10. пун̣н̣амасуттам̣
82. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати пубба̄ра̄ме мига̄рама̄тупа̄са̄де махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣. тена кхо пана самайена бхагава̄ тадахупосатхе паннарасе пун̣н̣а̄йа пун̣н̣ама̄йа раттийа̄ бхиккхусан̇гхапаривуто аджджхока̄се нисинно хоти.
атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘пуччхеййа̄хам̣, бханте, бхагавантам̣ кин̃чидева [кан̃чидева (?)] десам̣, саче ме бхагава̄ ока̄сам̣ кароти пан̃хасса веййа̄каран̣а̄йа̄’’ти? ‘‘тена хи твам̣, бхиккху, саке а̄сане нисӣдитва̄ пуччха йада̄кан̇кхасӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо со бхиккху бхагавато пат̣иссутва̄ саке а̄сане нисӣдитва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘име ну кхо, бханте, пан̃чупа̄да̄наккхандха̄, сеййатхидам̣ – рӯпупа̄да̄наккхандхо, веданупа̄да̄наккхандхо, сан̃н̃упа̄да̄наккхандхо, сан̇кха̄рупа̄да̄наккхандхо, вин̃н̃а̄н̣упа̄да̄наккхандхо’’ти.
‘‘име кхо пана, бхиккху, пан̃чупа̄да̄наккхандха̄; сеййатхидам̣ – рӯпупа̄да̄наккхандхо…пе… вин̃н̃а̄н̣упа̄да̄наккхандхо’’ти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти кхо со бхиккху бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ бхагавантам̣ уттарим̣ пан̃хам̣ апуччхи –
‘‘име кхо пана, бханте, пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ ким̣мӯлака̄’’ти? ‘‘име кхо, бхиккху, пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ чхандамӯлака̄’’ти…пе… тан̃н̃ева ну кхо, бханте, упа̄да̄нам̣ те пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ уда̄ху ан̃н̃атра пан̃чахи упа̄да̄наккхандхехи упа̄да̄нанти? ‘‘на кхо, бхиккху, тан̃н̃ева упа̄да̄нам̣ те пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ на̄пи ан̃н̃атра пан̃чахи упа̄да̄наккхандхехи упа̄да̄нам̣, апи ча йо таттха чхандара̄го там̣ таттха упа̄да̄на’’нти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти кхо со бхиккху…пе… уттарим̣ пан̃хам̣ апуччхи –
‘‘сийа̄ пана, бханте, пан̃чупа̄да̄наккхандхесу чхандара̄гавематтата̄’’ти? ‘‘сийа̄, бхиккхӯ’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘идха, бхиккху, екаччасса евам̣ хоти – ‘евам̣рӯпо сийам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, евам̣ведано сийам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, евам̣сан̃н̃о сийам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, евам̣сан̇кха̄ро сийам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, евам̣вин̃н̃а̄н̣о сийам̣ ана̄гатамаддха̄на’нти. евам̣ кхо, бхиккху, сийа̄ пан̃чупа̄да̄наккхандхесу чхандара̄гавематтата̄’’ти? ‘‘са̄дху, бханте’’ти кхо со бхиккху…пе… уттарим̣ пан̃хам̣ апуччхи –
‘‘китта̄вата̄ ну кхо, бханте, кхандха̄нам̣ кхандха̄дхивачана’’нти? ‘‘йам̣ кин̃чи, бхиккху, рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄, айам̣ вуччати рӯпаккхандхо. йа̄ ка̄чи ведана̄… йа̄ ка̄чи сан̃н̃а̄ … йе кечи сан̇кха̄ра̄… йам̣ кин̃чи вин̃н̃а̄н̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄, айам̣ вуччати вин̃н̃а̄н̣аккхандхо. етта̄вата̄ кхо, бхиккху, кхандха̄нам̣ кхандха̄дхивачана’’нти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти кхо со бхиккху…пе… апуччхи –
‘‘ко ну кхо, бханте, хету ко паччайо рӯпаккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа; ко хету ко паччайо ведана̄ккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа; ко хету ко паччайо сан̃н̃а̄ккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа; ко хету ко паччайо сан̇кха̄раккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа; ко хету ко паччайо вин̃н̃а̄н̣аккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа̄’’ти? ‘‘чатта̄ро кхо, бхиккху, маха̄бхӯта̄ хету, чатта̄ро маха̄бхӯта̄ паччайо рӯпаккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа. пхассо хету пхассо паччайо ведана̄ккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа. пхассо хету пхассо паччайо сан̃н̃а̄ккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа. пхассо хету, пхассо паччайо сан̇кха̄раккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа. на̄марӯпам̣ хету, на̄марӯпам̣ паччайо вин̃н̃а̄н̣аккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа̄’’ти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти кхо со бхиккху…пе… апуччхи –
‘‘катхам̣ ну кхо, бханте, сакка̄йадит̣т̣хи хотӣ’’ти? ‘‘идха, бхиккху, ассутава̄ путхуджджано арийа̄нам̣ адасса̄вӣ арийадхаммасса аковидо арийадхамме авинӣто, саппуриса̄нам̣ адасса̄вӣ саппурисадхаммасса аковидо саппурисадхамме авинӣто рӯпам̣ аттато саманупассати, рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣; аттани ва̄ рӯпам̣, рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣; веданам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣… аттато саманупассати, вин̃н̃а̄н̣авантам̣ ва̄ атта̄нам̣; аттани ва̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ва̄ атта̄нам̣. евам̣ кхо, бхиккху, сакка̄йадит̣т̣хи хотӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти кхо со бхиккху…пе… апуччхи –
‘‘катхам̣ пана, бханте, сакка̄йадит̣т̣хи на хотӣ’’ти? ‘‘идха, бхиккху, сутава̄ арийаса̄вако арийа̄нам̣ дасса̄вӣ арийадхаммасса ковидо арийадхамме сувинӣто, саппуриса̄нам̣ дасса̄вӣ саппурисадхаммасса ковидо саппурисадхамме сувинӣто на рӯпам̣ аттато саманупассати, на рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣; на аттани ва̄ рӯпам̣, на рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣; на веданам̣… на сан̃н̃ам̣… на сан̇кха̄ре… на вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати, на вин̃н̃а̄н̣авантам̣ ва̄ атта̄нам̣; на аттани ва̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, на вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ва̄ атта̄нам̣. евам̣ кхо, бхиккху, сакка̄йадит̣т̣хи на хотӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти кхо со бхиккху…пе… апуччхи –
‘‘ко ну кхо, бханте, рӯпасса асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣ам̣; ко ведана̄йа… ко сан̃н̃а̄йа… ко сан̇кха̄ра̄нам̣… ко вин̃н̃а̄н̣асса асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣а’’нти? ‘‘йам̣ кхо, бхиккху, рӯпам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣ – айам̣ рӯпасса асса̄до. йам̣ рӯпам̣ аниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣ – айам̣ рӯпасса а̄дӣнаво. йо рӯпасмим̣ чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣ – идам̣ рӯпасса ниссаран̣ам̣. йам̣ веданам̣ пат̣ичча… йам̣ сан̃н̃ам̣ пат̣ичча… йе сан̇кха̄ре пат̣ичча… йам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣ – айам̣ вин̃н̃а̄н̣асса асса̄до. йам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣ – айам̣ вин̃н̃а̄н̣асса а̄дӣнаво. йо вин̃н̃а̄н̣асмим̣ чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣ – идам̣ вин̃н̃а̄н̣асса ниссаран̣а’’нти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти кхо со бхиккху бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ бхагавантам̣ уттарим̣ пан̃хам̣ апуччхи –
‘‘катхам̣ ну кхо, бханте, джа̄нато, катхам̣ пассато имасмин̃ча савин̃н̃а̄н̣аке ка̄йе бахиддха̄ ча саббанимиттесу ахан̇ка̄рамаман̇ка̄рама̄на̄нусайа̄ на хонтӣ’’ти? ‘‘йам̣ кин̃чи, бхиккху, рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄, саббам̣ рӯпам̣ – ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. йа̄ ка̄чи ведана̄… йа̄ ка̄чи сан̃н̃а̄… йе кечи сан̇кха̄ра̄… йам̣ кин̃чи вин̃н̃а̄н̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄, саббам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ – ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. евам̣ кхо, бхиккху, джа̄нато евам̣ пассато имасмин̃ча савин̃н̃а̄н̣аке ка̄йе бахиддха̄ ча саббанимиттесу ахан̇ка̄рамаман̇ка̄рама̄на̄нусайа̄ на хонтӣ’’ти.
тена кхо пана самайена ан̃н̃атарасса бхиккхуно евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘ити кира бхо рӯпам̣ анатта̄, ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄; анаттаката̄ни камма̄ни катхаматта̄нам̣ [катаматта̄нам̣ (пӣ.), камматта̄нам̣ (сйа̄. кам̣. ка.)] пхусиссантӣ’’ти. атха кхо бхагава̄ тасса бхиккхуно четаса̄ чето паривитаккаман̃н̃а̄йа бхиккхӯ а̄мантеси –
‘‘т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, бхиккхаве, виджджати йам̣ идхекаччо могхапурисо авидва̄ авиджджа̄гато тан̣ха̄дхипатеййена четаса̄ саттхуса̄санам̣ атидха̄витаббам̣ ман̃н̃еййа. ити кира, бхо, рӯпам̣ анатта̄, ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄. анаттаката̄ни камма̄ни катхаматта̄нам̣ пхусиссантӣти? пат̣ипуччха̄винӣта̄ кхо ме тумхе, бхиккхаве, татра татра тесу тесу дхаммесу.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. тасма̄тиха…пе… евам̣ пассам̣…пе… на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄тӣ’’ти.
‘‘две кхандха̄ тан̃н̃ева сийам̣, адхивачанан̃ча хетуна̄;
сакка̄йена дуве вутта̄, асса̄давин̃н̃а̄н̣акена ча;
ете дасавидха̄ вутта̄, хоти бхиккху пуччха̄йа̄’’ти. дасамам̣;
кхаджджанӣйавагго ат̣т̣хамо.
тассудда̄нам̣ –
асса̄до две самудайа̄, арахантехи апаре две;
сӣхо кхаджджанӣ пин̣д̣олйам̣, па̄лилеййена пун̣н̣ама̄ти.