1. кхандхасам̣йуттам̣

1. накулапитувагго

1. накулапитусуттам̣

1. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ бхаггесу вихарати сусума̄рагире [сум̣сума̄рагире (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] бхесакал̣а̄ване мигада̄йе. атха кхо накулапита̄ гахапати йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо накулапита̄ гахапати бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘ахамасми, бханте, джин̣н̣о вуд̣д̣хо махаллако аддхагато вайоануппатто а̄турака̄йо абхиккхан̣а̄тан̇ко. аниччадасса̄вӣ кхо пана̄хам̣, бханте, бхагавато манобха̄ванӣйа̄нан̃ча бхиккхӯнам̣. овадату мам̣, бханте, бхагава̄; ануса̄сату мам̣, бханте, бхагава̄; йам̣ мамасса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти.

‘‘еваметам̣, гахапати, еваметам̣, гахапати! а̄туро ха̄йам̣, гахапати, ка̄йо ан̣д̣абхӯто парийонаддхо. йо хи, гахапати, имам̣ ка̄йам̣ парихаранто мухуттампи а̄рогйам̣ пат̣иджа̄неййа, киман̃н̃атра ба̄лйа̄? тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘а̄турака̄йасса ме сато читтам̣ ана̄турам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитабба’’нти.

атха кхо накулапита̄ гахапати бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо накулапитарам̣ гахапатим̣ а̄йасма̄ са̄рипутто етадавоча – ‘‘виппасанна̄ни кхо те, гахапати, индрийа̄ни; парисуддхо мукхаван̣н̣о парийода̄то. алаттха но аджджа бхагавато саммукха̄ дхаммим̣ катхам̣ савана̄йа̄’’ти?

‘‘катхан̃хи но сийа̄, бханте! ида̄на̄хам̣, бханте, бхагавата̄ дхаммийа̄ катха̄йа аматена абхиситто’’ти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана твам̣, гахапати, бхагавата̄ дхаммийа̄ катха̄йа аматена абхиситто’’ти? ‘‘идха̄хам̣, бханте, йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣. екамантам̣ нисинно кхва̄хам̣, бханте, бхагавантам̣ етадавочам̣ – ‘ахамасми, бханте, джин̣н̣о вуд̣д̣хо махаллако аддхагато вайоануппатто а̄турака̄йо абхиккхан̣а̄тан̇ко. аниччадасса̄вӣ кхо пана̄хам̣, бханте, бхагавато манобха̄ванӣйа̄нан̃ча бхиккхӯнам̣. овадату мам̣, бханте, бхагава̄; ануса̄сату мам̣, бханте, бхагава̄; йам̣ мамасса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’’ти.

‘‘евам̣ вутте, мам̣, бханте, бхагава̄ етадавоча – ‘еваметам̣, гахапати, еваметам̣, гахапати! а̄туро ха̄йам̣, гахапати, ка̄йо ан̣д̣абхӯто парийонаддхо. йо хи, гахапати, имам̣ ка̄йам̣ парихаранто мухуттампи а̄рогйам̣ пат̣иджа̄неййа, киман̃н̃атра ба̄лйа̄? тасма̄тиха те гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – а̄турака̄йасса ме сато читтам̣ ана̄турам̣ бхависсатӣти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитабба’нти. евам̣ кхва̄хам̣, бханте, бхагавата̄ дхаммийа̄ катха̄йа аматена абхиситто’’ти.

‘‘на хи пана там̣, гахапати, пат̣ибха̄си бхагавантам̣ [там̣ бхагавантам̣ (сӣ.)] уттарим̣ пат̣ипуччхитум̣ – ‘китта̄вата̄ ну кхо, бханте, а̄турака̄йо чева хоти а̄турачитто ча, китта̄вата̄ ча пана а̄турака̄йо хи кхо хоти но ча а̄турачитто’’’ти? ‘‘дӯратопи кхо майам̣, бханте, а̄гаччхеййа̄ма а̄йасмато са̄рипуттасса сантике етасса бха̄ситасса аттхаман̃н̃а̄тум̣. са̄дху вата̄йасмантам̣йева са̄рипуттам̣ пат̣ибха̄ту етасса бха̄ситасса аттхо’’ти.

‘‘тена хи, гахапати, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо накулапита̄ гахапати а̄йасмато са̄рипуттасса паччассоси. а̄йасма̄ са̄рипутто етадавоча –

‘‘катхан̃ча, гахапати, а̄турака̄йо чева хоти, а̄турачитто ча? идха, гахапати, ассутава̄ путхуджджано арийа̄нам̣ адасса̄вӣ арийадхаммасса аковидо арийадхамме авинӣто саппуриса̄нам̣ адасса̄вӣ саппурисадхаммасса аковидо саппурисадхамме авинӣто рӯпам̣ аттато саманупассати, рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣; аттани ва̄ рӯпам̣, рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣. ‘ахам̣ рӯпам̣, мама рӯпа’нти парийут̣т̣хат̣т̣ха̄йӣ хоти. тасса ‘ахам̣ рӯпам̣, мама рӯпа’нти парийут̣т̣хат̣т̣ха̄йино там̣ рӯпам̣ випарин̣амати ан̃н̃атха̄ хоти. тасса рӯпавипарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ уппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄.

‘‘веданам̣ аттато саманупассати, ведана̄вантам̣ ва̄ атта̄нам̣; аттани ва̄ веданам̣, ведана̄йа ва̄ атта̄нам̣. ‘ахам̣ ведана̄, мама ведана̄’ти парийут̣т̣хат̣т̣ха̄йӣ хоти. тасса ‘ахам̣ ведана̄, мама ведана̄’ти парийут̣т̣хат̣т̣ха̄йино, са̄ ведана̄ випарин̣амати ан̃н̃атха̄ хоти. тасса ведана̄випарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ уппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄.

‘‘сан̃н̃ам̣ аттато саманупассати, сан̃н̃а̄вантам̣ ва̄ атта̄нам̣; аттани ва̄ сан̃н̃ам̣, сан̃н̃а̄йа ва̄ атта̄нам̣. ‘ахам̣ сан̃н̃а̄, мама сан̃н̃а̄’ти парийут̣т̣хат̣т̣ха̄йӣ хоти. тасса ‘ахам̣ сан̃н̃а̄, мама сан̃н̃а̄’ти парийут̣т̣хат̣т̣ха̄йино, са̄ сан̃н̃а̄ випарин̣амати ан̃н̃атха̄ хоти. тасса сан̃н̃а̄випарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ уппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄.

‘‘сан̇кха̄ре аттато саманупассати, сан̇кха̄равантам̣ ва̄ атта̄нам̣; аттани ва̄ сан̇кха̄ре, сан̇кха̄ресу ва̄ атта̄нам̣. ‘ахам̣ сан̇кха̄ра̄, мама сан̇кха̄ра̄’ти парийут̣т̣хат̣т̣ха̄йӣ хоти. тасса ‘ахам̣ сан̇кха̄ра̄, мама сан̇кха̄ра̄’ти парийут̣т̣хат̣т̣ха̄йино, те сан̇кха̄ра̄ випарин̣аманти ан̃н̃атха̄ хонти. тасса сан̇кха̄равипарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ уппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄.

‘‘вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати, вин̃н̃а̄н̣авантам̣ ва̄ атта̄нам̣; аттани ва̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ва̄ атта̄нам̣. ‘ахам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣, мама вин̃н̃а̄н̣а’нти парийут̣т̣хат̣т̣ха̄йӣ хоти. тасса ‘ахам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣, мама вин̃н̃а̄н̣а’нти парийут̣т̣хат̣т̣ха̄йино, там̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ випарин̣амати ан̃н̃атха̄ хоти. тасса вин̃н̃а̄н̣авипарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ уппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄. евам̣ кхо, гахапати, а̄турака̄йо чева хоти а̄турачитто ча.

‘‘катхан̃ча, гахапати, а̄турака̄йо хи кхо хоти но ча а̄турачитто? идха, гахапати, сутава̄ арийаса̄вако арийа̄нам̣ дасса̄вӣ арийадхаммасса ковидо арийадхамме сувинӣто саппуриса̄нам̣ дасса̄вӣ саппурисадхаммасса ковидо саппурисадхамме сувинӣто на рӯпам̣ аттато саманупассати, на рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣; на аттани ва̄ рӯпам̣, на рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣. ‘ахам̣ рӯпам̣, мама рӯпа’нти на парийут̣т̣хат̣т̣ха̄йӣ хоти. тасса ‘ахам̣ рӯпам̣, мама рӯпа’нти апарийут̣т̣хат̣т̣ха̄йино, там̣ рӯпам̣ випарин̣амати ан̃н̃атха̄ хоти. тасса рӯпавипарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ нуппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄.

‘‘на веданам̣ аттато саманупассати, на ведана̄вантам̣ ва̄ атта̄нам̣; на аттани ва̄ веданам̣, на ведана̄йа ва̄ атта̄нам̣. ‘ахам̣ ведана̄, мама ведана̄’ти на парийут̣т̣хат̣т̣ха̄йӣ хоти. тасса ‘ахам̣ ведана̄, мама ведана̄’ти апарийут̣т̣хат̣т̣ха̄йино, са̄ ведана̄ випарин̣амати ан̃н̃атха̄ хоти. тасса ведана̄випарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ нуппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄.

‘‘на сан̃н̃ам̣ аттато саманупассати, на сан̃н̃а̄вантам̣ ва̄ атта̄нам̣; на аттани ва̄ сан̃н̃ам̣, на сан̃н̃а̄йа ва̄ атта̄нам̣. ‘ахам̣ сан̃н̃а̄, мама сан̃н̃а̄’ти на парийут̣т̣хат̣т̣ха̄йӣ хоти. тасса ‘ахам̣ сан̃н̃а̄, мама сан̃н̃а̄’ти апарийут̣т̣хат̣т̣ха̄йино, са̄ сан̃н̃а̄ випарин̣амати ан̃н̃атха̄ хоти. тасса сан̃н̃а̄випарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ нуппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄.

``на сан̇кха̄ре аттато саманупассати, на сан̇кха̄равантам̣ ва̄ атта̄нам̣; на аттани ва̄ сан̇кха̄ре, на сан̇кха̄ресу ва̄ атта̄нам̣. ‘ахам̣ сан̇кха̄ра̄, мама сан̇кха̄ра̄’ти на парийут̣т̣хат̣т̣ха̄йӣ хоти. тасса ‘ахам̣ сан̇кха̄ра̄, мама сан̇кха̄ра̄’ти апарийут̣т̣хат̣т̣ха̄йино, те сан̇кха̄ра̄ випарин̣аманти ан̃н̃атха̄ хонти. тасса сан̇кха̄равипарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ нуппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄.

‘‘на вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати, на вин̃н̃а̄н̣авантам̣ ва̄ атта̄нам̣; на аттани ва̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, на вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ва̄ атта̄нам̣. ‘ахам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣, мама вин̃н̃а̄н̣а’нти на парийут̣т̣хат̣т̣ха̄йӣ хоти. тасса ‘ахам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣, мама вин̃н̃а̄н̣а’нти апарийут̣т̣хат̣т̣ха̄йино, там̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ випарин̣амати ан̃н̃атха̄ хоти. тасса вин̃н̃а̄н̣авипарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ нуппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄. евам̣ кхо, гахапати, а̄турака̄йо хоти но ча а̄турачитто’’ти.

идамавоча а̄йасма̄ са̄рипутто. аттамано накулапита̄ гахапати а̄йасмато са̄рипуттасса бха̄ситам̣ абхинандӣти. пат̣хамам̣.

2. девадахасуттам̣

2. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ саккесу [сакйесу (ка.)] вихарати девадахам̣ на̄ма сакйа̄нам̣ нигамо. атха кхо самбахула̄ паччха̄бхӯмагамика̄ бхиккхӯ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘иччха̄ма майам̣, бханте, паччха̄бхӯмам̣ джанападам̣ гантум̣, паччха̄бхӯме джанападе нива̄сам̣ каппету’’нти.

‘‘апалокито пана во, бхиккхаве, са̄рипутто’’ти? ‘‘на кхо но, бханте, апалокито а̄йасма̄ са̄рипутто’’ти. ‘‘апалокетха, бхиккхаве, са̄рипуттам̣. са̄рипутто, бхиккхаве, пан̣д̣ито, бхиккхӯнам̣ анугга̄хако сабрахмача̄рӣна’’нти. ‘‘евам̣ бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣.

тена кхо пана самайена а̄йасма̄ са̄рипутто бхагавато авидӯре ан̃н̃атарасмим̣ ел̣агала̄гумбе нисинно хоти. атха кхо те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ са̄рипуттена саддхим̣ саммодим̣су. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ [са̄ра̄н̣ӣйам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавочум̣ – ‘‘иччха̄ма майам̣, а̄вусо са̄рипутта, паччха̄бхӯмам̣ джанападам̣ гантум̣, паччха̄бхӯме джанападе нива̄сам̣ каппетум̣. апалокито но саттха̄’’ти.

‘‘санти ха̄вусо, на̄на̄вераджджагатам̣ бхиккхум̣ пан̃хам̣ пуччхита̄ро – кхаттийапан̣д̣ита̄пи бра̄хман̣апан̣д̣ита̄пи гахапатипан̣д̣ита̄пи саман̣апан̣д̣ита̄пи. пан̣д̣ита̄ ха̄вусо, манусса̄ вӣмам̣сака̄ – ‘ким̣ва̄дӣ пана̄йасманта̄нам̣ [ким̣ва̄да̄йасманта̄нам̣ (пӣ. ка.)] саттха̄ кимаккха̄йӣти, каччи во а̄йасманта̄нам̣ дхамма̄ суссута̄ суггахита̄ суманасиката̄ сӯпадха̄рита̄ суппат̣ивиддха̄ пан̃н̃а̄йа, йатха̄ бйа̄карама̄на̄ а̄йасманто вуттава̄дино чева бхагавато ассатха, на ча бхагавантам̣ абхӯтена аббха̄чиккхеййа̄тха, дхаммасса ча̄нудхаммам̣ бйа̄кареййа̄тха, на ча кочи сахадхаммико ва̄да̄нува̄до [ва̄да̄нупа̄то (ат̣т̣хакатха̄йам̣ па̄т̣хантарам̣)] га̄райхам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гаччхеййа̄’’’ти?

‘‘дӯратопи кхо майам̣, а̄вусо, а̄гаччхеййа̄ма а̄йасмато са̄рипуттасса сантике етасса бха̄ситасса аттхаман̃н̃а̄тум̣. са̄дху вата̄йасмантам̣йева са̄рипуттам̣ пат̣ибха̄ту етасса бха̄ситасса аттхо’’ти. ‘‘тена ха̄вусо, сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евама̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса паччассосум̣. а̄йасма̄ са̄рипутто етадавоча –

‘‘санти ха̄вусо, на̄на̄вераджджагатам̣ бхиккхум̣ пан̃хам̣ пуччхита̄ро – кхаттийапан̣д̣ита̄пи …пе… саман̣апан̣д̣ита̄пи. пан̣д̣ита̄ ха̄вусо, манусса̄ вӣмам̣сака̄ – ‘ким̣ва̄дӣ пана̄йасманта̄нам̣ саттха̄ кимаккха̄йӣ’ти? евам̣ пут̣т̣ха̄ тумхе, а̄вусо, евам̣ бйа̄кареййа̄тха – ‘чхандара̄гавинайаккха̄йӣ кхо но, а̄вусо, саттха̄’’’ти.

‘‘евам̣ бйа̄катепи кхо, а̄вусо, ассуйева уттарим̣ пан̃хам̣ пуччхита̄ро – кхаттийапан̣д̣ита̄пи…пе… саман̣апан̣д̣ита̄пи. пан̣д̣ита̄ ха̄вусо, манусса̄ вӣмам̣сака̄ – ‘кисмим̣ пана̄йасманта̄нам̣ чхандара̄гавинайаккха̄йӣ саттха̄’ти? евам̣ пут̣т̣ха̄ тумхе, а̄вусо, евам̣ бйа̄кареййа̄тха – ‘рӯпе кхо, а̄вусо, чхандара̄гавинайаккха̄йӣ саттха̄, ведана̄йа… сан̃н̃а̄йа… сан̇кха̄ресу… вин̃н̃а̄н̣е чхандара̄гавинайаккха̄йӣ саттха̄’’’ти.

‘‘евам̣ бйа̄катепи кхо, а̄вусо, ассуйева уттарим̣ пан̃хам̣ пуччхита̄ро – кхаттийапан̣д̣ита̄пи…пе… саман̣апан̣д̣ита̄пи. пан̣д̣ита̄ ха̄вусо, манусса̄ вӣмам̣сака̄ – ‘ким̣ пана̄йасманта̄нам̣ а̄дӣнавам̣ дисва̄ рӯпе чхандара̄гавинайаккха̄йӣ саттха̄, ведана̄йа… сан̃н̃а̄йа… сан̇кха̄ресу… вин̃н̃а̄н̣е чхандара̄гавинайаккха̄йӣ саттха̄’ти? евам̣ пут̣т̣ха̄ тумхе, а̄вусо, евам̣ бйа̄кареййа̄тха – ‘рӯпе кхо, а̄вусо, авигатара̄гасса [авӣтара̄гасса (сйа̄. кам̣.)] авигатачхандасса авигатапемасса авигатапипа̄сасса авигатапарил̣а̄хасса авигататан̣хасса тасса рӯпасса випарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ уппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄. ведана̄йа… сан̃н̃а̄йа… сан̇кха̄ресу авигатара̄гасса…пе… авигататан̣хасса тесам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ випарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ уппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄. вин̃н̃а̄н̣е авигатара̄гасса авигатачхандасса авигатапемасса авигатапипа̄сасса авигатапарил̣а̄хасса авигататан̣хасса тасса вин̃н̃а̄н̣асса випарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ уппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄. идам̣ кхо но, а̄вусо, а̄дӣнавам̣ дисва̄ рӯпе чхандара̄гавинайаккха̄йӣ саттха̄, ведана̄йа… сан̃н̃а̄йа… сан̇кха̄ресу… вин̃н̃а̄н̣е чхандара̄гавинайаккха̄йӣ саттха̄’’’ти.

‘‘евам̣ бйа̄катепи кхо, а̄вусо, ассуйева уттарим̣ пан̃хам̣ пуччхита̄ро – кхаттийапан̣д̣ита̄пи бра̄хман̣апан̣д̣ита̄пи гахапатипан̣д̣ита̄пи саман̣апан̣д̣ита̄пи. пан̣д̣ита̄ ха̄вусо, манусса̄ вӣмам̣сака̄ – ‘ким̣ пана̄йасманта̄нам̣ а̄нисам̣сам̣ дисва̄ рӯпе чхандара̄гавинайаккха̄йӣ саттха̄, ведана̄йа… сан̃н̃а̄йа… сан̇кха̄ресу… вин̃н̃а̄н̣е чхандара̄гавинайаккха̄йӣ саттха̄’ти? евам̣ пут̣т̣ха̄ тумхе, а̄вусо, евам̣ бйа̄кареййа̄тха – ‘рӯпе кхо, а̄вусо, вигатара̄гасса вигатачхандасса вигатапемасса вигатапипа̄сасса вигатапарил̣а̄хасса вигататан̣хасса тасса рӯпасса випарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ нуппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄. ведана̄йа… сан̃н̃а̄йа… сан̇кха̄ресу вигатара̄гасса вигатачхандасса вигатапемасса вигатапипа̄сасса вигатапарил̣а̄хасса вигататан̣хасса тесам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ випарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ нуппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄. вин̃н̃а̄н̣е вигатара̄гасса вигатачхандасса вигатапемасса вигатапипа̄сасса вигатапарил̣а̄хасса вигататан̣хасса тасса вин̃н̃а̄н̣асса випарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ нуппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄. идам̣ кхо но, а̄вусо, а̄нисам̣сам̣ дисва̄ рӯпе чхандара̄гавинайаккха̄йӣ саттха̄, ведана̄йа… сан̃н̃а̄йа… сан̇кха̄ресу… вин̃н̃а̄н̣е чхандара̄гавинайаккха̄йӣ саттха̄’’’ти.

‘‘акусале ча̄вусо, дхамме упасампаджджа вихарато дит̣т̣хе чева дхамме сукхо виха̄ро абхависса авигха̄то анупа̄йа̄со апарил̣а̄хо, ка̄йасса ча бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугати па̄т̣икан̇кха̄, найидам̣ бхагава̄ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄нам̣ ван̣н̣еййа. йасма̄ ча кхо, а̄вусо, акусале дхамме упасампаджджа вихарато дит̣т̣хе чева дхамме дуккхо виха̄ро савигха̄то саупа̄йа̄со сапарил̣а̄хо, ка̄йасса ча бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄, тасма̄ бхагава̄ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄нам̣ ван̣н̣ети.

‘‘кусале ча̄вусо, дхамме упасампаджджа вихарато дит̣т̣хе чева дхамме дуккхо виха̄ро абхависса савигха̄то саупа̄йа̄со сапарил̣а̄хо, ка̄йасса ча бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄, найидам̣ бхагава̄ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампадам̣ ван̣н̣еййа. йасма̄ ча кхо, а̄вусо, кусале дхамме упасампаджджа вихарато дит̣т̣хе чева дхамме сукхо виха̄ро авигха̄то анупа̄йа̄со апарил̣а̄хо, ка̄йасса ча бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугати па̄т̣икан̇кха̄, тасма̄ бхагава̄ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампадам̣ ван̣н̣етӣ’’ти.

идамавоча̄йасма̄ са̄рипутто. аттамана̄ те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса бха̄ситам̣ абхинандунти. дутийам̣.

3. ха̄лиддика̄нисуттам̣

3. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ маха̄качча̄но авантӣсу вихарати курарагхаре [кулагхаре (ка.)] папа̄те паббате. атха кхо ха̄лиддика̄ни [ха̄лиддака̄ни (сӣ.), халиддика̄ни (сйа̄.)] гахапати йена̄йасма̄ маха̄качча̄но тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо ха̄лиддика̄ни гахапати а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ етадавоча – ‘‘вуттамидам̣, бханте, бхагавата̄ ат̣т̣хакаваггийе ма̄ган̣д̣ийапан̃хе –

‘‘окам̣ паха̄йа аникетаса̄рӣ,

га̄ме акуббам̣ [акруббам̣ (ка.)] муни сантхава̄ни [сандхава̄ни (ка.)];

ка̄мехи ритто апураккхара̄но [апуреккхара̄но (сӣ. суттанипа̄тепи) моггалла̄не 5-135 суттампи олокетаббам̣],

катхам̣ на виггайха джанена кайира̄’’ти.

‘‘имасса ну кхо, бханте, бхагавата̄ сам̣кхиттена бха̄ситасса катхам̣ виттха̄рена аттхо дат̣т̣хаббо’’ти?

‘‘рӯпадха̄ту кхо, гахапати, вин̃н̃а̄н̣асса око. рӯпадха̄тура̄гавинибандхан̃ча [… винибаддхан̃джа (пӣ. сӣ. ат̣т̣ха.)] пана вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘окаса̄рӣ’ти вуччати. ведана̄дха̄ту кхо, гахапати, вин̃н̃а̄н̣асса око. ведана̄дха̄тура̄гавинибандхан̃ча пана вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘окаса̄рӣ’ти вуччати. сан̃н̃а̄дха̄ту кхо, гахапати, вин̃н̃а̄н̣асса око. сан̃н̃а̄дха̄тура̄гавинибандхан̃ча пана вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘окаса̄рӣ’ти вуччати. сан̇кха̄радха̄ту кхо, гахапати, вин̃н̃а̄н̣асса око. сан̇кха̄радха̄тура̄гавинибандхан̃ча пана вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘окаса̄рӣ’ти вуччати. евам̣ кхо, гахапати, окаса̄рӣ хоти.

‘‘катхан̃ча, гахапати, анокаса̄рӣ хоти? рӯпадха̄туйа̄ кхо, гахапати, йо чхандо йо ра̄го йа̄ нандӣ [нанди (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] йа̄ тан̣ха̄ йе упайупа̄да̄на̄ [упа̄йупа̄да̄на̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] четасо адхит̣т̣ха̄на̄бхинивеса̄нусайа̄ те татха̄гатасса пахӣна̄ уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ [анабха̄ваката̄ (сӣ. пӣ.), анабха̄вам̣гата̄ (сйа̄. кам̣.)] а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. тасма̄ татха̄гато ‘анокаса̄рӣ’ти вуччати. ведана̄дха̄туйа̄ кхо, гахапати… сан̃н̃а̄дха̄туйа̄ кхо, гахапати… сан̇кха̄радха̄туйа̄ кхо, гахапати… вин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ кхо, гахапати, йо чхандо йо ра̄го йа̄ нандӣ йа̄ тан̣ха̄ йе упайупа̄да̄на̄ четасо адхит̣т̣ха̄на̄бхинивеса̄нусайа̄ те татха̄гатасса пахӣна̄ уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. тасма̄ татха̄гато ‘анокаса̄рӣ’ти вуччати. евам̣ кхо, гахапати, анокаса̄рӣ хоти.

‘‘катхан̃ча, гахапати, никетаса̄рӣ хоти? рӯпанимиттаникетависа̄равинибандха̄ кхо, гахапати, ‘никетаса̄рӣ’ти вуччати. садданимитта…пе… гандханимитта… расанимитта… пхот̣т̣хаббанимитта… дхамманимиттаникетависа̄равинибандха̄ кхо, гахапати, ‘никетаса̄рӣ’ти вуччати. евам̣ кхо, гахапати, никетаса̄рӣ хоти.

‘‘катхан̃ча, гахапати, аникетаса̄рӣ хоти? рӯпанимиттаникетависа̄равинибандха̄ кхо, гахапати, татха̄гатасса пахӣна̄ уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. тасма̄ татха̄гато ‘аникетаса̄рӣ’ти вуччати. садданимитта… гандханимитта… расанимитта… пхот̣т̣хаббанимитта… дхамманимиттаникетависа̄равинибандха̄ кхо, гахапати, татха̄гатасса пахӣна̄ уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. тасма̄ татха̄гато ‘аникетаса̄рӣ’ти вуччати. евам̣ кхо, гахапати, аникетаса̄рӣ хоти.

‘‘катхан̃ча, гахапати, га̄ме сантхаваджа̄то [сандхаваджа̄то (ка.)] хоти? идха, гахапати, екаччо гихӣхи [гихи (ка.)] сам̣сат̣т̣хо вихарати саханандӣ сахасокӣ, сукхитесу сукхито, дуккхитесу дуккхито, уппаннесу киччакаран̣ӣйесу аттана̄ тесу йогам̣ а̄паджджати. евам̣ кхо, гахапати, га̄ме сантхаваджа̄то хоти.

‘‘катхан̃ча, гахапати, га̄ме на сантхаваджа̄то хоти? идха, гахапати, бхиккху гихӣхи [гихи (ка.)] асам̣сат̣т̣хо вихарати на саханандӣ на сахасокӣ на сукхитесу сукхито на дуккхитесу дуккхито, уппаннесу киччакаран̣ӣйесу на аттана̄ тесу йогам̣ а̄паджджати. евам̣ кхо, гахапати, га̄ме на сантхаваджа̄то хоти.

‘‘катхан̃ча, гахапати, ка̄мехи аритто хоти? идха, гахапати, екаччо ка̄месу авигатара̄го хоти авигатачхандо авигатапемо авигатапипа̄со авигатапарил̣а̄хо авигататан̣хо. евам̣ кхо, гахапати, ка̄мехи аритто хоти.

‘‘катхан̃ча, гахапати, ка̄мехи ритто хоти? идха, гахапати, екаччо ка̄месу вигатара̄го хоти вигатачхандо вигатапемо вигатапипа̄со вигатапарил̣а̄хо вигататан̣хо. евам̣ кхо, гахапати, ка̄мехи ритто хоти.

‘‘катхан̃ча, гахапати, пураккхара̄но хоти? идха, гахапати, екаччасса евам̣ хоти – ‘евам̣рӯпо сийам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, евам̣ведано сийам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, евам̣сан̃н̃о сийам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, евам̣сан̇кха̄ро сийам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, евам̣вин̃н̃а̄н̣о сийам̣ ана̄гатамаддха̄на’нти. евам̣ кхо, гахапати, пураккхара̄но хоти.

‘‘катхан̃ча, гахапати, апураккхара̄но хоти? идха, гахапати, екаччасса на евам̣ хоти – ‘евам̣рӯпо сийам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, евам̣ведано сийам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, евам̣сан̃н̃о сийам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, евам̣сан̇кха̄ро сийам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, евам̣вин̃н̃а̄н̣о сийам̣ ана̄гатамаддха̄на’нти. евам̣ кхо, гахапати, апураккхара̄но хоти.

‘‘катхан̃ча, гахапати, катхам̣ виггайха джанена катта̄ хоти? идха, гахапати, екаччо еварӯпим̣ катхам̣ катта̄ хоти – ‘на твам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄на̄си; ахам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄на̄ми. ким̣ твам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄ниссаси? миччха̄пат̣ипанно твамаси; ахамасми самма̄пат̣ипанно. пуре вачанӣйам̣ паччха̄ авача; паччха̄ вачанӣйам̣ пуре авача. сахитам̣ ме, асахитам̣ те. адхичин̣н̣ам̣ те випара̄ваттам̣. а̄ропито те ва̄до; чара ва̄даппамоккха̄йа. ниггахитоси; ниббет̣хехи ва̄ саче пахосӣ’ти. евам̣ кхо, гахапати, катхам̣ виггайха джанена катта̄ хоти.

‘‘катхан̃ча, гахапати, катхам̣ на виггайха джанена катта̄ хоти? идха, гахапати, бхиккху на еварӯпим̣ катхам̣ катта̄ хоти – ‘на твам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄на̄си…пе… ниббет̣хехи ва̄ саче пахосӣ’ти. евам̣ кхо, гахапати, катхам̣ на виггайха джанена катта̄ хоти.

‘‘ити кхо, гахапати, йам̣ там̣ вуттам̣ бхагавата̄ ат̣т̣хакаваггийе ма̄ган̣д̣ийапан̃хе –

‘‘окам̣ паха̄йа аникетаса̄рӣ,

га̄ме акуббам̣ мунисантхава̄ни;

ка̄мехи ритто апураккхара̄но,

катхам̣ на виггайха джанена кайира̄’’ти.

‘‘имасса кхо, гахапати, бхагавата̄ сам̣кхиттена бха̄ситасса евам̣ виттха̄рена аттхо дат̣т̣хаббо’’ти. татийам̣.

4. дутийаха̄лиддика̄нисуттам̣

4. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ маха̄качча̄но авантӣсу вихарати курарагхаре папа̄те паббате. атха кхо ха̄лиддика̄ни гахапати йена̄йасма̄ маха̄качча̄но…пе… екамантам̣ нисинно кхо ха̄лиддика̄ни гахапати а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ етадавоча – ‘‘вуттамидам̣, бханте, бхагавата̄ саккапан̃хе – ‘йе те саман̣абра̄хман̣а̄ тан̣ха̄сан̇кхайавимутта̄, те аччантанит̣т̣ха̄ аччантайогаккхемино аччантабрахмача̄рино аччантапарийоса̄на̄ сет̣т̣ха̄ деваманусса̄на’’’нти.

‘‘имасса ну кхо, бханте, бхагавата̄ сам̣кхиттена бха̄ситасса катхам̣ виттха̄рена аттхо дат̣т̣хаббо’’ти?

‘‘рӯпадха̄туйа̄ кхо, гахапати, йо чхандо йо ра̄го йа̄ нандӣ йа̄ тан̣ха̄ йе упайупа̄да̄на̄ четасо адхит̣т̣ха̄на̄бхинивеса̄нусайа̄, тесам̣ кхайа̄ вира̄га̄ ниродха̄ ча̄га̄ пат̣иниссагга̄ читтам̣ сувимуттанти вуччати.

‘‘ведана̄дха̄туйа̄ кхо, гахапати… сан̃н̃а̄дха̄туйа̄ кхо, гахапати… сан̇кха̄радха̄туйа̄ кхо, гахапати… вин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ кхо, гахапати, йо чхандо йо ра̄го йа̄ нандӣ йа̄ тан̣ха̄ йе упайупа̄да̄на̄ четасо адхит̣т̣ха̄на̄бхинивеса̄нусайа̄, тесам̣ кхайа̄ вира̄га̄ ниродха̄ ча̄га̄ пат̣иниссагга̄ читтам̣ сувимуттанти вуччати.

‘‘ити кхо, гахапати, йам̣ там̣ вуттам̣ бхагавата̄ саккапан̃хе – ‘йе те саман̣абра̄хман̣а̄ тан̣ха̄сан̇кхайавимутта̄ те аччантанит̣т̣ха̄ аччантайогаккхемино аччантабрахмача̄рино аччантапарийоса̄на̄ сет̣т̣ха̄ деваманусса̄на’’’нти.

‘‘имасса кхо, гахапати, бхагавата̄ сам̣кхиттена бха̄ситасса евам̣ виттха̄рена аттхо дат̣т̣хаббо’’ти. чатуттхам̣.

5. сама̄дхисуттам̣

5. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча – ‘‘сама̄дхим̣, бхиккхаве, бха̄ветха; сама̄хито, бхиккхаве, бхиккху йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. кин̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти? рӯпасса самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча, ведана̄йа самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча, сан̃н̃а̄йа самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча, сан̇кха̄ра̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча, вин̃н̃а̄н̣асса самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча’’.

‘‘ко ча, бхиккхаве, рӯпасса самудайо, ко ведана̄йа самудайо, ко сан̃н̃а̄йа самудайо, ко сан̇кха̄ра̄нам̣ самудайо, ко вин̃н̃а̄н̣асса самудайо? идха, бхиккхаве, бхиккху абхинандати абхивадати аджджхоса̄йа тит̣т̣хати.

‘‘кин̃ча абхинандати абхивадати аджджхоса̄йа тит̣т̣хати? рӯпам̣ абхинандати абхивадати аджджхоса̄йа тит̣т̣хати. тасса рӯпам̣ абхинандато абхивадато аджджхоса̄йа тит̣т̣хато уппаджджати нандӣ. йа̄ рӯпе нандӣ тадупа̄да̄нам̣. тассупа̄да̄напаччайа̄ бхаво; бхавапаччайа̄ джа̄ти; джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхаванти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти.

‘‘веданам̣ абхинандати…пе… сан̃н̃ам̣ абхинандати… сан̇кха̄ре абхинандати… вин̃н̃а̄н̣ам̣ абхинандати абхивадати аджджхоса̄йа тит̣т̣хати. тасса вин̃н̃а̄н̣ам̣ абхинандато абхивадато аджджхоса̄йа тит̣т̣хато уппаджджати нандӣ. йа̄ вин̃н̃а̄н̣е нандӣ тадупа̄да̄нам̣. тассупа̄да̄напаччайа̄ бхаво; бхавапаччайа̄ джа̄ти; джа̄типаччайа̄…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти.

‘‘айам̣, бхиккхаве, рӯпасса самудайо; айам̣ ведана̄йа самудайо; айам̣ сан̃н̃а̄йа самудайо; айам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ самудайо; айам̣ вин̃н̃а̄н̣асса самудайо.

‘‘ко ча, бхиккхаве, рӯпасса аттхан̇гамо, ко ведана̄йа… ко сан̃н̃а̄йа… ко сан̇кха̄ра̄нам̣… ко вин̃н̃а̄н̣асса аттхан̇гамо?

идха, бхиккхаве, на̄бхинандати на̄бхивадати на̄джджхоса̄йа тит̣т̣хати.

‘‘кин̃ча на̄бхинандати на̄бхивадати на̄джджхоса̄йа тит̣т̣хати? рӯпам̣ на̄бхинандати на̄бхивадати на̄джджхоса̄йа тит̣т̣хати. тасса рӯпам̣ анабхинандато анабхивадато анаджджхоса̄йа тит̣т̣хато йа̄ рӯпе нандӣ са̄ нируджджхати. тасса нандӣниродха̄ упа̄да̄наниродхо; упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти.

‘‘веданам̣ на̄бхинандати на̄бхивадати на̄джджхоса̄йа тит̣т̣хати. тасса веданам̣ анабхинандато анабхивадато анаджджхоса̄ тит̣т̣хато йа̄ ведана̄йа нандӣ са̄ нируджджхати. тасса нандӣниродха̄ упа̄да̄наниродхо; упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти.

‘‘сан̃н̃ам̣ на̄бхинандати…пе… сан̇кха̄ре на̄бхинандати на̄бхивадати на̄джджхоса̄йа тит̣т̣хати. тасса сан̇кха̄ре анабхинандато анабхивадато анаджджхоса̄йа тит̣т̣хато йа̄ сан̇кха̄ресу нандӣ са̄ нируджджхати. тасса нандӣниродха̄ упа̄да̄наниродхо; упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти.

‘‘вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄бхинандати на̄бхивадати на̄джджхоса̄йа тит̣т̣хати. тасса вин̃н̃а̄н̣ам̣ анабхинандато анабхивадато анаджджхоса̄йа тит̣т̣хато йа̄ вин̃н̃а̄н̣е нандӣ са̄ нируджджхати. тасса нандӣниродха̄ упа̄да̄наниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти.

‘‘айам̣, бхиккхаве, рӯпасса аттхан̇гамо, айам̣ ведана̄йа аттхан̇гамо, айам̣ сан̃н̃а̄йа аттхан̇гамо, айам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ аттхан̇гамо, айам̣ вин̃н̃а̄н̣асса аттхан̇гамо’’ти. пан̃чамам̣.

6. пат̣исалла̄н̣асуттам̣

6. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘пат̣исалла̄н̣е, бхиккхаве, йогама̄паджджатха. пат̣исаллӣн̣о, бхиккхаве, бхиккху йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. кин̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти? рӯпасса самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча, ведана̄йа самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча, сан̃н̃а̄йа самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча, сан̇кха̄ра̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча, вин̃н̃а̄н̣асса самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча’’…пе… (йатха̄ пат̣хамасутте татха̄ виттха̄ретаббо.) чхат̣т̣хам̣.

7. упа̄да̄паритассана̄суттам̣

7. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘упа̄да̄паритассанан̃ча во, бхиккхаве, десесса̄ми анупа̄да̄апаритассанан̃ча. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти, кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, упа̄да̄паритассана̄ хоти? идха, бхиккхаве, ассутава̄ путхуджджано арийа̄нам̣ адасса̄вӣ арийадхаммасса аковидо арийадхамме авинӣто, саппуриса̄нам̣ адасса̄вӣ саппурисадхаммасса аковидо саппурисадхамме авинӣто рӯпам̣ аттато саманупассати, рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣; аттани ва̄ рӯпам̣, рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣. тасса там̣ рӯпам̣ випарин̣амати ан̃н̃атха̄ хоти. тасса рӯпавипарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ рӯпавипарин̣а̄ма̄нупариватти вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоти. тасса рӯпавипарин̣а̄ма̄нупариваттиджа̄ паритассана̄ дхаммасамуппа̄да̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣ханти. четасо парийа̄да̄на̄ утта̄сава̄ ча хоти вигха̄тава̄ ча апеккхава̄ ча упа̄да̄йа ча паритассати.

‘‘веданам̣ аттато саманупассати, ведана̄вантам̣ ва̄ атта̄нам̣; аттани ва̄ веданам̣, ведана̄йа ва̄ атта̄нам̣. тасса са̄ ведана̄ випарин̣амати ан̃н̃атха̄ хоти. тасса ведана̄випарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ ведана̄випарин̣а̄ма̄нупариватти вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоти. тасса ведана̄випарин̣а̄ма̄нупариваттиджа̄ паритассана̄ дхаммасамуппа̄да̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣ханти. четасо парийа̄да̄на̄ утта̄сава̄ ча хоти вигха̄тава̄ ча апеккхава̄ ча упа̄да̄йа ча паритассати.

‘‘сан̃н̃ам̣ аттато саманупассати…пе… сан̇кха̄ре аттато саманупассати, сан̇кха̄равантам̣ ва̄ атта̄нам̣; аттани ва̄ сан̇кха̄ре, сан̇кха̄ресу ва̄ атта̄нам̣. тасса те сан̇кха̄ра̄ випарин̣аманти ан̃н̃атха̄ хонти. тасса сан̇кха̄равипарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ сан̇кха̄равипарин̣а̄ма̄нупариватти вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоти. тасса сан̇кха̄равипарин̣а̄ма̄нупариваттиджа̄ паритассана̄ дхаммасамуппа̄да̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣ханти. четасо парийа̄да̄на̄ утта̄сава̄ ча хоти вигха̄тава̄ ча апеккхава̄ ча упа̄да̄йа ча паритассати.

‘‘вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати, вин̃н̃а̄н̣авантам̣ ва̄ атта̄нам̣; аттани ва̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ва̄ атта̄нам̣. тасса там̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ випарин̣амати ан̃н̃атха̄ хоти. тасса вин̃н̃а̄н̣авипарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ вин̃н̃а̄н̣авипарин̣а̄ма̄нупариватти вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоти. тасса вин̃н̃а̄н̣авипарин̣а̄ма̄нупариваттиджа̄ паритассана̄ дхаммасамуппа̄да̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣ханти. четасо парийа̄да̄на̄ утта̄сава̄ ча хоти вигха̄тава̄ ча апеккхава̄ ча упа̄да̄йа ча паритассати. евам̣ кхо, бхиккхаве, упа̄да̄паритассана̄ хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, анупа̄да̄апаритассана̄ хоти? идха, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако арийа̄нам̣ дасса̄вӣ арийадхаммасса ковидо арийадхамме сувинӣто, саппуриса̄нам̣ дасса̄вӣ саппурисадхаммасса ковидо саппурисадхамме сувинӣто на рӯпам̣ аттато саманупассати, на рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣; на аттани ва̄ рӯпам̣, на рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣. тасса там̣ рӯпам̣ випарин̣амати ан̃н̃атха̄ хоти. тасса рӯпавипарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ на рӯпавипарин̣а̄ма̄нупариватти вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоти. тасса на рӯпавипарин̣а̄ма̄нупариваттиджа̄ паритассана̄ дхаммасамуппа̄да̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣ханти. четасо апарийа̄да̄на̄ на чевутта̄сава̄ [на чева утта̄сава̄ (пӣ. ка.)] хоти на ча вигха̄тава̄ на ча апеккхава̄, анупа̄да̄йа ча на паритассати.

‘‘на веданам̣ аттато саманупассати, на ведана̄вантам̣ ва̄ атта̄нам̣; на аттани ва̄ веданам̣, на ведана̄йа ва̄ атта̄нам̣. тасса са̄ ведана̄ випарин̣амати ан̃н̃атха̄ хоти. тасса ведана̄випарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ на ведана̄випарин̣а̄ма̄нупариватти вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоти. тасса на ведана̄випарин̣а̄ма̄нупариваттиджа̄ паритассана̄ дхаммасамуппа̄да̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣ханти. четасо апарийа̄да̄на̄ на чевутта̄сава̄ хоти на ча вигха̄тава̄ на ча апеккхава̄, анупа̄да̄йа ча на паритассати.

‘‘на сан̃н̃ам̣…пе… на сан̇кха̄ре аттато саманупассати, на сан̇кха̄равантам̣ ва̄ атта̄нам̣; на аттани ва̄ сан̇кха̄ре, на сан̇кха̄ресу ва̄ атта̄нам̣. тасса те сан̇кха̄ра̄ випарин̣аманти ан̃н̃атха̄ хонти. тасса сан̇кха̄равипарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ на сан̇кха̄равипарин̣а̄ма̄нупариватти вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоти. тасса на сан̇кха̄равипарин̣а̄ма̄нупариваттиджа̄ паритассана̄ дхаммасамуппа̄да̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣ханти. четасо апарийа̄да̄на̄ на чевутта̄сава̄ хоти на ча вигха̄тава̄ на ча апеккхава̄, анупа̄да̄йа ча на паритассати.

‘‘на вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати, на вин̃н̃а̄н̣авантам̣ ва̄ атта̄нам̣…пе… тасса там̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ випарин̣амати ан̃н̃атха̄ хоти. тасса вин̃н̃а̄н̣авипарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ на вин̃н̃а̄н̣авипарин̣а̄ма̄нупариватти вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоти. тасса на вин̃н̃а̄н̣авипарин̣а̄ма̄нупариваттиджа̄ паритассана̄ дхаммасамуппа̄да̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣ханти. четасо апарийа̄да̄на̄ на чевутта̄сава̄ хоти на ча вигха̄тава̄ на ча апеккхава̄, анупа̄да̄йа ча на паритассати. евам̣ кхо, бхиккхаве, анупа̄да̄ апаритассанам̣ хотӣ’’ти. саттамам̣.

8. дутийаупа̄да̄паритассана̄суттам̣

8. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘упа̄да̄паритассанан̃ча во, бхиккхаве, десесса̄ми анупа̄да̄апаритассанан̃ча. там̣ сун̣а̄тха…пе… катхан̃ча, бхиккхаве, упа̄да̄паритассана̄ хоти? идха, бхиккхаве, ассутава̄ путхуджджано рӯпам̣ ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассати. тасса там̣ рӯпам̣ випарин̣амати ан̃н̃атха̄ хоти. тасса рӯпавипарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ уппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄. веданам̣ етам̣ мама…пе… сан̃н̃ам̣ етам̣ мама… сан̇кха̄ре етам̣ мама… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассати. тасса там̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ випарин̣амати ан̃н̃атха̄ хоти. тасса вин̃н̃а̄н̣авипарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ уппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄. евам̣ кхо, бхиккхаве, упа̄да̄паритассана̄ хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, анупа̄да̄апаритассана̄ хоти? идха, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако рӯпам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупассати. тасса там̣ рӯпам̣ випарин̣амати ан̃н̃атха̄ хоти. тасса рӯпавипарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ нуппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄. веданам̣ нетам̣ мама… сан̃н̃ам̣ нетам̣ мама… сан̇кха̄ре нетам̣ мама… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупассати. тасса там̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ випарин̣амати ан̃н̃атха̄ хоти. тасса вин̃н̃а̄н̣авипарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ нуппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄. евам̣ кхо, бхиккхаве, анупа̄да̄апаритассана̄ хотӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.

9. ка̄латтайааниччасуттам̣

9. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, аниччам̣ атӣта̄на̄гатам̣; ко пана ва̄до паччуппаннасса! евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако атӣтасмим̣ рӯпасмим̣ анапеккхо хоти; ана̄гатам̣ рӯпам̣ на̄бхинандати; паччуппаннасса рӯпасса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. ведана̄ аничча̄…пе… сан̃н̃а̄ аничча̄… сан̇кха̄ра̄ аничча̄ атӣта̄на̄гата̄; ко пана ва̄до паччуппанна̄нам̣! евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако атӣтесу сан̇кха̄ресу анапеккхо хоти; ана̄гате сан̇кха̄ре на̄бхинандати; паччуппанна̄нам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣ атӣта̄на̄гатам̣; ко пана ва̄до паччуппаннасса! евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако атӣтасмим̣ вин̃н̃а̄н̣асмим̣ анапеккхо хоти; ана̄гатам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄бхинандати; паччуппаннасса вин̃н̃а̄н̣асса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хотӣ’’ти. навамам̣.

10. ка̄латтайадуккхасуттам̣

10. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, дуккхам̣ атӣта̄на̄гатам̣; ко пана ва̄до паччуппаннасса! евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако атӣтасмим̣ рӯпасмим̣ анапеккхо хоти; ана̄гатам̣ рӯпам̣ на̄бхинандати; паччуппаннасса рӯпасса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. ведана̄ дуккха̄… сан̃н̃а̄ дуккха̄… сан̇кха̄ра̄ дуккха̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ дуккхам̣ атӣта̄на̄гатам̣; ко пана ва̄до паччуппаннасса! евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако атӣтасмим̣ вин̃н̃а̄н̣асмим̣ анапеккхо хоти; ана̄гатам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄бхинандати; паччуппаннасса вин̃н̃а̄н̣асса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хотӣ’’ти. дасамам̣.

11. ка̄латтайаанаттасуттам̣

11. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, анатта̄ атӣта̄на̄гатам̣; ко пана ва̄до паччуппаннасса! евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако атӣтасмим̣ рӯпасмим̣ анапеккхо хоти; ана̄гатам̣ рӯпам̣ на̄бхинандати; паччуппаннасса рӯпасса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. ведана̄ анатта̄… сан̃н̃а̄ анатта̄… сан̇кха̄ра̄ анатта̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄ атӣта̄на̄гатам̣; ко пана ва̄до паччуппаннасса! евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако атӣтасмим̣ вин̃н̃а̄н̣асмим̣ анапеккхо хоти; ана̄гатам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄бхинандати; паччуппаннасса вин̃н̃а̄н̣асса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хотӣ’’ти. ека̄дасамам̣.

накулапитувагго пат̣хамо.

тассудда̄нам̣ –

накулапита̄ девадаха̄, двепи ха̄лиддика̄ни ча;

сама̄дхипат̣исалла̄н̣а̄, упа̄да̄паритассана̄ дуве;

атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄, вагго тена павуччати.

2. аниччавагго

1. аниччасуттам̣

12. евам̣ ме сутам̣ – са̄ваттхийам̣. татра кхо…пе… ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, аниччам̣, ведана̄ аничча̄, сан̃н̃а̄ аничча̄, сан̇кха̄ра̄ аничча̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣. евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако рӯпасмимпи ниббиндати, ведана̄йапи ниббиндати, сан̃н̃а̄йапи ниббиндати, сан̇кха̄ресупи ниббиндати, вин̃н̃а̄н̣асмимпи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати; вира̄га̄ вимуччати. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти. пат̣хамам̣.

2. дуккхасуттам̣

13. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, дуккхам̣, ведана̄ дуккха̄, сан̃н̃а̄ дуккха̄, сан̇кха̄ра̄ дуккха̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ дуккхам̣. евам̣ пассам̣…пе… на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄тӣ’’ти. дутийам̣.

3. анаттасуттам̣

14. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, анатта̄, ведана̄ анатта̄, сан̃н̃а̄ анатта̄, сан̇кха̄ра̄ анатта̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄. евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако рӯпасмимпи ниббиндати, ведана̄йапи ниббиндати, сан̃н̃а̄йапи ниббиндати, сан̇кха̄ресупи ниббиндати, вин̃н̃а̄н̣асмимпи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати; вира̄га̄ вимуччати. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти. татийам̣.

4. йаданиччасуттам̣

15. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, аниччам̣. йаданиччам̣ там̣ дуккхам̣; йам̣ дуккхам̣ таданатта̄; йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. ведана̄ аничча̄. йаданиччам̣ там̣ дуккхам̣; йам̣ дуккхам̣ таданатта̄; йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. сан̃н̃а̄ аничча̄…пе… сан̇кха̄ра̄ аничча̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣. йаданиччам̣ там̣ дуккхам̣; йам̣ дуккхам̣ таданатта̄; йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. евам̣ пассам̣…пе… на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄тӣ’’ти. чатуттхам̣.

5. йам̣дуккхасуттам̣

16. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, дуккхам̣. йам̣ дуккхам̣ таданатта̄; йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. ведана̄ дуккха̄… сан̃н̃а̄ дуккха̄… сан̇кха̄ра̄ дуккха̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ дуккхам̣. йам̣ дуккхам̣ таданатта̄; йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. евам̣ пассам̣…пе… на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄тӣ’’ти. пан̃чамам̣.

6. йаданатта̄суттам̣

17. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, анатта̄. йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. ведана̄ анатта̄… сан̃н̃а̄ анатта̄… сан̇кха̄ра̄ анатта̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄. йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. евам̣ пассам̣…пе… на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄тӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.

7. сахетуаниччасуттам̣

18. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, аниччам̣. йопи хету, йопи паччайо рӯпасса уппа̄да̄йа, сопи аниччо. аниччасамбхӯтам̣, бхиккхаве, рӯпам̣ куто ниччам̣ бхависсати! ведана̄ аничча̄. йопи хету, йопи паччайо ведана̄йа уппа̄да̄йа, сопи аниччо. аниччасамбхӯта̄, бхиккхаве, ведана̄ куто ничча̄ бхависсати! сан̃н̃а̄ аничча̄… сан̇кха̄ра̄ аничча̄. йопи хету йопи паччайо сан̇кха̄ра̄нам̣ уппа̄да̄йа, сопи аниччо. аниччасамбхӯта̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄ куто ничча̄ бхависсанти! вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣. йопи хету йопи паччайо вин̃н̃а̄н̣асса уппа̄да̄йа, сопи аниччо. аниччасамбхӯтам̣, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣ куто ниччам̣ бхависсати! евам̣ пассам̣…пе… на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄тӣ’’ти. саттамам̣.

8. сахетудуккхасуттам̣

19. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, дуккхам̣. йопи хету йопи паччайо рӯпасса уппа̄да̄йа, сопи дуккхо. дуккхасамбхӯтам̣, бхиккхаве, рӯпам̣ куто сукхам̣ бхависсати! ведана̄ дуккха̄… сан̃н̃а̄ дуккха̄… сан̇кха̄ра̄ дуккха̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ дуккхам̣. йопи хету йопи паччайо вин̃н̃а̄н̣асса уппа̄да̄йа, сопи дуккхо. дуккхасамбхӯтам̣, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣ куто сукхам̣ бхависсати! евам̣ пассам̣…пе… на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄тӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.

9. сахетуанаттасуттам̣

20. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, анатта̄. йопи хету йопи паччайо рӯпасса уппа̄да̄йа, сопи анатта̄. анаттасамбхӯтам̣, бхиккхаве, рӯпам̣ куто атта̄ бхависсати! ведана̄ анатта̄… сан̃н̃а̄ анатта̄… сан̇кха̄ра̄ анатта̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄. йопи хету йопи паччайо вин̃н̃а̄н̣асса уппа̄да̄йа, сопи анатта̄. анаттасамбхӯтам̣, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣ куто атта̄ бхависсати! евам̣ пассам̣…пе… на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄тӣ’’ти. навамам̣.

10. а̄нандасуттам̣

21. са̄ваттхийам̣ … а̄ра̄ме. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘‘ниродхо ниродхо’ти, бханте, вуччати. катамеса̄нам̣ кхо, бханте, дхамма̄нам̣ ниродхо [ниродха̄ (сӣ. пӣ.)] ‘ниродхо’ти вуччатӣ’’ти? ‘‘рӯпам̣ кхо, а̄нанда, аниччам̣ сан̇кхатам̣ пат̣иччасамуппаннам̣ кхайадхаммам̣ вайадхаммам̣ вира̄гадхаммам̣ ниродхадхаммам̣. тасса ниродхо [ниродха̄ (сӣ. пӣ.)] ‘ниродхо’ти вуччати. ведана̄ аничча̄ сан̇кхата̄ пат̣иччасамуппанна̄ кхайадхамма̄ вайадхамма̄ вира̄гадхамма̄ ниродхадхамма̄. тасса̄ ниродхо ‘ниродхо’ти вуччати. сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄ аничча̄ сан̇кхата̄ пат̣иччасамуппанна̄ кхайадхамма̄ вайадхамма̄ вира̄гадхамма̄ ниродхадхамма̄. тесам̣ ниродхо ‘ниродхо’ти вуччати. вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣ сан̇кхатам̣ пат̣иччасамуппаннам̣ кхайадхаммам̣ вайадхаммам̣ вира̄гадхаммам̣ ниродхадхаммам̣. тасса ниродхо ‘ниродхо’ти вуччати. имесам̣ кхо, а̄нанда, дхамма̄нам̣ ниродхо ‘ниродхо’ти вуччатӣ’’ти. дасамам̣.

аниччавагго дутийо.

тассудда̄нам̣ –

аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄, йаданичча̄паре тайо;

хетуна̄пи тайо вутта̄, а̄нандена ча те даса̄ти.

3. бха̄равагго

1. бха̄расуттам̣

22. са̄ваттхийам̣ … татра кхо … ‘‘бха̄ран̃ча во, бхиккхаве, десесса̄ми бха̄раха̄ран̃ча бха̄ра̄да̄нан̃ча бха̄раниккхепанан̃ча. там̣ сун̣а̄тха. катамо ча, бхиккхаве, бха̄ро? пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ тисса вачанӣйам̣. катаме пан̃ча? рӯпупа̄да̄наккхандхо, веданупа̄да̄наккхандхо, сан̃н̃упа̄да̄наккхандхо, сан̇кха̄рупа̄да̄наккхандхо, вин̃н̃а̄н̣упа̄да̄наккхандхо; айам̣ вуччати, бхиккхаве, бха̄ро’’.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, бха̄раха̄ро? пуггало тисса вачанӣйам̣. йва̄йам̣ а̄йасма̄ евам̣на̄мо евам̣готто; айам̣ вуччати, бхиккхаве, бха̄раха̄ро.

‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, бха̄ра̄да̄нам̣? йа̄йам̣ тан̣ха̄ понобхавика̄ [поноббхавика̄ (сйа̄. кам̣. ка.)] нандӣра̄гасахагата̄ [нандира̄гасахагата̄ (саббаттха)] татрататра̄бхинандинӣ, сеййатхидам̣ – ка̄матан̣ха̄, бхаватан̣ха̄, вибхаватан̣ха̄. идам̣ вуччати, бхиккхаве, бха̄ра̄да̄нам̣.

‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, бха̄раниккхепанам̣? йо тасса̄йева тан̣ха̄йа асесавира̄ганиродхо ча̄го пат̣иниссагго мутти ана̄лайо. идам̣ вуччати, бхиккхаве, бха̄раниккхепана’’нти.

идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на [ватва̄ (сӣ.) евамӣдисесу т̣ха̄несу] сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

‘‘бха̄ра̄ хаве пан̃чаккхандха̄, бха̄раха̄ро ча пуггало;

бха̄ра̄да̄нам̣ дукхам̣ локе, бха̄раниккхепанам̣ сукхам̣.

‘‘никкхипитва̄ гарум̣ бха̄рам̣, ан̃н̃ам̣ бха̄рам̣ ана̄дийа;

самӯлам̣ тан̣хамаббуйха [тан̣хамаббхуйха (пӣ. ка.)], ниччха̄то париниббуто’’ти. пат̣хамам̣;

2. парин̃н̃асуттам̣

23. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘парин̃н̃еййе ча, бхиккхаве, дхамме десесса̄ми парин̃н̃ан̃ча. там̣ сун̣а̄тха. катаме ча, бхиккхаве, парин̃н̃еййа̄ дхамма̄? рӯпам̣, бхиккхаве, парин̃н̃еййо дхаммо, ведана̄ парин̃н̃еййо дхаммо, сан̃н̃а̄ парин̃н̃еййо дхаммо, сан̇кха̄ра̄ парин̃н̃еййо дхаммо, вин̃н̃а̄н̣ам̣ парин̃н̃еййо дхаммо. име вуччанти, бхиккхаве, парин̃н̃еййа̄ дхамма̄. катама̄ ча, бхиккхаве, парин̃н̃а̄? йо, бхиккхаве, ра̄гаккхайо досаккхайо мохаккхайо. айам̣ вуччати, бхиккхаве, парин̃н̃а̄’’ти. дутийам̣.

3. абхиджа̄насуттам̣

24. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа; веданам̣ анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа; сан̃н̃ам̣ анабхиджа̄нам̣… сан̇кха̄ре анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа; вин̃н̃а̄н̣ам̣ анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа. рӯпан̃ча кхо, бхиккхаве, абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа; веданам̣ абхиджа̄нам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа̄’’ти. татийам̣.

4. чхандара̄гасуттам̣

25. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘йо, бхиккхаве, рӯпасмим̣ чхандара̄го там̣ паджахатха. евам̣ там̣ рӯпам̣ пахӣнам̣ бхависсати уччхиннамӯлам̣ та̄ла̄ваттхукатам̣ анабха̄вам̣катам̣ а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммам̣. йо ведана̄йа чхандара̄го там̣ паджахатха. евам̣ са̄ ведана̄ пахӣна̄ бхависсати уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. йо сан̃н̃а̄йа чхандара̄го там̣ паджахатха. евам̣ са̄ сан̃н̃а̄ пахӣна̄ бхависсати уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. йо сан̇кха̄ресу чхандара̄го там̣ паджахатха. евам̣ те сан̇кха̄ра̄ пахӣна̄ бхависсанти уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. йо вин̃н̃а̄н̣асмим̣ чхандара̄го там̣ паджахатха. евам̣ там̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ пахӣнам̣ бхависсати уччхиннамӯлам̣ та̄ла̄ваттхукатам̣ анабха̄вам̣катам̣ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма’’нти. чатуттхам̣.

5. асса̄дасуттам̣

26. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘пуббева [пуббе (пӣ. ка.)] ме, бхиккхаве, самбодха̄ анабхисамбуддхасса бодхисаттассева [бодхисаттасса (пӣ. ка.)] сато етадахоси – ‘ко ну кхо рӯпасса асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣ам̣? ко ведана̄йа асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣ам̣? ко сан̃н̃а̄йа асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣ам̣? ко сан̇кха̄ра̄нам̣ асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣ам̣? ко вин̃н̃а̄н̣асса асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣а’нти? тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘йам̣ кхо рӯпам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ рӯпасса асса̄до. йам̣ рӯпам̣ аниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, айам̣ рӯпасса а̄дӣнаво. йо рӯпасмим̣ чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣, идам̣ рӯпасса ниссаран̣ам̣. йам̣ веданам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ ведана̄йа асса̄до [йа̄ (ка.)]. йам̣ ведана̄ аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄, айам̣ ведана̄йа а̄дӣнаво. йо ведана̄йа чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣, идам̣ ведана̄йа ниссаран̣ам̣. йам̣ сан̃н̃ам̣ пат̣ичча уппаджджати…пе… йам̣ сан̇кха̄ре пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ асса̄до. йам̣ [йе (сӣ. ка.)] сан̇кха̄ра̄ аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄, айам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ а̄дӣнаво. йо сан̇кха̄ресу чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣, идам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ ниссаран̣ам̣. йам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ вин̃н̃а̄н̣асса асса̄до. йам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, айам̣ вин̃н̃а̄н̣асса а̄дӣнаво. йо вин̃н̃а̄н̣асмим̣ чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣, идам̣ вин̃н̃а̄н̣асса ниссаран̣ам̣’’’.