. ко ча̄ди кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣? сӣлан̃ча сувисуддхам̣, дит̣т̣хи ча уджука̄. йато кхо те, бхиккху, сӣлан̃ча сувисуддхам̣ бхависсати дит̣т̣хи ча уджука̄, тато твам̣, бхиккху, сӣлам̣ нисса̄йа сӣле патит̣т̣ха̄йа чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не тивидхена бха̄веййа̄си.
катаме чатта̄ро? идха твам̣, бхиккху, аджджхаттам̣ ва̄ ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихара̄хи а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; бахиддха̄ ва̄ ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихара̄хи а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; аджджхаттабахиддха̄ ва̄ ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихара̄хи а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. аджджхаттам̣ ва̄ ведана̄су…пе… бахиддха̄ ва̄ ведана̄су…пе… аджджхаттабахиддха̄ ва̄ ведана̄су ведана̄нупассӣ вихара̄хи а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. аджджхаттам̣ ва̄ читте…пе… бахиддха̄ ва̄ читте…пе… аджджхаттабахиддха̄ ва̄ читте читта̄нупассӣ вихара̄хи а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. аджджхаттам̣ ва̄ дхаммесу…пе… бахиддха̄ ва̄ дхаммесу…пе… аджджхаттабахиддха̄ ва̄ дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихара̄хи а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. йато кхо твам̣, бхиккху, сӣлам̣ нисса̄йа сӣле патит̣т̣ха̄йа име чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не евам̣ тивидхена бха̄вессаси, тато туйхам̣, бхиккху, йа̄ ратти ва̄ дивасо ва̄ а̄гамиссати вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄ кусалесу дхаммесу, но париха̄нӣ’’ти.
атха кхо со бхиккху бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. атха кхо со бхиккху еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти, тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. ‘‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’’ти аббхан̃н̃а̄си. ан̃н̃атаро ча пана со бхиккху арахатам̣ ахосӣти. татийам̣.
4. са̄ласуттам̣
370. екам̣ самайам̣ бхагава̄ косалесу вихарати са̄ла̄йа бра̄хман̣ага̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси…пе… етадавоча –
‘‘йе те, бхиккхаве, бхиккхӯ нава̄ ачирапаббаджита̄ адхуна̄гата̄ имам̣ дхаммавинайам̣, те во, бхиккхаве, бхиккхӯ чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ бха̄вана̄йа сама̄дапетабба̄ нивесетабба̄ патит̣т̣ха̄петабба̄. катамесам̣ чатуннам̣? етха тумхе, а̄вусо, ка̄йе ка̄йа̄нупассино вихаратха а̄та̄пино сампаджа̄на̄ екодибхӯта̄ виппасанначитта̄ сама̄хита̄ екаггачитта̄, ка̄йасса йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣а̄йа; ведана̄су ведана̄нупассино вихаратха а̄та̄пино сампаджа̄на̄ екодибхӯта̄ виппасанначитта̄ сама̄хита̄ екаггачитта̄, ведана̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣а̄йа; читте читта̄нупассино вихаратха а̄та̄пино сампаджа̄на̄ екодибхӯта̄ виппасанначитта̄ сама̄хита̄ екаггачитта̄, читтасса йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣а̄йа; дхаммесу дхамма̄нупассино вихаратха а̄та̄пино сампаджа̄на̄ екодибхӯта̄ виппасанначитта̄ сама̄хита̄ екаггачитта̄, дхамма̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣а̄йа. йепи те, бхиккхаве, бхиккхӯ секха̄ аппаттама̄наса̄ ануттарам̣ йогаккхемам̣ паттхайама̄на̄ вихаранти, тепи ка̄йе ка̄йа̄нупассино вихаранти а̄та̄пино сампаджа̄на̄ екодибхӯта̄ виппасанначитта̄ сама̄хита̄ екаггачитта̄, ка̄йасса парин̃н̃а̄йа; ведана̄су ведана̄нупассино вихаранти а̄та̄пино сампаджа̄на̄ екодибхӯта̄ виппасанначитта̄ сама̄хита̄ екаггачитта̄, ведана̄нам̣ парин̃н̃а̄йа; читте читта̄нупассино вихаранти а̄та̄пино сампаджа̄на̄ екодибхӯта̄ виппасанначитта̄ сама̄хита̄ екаггачитта̄, читтасса парин̃н̃а̄йа; дхаммесу дхамма̄нупассино вихаранти а̄та̄пино сампаджа̄на̄ екодибхӯта̄ виппасанначитта̄ сама̄хита̄ екаггачитта̄, дхамма̄нам̣ парин̃н̃а̄йа.
‘‘йепи те, бхиккхаве, бхиккхӯ араханто кхӣн̣а̄сава̄ вуситаванто катакаран̣ӣйа̄ охитабха̄ра̄ ануппаттасадаттха̄ париккхӣн̣абхавасам̣йоджана̄ саммадан̃н̃а̄ вимутта̄, тепи ка̄йе ка̄йа̄нупассино вихаранти а̄та̄пино сампаджа̄на̄ екодибхӯта̄ виппасанначитта̄ сама̄хита̄ екаггачитта̄, ка̄йена висам̣йутта̄; ведана̄су ведана̄нупассино вихаранти а̄та̄пино сампаджа̄на̄ екодибхӯта̄ виппасанначитта̄ сама̄хита̄ екаггачитта̄, ведана̄хи висам̣йутта̄; читте читта̄нупассино вихаранти а̄та̄пино сампаджа̄на̄ екодибхӯта̄ виппасанначитта̄ сама̄хита̄ екаггачитта̄, читтена висам̣йутта̄; дхаммесу дхамма̄нупассино вихаранти а̄та̄пино сампаджа̄на̄ екодибхӯта̄ виппасанначитта̄ сама̄хита̄ екаггачитта̄, дхаммехи висам̣йутта̄.
‘‘йепи те, бхиккхаве, бхиккхӯ нава̄ ачирапаббаджита̄ адхуна̄гата̄ имам̣ дхаммавинайам̣, те во, бхиккхаве, бхиккхӯ имесам̣ чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ бха̄вана̄йа сама̄дапетабба̄ нивесетабба̄ патит̣т̣ха̄петабба̄’’ти. чатуттхам̣.
5. акусалара̄сисуттам̣
371. са̄ваттхинида̄нам̣. татра кхо бхагава̄ етадавоча – ‘‘‘акусалара̄сӣ’ти, бхиккхаве, вадама̄но пан̃ча нӣваран̣е самма̄ вадама̄но вадеййа. кевало ха̄йам̣, бхиккхаве, акусалара̄си, йадидам̣ – пан̃ча нӣваран̣а̄. катаме пан̃ча? ка̄маччханданӣваран̣ам̣, бйа̄па̄данӣваран̣ам̣, тхинамиддханӣваран̣ам̣, уддхаччакуккуччанӣваран̣ам̣, вичикиччха̄нӣваран̣ам̣. ‘акусалара̄сӣ’ти, бхиккхаве, вадама̄но име пан̃ча нӣваран̣е самма̄ вадама̄но вадеййа. кевало ха̄йам̣, бхиккхаве, акусалара̄си, йадидам̣ – пан̃ча нӣваран̣а̄.
‘‘‘кусалара̄сӣ’ти, бхиккхаве, вадама̄но чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не самма̄ вадама̄но вадеййа. кевало ха̄йам̣, бхиккхаве, кусалара̄си, йадидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄. катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. ‘кусалара̄сӣ’ти, бхиккхаве, вадама̄но име чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не самма̄ вадама̄но вадеййа. кевало ха̄йам̣, бхиккхаве, кусалара̄си, йадидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти. пан̃чамам̣.
6. сакун̣аггхисуттам̣
372. ‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, сакун̣аггхи ла̄пам̣ сакун̣ам̣ сахаса̄ аджджхаппатта̄ аггахеси. атха кхо, бхиккхаве, ла̄по сакун̣о сакун̣аггхийа̄ харийама̄но евам̣ паридеваси – ‘майамевамха [майамева̄мха (ка.)] алаккхика̄, майам̣ аппапун̃н̃а̄, йе майам̣ агочаре чаримха парависайе. сачеджджа майам̣ гочаре чареййа̄ма саке петтике висайе, на мйа̄йам̣ [на ча̄йам̣ (сӣ.)], сакун̣аггхи, алам̣ абхависса, йадидам̣ – йуддха̄йа̄’ти. ‘ко пана те, ла̄па, гочаро сако петтико висайо’ти? ‘йадидам̣ – нан̇галакат̣т̣хакаран̣ам̣ лед̣д̣ут̣т̣ха̄на’’’нти. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, сакун̣аггхи саке бале апаттхаддха̄ саке бале асам̣вадама̄на̄ [авачама̄на̄ (сӣ.)] ла̄пам̣ сакун̣ам̣ памун̃чи – ‘гаччха кхо твам̣, ла̄па, татрапи ме гантва̄ на моккхасӣ’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, ла̄по сакун̣о нан̇галакат̣т̣хакаран̣ам̣ лед̣д̣ут̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ махантам̣ лед̣д̣ум̣ абхирухитва̄ сакун̣аггхим̣ вадама̄но ат̣т̣ха̄си – ‘ехи кхо да̄ни ме, сакун̣аггхи, ехи кхо да̄ни ме, сакун̣аггхӣ’ти. атха кхо са̄, бхиккхаве, сакун̣аггхи саке бале апаттхаддха̄ саке бале асам̣вадама̄на̄ убхо паккхе саннайха [сандха̄йа (сӣ. сйа̄.)] ла̄пам̣ сакун̣ам̣ сахаса̄ аджджхаппатта̄. йада̄ кхо, бхиккхаве, ан̃н̃а̄си ла̄по сакун̣о ‘бахуа̄гато кхо мйа̄йам̣ сакун̣аггхӣ’ти, атха тассева лед̣д̣усса антарам̣ паччупа̄ди. атха кхо, бхиккхаве, сакун̣аггхи таттхева урам̣ паччата̄л̣еси. еван̃хи там̣ [евам̣ хетам̣ (сӣ.)], бхиккхаве, хоти йо агочаре чарати парависайе.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ма̄ агочаре чариттха парависайе. агочаре, бхиккхаве, чаратам̣ парависайе лаччхати ма̄ро ота̄рам̣, лаччхати ма̄ро а̄рамман̣ам̣. ко ча, бхиккхаве, бхиккхуно агочаро парависайо? йадидам̣ – пан̃ча ка̄магун̣а̄. катаме пан̃ча? чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄, сотавин̃н̃еййа̄ садда̄…пе… гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄… дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄… ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄ – айам̣, бхиккхаве, бхиккхуно агочаро парависайо.
‘‘гочаре, бхиккхаве, чаратха саке петтике висайе. гочаре, бхиккхаве, чаратам̣ саке петтике висайе на лаччхати ма̄ро ота̄рам̣, на лаччхати ма̄ро а̄рамман̣ам̣. ко ча, бхиккхаве, бхиккхуно гочаро сако петтико висайо? йадидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄. катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣ – айам̣, бхиккхаве, бхиккхуно гочаро сако петтико висайо’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. маккат̣асуттам̣
373. ‘‘аттхи, бхиккхаве, химавато паббатара̄джасса дугга̄ висама̄ деса̄, йаттха нева маккат̣а̄нам̣ ча̄рӣ на манусса̄нам̣. аттхи, бхиккхаве, химавато паббатара̄джасса дугга̄ висама̄ деса̄, йаттха маккат̣а̄нан̃хи кхо ча̄рӣ, на манусса̄нам̣. аттхи, бхиккхаве, химавато паббатара̄джасса сама̄ бхӯмибха̄га̄ раман̣ӣйа̄, йаттха маккат̣а̄нан̃чева ча̄рӣ манусса̄нан̃ча. татра, бхиккхаве, лудда̄ маккат̣авӣтхӣсу лепам̣ од̣д̣енти маккат̣а̄нам̣ ба̄дхана̄йа.
‘‘татра, бхиккхаве, йе те маккат̣а̄ аба̄ладжа̄тика̄ алоладжа̄тика̄, те там̣ лепам̣ дисва̄ а̄рака̄ париваджджанти. йо пана со хоти маккат̣о ба̄ладжа̄тико лоладжа̄тико, со там̣ лепам̣ упасан̇камитва̄ хаттхена ган̣ха̄ти. со таттха баджджхати. ‘хаттхам̣ мочесса̄мӣ’ти дутийена хаттхена ган̣ха̄ти. со таттха баджджхати. ‘убхо хаттхе мочесса̄мӣ’ти па̄дена ган̣ха̄ти. со таттха баджджхати. ‘убхо хаттхе мочесса̄ми па̄дан̃ча̄’ти дутийена па̄дена ган̣ха̄ти. со таттха баджджхати. ‘убхо хаттхе мочесса̄ми па̄де ча̄’ти тун̣д̣ена ган̣ха̄ти. со таттха баджджхати. еван̃хи со, бхиккхаве, маккат̣о пан̃чод̣д̣ито тхунам̣ сети анайам̣ а̄панно бйасанам̣ а̄панно йатха̄ка̄макаран̣ӣйо луддасса. таменам̣, бхиккхаве, луддо виджджхитва̄ тасмим̣йева кат̣т̣хакатан̇га̄ре [тасмим̣йева маккат̣ам̣ уддхаритва̄ (сӣ. сйа̄.)] авассаджджетва̄ йена ка̄мам̣ паккамати. евам̣ со там̣, бхиккхаве, хоти йо агочаре чарати парависайе.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ма̄ агочаре чариттха парависайе. агочаре, бхиккхаве, чаратам̣ парависайе лаччхати ма̄ро ота̄рам̣, лаччхати ма̄ро а̄рамман̣ам̣. ко ча, бхиккхаве, бхиккхуно агочаро парависайо? йадидам̣ – пан̃ча ка̄магун̣а̄. катаме пан̃ча? чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄, сотавин̃н̃еййа̄ садда̄…пе… гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄… дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄… ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄. айам̣, бхиккхаве, бхиккхуно агочаро парависайо.
‘‘гочаре, бхиккхаве, чаратха саке петтике висайе. гочаре, бхиккхаве, чаратам̣ саке петтике висайе на лаччхати ма̄ро ота̄рам̣, на лаччхати ма̄ро а̄рамман̣ам̣. ко ча, бхиккхаве, бхиккхуно гочаро сако петтико висайо? йадидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄. катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. айам̣, бхиккхаве, бхиккхуно гочаро сако петтико висайо’’ти. саттамам̣.
8. сӯдасуттам̣
374. ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, ба̄ло абйатто акусало сӯдо ра̄джа̄нам̣ ва̄ ра̄джамаха̄маттам̣ ва̄ [ра̄джамаха̄матта̄нам̣ ва̄ (сӣ.)] на̄наччайехи сӯпехи паччупат̣т̣хито асса – амбилаггехипи, титтакаггехипи, кат̣укаггехипи, мадхураггехипи, кха̄рикехипи, акха̄рикехипи, лон̣икехипи, алон̣икехипи.
‘‘са кхо со, бхиккхаве, ба̄ло абйатто акусало сӯдо сакасса бхатту нимиттам̣ на угган̣ха̄ти – ‘идам̣ ва̄ ме аджджа бхатту сӯпеййам̣ руччати, имасса ва̄ абхихарати, имасса ва̄ бахум̣ ган̣ха̄ти, имасса ва̄ ван̣н̣ам̣ бха̄сати. амбилаггам̣ ва̄ ме аджджа бхатту сӯпеййам̣ руччати, амбилаггасса ва̄ абхихарати, амбилаггасса ва̄ бахум̣ ган̣ха̄ти, амбилаггасса ва̄ ван̣н̣ам̣ бха̄сати. титтакаггам̣ ва̄ ме аджджа… кат̣укаггам̣ ва̄ ме аджджа… мадхураггам̣ ва̄ ме аджджа… кха̄рикам̣ ва̄ ме аджджа… акха̄рикам̣ ва̄ ме аджджа… лон̣икам̣ ва̄ ме аджджа… алон̣икам̣ ва̄ ме аджджа бхатту сӯпеййам̣ руччати, алон̣икасса ва̄ абхихарати, алон̣икасса ва̄ бахум̣ ган̣ха̄ти, алон̣икасса ва̄ ван̣н̣ам̣ бха̄сатӣ’’’ти.
‘‘са кхо со, бхиккхаве, ба̄ло абйатто акусало сӯдо на чева ла̄бхӣ хоти аччха̄данасса, на ла̄бхӣ ветанасса, на ла̄бхӣ абхиха̄ра̄нам̣. там̣ кисса хету? татха̄ хи со, бхиккхаве, ба̄ло абйатто акусало сӯдо сакасса бхатту нимиттам̣ на угган̣ха̄ти. евамева кхо, бхиккхаве, идхекаччо ба̄ло абйатто акусало бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. тасса ка̄йе ка̄йа̄нупассино вихарато читтам̣ на сама̄дхийати, упаккилеса̄ на пахӣйанти. со там̣ нимиттам̣ на угган̣ха̄ти. ведана̄су ведана̄нупассӣ вихарати…пе… читте читта̄нупассӣ вихарати …пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. тасса дхаммесу дхамма̄нупассино вихарато читтам̣ на сама̄дхийати, упаккилеса̄ на пахӣйанти. со там̣ нимиттам̣ на угган̣ха̄ти.
‘‘са кхо со, бхиккхаве, ба̄ло абйатто акусало бхиккху на чева ла̄бхӣ хоти дит̣т̣хева дхамме сукхавиха̄ра̄нам̣, на ла̄бхӣ сатисампаджан̃н̃асса. там̣ кисса хету? татха̄ хи со, бхиккхаве, ба̄ло абйатто акусало бхиккху сакасса читтасса нимиттам̣ на угган̣ха̄ти.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, пан̣д̣ито бйатто кусало сӯдо ра̄джа̄нам̣ ва̄ ра̄джамаха̄маттам̣ ва̄ на̄наччайехи сӯпехи паччупат̣т̣хито асса – амбилаггехипи, титтакаггехипи, кат̣укаггехипи, мадхураггехипи, кха̄рикехипи, акха̄рикехипи, лон̣икехипи, алон̣икехипи.
‘‘са кхо со, бхиккхаве, пан̣д̣ито бйатто кусало сӯдо сакасса бхатту нимиттам̣ угган̣ха̄ти – ‘идам̣ ва̄ ме аджджа бхатту сӯпеййам̣ руччати, имасса ва̄ абхихарати, имасса ва̄ бахум̣ ган̣ха̄ти, имасса ва̄ ван̣н̣ам̣ бха̄сати. амбилаггам̣ ва̄ ме аджджа бхатту сӯпеййам̣ руччати, амбилаггасса ва̄ абхихарати, амбилаггасса ва̄ бахум̣ ган̣ха̄ти, амбилаггасса ва̄ ван̣н̣ам̣ бха̄сати. титтакаггам̣ ва̄ ме аджджа… кат̣укаггам̣ ва̄ ме аджджа… мадхураггам̣ ва̄ ме аджджа… кха̄рикам̣ ва̄ ме аджджа… акха̄рикам̣ ва̄ ме аджджа… лон̣икам̣ ва̄ ме аджджа… алон̣икам̣ ва̄ ме аджджа бхатту сӯпеййам̣ руччати, алон̣икасса ва̄ абхихарати, алон̣икасса ва̄ бахум̣ ган̣ха̄ти, алон̣икасса ва̄ ван̣н̣ам̣ бха̄сатӣ’’’ти.
‘‘са кхо со, бхиккхаве, пан̣д̣ито бйатто кусало сӯдо ла̄бхӣ чева хоти аччха̄данасса, ла̄бхӣ ветанасса, ла̄бхӣ абхиха̄ра̄нам̣. там̣ кисса хету? татха̄ хи со, бхиккхаве, пан̣д̣ито бйатто кусало сӯдо сакасса бхатту нимиттам̣ угган̣ха̄ти. евамева кхо, бхиккхаве, идхекаччо пан̣д̣ито бйатто кусало бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. тасса ка̄йе ка̄йа̄нупассино вихарато читтам̣ сама̄дхийати, упаккилеса̄ пахӣйанти. со там̣ нимиттам̣ угган̣ха̄ти. ведана̄су ведана̄нупассӣ вихарати…пе… читте читта̄нупассӣ вихарати…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. тасса дхаммесу дхамма̄нупассино вихарато читтам̣ сама̄дхийати, упаккилеса̄ пахӣйанти. со там̣ нимиттам̣ угган̣ха̄ти.
‘‘са кхо со, бхиккхаве, пан̣д̣ито бйатто кусало бхиккху ла̄бхӣ чева хоти дит̣т̣хева дхамме сукхавиха̄ра̄нам̣, ла̄бхӣ хоти сатисампаджан̃н̃асса. там̣ кисса хету? татха̄ хи со, бхиккхаве, пан̣д̣ито бйатто кусало бхиккху сакасса читтасса нимиттам̣ угган̣ха̄тӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. гила̄насуттам̣
375. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати вел̣увага̄маке [белувага̄маке (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘етха тумхе, бхиккхаве, саманта̄ веса̄лийа̄ йатха̄миттам̣ йатха̄сандит̣т̣хам̣ йатха̄самбхаттам̣ вассам̣ упетха. идхева̄хам̣ вел̣увага̄маке вассам̣ упагаччха̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато пат̣иссутва̄ саманта̄ веса̄лийа̄ йатха̄миттам̣ йатха̄сандит̣т̣хам̣ йатха̄самбхаттам̣ вассам̣ упагаччхум̣. бхагава̄ пана таттхева вел̣увага̄маке вассам̣ упагаччхи [упаган̃чхи (сӣ. пӣ.)].
атха кхо бхагавато вассӯпагатасса кхаро а̄ба̄дхо уппаджджи, ба̄л̣ха̄ ведана̄ ваттанти ма̄ран̣антика̄. татра судам̣ бхагава̄ сато сампаджа̄но адхива̄сеси авихан̃н̃ама̄но. атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘на кхо ме там̣ патирӯпам̣, йохам̣ ана̄мантетва̄ упат̣т̣ха̄ке анапалокетва̄ бхиккхусан̇гхам̣ паринибба̄йеййам̣. йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ а̄ба̄дхам̣ вӣрийена пат̣ипан̣а̄метва̄ джӣвитасан̇кха̄рам̣ адхит̣т̣ха̄йа вихареййа’’нти. атха кхо бхагава̄ там̣ а̄ба̄дхам̣ вӣрийена пат̣ипан̣а̄метва̄ джӣвитасан̇кха̄рам̣ адхит̣т̣ха̄йа виха̄си. (атха кхо бхагавато со а̄ба̄дхо пат̣иппассамбхи) [( ) дӣ. ни. 2.164 диссати].
атха кхо бхагава̄ гила̄на̄ вут̣т̣хито [гила̄навут̣т̣хито (садданӣти)] ачиравут̣т̣хито гелан̃н̃а̄ виха̄ра̄ никкхамитва̄ виха̄рапаччха̄йа̄йам̣ [виха̄рапаччха̄чха̄йа̄йам̣ (бахӯсу)] пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘дит̣т̣хо ме, бханте, бхагавато пха̄су; дит̣т̣хам̣, бханте, бхагавато кхаманӣйам̣; дит̣т̣хам̣, бханте, бхагавато йа̄панӣйам̣. апи ча ме, бханте, мадхуракаджа̄то вийа ка̄йо, диса̄пи ме на паккха̄йанти, дхамма̄пи мам̣ наппат̣ибханти бхагавато гелан̃н̃ена. апи ча ме, бханте, ахоси ка̄чидева асса̄саматта̄ – ‘на та̄ва бхагава̄ паринибба̄йиссати, на йа̄ва бхагава̄ бхиккхусан̇гхам̣ а̄раббха кин̃чидева уда̄харатӣ’’’ти.
‘‘ким̣ пана да̄ни, а̄нанда, бхиккхусан̇гхо майи пачча̄сӣсати [пачча̄сим̣сати (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]? десито, а̄нанда, майа̄ дхаммо анантарам̣ аба̄хирам̣ каритва̄. наттха̄нанда, татха̄гатасса дхаммесу а̄чарийамут̣т̣хи. йасса нӯна, а̄нанда, евамасса – ‘ахам̣ бхиккхусан̇гхам̣ парихарисса̄мӣ’ти ва̄, ‘мамуддесико бхиккхусан̇гхо’ти ва̄, со нӯна, а̄нанда, бхиккхусан̇гхам̣ а̄раббха кин̃чидева уда̄хареййа. татха̄гатасса кхо, а̄нанда, на евам̣ хоти – ‘ахам̣ бхиккхусан̇гхам̣ парихарисса̄мӣ’ти ва̄, ‘мамуддесико бхиккхусан̇гхо’ти ва̄. са ким̣ [со нӯна (сӣ. пӣ.)], а̄нанда, татха̄гато бхиккхусан̇гхам̣ а̄раббха кин̃чидева уда̄хариссати! етарахи кхо пана̄хам̣, а̄нанда, джин̣н̣о вуддхо махаллако аддхагато вайоануппатто. а̄сӣтико ме вайо ваттати. сеййатха̄пи, а̄нанда, джаджджарасакат̣ам̣ [джарасакат̣ам̣ (саббаттха)] вел̣амиссакена [вегамиссакена (сӣ.), вел̣умиссакена (сйа̄. кам̣.), ведхамиссакена (пӣ. ка.), векхамиссакена (ка.)] йа̄пети; евамева кхо, а̄нанда, ведхамиссакена ман̃н̃е татха̄гатасса ка̄йо йа̄пети.
‘‘йасмим̣, а̄нанда, самайе татха̄гато саббанимитта̄нам̣ аманасика̄ра̄ екачча̄нам̣ ведана̄нам̣ ниродха̄ анимиттам̣ четосама̄дхим̣ упасампаджджа вихарати, пха̄сутаро [пха̄сутарам̣ (саббаттха)], а̄нанда, тасмим̣ самайе татха̄гатасса ка̄йо хоти [татха̄гатасса хоти (бахӯсу)]. тасма̄тиха̄нанда, аттадӣпа̄ вихаратха аттасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄, дхаммадӣпа̄ дхаммасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄.
‘‘катхан̃ча̄нанда, бхиккху аттадӣпо вихарати аттасаран̣о анан̃н̃асаран̣о, дхаммадӣпо дхаммасаран̣о анан̃н̃асаран̣о? идха̄нанда, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. евам̣ кхо, а̄нанда, бхиккху аттадӣпо вихарати аттасаран̣о анан̃н̃асаран̣о, дхаммадӣпо дхаммасаран̣о анан̃н̃асаран̣о. йе хи кечи, а̄нанда, етарахи ва̄ мамаччайе ва̄ аттадӣпа̄ вихариссанти аттасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄, дхаммадӣпа̄ дхаммасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄; таматагге мете, а̄нанда, бхиккхӯ бхависсанти йе кечи сиккха̄ка̄ма̄’’ти. навамам̣.
10. бхиккхунупассайасуттам̣
376. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена ан̃н̃атаро бхиккхунупассайо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. атха кхо самбахула̄ бхиккхунийо йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо та̄ бхиккхунийо а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавочум̣ –
‘‘идха, бханте а̄нанда, самбахула̄ бхиккхунийо чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитта̄ [супат̣т̣хитачитта̄ (сӣ. пӣ. ка.)] вихарантийо ул̣а̄рам̣ пуббена̄парам̣ висесам̣ сан̃джа̄нантӣ’’ти [сампаджа̄нантӣти (ка.)]. ‘‘еваметам̣, бхагинийо, еваметам̣, бхагинийо! йо хи кочи, бхагинийо, бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитто вихарати, тассетам̣ па̄т̣икан̇кхам̣ – ‘ул̣а̄рам̣ пуббена̄парам̣ висесам̣ сан̃джа̄ниссатӣ’’’ти.
атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо та̄ бхиккхунийо дхаммийа̄ катха̄йа сандассетва̄ сама̄дапетва̄ самуттеджетва̄ сампахам̣сетва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча –
‘‘идха̄хам̣, бханте, пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена ан̃н̃атаро бхиккхунупассайо тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣдим̣. атха кхо, бханте, самбахула̄ бхиккхунийо йена̄хам̣ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ мам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо, бханте, та̄ бхиккхунийо мам̣ етадавочум̣ – ‘идха, бханте а̄нанда, самбахула̄ бхиккхунийо чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитта̄ вихарантийо ул̣а̄рам̣ пуббена̄парам̣ висесам̣ сан̃джа̄нантӣ’ти. евам̣ вутта̄хам̣, бханте, та̄ бхиккхунийо етадавочам̣ – ‘еваметам̣, бхагинийо, еваметам̣, бхагинийо! йо хи кочи, бхагинийо, бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитто вихарати, тассетам̣ па̄т̣икан̇кхам̣ – ул̣а̄рам̣ пуббена̄парам̣ висесам̣ сан̃джа̄ниссатӣ’’’ти.
‘‘еваметам̣, а̄нанда, еваметам̣, а̄нанда! йо хи кочи, а̄нанда, бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитто вихарати, тассетам̣ па̄т̣икан̇кхам̣ – ‘ул̣а̄рам̣ пуббена̄парам̣ висесам̣ сан̃джа̄ниссати’’’ [сан̃джа̄ниссатӣти (бахӯсу)].
‘‘катамесу чатӯсу? идха̄нанда, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. тасса ка̄йе ка̄йа̄нупассино вихарато ка̄йа̄рамман̣о ва̄ уппаджджати ка̄йасмим̣ парил̣а̄хо, четасо ва̄ лӣнаттам̣, бахиддха̄ ва̄ читтам̣ виккхипати. тена̄нанда [тенаха̄нанда (сӣ.)], бхиккхуна̄ кисмин̃чидева паса̄данӣйе нимитте читтам̣ пан̣идахитаббам̣. тасса кисмин̃чидева паса̄данӣйе нимитте читтам̣ пан̣идахато па̄моджджам̣ джа̄йати. памудитасса пӣти джа̄йати. пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати. пассаддхака̄йо сукхам̣ ведайати [ведийати (сӣ.)]. сукхино читтам̣ сама̄дхийати. со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йасса кхва̄хам̣ аттха̄йа читтам̣ пан̣идахим̣, со ме аттхо абхиниппханно. ханда, да̄ни пат̣исам̣хара̄мӣ’ти. со пат̣исам̣харати чева на ча витаккети на ча вича̄рети. ‘авитаккомхи авича̄ро, аджджхаттам̣ сатима̄ сукхамасмӣ’ти паджа̄на̄ти’’.
‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, бхиккху ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. тасса дхаммесу дхамма̄нупассино вихарато дхамма̄рамман̣о ва̄ уппаджджати ка̄йасмим̣ парил̣а̄хо, четасо ва̄ лӣнаттам̣, бахиддха̄ ва̄ читтам̣ виккхипати. тена̄нанда, бхиккхуна̄ кисмин̃чидева паса̄данӣйе нимитте читтам̣ пан̣идахитаббам̣. тасса кисмин̃чидева паса̄данӣйе нимитте читтам̣ пан̣идахато па̄моджджам̣ джа̄йати. памудитасса пӣти джа̄йати. пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати. пассаддхака̄йо сукхам̣ ведайати. сукхино читтам̣ сама̄дхийати. со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йасса кхва̄хам̣ аттха̄йа читтам̣ пан̣идахим̣, со ме аттхо абхиниппханно. ханда, да̄ни пат̣исам̣хара̄мӣ’ти. со пат̣исам̣харати чева на ча витаккети на ча вича̄рети. ‘авитаккомхи авича̄ро, аджджхаттам̣ сатима̄ сукхамасмӣ’ти паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, а̄нанда, пан̣идха̄йа бха̄вана̄ хоти.
‘‘катхан̃ча̄нанда, аппан̣идха̄йа бха̄вана̄ хоти? бахиддха̄, а̄нанда, бхиккху читтам̣ аппан̣идха̄йа ‘аппан̣ихитам̣ ме бахиддха̄ читта’нти паджа̄на̄ти. атха паччха̄пуре ‘асам̣кхиттам̣ вимуттам̣ аппан̣ихита’нти паджа̄на̄ти. атха ча пана ‘ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихара̄ми а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ сукхамасмӣ’ти паджа̄на̄ти. бахиддха̄, а̄нанда, бхиккху читтам̣ аппан̣идха̄йа ‘аппан̣ихитам̣ ме бахиддха̄ читта’нти паджа̄на̄ти. атха паччха̄пуре ‘асам̣кхиттам̣ вимуттам̣ аппан̣ихита’нти паджа̄на̄ти. атха ча пана ‘ведана̄су ведана̄нупассӣ вихара̄ми а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ сукхамасмӣ’ти паджа̄на̄ти. бахиддха̄, а̄нанда, бхиккху читтам̣ аппан̣идха̄йа ‘аппан̣ихитам̣ ме бахиддха̄ читта’нти паджа̄на̄ти. атха паччха̄пуре ‘асам̣кхиттам̣ вимуттам̣ аппан̣ихита’нти паджа̄на̄ти. атха ча пана ‘читте читта̄нупассӣ вихара̄ми а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ сукхамасмӣ’ти паджа̄на̄ти. бахиддха̄, а̄нанда, бхиккху читтам̣ аппан̣идха̄йа ‘аппан̣ихитам̣ ме бахиддха̄ читта’нти паджа̄на̄ти. атха паччха̄пуре ‘асам̣кхиттам̣ вимуттам̣ аппан̣ихита’нти паджа̄на̄ти. атха ча пана ‘дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихара̄ми а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ сукхамасмӣ’ти паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, а̄нанда, аппан̣идха̄йа бха̄вана̄ хоти.
‘‘ити кхо, а̄нанда, десита̄ майа̄ пан̣идха̄йа бха̄вана̄, десита̄ аппан̣идха̄йа бха̄вана̄. йам̣, а̄нанда, саттха̄ра̄ каран̣ӣйам̣ са̄вака̄нам̣ хитесина̄ анукампакена анукампам̣ упа̄да̄йа, катам̣ во там̣ майа̄. ета̄ни, а̄нанда, руккхамӯла̄ни, ета̄ни сун̃н̃а̄га̄ра̄ни! джха̄йатха̄нанда, ма̄ пама̄даттха; ма̄ паччха̄ виппат̣иса̄рино ахуваттха! айам̣ во амха̄кам̣ ануса̄санӣ’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти. дасамам̣.
амбапа̄ливагго пат̣хамо.
тассудда̄нам̣ –
амбапа̄ли сато бхиккху, са̄ла̄ кусалара̄си ча;
сакун̣агдхи маккат̣о сӯдо, гила̄но бхиккхунупассайоти.
2. на̄ландавагго
1. маха̄пурисасуттам̣
377. са̄ваттхинида̄нам̣. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘‘маха̄пурисо, маха̄пурисо’ти, бханте, вуччати. китта̄вата̄ ну кхо, бханте, маха̄пурисо хотӣ’’ти? ‘‘вимуттачиттатта̄ кхва̄хам̣, са̄рипутта, ‘маха̄пурисо’ти вада̄ми. авимуттачиттатта̄ ‘но маха̄пурисо’ти вада̄ми’’.
‘‘катхан̃ча, са̄рипутта, вимуттачитто хоти? идха, са̄рипутта, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. тасса ка̄йе ка̄йа̄нупассино вихарато читтам̣ вираджджати, вимуччати анупа̄да̄йа а̄савехи. ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. тасса дхаммесу дхамма̄нупассино вихарато читтам̣ вираджджати, вимуччати анупа̄да̄йа а̄савехи. евам̣ кхо, са̄рипутта, вимуттачитто хоти. вимуттачиттатта̄ кхва̄хам̣, са̄рипутта, ‘маха̄пурисо’ти вада̄ми. авимуттачиттатта̄ ‘но маха̄пурисо’ти вада̄мӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. на̄ландасуттам̣
378. екам̣ самайам̣ бхагава̄ на̄ланда̄йам̣ вихарати па̄ва̄рикамбаване. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘евам̣пасанно ахам̣, бханте, бхагавати! на ча̄ху, на ча бхависсати, на четарахи виджджати ан̃н̃о саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ бхагавата̄ бхиййобхин̃н̃атаро, йадидам̣ – самбодхийа’’нти. ‘‘ул̣а̄ра̄ кхо тйа̄йам̣, са̄рипутта, а̄сабхӣ ва̄ча̄ бха̄сита̄, екам̣со гахито, сӣхана̄до надито – ‘евам̣пасанно ахам̣, бханте, бхагавати! на ча̄ху, на ча бхависсати на четарахи виджджати ан̃н̃о саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ бхагавата̄ бхиййобхин̃н̃атаро, йадидам̣ – самбодхийа’’’нти.
‘‘ким̣ ну те, са̄рипутта, йе те ахесум̣ атӣтамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄, саббе те бхагаванто четаса̄ чето паричча видита̄ – ‘евам̣сӣла̄ те бхагаванто ахесум̣’ ити ва̄, ‘евам̣дхамма̄ те бхагаванто ахесум̣’ ити ва̄, ‘евам̣пан̃н̃а̄ те бхагаванто ахесум̣’ ити ва̄, ‘евам̣виха̄рино те бхагаванто ахесум̣’ ити ва̄, ‘евам̣вимутта̄ те бхагаванто ахесум̣’ ити ва̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’!
‘‘ким̣ пана те, са̄рипутта, йе те бхависсанти ана̄гатамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄, саббе те бхагаванто четаса̄ чето паричча видита̄ – ‘евам̣сӣла̄ те бхагаванто бхависсанти’ ити ва̄, ‘евам̣дхамма̄ те бхагаванто бхависсанти’ ити ва̄, ‘евам̣пан̃н̃а̄ те бхагаванто бхависсанти’ ити ва̄, ‘евам̣виха̄рино те бхагаванто бхависсанти’ ити ва̄, ‘евам̣вимутта̄ те бхагаванто бхависсанти’ ити ва̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘ким̣ пана тйа̄хам̣ [ким̣ пана те (сӣ.)], са̄рипутта, етарахи, арахам̣ самма̄самбуддхо четаса̄ чето паричча видито – ‘евам̣сӣло бхагава̄’ ити ва̄, ‘евам̣дхаммо бхагава̄’ ити ва̄, ‘евам̣пан̃н̃о бхагава̄’ ити ва̄, ‘евам̣виха̄рӣ бхагава̄’ ити ва̄, ‘евам̣вимутто бхагава̄’ ити ва̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘еттха ча те, са̄рипутта, атӣта̄на̄гатапаччуппаннесу арахантесу самма̄самбуддхесу четопарийан̃а̄н̣ам̣ [четопарийа̄йан̃а̄н̣ам̣ (бахӯсу)] наттхи. атха кин̃чарахи тйа̄йам̣, са̄рипутта, ул̣а̄ра̄ а̄сабхӣ ва̄ча̄ бха̄сита̄, екам̣со гахито, сӣхана̄до надито – ‘евам̣пасанно ахам̣, бханте, бхагавати! на ча̄ху, на ча бхависсати, на четарахи виджджати ан̃н̃о саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ бхагавата̄’ бхиййобхин̃н̃атаро, йадидам̣ – самбодхийа’’нти?
‘‘на кхо ме [на кхо ме там̣ (сйа̄. кам̣. ка.)], бханте, атӣта̄на̄гатапаччуппаннесу арахантесу самма̄самбуддхесу четопарийан̃а̄н̣ам̣ аттхи, апи ча ме дхамманвайо видито. сеййатха̄пи, бханте, ран̃н̃о паччантимам̣ нагарам̣ дал̣худдха̄пам̣ [дал̣худда̄пам̣ (сӣ. пӣ. ка.), дал̣хаддха̄пам̣ (сйа̄. кам̣.)] дал̣хапа̄ка̄раторан̣ам̣ екадва̄рам̣. татрасса дова̄рико пан̣д̣ито бйатто медха̄вӣ ан̃н̃а̄та̄нам̣ нива̄рета̄ н̃а̄та̄нам̣ павесета̄. со тасса нагарасса саманта̄ анупарийа̄йапатхам̣ ануккамама̄но на пассеййа па̄ка̄расандхим̣ ва̄ па̄ка̄равиварам̣ ва̄, антамасо бил̣а̄раниккхаманаматтампи. тасса евамасса – ‘йе кхо кечи ол̣а̄рика̄ па̄н̣а̄ имам̣ нагарам̣ пависанти ва̄ никкхаманти ва̄, саббе те имина̄ва два̄рена пависанти ва̄ никкхаманти ва̄’ти. евамева кхо ме, бханте, дхамманвайо видито – ‘йепи те, бханте, ахесум̣ атӣтамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄, саббе те бхагаванто пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа, четасо упаккилесе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е, чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитта̄, сатта боджджхан̇ге йатха̄бхӯтам̣ бха̄ветва̄, ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхим̣су. йепи те, бханте, бхависсанти ана̄гатамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄, саббе те бхагаванто пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа, четасо упаккилесе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е, чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитта̄, сатта боджджхан̇ге йатха̄бхӯтам̣ бха̄ветва̄, ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхиссанти. бхагава̄пи, бханте, етарахи арахам̣ самма̄самбуддхо пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа, четасо упаккилесе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е, чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитто, сатта боджджхан̇ге йатха̄бхӯтам̣ бха̄ветва̄, ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо’’’ти.
‘‘са̄дху са̄дху, са̄рипутта! тасма̄тиха твам̣, са̄рипутта, имам̣ дхаммапарийа̄йам̣ абхиккхан̣ам̣ бха̄сеййа̄си бхиккхӯнам̣ бхиккхунӣнам̣ упа̄сака̄нам̣ упа̄сика̄нам̣. йесампи хи, са̄рипутта, могхапуриса̄нам̣ бхависсати татха̄гате кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄, тесампимам̣ дхаммапарийа̄йам̣ сутва̄ йа̄ татха̄гате кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄ са̄ пахӣйиссатӣ’’ти. дутийам̣.
3. чундасуттам̣
379. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ са̄рипутто магадхесу вихарати на̄лакага̄маке а̄ба̄дхико дуккхито ба̄л̣хагила̄но. чундо ча саман̣уддесо а̄йасмато са̄рипуттасса упат̣т̣ха̄ко хоти.
атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто тенева а̄ба̄дхена паринибба̄йи. атха кхо чундо саман̣уддесо а̄йасмато са̄рипуттасса паттачӣварама̄да̄йа йена са̄ваттхи джетаванам̣ ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄мо йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо чундо саман̣уддесо а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘а̄йасма̄, бханте, са̄рипутто париниббуто. идамасса паттачӣвара’’нти.
‘‘аттхи кхо идам̣, а̄вусо чунда, катха̄па̄бхатам̣ бхагавантам̣ дассана̄йа. а̄йа̄ма̄вусо чунда, йена бхагава̄ тенупасан̇камисса̄ма; упасан̇камитва̄ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесса̄ма̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо чундо саман̣уддесо а̄йасмато а̄нандасса паччассоси.
атха кхо а̄йасма̄ ча а̄нандо чундо ча саман̣уддесо йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘айам̣, бханте, чундо саман̣уддесо евама̄ха – ‘а̄йасма̄, бханте, са̄рипутто париниббуто; идамасса паттачӣвара’нти. апи ча ме, бханте, мадхуракаджа̄то вийа ка̄йо, диса̄пи ме на паккха̄йанти, дхамма̄пи мам̣ наппат̣ибханти ‘а̄йасма̄ са̄рипутто париниббуто’ти сутва̄’’.
‘‘ким̣ ну кхо те, а̄нанда, са̄рипутто сӣлаккхандхам̣ ва̄ а̄да̄йа париниббуто, сама̄дхиккхандхам̣ ва̄ а̄да̄йа париниббуто, пан̃н̃а̄ккхандхам̣ ва̄ а̄да̄йа париниббуто, вимуттиккхандхам̣ ва̄ а̄да̄йа париниббуто, вимуттин̃а̄н̣адассанаккхандхам̣ ва̄ а̄да̄йа париниббуто’’ти? ‘‘на ча кхо ме, бханте, а̄йасма̄ са̄рипутто сӣлаккхандхам̣ ва̄ а̄да̄йа париниббуто, сама̄дхиккхандхам̣ ва̄…пе… пан̃н̃а̄ккхандхам̣ ва̄… вимуттиккхандхам̣ ва̄… вимуттин̃а̄н̣адассанаккхандхам̣ ва̄ а̄да̄йа париниббуто. апи ча ме, бханте, а̄йасма̄ са̄рипутто ова̄дако ахоси отин̣н̣о вин̃н̃а̄пако сандассако сама̄дапако самуттеджако сампахам̣сако, акила̄су дхаммадесана̄йа, анугга̄хако сабрахмача̄рӣнам̣. там̣ майам̣ а̄йасмато са̄рипуттасса дхаммоджам̣ дхаммабхогам̣ дхамма̄нуггахам̣ ануссара̄ма̄’’ти.
‘‘нану там̣, а̄нанда, майа̄ пат̣икаччева [пат̣игаччева (сӣ. пӣ.)] аккха̄там̣ – ‘саббехи пийехи мана̄пехи на̄на̄бха̄во вина̄бха̄во ан̃н̃атха̄бха̄во. там̣ кутеттха, а̄нанда, лаббха̄! йам̣ там̣ джа̄там̣ бхӯтам̣ сан̇кхатам̣ палокадхаммам̣, там̣ вата ма̄ палуджджӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. сеййатха̄пи, а̄нанда, махато руккхасса тит̣т̣хато са̄равато йо махантатаро кхандхо со палуджджеййа; евамева кхо а̄нанда, махато бхиккхусан̇гхасса тит̣т̣хато са̄равато са̄рипутто париниббуто. там̣ кутеттха, а̄нанда, лаббха̄! йам̣ там̣ джа̄там̣ бхӯтам̣ сан̇кхатам̣ палокадхаммам̣, там̣ вата ма̄ палуджджӣ’ти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. тасма̄тиха̄нанда, аттадӣпа̄ вихаратха аттасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄, дхаммадӣпа̄ дхаммасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄.
‘‘катхан̃ча̄нанда, бхиккху аттадӣпо вихарати аттасаран̣о анан̃н̃асаран̣о, дхаммадӣпо дхаммасаран̣о анан̃н̃асаран̣о? идха̄нанда, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. евам̣ кхо, а̄нанда, бхиккху аттадӣпо вихарати аттасаран̣о анан̃н̃асаран̣о, дхаммадӣпо дхаммасаран̣о анан̃н̃асаран̣о. йе хи кечи, а̄нанда, етарахи ва̄ мамаччайе ва̄ аттадӣпа̄ вихариссанти аттасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄, дхаммадӣпа̄ дхаммасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄; таматагге мете, а̄нанда, бхиккхӯ бхависсанти йе кечи сиккха̄ка̄ма̄’’ти. татийам̣.
4. уккачеласуттам̣
380. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ваджджӣсу вихарати уккачела̄йам̣ ган̇га̄йа надийа̄ тӣре махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ ачирапариниббутесу са̄рипуттамоггалла̄несу. тена кхо пана самайена бхагава̄ бхиккхусан̇гхапаривуто аджджхока̄се нисинно хоти.
атха кхо бхагава̄ тун̣хӣбхӯтам̣ бхиккхусан̇гхам̣ анувилокетва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘апи мйа̄йам̣, бхиккхаве, париса̄ сун̃н̃а̄ вийа кха̄йати париниббутесу са̄рипуттамоггалла̄несу. асун̃н̃а̄ ме, бхиккхаве, париса̄ хоти, анапеккха̄ тассам̣ диса̄йам̣ хоти, йассам̣ диса̄йам̣ са̄рипуттамоггалла̄на̄ вихаранти. йе хи те, бхиккхаве, ахесум̣ атӣтамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄, тесампи бхагаванта̄нам̣ етаппарамам̣йева са̄вакайугам̣ [етапарамам̣йева (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ахоси – сеййатха̄пи майхам̣ са̄рипуттамоггалла̄на̄. йепи те, бхиккхаве, бхависсанти ана̄гатамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄, тесампи бхагаванта̄нам̣ етаппарамам̣йева са̄вакайугам̣ бхависсати – сеййатха̄пи майхам̣ са̄рипуттамоггалла̄на̄. аччхарийам̣, бхиккхаве, са̄вака̄нам̣! аббхутам̣, бхиккхаве, са̄вака̄нам̣! саттху ча на̄ма са̄санакара̄ бхависсанти ова̄даппат̣икара̄, чатуннан̃ча париса̄нам̣ пийа̄ бхависсанти мана̄па̄ гарубха̄ванӣйа̄ ча! аччхарийам̣, бхиккхаве, татха̄гатасса, аббхутам̣, бхиккхаве, татха̄гатасса! еварӯпепи на̄ма са̄вакайуге париниббуте наттхи татха̄гатасса соко ва̄ паридево ва̄! там̣ кутеттха, бхиккхаве, лаббха̄! йам̣ там̣ джа̄там̣ бхӯтам̣ сан̇кхатам̣ палокадхаммам̣, там̣ вата ма̄ палуджджӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. сеййатха̄пи, бхиккхаве, махато руккхасса тит̣т̣хато са̄равато йе махантатара̄ кхандха̄ те палуджджеййум̣; евамева кхо, бхиккхаве, махато бхиккхусан̇гхасса тит̣т̣хато са̄равато са̄рипуттамоггалла̄на̄ париниббута̄. там̣ кутеттха, бхиккхаве, лаббха̄! йам̣ там̣ джа̄там̣ бхӯтам̣ сан̇кхатам̣ палокадхаммам̣, там̣ вата ма̄ палуджджӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. тасма̄тиха, бхиккхаве, аттадӣпа̄ вихаратха аттасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄, дхаммадӣпа̄ дхаммасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху аттадӣпо вихарати аттасаран̣о анан̃н̃асаран̣о, дхаммадӣпо дхаммасаран̣о анан̃н̃асаран̣о? идха, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху аттадӣпо вихарати аттасаран̣о анан̃н̃асаран̣о, дхаммадӣпо дхаммасаран̣о анан̃н̃асаран̣о. йе хи кечи, бхиккхаве, етарахи ва̄ мамаччайе ва̄ аттадӣпа̄ вихариссанти аттасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄, дхаммадӣпа̄ дхаммасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄; таматагге мете, бхиккхаве, бхиккхӯ бхависсанти йе кечи сиккха̄ка̄ма̄’’ти. чатуттхам̣.
5. ба̄хийасуттам̣
381. са̄ваттхинида̄нам̣. атха кхо а̄йасма̄ ба̄хийо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ ба̄хийо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘са̄дху ме, бханте, бхагава̄ сам̣кхиттена дхаммам̣ десету, йамахам̣ бхагавато дхаммам̣ сутва̄ еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихареййа’’нти. ‘‘тасма̄тиха твам̣, ба̄хийа, а̄димева висодхехи кусалесу дхаммесу. ко ча̄ди кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣? сӣлан̃ча сувисуддхам̣, дит̣т̣хи ча уджука̄. йато ча кхо те, ба̄хийа, сӣлан̃ча сувисуддхам̣ бхависсати, дит̣т̣хи ча уджука̄, тато твам̣, ба̄хийа, сӣлам̣ нисса̄йа сӣле патит̣т̣ха̄йа чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не бха̄веййа̄си’’.
‘‘катаме чатта̄ро? идха, твам̣, ба̄хийа, ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихара̄хи а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихара̄хи а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. йато кхо твам̣, ба̄хийа, сӣлам̣ нисса̄йа сӣле патит̣т̣ха̄йа име чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не евам̣ бха̄вессаси, тато туйхам̣, ба̄хийа, йа̄ ратти ва̄ дивасо ва̄ а̄гамиссати, вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄ кусалесу дхаммесу, но париха̄нӣ’’ти.
атха кхо а̄йасма̄ ба̄хийо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. атха кхо а̄йасма̄ ба̄хийо еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти, тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄си. ‘‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’’ти аббхан̃н̃а̄си. ан̃н̃атаро ча пана̄йасма̄ ба̄хийо арахатам̣ ахосӣти. пан̃чамам̣.
6. уттийасуттам̣
382. са̄ваттхинида̄нам̣. атха кхо а̄йасма̄ уттийо йена бхагава̄ тенупасан̇ками…пе… екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ уттийо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘са̄дху ме, бханте, бхагава̄ сам̣кхиттена дхаммам̣ десету, йамахам̣ бхагавато дхаммам̣ сутва̄ еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихареййа’’нти. ‘‘тасма̄тиха твам̣, уттийа, а̄димева висодхехи кусалесу дхаммесу. ко ча̄ди кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣? сӣлан̃ча сувисуддхам̣, дит̣т̣хи ча уджука̄. йато ча кхо те, уттийа, сӣлан̃ча сувисуддхам̣ бхависсати, дит̣т̣хи ча уджука̄, тато твам̣, уттийа, сӣлам̣ нисса̄йа сӣле патит̣т̣ха̄йа чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не бха̄веййа̄си’’.
‘‘катаме чатта̄ро? идха твам̣, уттийа, ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихара̄хи а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихара̄хи а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. йато кхо твам̣, уттийа, сӣлам̣ нисса̄йа сӣле патит̣т̣ха̄йа име чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не евам̣ бха̄вессаси, тато твам̣, уттийа, гамиссаси маччудхеййасса па̄ра’’нти.
атха кхо а̄йасма̄ уттийо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. атха кхо а̄йасма̄ уттийо еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти, тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄си. ‘‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’’ти аббхан̃н̃а̄си. ан̃н̃атаро ча пана̄йасма̄ уттийо арахатам̣ ахосӣти. чхат̣т̣хам̣.
7. арийасуттам̣
383. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, сатипат̣т̣ха̄на̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ арийа̄ ниййа̄ника̄ ниййанти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа. катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ арийа̄ ниййа̄ника̄ ниййанти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄’’ти. саттамам̣.
8. брахмасуттам̣
384. екам̣ самайам̣ бхагава̄ урувела̄йам̣ вихарати наджджа̄ неран̃джара̄йа тӣре аджапа̄ланигродхе пат̣хама̄бхисамбуддхо. атха кхо бхагавато рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘ека̄йано айам̣ магго сатта̄нам̣ висуддхийа̄ сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄йа н̃а̄йасса адхигама̄йа нибба̄насса саччхикирийа̄йа, йадидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’.
‘‘катаме чатта̄ро? ка̄йе ва̄ бхиккху ка̄йа̄нупассӣ вихареййа а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су ва̄ бхиккху…пе… читте ва̄ бхиккху…пе… дхаммесу ва̄ бхиккху дхамма̄нупассӣ вихареййа а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. ека̄йано айам̣ магго сатта̄нам̣ висуддхийа̄ сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄йа н̃а̄йасса адхигама̄йа нибба̄насса саччхикирийа̄йа, йадидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти.
атха кхо брахма̄ сахампати бхагавато четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамева – брахмалоке антарахито бхагавато пурато па̄турахоси. атха кхо брахма̄ сахампати екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘еваметам̣, бхагава̄, еваметам̣, сугата! ека̄йано айам̣, бханте, магго сатта̄нам̣ висуддхийа̄ сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄йа н̃а̄йасса адхигама̄йа нибба̄насса саччхикирийа̄йа, йадидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’.
‘‘катаме чатта̄ро? ка̄йе ва̄, бханте, бхиккху ка̄йа̄нупассӣ вихареййа а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су ва̄, бханте, бхиккху…пе… читте ва̄, бханте, бхиккху…пе… дхаммесу ва̄, бханте, бхиккху дхамма̄нупассӣ вихареййа а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. ека̄йано айам̣, бханте, магго сатта̄нам̣ висуддхийа̄ сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄йа н̃а̄йасса адхигама̄йа нибба̄насса саччхикирийа̄йа, йадидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти.
идамавоча брахма̄ сахампати. идам̣ ватва̄ атха̄парам̣ етадавоча –
‘‘ека̄йанам̣ джа̄тикхайантадассӣ, маггам̣ паджа̄на̄ти хита̄нукампӣ;
етена маггена тарим̣су пуббе, тариссанти йе ча таранти огха’’нти. ат̣т̣хамам̣;
9. седакасуттам̣
385. екам̣ самайам̣ бхагава̄ сумбхесу вихарати седакам̣ на̄ма сумбха̄нам̣ нигамо. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, чан̣д̣а̄лавам̣сико чан̣д̣а̄лавам̣сам̣ усса̄петва̄ медакатха̄ликам̣ антева̄сим̣ а̄мантеси – ‘ехи твам̣, самма медакатха̄лике, чан̣д̣а̄лавам̣сам̣ абхирухитва̄ мама упарикхандхе тит̣т̣ха̄хӣ’ти. ‘евам̣, а̄чарийа̄’ти кхо, бхиккхаве, медакатха̄лика̄ антева̄сӣ чан̣д̣а̄лавам̣сикасса пат̣иссутва̄ чан̣д̣а̄лавам̣сам̣ абхирухитва̄ а̄чарийасса упарикхандхе ат̣т̣ха̄си. атха кхо, бхиккхаве, чан̣д̣а̄лавам̣сико медакатха̄ликам̣ антева̄сим̣ етадавоча – ‘твам̣, самма медакатха̄лике, мамам̣ раккха, ахам̣ там̣ раккхисса̄ми. евам̣ майам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гутта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ раккхита̄ сиппа̄ни чева дассесса̄ма, ла̄бхан̃ча [ла̄бхе ча (сӣ.)] лаччха̄ма, соттхина̄ ча чан̣д̣а̄лавам̣са̄ орохисса̄ма̄’ти. евам̣ вутте, бхиккхаве, медакатха̄лика̄ антева̄сӣ чан̣д̣а̄лавам̣сикам̣ етадавоча – ‘на кхо панетам̣, а̄чарийа, евам̣ бхависсати. твам̣, а̄чарийа, атта̄нам̣ раккха, ахам̣ атта̄нам̣ раккхисса̄ми. евам̣ майам̣ аттагутта̄ аттараккхита̄ сиппа̄ни чева дассесса̄ма, ла̄бхан̃ча лаччха̄ма, соттхина̄ ча чан̣д̣а̄лавам̣са̄ орохисса̄ма̄’’’ти. ‘‘со таттха н̃а̄йо’’ти бхагава̄ етадавоча, ‘‘йатха̄ медакатха̄лика̄ антева̄сӣ а̄чарийам̣ авоча. атта̄нам̣, бхиккхаве, раккхисса̄мӣти сатипат̣т̣ха̄нам̣ севитаббам̣; парам̣ раккхисса̄мӣти сатипат̣т̣ха̄нам̣ севитаббам̣. атта̄нам̣, бхиккхаве, раккханто парам̣ раккхати, парам̣ раккханто атта̄нам̣ раккхати’’.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, атта̄нам̣ раккханто парам̣ раккхати? а̄севана̄йа, бха̄вана̄йа, бахулӣкаммена – евам̣ кхо, бхиккхаве, атта̄нам̣ раккханто парам̣ раккхати. катхан̃ча, бхиккхаве, парам̣ раккханто атта̄нам̣ раккхати? кхантийа̄, авихим̣са̄йа, меттачиттата̄йа, анудайата̄йа – евам̣ кхо, бхиккхаве, парам̣ раккханто атта̄нам̣ раккхати. атта̄нам̣, бхиккхаве, раккхисса̄мӣти сатипат̣т̣ха̄нам̣ севитаббам̣; парам̣ раккхисса̄мӣти сатипат̣т̣ха̄нам̣ севитаббам̣. атта̄нам̣, бхиккхаве, раккханто парам̣ раккхати, парам̣ раккханто атта̄нам̣ раккхатӣ’’ти. навамам̣.
10. джанападакалйа̄н̣ӣсуттам̣
386. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ сумбхесу вихарати седакам̣ на̄ма сумбха̄нам̣ нигамо. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, ‘джанападакалйа̄н̣ӣ, джанападакалйа̄н̣ӣ’ти кхо, бхиккхаве, маха̄джанака̄йо саннипатеййа. ‘са̄ кхо панасса джанападакалйа̄н̣ӣ парамапа̄са̄винӣ начче, парамапа̄са̄винӣ гӣте. джанападакалйа̄н̣ӣ наччати га̄йатӣ’ти кхо, бхиккхаве, бхиййосоматта̄йа маха̄джанака̄йо саннипатеййа. атха пурисо а̄гаччхеййа джӣвитука̄мо амаритука̄мо сукхака̄мо дуккхаппат̣икӯло. таменам̣ евам̣ вадеййа – ‘айам̣ те, амбхо пуриса, саматиттико телапатто антарена ча маха̄самаджджам̣ антарена ча джанападакалйа̄н̣ийа̄ парихаритаббо. пурисо ча те уккхитта̄сико пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхиссати. йаттхева нам̣ тхокампи чхад̣д̣ессати таттхева те сиро па̄тессатӣ’ти. там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, апи ну со пурисо амум̣ телапаттам̣ аманасикаритва̄ бахиддха̄ пама̄дам̣ а̄хареййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘упама̄ кхо мйа̄йам̣, бхиккхаве, ката̄ аттхасса вин̃н̃а̄пана̄йа. айам̣ чеветтха аттхо – саматиттико телапаттоти кхо, бхиккхаве, ка̄йагата̄йа етам̣ сатийа̄ адхивачанам̣. тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘ка̄йагата̄ сати но бха̄вита̄ бхависсати бахулӣката̄ йа̄нӣката̄ ваттхуката̄ анут̣т̣хита̄ паричита̄ сусама̄раддха̄’ти. еван̃хи кхо, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти. дасамам̣.
на̄ландавагго дутийо.
тассудда̄нам̣ –
маха̄пурисо на̄ландам̣, чундо челан̃ча ба̄хийо;
уттийо арийо брахма̄, седакам̣ джанападена ча̄ти.
3. сӣлат̣т̣хитивагго
1. сӣласуттам̣
387. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ ча а̄нандо а̄йасма̄ ча бхаддо па̄т̣алипутте вихаранти куккут̣а̄ра̄ме. атха кхо а̄йасма̄ бхаддо са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ а̄нандена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ бхаддо а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘йа̄нима̄ни, а̄вусо а̄нанда, кусала̄ни сӣла̄ни вутта̄ни бхагавата̄, има̄ни кусала̄ни сӣла̄ни киматтхийа̄ни вутта̄ни бхагавата̄’’ти?
‘‘са̄дху са̄дху, а̄вусо бхадда! бхаддако кхо те, а̄вусо бхадда, умман̇го [уммагго (сӣ. сйа̄. кам̣.)], бхаддакам̣ пат̣ибха̄нам̣, калйа̄н̣ӣ парипуччха̄. еван̃хи твам̣, а̄вусо бхадда, пуччхаси – ‘йа̄нима̄ни а̄вусо а̄нанда, кусала̄ни сӣла̄ни вутта̄ни бхагавата̄, има̄ни кусала̄ни сӣла̄ни киматтхийа̄ни вутта̄ни бхагавата̄’’’ти? ‘‘евама̄вусо’’ти. ‘‘йа̄нима̄ни, а̄вусо бхадда, кусала̄ни сӣла̄ни вутта̄ни бхагавата̄, има̄ни кусала̄ни сӣла̄ни йа̄вадева чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ бха̄вана̄йа вутта̄ни бхагавата̄’’.
‘‘катамесам̣ чатуннам̣? идха̄вусо, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. йа̄нима̄ни, а̄вусо бхадда, кусала̄ни сӣла̄ни вутта̄ни бхагавата̄, има̄ни кусала̄ни сӣла̄ни йа̄вадева имесам̣ чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ бха̄вана̄йа вутта̄ни бхагавата̄’’ти. пат̣хамам̣.
2. чират̣т̣хитисуттам̣
388. там̣йева нида̄нам̣. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ бхаддо а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘ко ну кхо, а̄вусо а̄нанда, хету, ко паччайо йена татха̄гате париниббуте саддхаммо на чират̣т̣хитико хоти? ко пана̄вусо а̄нанда, хету, ко паччайо йена татха̄гате париниббуте саддхаммо чират̣т̣хитико хотӣ’’ти?
‘‘са̄дху са̄дху, а̄вусо бхадда! бхаддако кхо те, а̄вусо бхадда, умман̇го, бхаддакам̣ пат̣ибха̄нам̣, калйа̄н̣ӣ парипуччха̄. еван̃хи твам̣, а̄вусо бхадда, пуччхаси – ‘ко ну кхо, а̄вусо а̄нанда, хету, ко паччайо йена татха̄гате париниббуте саддхаммо на чират̣т̣хитико хоти? ко пана̄вусо а̄нанда, хету, ко паччайо йена татха̄гате париниббуте саддхаммо чират̣т̣хитико хотӣ’’’ти? ‘‘евама̄вусо’’ти. ‘‘чатуннам̣ кхо, а̄вусо, сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ абха̄витатта̄ абахулӣкататта̄ татха̄гате париниббуте саддхаммо на чират̣т̣хитико хоти. чатуннан̃ча кхо, а̄вусо, сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ бха̄витатта̄ бахулӣкататта̄ татха̄гате париниббуте саддхаммо чират̣т̣хитико хоти’’.
‘‘катамесам̣ чатуннам̣? идха̄вусо, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. имесам̣ кхо, а̄вусо, чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ абха̄витатта̄ абахулӣкататта̄ татха̄гате париниббуте саддхаммо на чират̣т̣хитико хоти. имесан̃ча кхо, а̄вусо, чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ бха̄витатта̄ бахулӣкататта̄ татха̄гате париниббуте саддхаммо чират̣т̣хитико хотӣ’’ти. дутийам̣.
3. париха̄насуттам̣
389. екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ ча а̄нандо а̄йасма̄ ча бхаддо па̄т̣алипутте вихаранти куккут̣а̄ра̄ме. атха кхо а̄йасма̄ бхаддо са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ а̄нандена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ бхаддо а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘ко ну кхо, а̄вусо а̄нанда, хету, ко паччайо йена саддхаммапариха̄нам̣ хоти? ко ну кхо, а̄вусо а̄нанда, хету, ко паччайо йена саддхаммаапариха̄нам̣ хотӣ’’ти?
‘‘са̄дху са̄дху, а̄вусо бхадда! бхаддако кхо те, а̄вусо бхадда, умман̇го, бхаддакам̣ пат̣ибха̄нам̣, калйа̄н̣ӣ парипуччха̄. еван̃хи твам̣, а̄вусо бхадда, пуччхаси – ‘ко ну кхо, а̄вусо а̄нанда, хету, ко паччайо йена саддхаммапариха̄нам̣ хоти? ко пана̄вусо а̄нанда, хету, ко паччайо йена саддхаммаапариха̄нам̣ хотӣ’’’ти? ‘‘евама̄вусо’’ти. ‘‘чатуннам̣ кхо, а̄вусо, сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ абха̄витатта̄ абахулӣкататта̄ саддхаммапариха̄нам̣ хоти. чатуннан̃ча кхо, а̄вусо, сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ бха̄витатта̄ бахулӣкататта̄ саддхаммаапариха̄нам̣ хоти’’.
‘‘катамесам̣ чатуннам̣? идха̄вусо, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. имесам̣ кхо, а̄вусо, чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ абха̄витатта̄ абахулӣкататта̄ саддхаммапариха̄нам̣ хоти. имесан̃ча кхо, а̄вусо, чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ бха̄витатта̄ бахулӣкататта̄ саддхаммаапариха̄нам̣ хотӣ’’ти. татийам̣.
4. суддхасуттам̣
390. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, сатипат̣т̣ха̄на̄. катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су …пе… читте …пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти. чатуттхам̣.
5. ан̃н̃атарабра̄хман̣асуттам̣
391. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо ан̃н̃атаро бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ко ну кхо, бхо готама, хету, ко паччайо йена татха̄гате париниббуте саддхаммо на чират̣т̣хитико хоти? ко пана, бхо готама, хету, ко паччайо йена татха̄гате париниббуте саддхаммо чират̣т̣хитико хотӣ’’ти?
‘‘чатуннам̣ кхо, бра̄хман̣а, сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ абха̄витатта̄ абахулӣкататта̄ татха̄гате париниббуте саддхаммо на чират̣т̣хитико хоти. чатуннан̃ча кхо, бра̄хман̣а, сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ бха̄витатта̄ бахулӣкататта̄ татха̄гате париниббуте саддхаммо чират̣т̣хитико хоти.
‘‘катамесам̣ чатуннам̣? идха, бра̄хман̣а, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. имесам̣ кхо, бра̄хман̣а, чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ абха̄витатта̄ абахулӣкататта̄ татха̄гате париниббуте саддхаммо на чират̣т̣хитико хоти. имесан̃ча кхо, бра̄хман̣а, чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ бха̄витатта̄ бахулӣкататта̄ татха̄гате париниббуте саддхаммо чират̣т̣хитико хотӣ’’ти.
евам̣ вутте со бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхиккантам̣, бхо готама…пе… упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти. пан̃чамам̣.
6. падесасуттам̣
392. екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ ча са̄рипутто а̄йасма̄ ча маха̄моггалла̄но а̄йасма̄ ча ануруддхо са̄кете вихаранти кан̣д̣акӣване [кан̣т̣акӣване (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. атха кхо а̄йасма̄ ча са̄рипутто а̄йасма̄ ча маха̄моггалла̄но са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хита̄ йена̄йасма̄ анируддхо тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ ануруддхена саддхим̣ саммодим̣су. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ етадавоча – ‘‘‘секхо, секхо’ти [секкхо секкхоти (сйа̄. кам̣.)], а̄вусо ануруддха, вуччати. китта̄вата̄ ну кхо, а̄вусо, секхо хотӣ’’ти? ‘‘чатуннам̣ кхо, а̄вусо, сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ падесам̣ бха̄витатта̄ секхо хоти’’.
‘‘катамесам̣ чатуннам̣? идха̄вусо, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. имесам̣ кхо, а̄вусо, чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ падесам̣ бха̄витатта̄ секхо хотӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. саматтасуттам̣
393. там̣йева нида̄нам̣. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ етадавоча – ‘‘‘асекхо, асекхо’ти, а̄вусо ануруддха, вуччати. китта̄вата̄ ну кхо, а̄вусо, асекхо хотӣ’’ти? ‘‘чатуннам̣ кхо, а̄вусо, сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ саматтам̣ бха̄витатта̄ асекхо хоти’’.
‘‘катамесам̣ чатуннам̣? идха̄вусо, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. имесам̣ кхо, а̄вусо, чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ саматтам̣ бха̄витатта̄ асекхо хотӣ’’ти. саттамам̣.
8. локасуттам̣
394. там̣йева нида̄нам̣. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ етадавоча – ‘‘катамесам̣, а̄вусо ануруддха, дхамма̄нам̣ бха̄витатта̄ бахулӣкататта̄ маха̄бхин̃н̃атам̣ [маха̄бхин̃н̃а̄там̣ (пӣ.)] патто’’ти? ‘‘чатуннам̣, а̄вусо, сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ бха̄витатта̄ бахулӣкататта̄ маха̄бхин̃н̃атам̣ патто’’.
‘‘катамесам̣ чатуннам̣? идха̄хам̣, а̄вусо, ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихара̄ми а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихара̄ми а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. имесам̣ кхва̄хам̣, а̄вусо, чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ бха̄витатта̄ бахулӣкататта̄ маха̄бхин̃н̃атам̣ патто. имесан̃ча пана̄хам̣, а̄вусо, чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ бха̄витатта̄ бахулӣкататта̄ сахассам̣ локам̣ абхиджа̄на̄мӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. сиривад̣д̣хасуттам̣
395. екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ а̄нандо ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. тена кхо пана самайена сиривад̣д̣хо [сирӣвад̣д̣хо (ка.)] гахапати а̄ба̄дхико хоти дуккхито ба̄л̣хагила̄но. атха кхо сиривад̣д̣хо гахапати ан̃н̃атарам̣ пурисам̣ а̄мантеси – ‘‘ехи твам̣, амбхо пуриса, йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ мама вачанена а̄йасмато а̄нандасса па̄де сираса̄ ванда – ‘сиривад̣д̣хо, бханте, гахапати а̄ба̄дхико дуккхито ба̄л̣хагила̄но. со а̄йасмато а̄нандасса па̄де сираса̄ вандатӣ’ти. еван̃ча вадехи – ‘са̄дху кира, бханте, а̄йасма̄ а̄нандо йена сиривад̣д̣хасса гахапатисса нивесанам̣ тенупасан̇камату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо со пурисо сиривад̣д̣хасса гахапатисса пат̣иссутва̄ йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со пурисо а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘сиривад̣д̣хо, бханте, гахапати а̄ба̄дхико дуккхито ба̄л̣хагила̄но, со а̄йасмато а̄нандасса па̄де сираса̄ вандати. еван̃ча вадети – ‘са̄дху кира, бханте, а̄йасма̄ а̄нандо йена сиривад̣д̣хасса гахапатисса нивесанам̣ тенупасан̇камату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’’ти. адхива̄сеси кхо а̄йасма̄ а̄нандо тун̣хӣбха̄вена.
атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена сиривад̣д̣хасса гахапатисса нивесанам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо а̄йасма̄ а̄нандо сиривад̣д̣хам̣ гахапатим̣ етадавоча – ‘‘каччи те, гахапати, кхаманӣйам̣ каччи йа̄панӣйам̣, каччи дуккха̄ ведана̄ пат̣иккаманти, но абхиккаманти; пат̣иккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но абхиккамо’’ти? ‘‘на ме, бханте, кхаманӣйам̣ на йа̄панӣйам̣. ба̄л̣ха̄ ме дуккха̄ ведана̄ абхиккаманти, но пат̣иккаманти; абхиккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но пат̣иккамо’’ти.
‘‘тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарисса̄ми а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарисса̄ми а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманасса’нти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитабба’’нти.
‘‘йеме, бханте, бхагавата̄ чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ десита̄ сам̣виджджанти, те дхамма̄ [сам̣виджджанте ратанадхамма̄ (сӣ.)] майи, ахан̃ча тесу дхаммесу сандисса̄ми. ахан̃хи, бханте, ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихара̄ми а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихара̄ми а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. йа̄ни чима̄ни, бханте, бхагавата̄ пан̃чорамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни десита̄ни, на̄хам̣, бханте, тесам̣ кин̃чи аттани аппахӣнам̣ саманупасса̄мӣ’’ти. ‘‘ла̄бха̄ те, гахапати, суладдхам̣ те, гахапати! ана̄га̄мипхалам̣ тайа̄, гахапати, бйа̄ката’’нти. навамам̣.