4. индрийасам̣йуттам̣
1. суддхикавагго
1. суддхикасуттам̣
471. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃чиндрийа̄нӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. пат̣хамасота̄паннасуттам̣
472. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣. йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ асса̄дан̃ча [самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.) сам̣. ни. 2.175] а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийаса̄вако сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’ти. дутийам̣.
3. дутийасота̄паннасуттам̣
473. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣. йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийаса̄вако сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’ти. татийам̣.
4. пат̣хамаарахантасуттам̣
474. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣. йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ асса̄дан̃ча [самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.) сам̣. ни. 2.175] а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ видитва̄ анупа̄да̄вимутто хоти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхиккху арахам̣ кхӣн̣а̄саво вуситава̄ катакаран̣ӣйо охитабха̄ро ануппаттасадаттхо париккхӣн̣абхавасам̣йоджано саммадан̃н̃а̄ вимутто’’ти. чатуттхам̣.
5. дутийаарахантасуттам̣
475. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣. йато кхо, бхиккхаве, бхиккху имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ видитва̄ анупа̄да̄вимутто хоти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхиккху арахам̣ кхӣн̣а̄саво вуситава̄ катакаран̣ӣйо охитабха̄ро ануппаттасадаттхо париккхӣн̣абхавасам̣йоджано саммадан̃н̃а̄ вимутто’’ти. пан̃чамам̣.
6. пат̣хамасаман̣абра̄хман̣асуттам̣
476. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣. йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, на ме те, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу ва̄ саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ва̄ бра̄хман̣асаммата̄, на ча панете а̄йасманто са̄ман̃н̃аттхам̣ ва̄ брахман̃н̃аттхам̣ ва̄ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаранти.
‘‘йе ча кхо кечи [йе ча кхо те (сйа̄. кам̣. ка.) сам̣. ни. 2.174], бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти, те кхо ме, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу чева саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ча бра̄хман̣асаммата̄; те ча пана̄йасманто са̄ман̃н̃аттхан̃ча брахман̃н̃аттхан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарантӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. дутийасаман̣абра̄хман̣асуттам̣
477. ‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саддхиндрийам̣ наппаджа̄нанти, саддхиндрийасамудайам̣ наппаджа̄нанти, саддхиндрийаниродхам̣ наппаджа̄нанти, саддхиндрийаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ наппаджа̄нанти; вӣрийиндрийам̣ наппаджа̄нанти…пе… сатиндрийам̣ наппаджа̄нанти …пе… сама̄дхиндрийам̣ наппаджа̄нанти…пе… пан̃н̃индрийам̣ наппаджа̄нанти, пан̃н̃индрийасамудайам̣ наппаджа̄нанти, пан̃н̃индрийаниродхам̣ наппаджа̄нанти, пан̃н̃индрийаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ наппаджа̄нанти, на ме те, бхиккхаве саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу ва̄ саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ва̄ бра̄хман̣асаммата̄, на ча панете а̄йасманто са̄ман̃н̃аттхам̣ ва̄ брахман̃н̃аттхам̣ ва̄ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаранти.
‘‘йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саддхиндрийам̣ паджа̄нанти, саддхиндрийасамудайам̣ паджа̄нанти, саддхиндрийаниродхам̣ паджа̄нанти, саддхиндрийаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄нанти; вӣрийиндрийам̣ паджа̄нанти, вӣрийиндрийасамудайам̣ паджа̄нанти, вӣрийиндрийаниродхам̣ паджа̄нанти, вӣрийиндрийаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄нанти; сатиндрийам̣ паджа̄нанти…пе… сама̄дхиндрийам̣ паджа̄нанти…пе… пан̃н̃индрийам̣ паджа̄нанти, пан̃н̃индрийасамудайам̣ паджа̄нанти, пан̃н̃индрийаниродхам̣ паджа̄нанти, пан̃н̃индрийаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄нанти, те кхо ме, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу чева саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ча бра̄хман̣асаммата̄, те ча пана̄йасманто са̄ман̃н̃аттхан̃ча брахман̃н̃аттхан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарантӣ’’ти. саттамам̣.
8. дат̣т̣хаббасуттам̣
478. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣. каттха ча, бхиккхаве, саддхиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣? чатӯсу сота̄паттийан̇гесу – еттха саддхиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣. каттха ча, бхиккхаве, вӣрийиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣? чатӯсу саммаппадха̄несу – еттха вӣрийиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣. каттха ча, бхиккхаве, сатиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣? чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу – еттха сатиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣. каттха ча, бхиккхаве, сама̄дхиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣? чатӯсу джха̄несу – еттха сама̄дхиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣. каттха ча, бхиккхаве, пан̃н̃индрийам̣ дат̣т̣хаббам̣? чатӯсу арийасаччесу – еттха пан̃н̃индрийам̣ дат̣т̣хаббам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃чиндрийа̄нӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. пат̣хамавибхан̇гасуттам̣
479. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣. катаман̃ча, бхиккхаве, саддхиндрийам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако саддхо хоти, саддахати татха̄гатасса бодхим̣ – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти – идам̣ вуччати, бхиккхаве, саддхиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, вӣрийиндрийам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако а̄раддхавӣрийо вихарати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа, тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу – идам̣ вуччати, бхиккхаве, вӣрийиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, сатиндрийам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако сатима̄ хоти парамена сатинепаккена саманна̄гато чиракатампи чирабха̄ситампи сарита̄ ануссарита̄ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, сатиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, сама̄дхиндрийам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако воссагга̄рамман̣ам̣ каритва̄ лабхати сама̄дхим̣, лабхати читтасса екаггатам̣ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, сама̄дхиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, пан̃н̃индрийам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако пан̃н̃ава̄ хоти удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато арийа̄йа ниббедхика̄йа, самма̄ дуккхаккхайага̄минийа̄ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, пан̃н̃индрийам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃чиндрийа̄нӣ’’ти. навамам̣.
10. дутийавибхан̇гасуттам̣
480. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣. катаман̃ча, бхиккхаве, саддхиндрийам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако саддхо хоти, саддахати татха̄гатасса бодхим̣ – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти – идам̣ вуччати, бхиккхаве, саддхиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, вӣрийиндрийам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако а̄раддхавӣрийо вихарати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа, тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу. со ануппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ ануппа̄да̄йа чхандам̣ джанети ва̄йамати вӣрийам̣ а̄рабхати читтам̣ пагган̣ха̄ти падахати; уппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа чхандам̣ джанети ва̄йамати вӣрийам̣ а̄рабхати читтам̣ пагган̣ха̄ти падахати; ануппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ уппа̄да̄йа чхандам̣ джанети ва̄йамати вӣрийам̣ а̄рабхати читтам̣ пагган̣ха̄ти падахати; уппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ т̣хитийа̄ [сама̄паттийа̄ (сйа̄. кам̣. ка.)] асаммоса̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ чхандам̣ джанети ва̄йамати вӣрийам̣ а̄рабхати читтам̣ пагган̣ха̄ти падахати – идам̣ вуччати, бхиккхаве, вӣрийиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, сатиндрийам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако сатима̄ хоти парамена сатинепаккена саманна̄гато, чиракатампи чирабха̄ситампи сарита̄ ануссарита̄. со ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, сатиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, сама̄дхиндрийам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако воссагга̄рамман̣ам̣ каритва̄ лабхати сама̄дхим̣, лабхати читтасса екаггатам̣. со вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати сато ча сампаджа̄но сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати – идам̣ вуччати, бхиккхаве, сама̄дхиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, пан̃н̃индрийам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако пан̃н̃ава̄ хоти удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато арийа̄йа ниббедхика̄йа, самма̄ дуккхаккхайага̄минийа̄. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти – идам̣ вуччати, бхиккхаве, пан̃н̃индрийам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃чиндрийа̄нӣ’’ти. дасамам̣.
суддхикавагго пат̣хамо.
тассудда̄нам̣ –
суддхикан̃чева две сота̄, араханта̄ апаре дуве;
саман̣абра̄хман̣а̄ дат̣т̣хаббам̣, вибхан̇га̄ апаре дувети.
2. мудутаравагго
1. пат̣ила̄бхасуттам̣
481. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣…пе…. катаман̃ча, бхиккхаве, саддхиндрийам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако саддхо хоти, саддахати татха̄гатасса бодхим̣ – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти – идам̣ вуччати, бхиккхаве, саддхиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, вӣрийиндрийам̣? йам̣ кхо, бхиккхаве, чатта̄ро саммаппадха̄не а̄раббха вӣрийам̣ пат̣илабхати – идам̣ вуччати, бхиккхаве, вӣрийиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, сатиндрийам̣? йам̣ кхо, бхиккхаве, чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не а̄раббха сатим̣ пат̣илабхати – идам̣ вуччати, бхиккхаве, сатиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, сама̄дхиндрийам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако воссагга̄рамман̣ам̣ каритва̄ лабхати сама̄дхим̣, лабхати читтасса екаггатам̣ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, сама̄дхиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, пан̃н̃индрийам̣? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако пан̃н̃ава̄ хоти удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато арийа̄йа ниббедхика̄йа самма̄ дуккхаккхайага̄минийа̄ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, пан̃н̃индрийам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃чиндрийа̄нӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. пат̣хамасам̣кхиттасуттам̣
482. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃чиндрийа̄ни. имесам̣ кхо, бхиккхаве, пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ саматта̄ парипӯратта̄ арахам̣ хоти, тато мудутарехи ана̄га̄мӣ хоти, тато мудутарехи сакада̄га̄мӣ хоти, тато мудутарехи сота̄панно хоти, тато мудутарехи дхамма̄нуса̄рӣ хоти, тато мудутарехи саддха̄нуса̄рӣ хотӣ’’ти. дутийам̣.
3. дутийасам̣кхиттасуттам̣
483. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃чиндрийа̄ни. имесам̣ кхо, бхиккхаве, пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ саматта̄ парипӯратта̄ арахам̣ хоти, тато мудутарехи ана̄га̄мӣ хоти, тато мудутарехи сакада̄га̄мӣ хоти, тато мудутарехи сота̄панно хоти, тато мудутарехи дхамма̄нуса̄рӣ хоти, тато мудутарехи саддха̄нуса̄рӣ хоти. ити кхо, бхиккхаве, индрийавематтата̄ пхалавематтата̄ хоти, пхалавематтата̄ пуггалавематтата̄’’ти. татийам̣.
4. татийасам̣кхиттасуттам̣
484. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃чиндрийа̄ни. имесам̣ кхо, бхиккхаве, пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ саматта̄ парипӯратта̄ арахам̣ хоти, тато мудутарехи ана̄га̄мӣ хоти, тато мудутарехи сакада̄га̄мӣ хоти, тато мудутарехи сота̄панно хоти, тато мудутарехи дхамма̄нуса̄рӣ хоти, тато мудутарехи саддха̄нуса̄рӣ хоти. ити кхо, бхиккхаве, парипӯрам̣ парипӯрака̄рӣ а̄ра̄дхети, падесам̣ падесака̄рӣ а̄ра̄дхети. ‘аван̃джха̄ни твева̄хам̣, бхиккхаве, пан̃чиндрийа̄нӣ’ти вада̄мӣ’’ти. чатуттхам̣.
5. пат̣хамавиттха̄расуттам̣
485. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃чиндрийа̄ни. имесам̣ кхо, бхиккхаве, пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ саматта̄ парипӯратта̄ арахам̣ хоти, тато мудутарехи антара̄паринибба̄йӣ хоти, тато мудутарехи упахаччапаринибба̄йӣ хоти, тато мудутарехи асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти, тато мудутарехи сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти, тато мудутарехи уддхам̣сото хоти аканит̣т̣хага̄мӣ, тато мудутарехи сакада̄га̄мӣ хоти, тато мудутарехи сота̄панно хоти, тато мудутарехи дхамма̄нуса̄рӣ хоти, тато мудутарехи саддха̄нуса̄рӣ хотӣ’’ти. пан̃чамам̣.
6. дутийавиттха̄расуттам̣
486. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃чиндрийа̄ни. имесам̣ кхо, бхиккхаве, пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ саматта̄ парипӯратта̄ арахам̣ хоти, тато мудутарехи антара̄паринибба̄йӣ хоти, тато мудутарехи упахаччапаринибба̄йӣ хоти, тато мудутарехи асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти, тато мудутарехи сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти, тато мудутарехи уддхам̣сото хоти аканит̣т̣хага̄мӣ, тато мудутарехи сакада̄га̄мӣ хоти, тато мудутарехи сота̄панно хоти, тато мудутарехи дхамма̄нуса̄рӣ хоти, тато мудутарехи саддха̄нуса̄рӣ хоти. ити кхо, бхиккхаве, индрийавематтата̄ пхалавематтата̄ хоти, пхалавематтата̄ пуггалавематтата̄ хотӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. татийавиттха̄расуттам̣
487. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃чиндрийа̄ни. имесам̣ кхо, бхиккхаве, пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ саматта̄ парипӯратта̄ арахам̣ хоти, тато мудутарехи антара̄паринибба̄йӣ хоти, тато мудутарехи упахаччапаринибба̄йӣ хоти, тато мудутарехи асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти, тато мудутарехи сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти, тато мудутарехи уддхам̣сото хоти аканит̣т̣хага̄мӣ, тато мудутарехи сакада̄га̄мӣ хоти, тато мудутарехи сота̄панно хоти, тато мудутарехи дхамма̄нуса̄рӣ хоти, тато мудутарехи саддха̄нуса̄рӣ хоти. ити кхо, бхиккхаве, парипӯрам̣ парипӯрака̄рӣ а̄ра̄дхети, падесам̣ падесака̄рӣ а̄ра̄дхети. ‘аван̃джха̄ни твева̄хам̣, бхиккхаве, пан̃чиндрийа̄нӣ’ти вада̄мӣ’’ти. саттамам̣.
8. пат̣ипаннасуттам̣
488. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃чиндрийа̄ни. имесам̣ кхо, бхиккхаве, пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ саматта̄ парипӯратта̄ арахам̣ хоти, тато мудутарехи арахаттапхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно хоти, тато мудутарехи ана̄га̄мӣ хоти, тато мудутарехи ана̄га̄мипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно хоти, тато мудутарехи сакада̄га̄мӣ хоти, тато мудутарехи сакада̄га̄мипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно хоти, тато мудутарехи сота̄панно хоти, тато мудутарехи сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно хоти. йасса кхо, бхиккхаве, има̄ни пан̃чиндрийа̄ни саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ наттхи, тамахам̣ ‘ба̄хиро путхуджджанапаккхе т̣хито’ти вада̄мӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. сампаннасуттам̣
489. атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча –
‘‘‘индрийасампанно, индрийасампанно’ти, бханте, вуччати. китта̄вата̄ ну кхо, бханте, индрийасампанно хотӣ’’ти? ‘‘идха, бхиккху, бхиккху саддхиндрийам̣ бха̄вети упасамага̄мим̣ самбодхага̄мим̣, вӣрийиндрийам̣ бха̄вети упасамага̄мим̣ самбодхага̄мим̣, сатиндрийам̣ бха̄вети упасамага̄мим̣ самбодхага̄мим̣, сама̄дхиндрийам̣ бха̄вети упасамага̄мим̣ самбодхага̄мим̣, пан̃н̃индрийам̣ бха̄вети упасамага̄мим̣ самбодхага̄мим̣. етта̄вата̄ кхо, бхиккху, бхиккху индрийасампанно хотӣ’’ти. навамам̣.
10. а̄саваккхайасуттам̣
490. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃чиндрийа̄ни. имесам̣ кхо, бхиккхаве, пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ бха̄витатта̄ бахулӣкататта̄ бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаратӣ’’ти. дасамам̣.
мудутаравагго дутийо.
тассудда̄нам̣ –
пат̣ила̄бхо тайо сам̣кхитта̄, виттха̄ра̄ апаре тайо;
пат̣ипанно ча сампанно [пат̣ипанно чӯпасамо (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)], дасамам̣ а̄саваккхайанти.
3. чхал̣индрийавагго
1. пунаббхавасуттам̣
491. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣. йа̄вакӣван̃ча̄хам̣, бхиккхаве, имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ на̄ббхан̃н̃а̄сим̣, нева та̄ва̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ‘ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо’ти паччан̃н̃а̄сим̣ [абхисамбуддхо паччан̃н̃а̄сим̣ (сӣ. сйа̄. кам̣.)]. йато ча кхва̄хам̣, бхиккхаве, имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, атха̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ‘ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо’ти паччан̃н̃а̄сим̣. н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди – ‘акуппа̄ ме вимутти [четовимутти (сӣ. пӣ. ка.)], айамантима̄ джа̄ти, наттхида̄ни пунаббхаво’’’ти. пат̣хамам̣.
2. джӣвитиндрийасуттам̣
492. ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни тӣн̣и? иттхиндрийам̣, пурисиндрийам̣, джӣвитиндрийам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и индрийа̄нӣ’’ти. дутийам̣.
3. ан̃н̃индрийасуттам̣
493. ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни тӣн̣и? анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийам̣, ан̃н̃индрийам̣, ан̃н̃а̄та̄виндрийам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и индрийа̄нӣ’’ти. татийам̣.
4. екабӣджӣсуттам̣
494. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃чиндрийа̄ни. имесам̣ кхо, бхиккхаве, пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ саматта̄ парипӯратта̄ арахам̣ хоти, тато мудутарехи антара̄паринибба̄йӣ хоти, тато мудутарехи упахаччапаринибба̄йӣ хоти, тато мудутарехи асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти, тато мудутарехи сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти, тато мудутарехи уддхам̣сото хоти аканит̣т̣хага̄мӣ, тато мудутарехи сакада̄га̄мӣ хоти, тато мудутарехи екабӣджӣ [екабӣджи (ка.)] хоти, тато мудутарехи колам̣коло хоти, тато мудутарехи саттаккхаттупарамо хоти, тато мудутарехи дхамма̄нуса̄рӣ хоти, тато мудутарехи саддха̄нуса̄рӣ хотӣ’’ти. чатуттхам̣.
5. суддхакасуттам̣
495. ‘‘чхайима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни чха? чаккхундрийам̣, сотиндрийам̣, гха̄ниндрийам̣, дживхиндрийам̣, ка̄йиндрийам̣, маниндрийам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, чха индрийа̄нӣ’’ти. пан̃чамам̣.
6. сота̄паннасуттам̣
496. ‘‘чхайима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни чха? чаккхундрийам̣…пе… маниндрийам̣. йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако имесам̣ чханнам̣ индрийа̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийаса̄вако сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. арахантасуттам̣
497. ‘‘чхайима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни чха? чаккхундрийам̣, сотиндрийам̣, гха̄ниндрийам̣, дживхиндрийам̣, ка̄йиндрийам̣, маниндрийам̣. йато кхо, бхиккхаве, бхиккху имесам̣ чханнам̣ индрийа̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ видитва̄ анупа̄да̄вимутто хоти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, ‘бхиккху арахам̣ кхӣн̣а̄саво вуситава̄ катакаран̣ӣйо охитабха̄ро ануппаттасадаттхо париккхӣн̣абхавасам̣йоджано саммадан̃н̃а̄ вимутто’’’ти. саттамам̣.
8. самбуддхасуттам̣
498. ‘‘чхайима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни чха? чаккхундрийам̣, сотиндрийам̣, гха̄ниндрийам̣, дживхиндрийам̣, ка̄йиндрийам̣, маниндрийам̣. йа̄вакӣван̃ча̄хам̣, бхиккхаве, имесам̣ чханнам̣ индрийа̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ на̄ббхан̃н̃а̄сим̣, нева та̄ва̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сасса ман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ‘ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо’ти паччан̃н̃а̄сим̣. йато ча кхва̄хам̣, бхиккхаве, имесам̣ чханнам̣ индрийа̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, атха̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ‘ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо’ти паччан̃н̃а̄сим̣. н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди – ‘акуппа̄ ме вимутти, айамантима̄ джа̄ти, наттхида̄ни пунаббхаво’’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. пат̣хамасаман̣абра̄хман̣асуттам̣
499. ‘‘чхайима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни чха? чаккхундрийам̣, сотиндрийам̣, гха̄ниндрийам̣, дживхиндрийам̣, ка̄йиндрийам̣, маниндрийам̣. йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ имесам̣ чханнам̣ индрийа̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, на ме те, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу ва̄ саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ва̄ бра̄хман̣асаммата̄, на ча панете а̄йасманто са̄ман̃н̃аттхам̣ ва̄ брахман̃н̃аттхам̣ ва̄ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаранти’’. ‘‘йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ имесам̣ чханнам̣ индрийа̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти, те кхо ме, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу чева саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ча бра̄хман̣асаммата̄, те ча пана̄йасманто са̄ман̃н̃аттхан̃ча брахман̃н̃аттхан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарантӣ’’ти. навамам̣.
10. дутийасаман̣абра̄хман̣асуттам̣
500. ‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ чаккхундрийам̣ наппаджа̄нанти, чаккхундрийасамудайам̣ наппаджа̄нанти, чаккхундрийаниродхам̣ наппаджа̄нанти, чаккхундрийаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ наппаджа̄нанти; сотиндрийам̣…пе… гха̄ниндрийам̣…пе… дживхиндрийам̣…пе… ка̄йиндрийам̣…пе… маниндрийам̣ наппаджа̄нанти, маниндрийасамудайам̣ наппаджа̄нанти, маниндрийаниродхам̣ наппаджа̄нанти, маниндрийаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ наппаджа̄нанти. на ме те, бхиккхаве…пе… сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаранти.
‘‘йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ чаккхундрийам̣ паджа̄нанти, чаккхундрийасамудайам̣ паджа̄нанти, чаккхундрийаниродхам̣ паджа̄нанти, чаккхундрийаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄нанти, сотиндрийам̣…пе… гха̄ниндрийам̣…пе… дживхиндрийам̣…пе… ка̄йиндрийам̣…пе… маниндрийам̣ паджа̄нанти, маниндрийасамудайам̣ паджа̄нанти, маниндрийаниродхам̣ паджа̄нанти, маниндрийаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄нанти, те кхо ме, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу чева саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ча бра̄хман̣асаммата̄, те ча пана̄йасманто са̄ман̃н̃аттхан̃ча брахман̃н̃аттхан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарантӣ’’ти. дасамам̣.
чхал̣индрийавагго татийо.
тассудда̄нам̣ –
пунаббхаво джӣвитан̃н̃а̄йа, екабӣджӣ ча суддхакам̣;
сото арахасамбуддхо, две ча саман̣абра̄хман̣а̄ти.
4. сукхиндрийавагго
1. суддхикасуттам̣
501. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? сукхиндрийам̣, дуккхиндрийам̣, соманассиндрийам̣, доманассиндрийам̣, упеккхиндрийам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃чиндрийа̄нӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. сота̄паннасуттам̣
502. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? сукхиндрийам̣, дуккхиндрийам̣, соманассиндрийам̣, доманассиндрийам̣, упеккхиндрийам̣. йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийаса̄вако сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’ти. дутийам̣.
3. арахантасуттам̣
503. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? сукхиндрийам̣, дуккхиндрийам̣, соманассиндрийам̣, доманассиндрийам̣, упеккхиндрийам̣. йато кхо, бхиккхаве, бхиккху имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ видитва̄ анупа̄да̄вимутто хоти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхиккху арахам̣ кхӣн̣а̄саво вуситава̄ катакаран̣ӣйо охитабха̄ро ануппаттасадаттхо париккхӣн̣абхавасам̣йоджано саммадан̃н̃а̄ вимутто’’ти. татийам̣.
4. пат̣хамасаман̣абра̄хман̣асуттам̣
504. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? сукхиндрийам̣, дуккхиндрийам̣, соманассиндрийам̣, доманассиндрийам̣, упеккхиндрийам̣. йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, на ме те, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу ва̄ саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ва̄ бра̄хман̣асаммата̄, на ча панете а̄йасманто са̄ман̃н̃аттхам̣ ва̄ брахман̃н̃аттхам̣ ва̄ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаранти.
‘‘йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ имесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти, те кхо ме, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу чева саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ча бра̄хман̣асаммата̄, те ча пана̄йасманто са̄ман̃н̃аттхан̃ча брахман̃н̃аттхан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарантӣ’’ти. чатуттхам̣.
5. дутийасаман̣абра̄хман̣асуттам̣
505. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? сукхиндрийам̣, дуккхиндрийам̣, соманассиндрийам̣, доманассиндрийам̣, упеккхиндрийам̣. йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ сукхиндрийам̣ наппаджа̄нанти, сукхиндрийасамудайам̣ наппаджа̄нанти, сукхиндрийаниродхам̣ наппаджа̄нанти, сукхиндрийаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ наппаджа̄нанти; дуккхиндрийам̣ наппаджа̄нанти…пе… соманассиндрийам̣ наппаджа̄нанти…пе… доманассиндрийам̣ наппаджа̄нанти …пе… упеккхиндрийам̣ наппаджа̄нанти, упеккхиндрийасамудайам̣ наппаджа̄нанти, упеккхиндрийаниродхам̣ наппаджа̄нанти, упеккхиндрийаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ наппаджа̄нанти; на ме те, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу ва̄ саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ва̄ бра̄хман̣асаммата̄, на ча панете а̄йасманто са̄ман̃н̃аттхам̣ ва̄ брахман̃н̃аттхам̣ ва̄ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаранти.
‘‘йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ сукхиндрийам̣ паджа̄нанти, сукхиндрийасамудайам̣ паджа̄нанти, сукхиндрийаниродхам̣ паджа̄нанти, сукхиндрийаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄нанти; дуккхиндрийам̣ паджа̄нанти…пе… соманассиндрийам̣ паджа̄нанти… доманассиндрийам̣ паджа̄нанти… упеккхиндрийам̣ паджа̄нанти, упеккхиндрийасамудайам̣ паджа̄нанти, упеккхиндрийаниродхам̣ паджа̄нанти, упеккхиндрийаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄нанти, те ча кхо ме, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу чева саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ча бра̄хман̣асаммата̄, те ча пана̄йасманто са̄ман̃н̃аттхан̃ча брахман̃н̃аттхан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарантӣ’’ти. пан̃чамам̣.
6. пат̣хамавибхан̇гасуттам̣
506. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? сукхиндрийам̣, дуккхиндрийам̣, соманассиндрийам̣, доманассиндрийам̣, упеккхиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, сукхиндрийам̣? йам̣ кхо, бхиккхаве, ка̄йикам̣ сукхам̣, ка̄йикам̣ са̄там̣, ка̄йасампхассаджам̣ сукхам̣ са̄там̣ ведайитам̣ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, сукхиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, дуккхиндрийам̣? йам̣ кхо, бхиккхаве, ка̄йикам̣ дуккхам̣, ка̄йикам̣ аса̄там̣, ка̄йасампхассаджам̣ дуккхам̣ аса̄там̣ ведайитам̣ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккхиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, соманассиндрийам̣? йам̣ кхо, бхиккхаве, четасикам̣ сукхам̣, четасикам̣ са̄там̣, маносампхассаджам̣ сукхам̣ са̄там̣ ведайитам̣ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, соманассиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, доманассиндрийам̣? йам̣ кхо, бхиккхаве, четасикам̣ дуккхам̣, четасикам̣ аса̄там̣, маносампхассаджам̣ дуккхам̣ аса̄там̣ ведайитам̣ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, доманассиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, упеккхиндрийам̣? йам̣ кхо, бхиккхаве, ка̄йикам̣ ва̄ четасикам̣ ва̄ неваса̄там̣ на̄са̄там̣ ведайитам̣ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, упеккхиндрийам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃чиндрийа̄нӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. дутийавибхан̇гасуттам̣
507. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? сукхиндрийам̣, дуккхиндрийам̣, соманассиндрийам̣, доманассиндрийам̣, упеккхиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, сукхиндрийам̣? йам̣ кхо, бхиккхаве, ка̄йикам̣ сукхам̣, ка̄йикам̣ са̄там̣, ка̄йасампхассаджам̣ сукхам̣ са̄там̣ ведайитам̣ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, сукхиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, дуккхиндрийам̣? йам̣ кхо, бхиккхаве, ка̄йикам̣ дуккхам̣, ка̄йикам̣ аса̄там̣, ка̄йасампхассаджам̣ дуккхам̣ аса̄там̣ ведайитам̣ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккхиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, соманассиндрийам̣? йам̣ кхо, бхиккхаве, четасикам̣ сукхам̣, четасикам̣ са̄там̣, маносампхассаджам̣ сукхам̣ са̄там̣ ведайитам̣ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, соманассиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, доманассиндрийам̣? йам̣ кхо, бхиккхаве, четасикам̣ дуккхам̣, четасикам̣ аса̄там̣, маносампхассаджам̣ дуккхам̣ аса̄там̣ ведайитам̣ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, доманассиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, упеккхиндрийам̣? йам̣ кхо, бхиккхаве, ка̄йикам̣ ва̄ четасикам̣ ва̄ неваса̄там̣ на̄са̄там̣ ведайитам̣ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, упеккхиндрийам̣.
‘‘татра, бхиккхаве, йан̃ча сукхиндрийам̣ йан̃ча соманассиндрийам̣, сукха̄ са̄ ведана̄ дат̣т̣хабба̄. татра, бхиккхаве, йан̃ча дуккхиндрийам̣ йан̃ча доманассиндрийам̣, дуккха̄ са̄ ведана̄ дат̣т̣хабба̄. татра, бхиккхаве, йадидам̣ упеккхиндрийам̣, адуккхамасукха̄ са̄ ведана̄ дат̣т̣хабба̄. има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃чиндрийа̄нӣ’’ти. саттамам̣.
8. татийавибхан̇гасуттам̣
508. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? сукхиндрийам̣, дуккхиндрийам̣, соманассиндрийам̣, доманассиндрийам̣, упеккхиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, сукхиндрийам̣? йам̣ кхо, бхиккхаве, ка̄йикам̣ сукхам̣, ка̄йикам̣ са̄там̣, ка̄йасампхассаджам̣ сукхам̣ са̄там̣ ведайитам̣ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, сукхиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, дуккхиндрийам̣? йам̣ кхо, бхиккхаве, ка̄йикам̣ дуккхам̣, ка̄йикам̣ аса̄там̣, ка̄йасампхассаджам̣ дуккхам̣ аса̄там̣ ведайитам̣ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккхиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, соманассиндрийам̣? йам̣ кхо, бхиккхаве, четасикам̣ сукхам̣, четасикам̣ са̄там̣, маносампхассаджам̣ сукхам̣ са̄там̣ ведайитам̣ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, соманассиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, доманассиндрийам̣? йам̣ кхо, бхиккхаве, четасикам̣ дуккхам̣, четасикам̣ аса̄там̣, маносампхассаджам̣ дуккхам̣ аса̄там̣ ведайитам̣ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, доманассиндрийам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, упеккхиндрийам̣? йам̣ кхо, бхиккхаве, ка̄йикам̣ ва̄ четасикам̣ ва̄ нева са̄там̣ на̄са̄там̣ ведайитам̣ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, упеккхиндрийам̣.
‘‘татра, бхиккхаве, йан̃ча сукхиндрийам̣ йан̃ча соманассиндрийам̣, сукха̄ са̄ ведана̄ дат̣т̣хабба̄. татра, бхиккхаве, йан̃ча дуккхиндрийам̣ йан̃ча доманассиндрийам̣, дуккха̄ са̄ ведана̄ дат̣т̣хабба̄. татра, бхиккхаве, йадидам̣ упеккхиндрийам̣, адуккхамасукха̄ са̄ ведана̄ дат̣т̣хабба̄. ити кхо, бхиккхаве, има̄ни пан̃чиндрийа̄ни пан̃ча хутва̄ тӣн̣и хонти, тӣн̣и хутва̄ пан̃ча хонти парийа̄йена̄’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. кат̣т̣хопамасуттам̣
509. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? сукхиндрийам̣, дуккхиндрийам̣, соманассиндрийам̣, доманассиндрийам̣, упеккхиндрийам̣. сукхаведанийам̣, бхиккхаве, пхассам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхиндрийам̣. со сукхитова сама̄но ‘сукхитосмӣ’ти паджа̄на̄ти. тассева сукхаведанийасса пхассасса ниродха̄ ‘йам̣ таджджам̣ ведайитам̣ сукхаведанийам̣ пхассам̣ пат̣ичча уппаннам̣ сукхиндрийам̣ там̣ нируджджхати, там̣ вӯпасамматӣ’ти паджа̄на̄ти’’.
‘‘дуккхаведанийам̣, бхиккхаве, пхассам̣ пат̣ичча уппаджджати дуккхиндрийам̣. со дуккхитова сама̄но ‘дуккхитосмӣ’ти паджа̄на̄ти. тассева дуккхаведанийасса пхассасса ниродха̄ ‘йам̣ таджджам̣ ведайитам̣ дуккхаведанийам̣ пхассам̣ пат̣ичча уппаннам̣ дуккхиндрийам̣ там̣ нируджджхати, там̣ вӯпасамматӣ’ти паджа̄на̄ти’’.
‘‘соманассаведанийам̣, бхиккхаве, пхассам̣ пат̣ичча уппаджджати соманассиндрийам̣. со суманова сама̄но ‘суманосмӣ’ти паджа̄на̄ти. тассева соманассаведанийасса пхассасса ниродха̄ ‘йам̣ таджджам̣ ведайитам̣ соманассаведанийам̣ пхассам̣ пат̣ичча уппаннам̣ соманассиндрийам̣ там̣ нируджджхати, там̣ вӯпасамматӣ’ти паджа̄на̄ти’’.
‘‘доманассаведанийам̣, бхиккхаве, пхассам̣ пат̣ичча уппаджджати доманассиндрийам̣. со думманова сама̄но ‘думманосмӣ’ти паджа̄на̄ти. тассева доманассаведанийасса пхассасса ниродха̄ ‘йам̣ таджджам̣ ведайитам̣ доманассаведанийам̣ пхассам̣ пат̣ичча уппаннам̣ доманассиндрийам̣ там̣ нируджджхати, там̣ вӯпасамматӣ’ти паджа̄на̄ти’’.
‘‘упеккха̄веданийам̣, бхиккхаве, пхассам̣ пат̣ичча уппаджджати упеккхиндрийам̣. со упеккхакова сама̄но ‘упеккхакосмӣ’ти паджа̄на̄ти. тассева упеккха̄веданийасса пхассасса ниродха̄ ‘йам̣ таджджам̣ ведайитам̣ упеккха̄веданийам̣ пхассам̣ пат̣ичча уппаннам̣ упеккхиндрийам̣ там̣ нируджджхати, там̣ вӯпасамматӣ’ти паджа̄на̄ти’’.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, двиннам̣ кат̣т̣ха̄нам̣ сан̇гхат̣т̣анасамодха̄на̄ [сам̣гхат̣т̣ана̄самодха̄на̄ (пӣ. ка.), сам̣гхат̣анасамодха̄на̄ (сйа̄. кам̣.)] усма̄ джа̄йати, теджо абхиниббаттати; тесам̣йева кат̣т̣ха̄нам̣ на̄на̄бха̄ва̄виниккхепа̄ йа̄ [на̄на̄бха̄ваниккхепа̄ (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] таджджа̄ усма̄ са̄ нируджджхати са̄ вӯпасаммати; евамева кхо, бхиккхаве, сукхаведанийам̣ пхассам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхиндрийам̣. со сукхитова сама̄но ‘сукхитосмӣ’ти паджа̄на̄ти. тассева сукхаведанийасса пхассасса ниродха̄ ‘йам̣ таджджам̣ ведайитам̣ сукхаведанийам̣ пхассам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхиндрийам̣ там̣ нируджджхати, там̣ вӯпасамматӣ’ти паджа̄на̄ти’’.
‘‘дуккхаведанийам̣, бхиккхаве, пхассам̣ пат̣ичча…пе… соманассаведанийам̣, бхиккхаве, пхассам̣ пат̣ичча…пе… доманассаведанийам̣, бхиккхаве, пхассам̣ пат̣ичча…пе… упеккха̄веданийам̣, бхиккхаве, пхассам̣ пат̣ичча уппаджджати упеккхиндрийам̣. со упеккхакова сама̄но ‘упеккхакосмӣ’ти паджа̄на̄ти. тассева упеккха̄веданийасса пхассасса ниродха̄ ‘йам̣ таджджам̣ ведайитам̣ упеккха̄веданийам̣ пхассам̣ пат̣ичча уппаджджати упеккхиндрийам̣ там̣ нируджджхати, там̣ вӯпасамматӣ’ти паджа̄на̄ти’’. навамам̣.
10. уппат̣ипа̄т̣икасуттам̣
510. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? дуккхиндрийам̣, доманассиндрийам̣, сукхиндрийам̣, соманассиндрийам̣, упеккхиндрийам̣. идха, бхиккхаве, бхиккхуно аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато уппаджджати дуккхиндрийам̣. со евам̣ паджа̄на̄ти – ‘уппаннам̣ кхо ме идам̣ дуккхиндрийам̣, тан̃ча кхо санимиттам̣ санида̄нам̣ сасан̇кха̄рам̣ саппаччайам̣. тан̃ча анимиттам̣ анида̄нам̣ асан̇кха̄рам̣ аппаччайам̣ дуккхиндрийам̣ уппаджджиссатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати’. со дуккхиндрийан̃ча паджа̄на̄ти, дуккхиндрийасамудайан̃ча паджа̄на̄ти, дуккхиндрийаниродхан̃ча паджа̄на̄ти, йаттха чуппаннам̣ дуккхиндрийам̣ апарисесам̣ нируджджхати тан̃ча паджа̄на̄ти. каттха чуппаннам̣ дуккхиндрийам̣ апарисесам̣ нируджджхати? идха, бхиккхаве, бхиккху вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, еттха чуппаннам̣ дуккхиндрийам̣ апарисесам̣ нируджджхати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, ‘бхиккху ан̃н̃а̄си дуккхиндрийасса ниродхам̣, тадаттха̄йа читтам̣ упасам̣харати’’’.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккхуно аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато уппаджджати доманассиндрийам̣. со евам̣ паджа̄на̄ти – ‘уппаннам̣ кхо ме идам̣ доманассиндрийам̣, тан̃ча кхо санимиттам̣ санида̄нам̣ сасан̇кха̄рам̣ саппаччайам̣. тан̃ча анимиттам̣ анида̄нам̣ асан̇кха̄рам̣ аппаччайам̣ доманассиндрийам̣ уппаджджиссатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати’. со доманассиндрийан̃ча паджа̄на̄ти, доманассиндрийасамудайан̃ча паджа̄на̄ти, доманассиндрийаниродхан̃ча паджа̄на̄ти, йаттха чуппаннам̣ доманассиндрийам̣ апарисесам̣ нируджджхати тан̃ча паджа̄на̄ти. каттха чуппаннам̣ доманассиндрийам̣ апарисесам̣ нируджджхати? идха, бхиккхаве, бхиккху витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, еттха чуппаннам̣ доманассиндрийам̣ апарисесам̣ нируджджхати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, ‘бхиккху ан̃н̃а̄си доманассиндрийасса ниродхам̣, тадаттха̄йа читтам̣ упасам̣харати’’’.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккхуно аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато уппаджджати сукхиндрийам̣. со евам̣ паджа̄на̄ти – ‘уппаннам̣ кхо ме идам̣ сукхиндрийам̣, тан̃ча кхо санимиттам̣ санида̄нам̣ сасан̇кха̄рам̣ саппаччайам̣. тан̃ча анимиттам̣ анида̄нам̣ асан̇кха̄рам̣ аппаччайам̣ сукхиндрийам̣ уппаджджиссатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати’. со сукхиндрийан̃ча паджа̄на̄ти, сукхиндрийасамудайан̃ча паджа̄на̄ти, сукхиндрийаниродхан̃ча паджа̄на̄ти, йаттха чуппаннам̣ сукхиндрийам̣ апарисесам̣ нируджджхати тан̃ча паджа̄на̄ти. каттха чуппаннам̣ сукхиндрийам̣ апарисесам̣ нируджджхати? идха, бхиккхаве, бхиккху пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати сато ча сампаджа̄но сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, еттха чуппаннам̣ сукхиндрийам̣ апарисесам̣ нируджджхати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, ‘бхиккху ан̃н̃а̄си сукхиндрийасса ниродхам̣, тадаттха̄йа читтам̣ упасам̣харати’’’.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккхуно аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато уппаджджати соманассиндрийам̣. со евам̣ паджа̄на̄ти – ‘уппаннам̣ кхо ме идам̣ соманассиндрийам̣, тан̃ча кхо санимиттам̣ санида̄нам̣ сасан̇кха̄рам̣ саппаччайам̣. тан̃ча анимиттам̣ анида̄нам̣ асан̇кха̄рам̣ аппаччайам̣ соманассиндрийам̣ уппаджджиссатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати’. со соманассиндрийан̃ча паджа̄на̄ти, соманассиндрийасамудайан̃ча паджа̄на̄ти, соманассиндрийаниродхан̃ча паджа̄на̄ти, йаттха чуппаннам̣ соманассиндрийам̣ апарисесам̣ нируджджхати тан̃ча паджа̄на̄ти. каттха чуппаннам̣ соманассиндрийам̣ апарисесам̣ нируджджхати? идха, бхиккхаве, бхиккху сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, еттха чуппаннам̣ соманассиндрийам̣ апарисесам̣ нируджджхати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, ‘бхиккху ан̃н̃а̄си соманассиндрийасса ниродхам̣, тадаттха̄йа читтам̣ упасам̣харати’’’.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккхуно аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато уппаджджати упеккхиндрийам̣. со евам̣ паджа̄на̄ти – ‘уппаннам̣ кхо ме идам̣ упеккхиндрийам̣, тан̃ча кхо санимиттам̣ санида̄нам̣ сасан̇кха̄рам̣ саппаччайам̣. тан̃ча анимиттам̣ анида̄нам̣ асан̇кха̄рам̣ аппаччайам̣ упеккхиндрийам̣ уппаджджиссатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати’. со упеккхиндрийан̃ча паджа̄на̄ти, упеккхиндрийасамудайан̃ча паджа̄на̄ти, упеккхиндрийаниродхан̃ча паджа̄на̄ти, йаттха чуппаннам̣ упеккхиндрийам̣ апарисесам̣ нируджджхати тан̃ча паджа̄на̄ти. каттха чуппаннам̣ упеккхиндрийам̣ апарисесам̣ нируджджхати? идха, бхиккхаве, бхиккху саббасо невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ саматиккамма сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ упасампаджджа вихарати, еттха чуппаннам̣ упеккхиндрийам̣ апарисесам̣ нируджджхати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, ‘бхиккху ан̃н̃а̄си упеккхиндрийасса ниродхам̣, тадаттха̄йа читтам̣ упасам̣харатӣ’’’ти. дасамам̣.
сукхиндрийавагго чатуттхо.
тассудда̄нам̣ –
суддхикан̃ча сото араха̄, дуве саман̣абра̄хман̣а̄;
вибхан̇гена тайо вутта̄, кат̣т̣хо уппат̣ипа̄т̣иканти.
5. джара̄вагго
1. джара̄дхаммасуттам̣
511. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати пубба̄ра̄ме мига̄рама̄тупа̄са̄де. тена кхо пана самайена бхагава̄ са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито паччха̄тапе нисинно хоти пит̣т̣хим̣ ота̄пайама̄но.
атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ бхагавато гатта̄ни па̄н̣ина̄ аномаджджанто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! на чевам̣ да̄ни, бханте, бхагавато та̄ва парисуддхо чхавиван̣н̣о парийода̄то, ситхила̄ни ча гатта̄ни сабба̄ни валийаджа̄та̄ни, пурато паббха̄ро ча ка̄йо, диссати ча индрийа̄нам̣ ан̃н̃атхаттам̣ – чаккхундрийасса сотиндрийасса гха̄ниндрийасса дживхиндрийасса ка̄йиндрийасса̄’’ти.