8. кхаджджанӣйавагго
1. асса̄дасуттам̣
73. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘ассутава̄, бхиккхаве, путхуджджано рӯпасса асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. ведана̄йа… сан̃н̃а̄йа… сан̇кха̄ра̄нам̣… вин̃н̃а̄н̣асса асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. сутава̄ ча кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако рӯпасса асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ведана̄ … сан̃н̃а̄йа… сан̇кха̄ра̄нам̣… вин̃н̃а̄н̣асса асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. самудайасуттам̣
74. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘ассутава̄, бхиккхаве, путхуджджано рӯпасса самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. ведана̄йа… сан̃н̃а̄йа… сан̇кха̄ра̄нам̣… вин̃н̃а̄н̣асса самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. сутава̄ ча кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако рӯпасса самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ведана̄йа… сан̃н̃а̄йа… сан̇кха̄ра̄нам̣… вин̃н̃а̄н̣асса самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти. дутийам̣.
3. дутийасамудайасуттам̣
75. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘сутава̄, бхиккхаве, арийаса̄вако рӯпасса самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ведана̄йа… сан̃н̃а̄йа… сан̇кха̄ра̄нам̣… вин̃н̃а̄н̣асса самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти. татийам̣.
4. арахантасуттам̣
76. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, аниччам̣. йаданиччам̣ там̣ дуккхам̣; йам̣ дуккхам̣ таданатта̄; йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣. йаданиччам̣ там̣ дуккхам̣; йам̣ дуккхам̣ таданатта̄; йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣’’.
‘‘евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако рӯпасмимпи ниббиндати, ведана̄йапи… сан̃н̃а̄йапи… сан̇кха̄ресупи… вин̃н̃а̄н̣асмимпи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати; вира̄га̄ вимуччати. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти. йа̄вата̄, бхиккхаве, сатта̄ва̄са̄, йа̄вата̄ бхаваггам̣, ете агга̄, ете сет̣т̣ха̄ локасмим̣ йадидам̣ араханто’’ти.
идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –
‘‘сукхино вата араханто, тан̣ха̄ тесам̣ на виджджати;
асмима̄но самуччхинно, мохаджа̄лам̣ пада̄литам̣.
‘‘анеджам̣ те ануппатта̄, читтам̣ тесам̣ ана̄вилам̣;
локе анупалитта̄ те, брахмабхӯта̄ ана̄сава̄.
‘‘пан̃чаккхандхе парин̃н̃а̄йа, сатта саддхаммагочара̄;
пасам̣сийа̄ саппуриса̄, путта̄ буддхасса ораса̄.
‘‘саттаратанасампанна̄, тӣсу сиккха̄су сиккхита̄;
анувичаранти маха̄вӣра̄, пахӣнабхайабхерава̄.
‘‘дасахан̇гехи сампанна̄, маха̄на̄га̄ сама̄хита̄;
ете кхо сет̣т̣ха̄ локасмим̣, тан̣ха̄ тесам̣ на виджджати.
‘‘асекхан̃а̄н̣амуппаннам̣, антимойам̣ [антимасса (ка.)] самуссайо;
йо са̄ро брахмачарийасса, тасмим̣ апарапаччайа̄.
‘‘видха̄су на викампанти, виппамутта̄ пунаббхава̄;
дантабхӯмимануппатта̄, те локе виджита̄вино.
‘‘уддхам̣ тирийам̣ апа̄чӣнам̣, нандӣ тесам̣ на виджджати;
наданти те сӣхана̄дам̣, буддха̄ локе ануттара̄’’ти. чатуттхам̣;
5. дутийаарахантасуттам̣
77. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, аниччам̣. йаданиччам̣ там̣ дуккхам̣; йам̣ дуккхам̣ таданатта̄; йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти…пе… еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣’’.
‘‘евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако рӯпасмимпи ниббиндати, ведана̄йапи… сан̃н̃а̄йапи… сан̇кха̄ресупи… вин̃н̃а̄н̣асмимпи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати; вира̄га̄ вимуччати. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти. йа̄вата̄, бхиккхаве, сатта̄ва̄са̄, йа̄вата̄ бхаваггам̣, ете агга̄, ете сет̣т̣ха̄ локасмим̣ йадидам̣ араханто’’ти. пан̃чамам̣.
6. сӣхасуттам̣
78. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘сӣхо, бхиккхаве, мигара̄джа̄ са̄йанхасамайам̣ а̄сайа̄ никкхамати; а̄сайа̄ никкхамитва̄ виджамбхати; виджамбхитва̄ саманта̄ чатуддиса̄ анувилокети; саманта̄ чатуддиса̄ анувилокетва̄ тиккхаттум̣ сӣхана̄дам̣ надати; тиккхаттум̣ сӣхана̄дам̣ надитва̄ гочара̄йа паккамати. йе хи кечи, бхиккхаве, тираччха̄нагата̄ па̄н̣а̄ сӣхасса мигаран̃н̃о надато саддам̣ сун̣анти; йебхуййена бхайам̣ сам̣вегам̣ санта̄сам̣ а̄паджджанти; билам̣ била̄сайа̄ пависанти; дакам̣ дака̄сайа̄ пависанти; ванам̣ вана̄сайа̄ пависанти; а̄ка̄сам̣ паккхино бхаджанти. йепи те, бхиккхаве, ран̃н̃о на̄га̄ га̄манигамара̄джадха̄нӣсу, дал̣хехи вараттехи баддха̄, тепи та̄ни бандхана̄ни сан̃чхиндитва̄ сампада̄летва̄ бхӣта̄ муттакарӣсам̣ чаджама̄на̄ [мочанта̄ (пӣ. ка.)], йена ва̄ тена ва̄ пала̄йанти. евам̣ махиддхико кхо, бхиккхаве, сӣхо мигара̄джа̄ тираччха̄нагата̄нам̣ па̄н̣а̄нам̣, евам̣ махесаккхо, евам̣ маха̄нубха̄во’’.
‘‘евамева кхо, бхиккхаве, йада̄ татха̄гато локе уппаджджати арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄. со дхаммам̣ десети – ‘ити рӯпам̣, ити рӯпасса самудайо, ити рӯпасса аттхан̇гамо; ити ведана̄… ити сан̃н̃а̄… ити сан̇кха̄ра̄… ити вин̃н̃а̄н̣ам̣, ити вин̃н̃а̄н̣асса самудайо, ити вин̃н̃а̄н̣асса аттхан̇гамо’ти. йепи те, бхиккхаве, дева̄ дӣгха̄йука̄ ван̣н̣аванто сукхабахула̄ уччесу вима̄несу чират̣т̣хитика̄ тепи татха̄гатасса дхаммадесанам̣ сутва̄ йебхуййена бхайам̣ сам̣вегам̣ санта̄сам̣ а̄паджджанти – ‘аничча̄ва кира, бхо, майам̣ сама̄на̄ ниччамха̄ти аман̃н̃имха. аддхува̄ва кира, бхо, майам̣ сама̄на̄ дхувамха̄ти аман̃н̃имха. асассата̄ва кира, бхо, майам̣ сама̄на̄ сассатамха̄ти аман̃н̃имха. майампи кира, бхо, аничча̄ аддхува̄ асассата̄ сакка̄йапарийа̄панна̄’ти. евам̣ махиддхико кхо, бхиккхаве, татха̄гато садевакасса локасса, евам̣ махесаккхо, евам̣ маха̄нубха̄во’’ти. идамавоча бхагава̄…пе… етадавоча саттха̄ –
‘‘йада̄ буддхо абхин̃н̃а̄йа, дхаммачаккам̣ паваттайи;
садевакасса локасса, саттха̄ аппат̣ипуггало.
‘‘сакка̄йан̃ча ниродхан̃ча, сакка̄йасса ча самбхавам̣;
арийан̃чат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣, дуккхӯпасамага̄минам̣.
‘‘йепи дӣгха̄йука̄ дева̄, ван̣н̣аванто йасассино;
бхӣта̄ санта̄сама̄па̄дум̣, сӣхассевитаре мига̄.
авӣтиватта̄ сакка̄йам̣, аничча̄ кира бхо майам̣;
сутва̄ арахато ва̄кйам̣, виппамуттасса та̄дино’’ти. чхат̣т̣хам̣;
7. кхаджджанӣйасуттам̣
79. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарама̄на̄ ануссаранти саббете пан̃чупа̄да̄наккхандхе ануссаранти етесам̣ ва̄ ан̃н̃атарам̣. катаме пан̃ча? ‘евам̣рӯпо ахосим̣ атӣтамаддха̄на’нти – ити ва̄ хи, бхиккхаве, ануссарама̄но рӯпам̣йева ануссарати. ‘евам̣ведано ахосим̣ атӣтамаддха̄на’нти – ити ва̄ хи, бхиккхаве, ануссарама̄но веданам̣йева ануссарати. ‘евам̣сан̃н̃о ахосим̣ атӣтамаддха̄на’нти… ‘евам̣сан̇кха̄ро ахосим̣ атӣтамаддха̄на’нти… ‘евам̣вин̃н̃а̄н̣о ахосим̣ атӣтамаддха̄на’нти – ити ва̄ хи, бхиккхаве, ануссарама̄но вин̃н̃а̄н̣амева ануссарати’’.
‘‘кин̃ча, бхиккхаве, рӯпам̣ вадетха? руппатӣти кхо, бхиккхаве, тасма̄ ‘рӯпа’нти вуччати. кена руппати? сӣтенапи руппати, ун̣хенапи руппати, джигхаччха̄йапи руппати, пипа̄са̄йапи руппати, д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхассенапи [… сирим̣сапасампхассенапи (сӣ. пӣ.)] руппати. руппатӣти кхо, бхиккхаве, тасма̄ ‘рӯпа’нти вуччати.
‘‘кин̃ча, бхиккхаве, веданам̣ вадетха? ведайатӣти кхо, бхиккхаве, тасма̄ ‘ведана̄’ти вуччати. кин̃ча ведайати? сукхампи ведайати, дуккхампи ведайати, адуккхамасукхампи ведайати. ведайатӣти кхо, бхиккхаве, тасма̄ ‘ведана̄’ти вуччати.
‘‘кин̃ча, бхиккхаве, сан̃н̃ам̣ вадетха? сан̃джа̄на̄тӣти кхо, бхиккхаве, тасма̄ ‘сан̃н̃а̄’ти вуччати. кин̃ча сан̃джа̄на̄ти? нӣлампи сан̃джа̄на̄ти, пӣтакампи сан̃джа̄на̄ти, лохитакампи сан̃джа̄на̄ти, ода̄тампи сан̃джа̄на̄ти. сан̃джа̄на̄тӣти кхо, бхиккхаве, тасма̄ ‘сан̃н̃а̄’ти вуччати.
‘‘кин̃ча, бхиккхаве, сан̇кха̄ре вадетха? сан̇кхатамабхисан̇кхаронтӣти кхо, бхиккхаве, тасма̄ ‘сан̇кха̄ра̄’ти вуччати. кин̃ча сан̇кхатамабхисан̇кхаронти? рӯпам̣ рӯпатта̄йа [рӯпаттха̄йа (ка.)] сан̇кхатамабхисан̇кхаронти, веданам̣ веданатта̄йа сан̇кхатамабхисан̇кхаронти, сан̃н̃ам̣ сан̃н̃атта̄йа сан̇кхатамабхисан̇кхаронти, сан̇кха̄ре сан̇кха̄ратта̄йа сан̇кхатамабхисан̇кхаронти, вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣атта̄йа сан̇кхатамабхисан̇кхаронти. сан̇кхатамабхисан̇кхаронтӣти кхо, бхиккхаве, тасма̄ ‘сан̇кха̄ра̄’ти вуччати.
‘‘кин̃ча, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣ вадетха? виджа̄на̄тӣти кхо, бхиккхаве, тасма̄ ‘вин̃н̃а̄н̣а’нти вуччати. кин̃ча виджа̄на̄ти? амбилампи виджа̄на̄ти, титтакампи виджа̄на̄ти, кат̣укампи виджа̄на̄ти, мадхурампи виджа̄на̄ти, кха̄рикампи виджа̄на̄ти, акха̄рикампи виджа̄на̄ти, лон̣икампи виджа̄на̄ти, алон̣икампи виджа̄на̄ти. виджа̄на̄тӣти кхо, бхиккхаве, тасма̄ ‘вин̃н̃а̄н̣а’нти вуччати.
‘‘татра, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘ахам̣ кхо етарахи рӯпена кхаджджа̄ми. атӣтампа̄хам̣ аддха̄нам̣ евамева рӯпена кхаджджим̣, сеййатха̄пи етарахи паччуппаннена рӯпена кхаджджа̄ми. ахан̃чева кхо пана ана̄гатам̣ рӯпам̣ абхинандеййам̣, ана̄гатампа̄хам̣ аддха̄нам̣ евамева рӯпена кхаджджеййам̣, сеййатха̄пи етарахи паччуппаннена рӯпена кхаджджа̄мӣ’ти. со ити пат̣исан̇кха̄йа атӣтасмим̣ рӯпасмим̣ анапеккхо хоти; ана̄гатам̣ рӯпам̣ на̄бхинандати; паччуппаннасса рӯпасса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти.
‘‘‘ахам̣ кхо етарахи ведана̄йа кхаджджа̄ми. атӣтампа̄хам̣ аддха̄нам̣ евамева ведана̄йа кхаджджим̣, сеййатха̄пи етарахи паччуппанна̄йа ведана̄йа кхаджджа̄ми. ахан̃чева кхо пана ана̄гатам̣ веданам̣ абхинандеййам̣; ана̄гатампа̄хам̣ аддха̄нам̣ евамева ведана̄йа кхаджджеййам̣, сеййатха̄пи етарахи паччуппанна̄йа ведана̄йа кхаджджа̄мӣ’ти. со ити пат̣исан̇кха̄йа атӣта̄йа ведана̄йа анапеккхо хоти; ана̄гатам̣ веданам̣ на̄бхинандати; паччуппанна̄йа ведана̄йа ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти.
‘‘‘ахам̣ кхо етарахи сан̃н̃а̄йа кхаджджа̄ми…пе… ахам̣ кхо етарахи сан̇кха̄рехи кхаджджа̄ми. атӣтампа̄хам̣ аддха̄нам̣ евамева сан̇кха̄рехи кхаджджим̣, сеййатха̄пи етарахи паччуппаннехи сан̇кха̄рехи кхаджджа̄мӣти. ахан̃чева кхо пана ана̄гате сан̇кха̄ре абхинандеййам̣; ана̄гатампа̄хам̣ аддха̄нам̣ евамева сан̇кха̄рехи кхаджджеййам̣, сеййатха̄пи етарахи паччуппаннехи сан̇кха̄рехи кхаджджа̄мӣ’ти. со ити пат̣исан̇кха̄йа атӣтесу сан̇кха̄ресу анапеккхо хоти; ана̄гате сан̇кха̄ре на̄бхинандати; паччуппанна̄нам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти.
‘‘‘ахам̣ кхо етарахи вин̃н̃а̄н̣ена кхаджджа̄ми. атӣтампи аддха̄нам̣ евамева вин̃н̃а̄н̣ена кхаджджим̣, сеййатха̄пи етарахи паччуппаннена вин̃н̃а̄н̣ена кхаджджа̄ми. ахан̃чева кхо пана ана̄гатам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ абхинандеййам̣; ана̄гатампа̄хам̣ аддха̄нам̣ евамева вин̃н̃а̄н̣ена кхаджджеййам̣, сеййатха̄пи етарахи паччуппаннена вин̃н̃а̄н̣ена кхаджджа̄мӣ’ти. со ити пат̣исан̇кха̄йа атӣтасмим̣ вин̃н̃а̄н̣асмим̣ анапеккхо хоти; ана̄гатам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄бхинандати; паччуппаннасса вин̃н̃а̄н̣асса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘ведана̄ … сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, йам̣ кин̃чи рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄, саббам̣ рӯпам̣ – ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. йа̄ ка̄чи ведана̄… йа̄ ка̄чи сан̃н̃а̄… йе кечи сан̇кха̄ра̄… йам̣ кин̃чи вин̃н̃а̄н̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣…пе… йам̣ дӯре сантике ва̄, саббам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ – ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣’’.
‘‘айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийаса̄вако апачина̄ти, но а̄чина̄ти; паджахати [но (сӣ.)], на упа̄дийати; висинети [но (сӣ.)], на уссинети; видхӯпети [но (сӣ.)], на сандхӯпети. кин̃ча апачина̄ти, но а̄чина̄ти? рӯпам̣ апачина̄ти, но а̄чина̄ти; веданам̣ … сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ апачина̄ти, но а̄чина̄ти. кин̃ча паджахати, на упа̄дийати? рӯпам̣ паджахати, на упа̄дийати; веданам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ паджахати, на упа̄дийати. кин̃ча висинети, на уссинети? рӯпам̣ висинети, на уссинети; веданам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ висинети, на уссинети. кин̃ча видхӯпети, на сандхӯпети? рӯпам̣ видхӯпети, на сандхӯпети; веданам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ видхӯпети, на сандхӯпети.
‘‘евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако рӯпасмимпи ниббиндати, ведана̄йапи… сан̃н̃а̄йапи… сан̇кха̄ресупи… вин̃н̃а̄н̣асмимпи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати; вира̄га̄ вимуччати. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти.
‘‘айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхиккху нева̄чина̄ти на апачина̄ти, апачинитва̄ т̣хито нева паджахати на упа̄дийати, паджахитва̄ т̣хито нева висинети на уссинети, висинетва̄ т̣хито нева видхӯпети на сандхӯпети. видхӯпетва̄ т̣хито кин̃ча нева̄чина̄ти на апачина̄ти? апачинитва̄ т̣хито рӯпам̣ нева̄чина̄ти на апачина̄ти; апачинитва̄ т̣хито веданам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ нева̄чина̄ти на апачина̄ти. апачинитва̄ т̣хито кин̃ча нева паджахати на упа̄дийати? паджахитва̄ т̣хито рӯпам̣ нева паджахати на упа̄дийати; паджахитва̄ т̣хито веданам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ нева паджахати на упа̄дийати. паджахитва̄ т̣хито кин̃ча нева висинети на уссинети? висинетва̄ т̣хито рӯпам̣ нева висинети на уссинети; висинетва̄ т̣хито веданам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ нева висинети на уссинети. висинетва̄ т̣хито кин̃ча нева видхӯпети на сандхӯпети? видхӯпетва̄ т̣хито рӯпам̣ нева видхӯпети на сандхӯпети; видхӯпетва̄ т̣хито веданам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ нева видхӯпети на сандхӯпети. видхӯпетва̄ т̣хито евам̣вимуттачиттам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккхум̣ саинда̄ дева̄ сабрахмака̄ сападжа̄патика̄ а̄рака̄ва намассанти –
‘‘намо те пуриса̄джан̃н̃а, намо те пурисуттама;
йасса те на̄бхиджа̄на̄ма, йампи нисса̄йа джха̄йасӣ’’ти. саттамам̣;
8. пин̣д̣олйасуттам̣
80. екам̣ самайам̣ бхагава̄ саккесу вихарати капилаваттхусмим̣ нигродха̄ра̄ме. атха кхо бхагава̄ кисмин̃чидева пакаран̣е бхиккхусан̇гхам̣ пан̣а̄метва̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа капилаваттхум̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. капилаваттхусмим̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто йена маха̄ванам̣ тенупасан̇ками дива̄виха̄ра̄йа. маха̄ванам̣ аджджхога̄хетва̄ белувалат̣т̣хика̄йа мӯле дива̄виха̄рам̣ нисӣди.
атха кхо бхагавато рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘майа̄ кхо бхиккхусан̇гхо паба̄л̣хо. сантеттха бхиккхӯ нава̄ ачирапаббаджита̄ адхуна̄гата̄ имам̣ дхаммавинайам̣. тесам̣ мамам̣ апассанта̄нам̣ сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣ сийа̄ випарин̣а̄мо. сеййатха̄пи на̄ма ваччхасса тарун̣асса ма̄тарам̣ апассантасса сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣ сийа̄ випарин̣а̄мо, евамева сантеттха бхиккхӯ нава̄ ачирапаббаджита̄ адхуна̄гата̄ имам̣ дхаммавинайам̣ тесам̣ мамам̣ апассанта̄нам̣ сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣ сийа̄ випарин̣а̄мо. сеййатха̄пи на̄ма бӣджа̄нам̣ тарун̣а̄нам̣ удакам̣ алабханта̄нам̣ сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣ сийа̄ випарин̣а̄мо, евамева сантеттха…пе… тесам̣ мамам̣ алабханта̄нам̣ дассана̄йа сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣ сийа̄ випарин̣а̄мо. йам̣нӯна̄хам̣ йатхева майа̄ пуббе бхиккхусан̇гхо ануггахито, евамева етарахи анугган̣хеййам̣ бхиккхусан̇гха’’нти.
атха кхо брахма̄ сахампати бхагавато четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ [саммин̃джитам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа евамева – брахмалоке антарахито бхагавато пурато па̄турахоси. атха кхо брахма̄ сахампати екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘еваметам̣, бхагава̄; еваметам̣, сугата! бхагавато, бханте, бхиккхусан̇гхо паба̄л̣хо. сантеттха бхиккхӯ нава̄ ачирапаббаджита̄ адхуна̄гата̄ имам̣ дхаммавинайам̣. тесам̣ бхагавантам̣ апассанта̄нам̣ сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣ сийа̄ випарин̣а̄мо. сеййатха̄пи на̄ма ваччхасса тарун̣асса ма̄тарам̣ апассантасса сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣ сийа̄ випарин̣а̄мо, евамева сантеттха бхиккхӯ нава̄ ачирапаббаджита̄ адхуна̄гата̄ имам̣ дхаммавинайам̣ тесам̣ бхагавантам̣ апассанта̄нам̣ сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣ сийа̄ випарин̣а̄мо. сеййатха̄пи на̄ма бӣджа̄нам̣ тарун̣а̄нам̣ удакам̣ алабханта̄нам̣ сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣ сийа̄ випарин̣а̄мо, евамева сантеттха бхиккхӯ нава̄ ачирапаббаджита̄ адхуна̄гата̄ имам̣ дхаммавинайам̣, тесам̣ бхагавантам̣ алабханта̄нам̣ дассана̄йа сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣ сийа̄ випарин̣а̄мо. абхинандату, бханте, бхагава̄ бхиккхусан̇гхам̣; абхивадату, бханте, бхагава̄ бхиккхусан̇гхам̣. йатхева бхагавата̄ пуббе бхиккхусан̇гхо ануггахито, евамева етарахи анугган̣ха̄ту бхиккхусан̇гха’’нти.
адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена. атха кхо брахма̄ сахампати бхагавато адхива̄санам̣ видитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ таттхевантарадха̄йи.
атха кхо бхагава̄ са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена нигродха̄ра̄мо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо бхагава̄ татха̄рӯпам̣ иддха̄бхисан̇кха̄рам̣ абхисан̇кха̄си [абхисан̇кха̄реси (сйа̄. кам̣.), абхисан̇кха̄йи (пӣ.), абхисан̇кхароти (ка.)] йатха̄ те бхиккхӯ (екадвӣхика̄йа са̄раджджама̄нарӯпа̄ йена̄хам̣ [йена бхагава̄ (?)] тенупасан̇камеййум̣. тепи бхиккхӯ ) [( ) сӣ. сйа̄. кам̣. поттхакесу наттхи] екадвӣхика̄йа са̄раджджама̄нарӯпа̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинне кхо те бхиккхӯ бхагава̄ етадавоча –
‘‘антамидам̣, бхиккхаве, джӣвика̄нам̣ йадидам̣ пин̣д̣олйам̣. абхиса̄пойам̣, бхиккхаве, локасмим̣ пин̣д̣оло вичараси паттапа̄н̣ӣти. тан̃ча кхо етам̣, бхиккхаве, кулапутта̄ упенти аттхавасика̄, аттхавасам̣ пат̣ичча; нева ра̄джа̄бхинӣта̄, на чора̄бхинӣта̄, на ин̣ат̣т̣а̄, на бхайат̣т̣а̄, на а̄джӣвика̄паката̄; апи ча кхо отин̣н̣а̄мха джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи дуккхотин̣н̣а̄ дуккхапарета̄ аппева на̄ма имасса кеваласса дуккхаккхандхасса антакирийа̄ пан̃н̃а̄йетха̄ти.
‘‘евам̣ паббаджито ча̄йам̣, бхиккхаве, кулапутто. со ча хоти абхиджджха̄лу ка̄месу тиббаса̄ра̄го бйа̄панначитто падут̣т̣хаманасан̇каппо мут̣т̣хассати асампаджа̄но асама̄хито виббхантачитто па̄катиндрийо. сеййатха̄пи, бхиккхаве, чхава̄ла̄там̣ убхатопадиттам̣ маджджхе гӯтхагатам̣, нева га̄ме кат̣т̣хаттхам̣ пхарати, на̄ран̃н̃е кат̣т̣хаттхам̣ пхарати. татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми гихибхога̄ ча парихӣно, са̄ман̃н̃аттхан̃ча на парипӯрети.
‘‘тайоме, бхиккхаве, акусалавитакка̄ – ка̄мавитакко, бйа̄па̄давитакко, вихим̣са̄витакко. име ча бхиккхаве, тайо акусалавитакка̄ ква апарисеса̄ нируджджханти? чатӯсу ва̄ сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачиттасса вихарато анимиттам̣ ва̄ сама̄дхим̣ бха̄вайато. йа̄ван̃чидам̣, бхиккхаве, аламева анимитто сама̄дхи бха̄ветум̣. анимитто, бхиккхаве, сама̄дхи бха̄вито бахулӣкато махаппхало хоти маха̄нисам̣со.
‘‘двема̄, бхиккхаве, дит̣т̣хийо – бхавадит̣т̣хи ча вибхавадит̣т̣хи ча. татра кхо, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘аттхи ну кхо там̣ кин̃чи локасмим̣ йамахам̣ упа̄дийама̄но на ваджджава̄ асса’нти? со евам̣ паджа̄на̄ти – ‘наттхи ну кхо там̣ кин̃чи локасмим̣ йамахам̣ упа̄дийама̄но на ваджджава̄ ассам̣. ахан̃хи рӯпан̃н̃ева упа̄дийама̄но упа̄дийеййам̣ веданан̃н̃ева… сан̃н̃ан̃н̃ева… сан̇кха̄рейева вин̃н̃а̄н̣ан̃н̃ева упа̄дийама̄но упа̄дийеййам̣. тасса ме асса [айам̣ (ка.)] упа̄да̄напаччайа̄ бхаво; бхавапаччайа̄ джа̄ти; джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхавеййум̣. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо асса̄’’’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣ каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ пассам̣… на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄тӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. па̄лилеййасуттам̣
81. екам̣ самайам̣ бхагава̄ косамбийам̣ вихарати гхосита̄ра̄ме. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа косамбим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. косамбийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто са̄мам̣ сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ паттачӣварама̄да̄йа ана̄мантетва̄ упат̣т̣ха̄ке анапалокетва̄ бхиккхусан̇гхам̣ еко адутийо ча̄рикам̣ пакка̄ми.
атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху ачирапаккантасса бхагавато йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘еса̄вусо, а̄нанда, бхагава̄ са̄мам̣ сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ паттачӣварама̄да̄йа ана̄мантетва̄ упат̣т̣ха̄ке анапалокетва̄ бхиккхусан̇гхам̣ еко адутийо ча̄рикам̣ пакканто’’ти. ‘‘йасмим̣, а̄вусо, самайе бхагава̄ са̄мам̣ сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ паттачӣварама̄да̄йа ана̄мантетва̄ упат̣т̣ха̄ке анапалокетва̄ бхиккхусан̇гхам̣ еко адутийо ча̄рикам̣ паккамати, екова бхагава̄ тасмим̣ самайе вихаритука̄мо хоти; на бхагава̄ тасмим̣ самайе кеначи анубандхитаббо хотӣ’’ти.
атха кхо бхагава̄ анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена па̄лилеййакам̣ [па̄рилеййакам̣ (сӣ. пӣ.)] тадавасари. татра судам̣ бхагава̄ па̄лилеййаке вихарати бхаддаса̄ламӯле. атха кхо самбахула̄ бхиккхӯ йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ а̄нандена саддхим̣ саммодим̣су. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавочум̣ – ‘‘чирассута̄ кхо но, а̄вусо а̄нанда, бхагавато саммукха̄ дхаммӣ катха̄; иччха̄ма майам̣, а̄вусо а̄нанда, бхагавато саммукха̄ дхаммим̣ катхам̣ соту’’нти.
атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо техи бхиккхӯхи саддхим̣ йена па̄лилеййакам̣ бхаддаса̄ламӯлам̣ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинне кхо те бхиккхӯ бхагава̄ дхаммийа̄ катха̄йа сандассеси сама̄дапеси самуттеджеси сампахам̣сеси. тена кхо пана самайена ан̃н̃атарасса бхиккхуно евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘катхам̣ ну кхо джа̄нато катхам̣ пассато анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хотӣ’’ти? атха кхо бхагава̄ тасса бхиккхуно четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘вичайасо десито, бхиккхаве, майа̄ дхаммо; вичайасо десита̄ чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄; вичайасо десита̄ чатта̄ро саммаппадха̄на̄; вичайасо десита̄ чатта̄ро иддхипа̄да̄; вичайасо десита̄ни пан̃чиндрийа̄ни; вичайасо десита̄ни пан̃ча бала̄ни; вичайасо десита̄ саттабоджджхан̇га̄; вичайасо десито арийо ат̣т̣хан̇гико магго. евам̣ вичайасо десито, бхиккхаве, майа̄ дхаммо. евам̣ вичайасо десите кхо, бхиккхаве, майа̄ дхамме атха ча панидхекаччасса бхиккхуно евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘катхам̣ ну кхо джа̄нато катхам̣ пассато анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хотӣ’’’ти?
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, джа̄нато катхам̣ пассато анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хоти? идха бхиккхаве, ассутава̄ путхуджджано арийа̄нам̣ адасса̄вӣ арийадхаммасса аковидо арийадхамме авинӣто, саппуриса̄нам̣ адасса̄вӣ саппурисадхаммасса аковидо саппурисадхамме авинӣто рӯпам̣ аттато саманупассати. йа̄ кхо пана са̄, бхиккхаве, саманупассана̄ сан̇кха̄ро со. со пана сан̇кха̄ро ким̣нида̄но ким̣самудайо ким̣джа̄тико ким̣пабхаво? авиджджа̄сампхассаджена, бхиккхаве, ведайитена пхут̣т̣хасса ассутавато путхуджджанасса уппанна̄ тан̣ха̄; татоджо со сан̇кха̄ро. ити кхо, бхиккхаве, сопи сан̇кха̄ро аниччо сан̇кхато пат̣иччасамуппанно. са̄пи тан̣ха̄ аничча̄ сан̇кхата̄ пат̣иччасамуппанна̄. са̄пи ведана̄ аничча̄ сан̇кхата̄ пат̣иччасамуппанна̄. сопи пхассо аниччо сан̇кхато пат̣иччасамуппанно. са̄пи авиджджа̄ аничча̄ сан̇кхата̄ пат̣иччасамуппанна̄. евампи кхо, бхиккхаве, джа̄нато евам̣ пассато анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хоти.
‘‘на хева кхо рӯпам̣ аттато саманупассати; апи ча кхо рӯпавантам̣ атта̄нам̣ саманупассати. йа̄ кхо пана са̄, бхиккхаве, саманупассана̄ сан̇кха̄ро со. со пана сан̇кха̄ро ким̣нида̄но ким̣самудайо ким̣джа̄тико ким̣пабхаво? авиджджа̄сампхассаджена, бхиккхаве, ведайитена пхут̣т̣хасса ассутавато путхуджджанасса уппанна̄ тан̣ха̄; татоджо со сан̇кха̄ро. ити кхо, бхиккхаве, сопи сан̇кха̄ро аниччо сан̇кхато пат̣иччасамуппанно. са̄пи тан̣ха̄… са̄пи ведана̄… сопи пхассо… са̄пи авиджджа̄ аничча̄ сан̇кхата̄ пат̣иччасамуппанна̄. евампи кхо, бхиккхаве, джа̄нато евам̣ пассато анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хоти.
‘‘на хева кхо рӯпам̣ аттато саманупассати, на рӯпавантам̣ атта̄нам̣ саманупассати; апи ча кхо аттани рӯпам̣ саманупассати. йа̄ кхо пана са̄, бхиккхаве, саманупассана̄ сан̇кха̄ро со. со пана сан̇кха̄ро ким̣нида̄но ким̣самудайо ким̣джа̄тико ким̣пабхаво? авиджджа̄сампхассаджена, бхиккхаве, ведайитена пхут̣т̣хасса ассутавато путхуджджанасса уппанна̄ тан̣ха̄; татоджо со сан̇кха̄ро. ити кхо, бхиккхаве, сопи сан̇кха̄ро аниччо сан̇кхато пат̣иччасамуппанно. са̄пи тан̣ха̄… са̄пи ведана̄… сопи пхассо… са̄пи авиджджа̄ аничча̄ сан̇кхата̄ пат̣иччасамуппанна̄. евампи кхо, бхиккхаве, джа̄нато евам̣ пассато анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хоти.
‘‘на хева кхо рӯпам̣ аттато саманупассати, на рӯпавантам̣ атта̄нам̣ саманупассати, на аттани рӯпам̣ саманупассати; апи ча кхо рӯпасмим̣ атта̄нам̣ саманупассати. йа̄ кхо пана са̄, бхиккхаве, саманупассана̄ сан̇кха̄ро со. со пана сан̇кха̄ро ким̣нида̄но ким̣самудайо ким̣джа̄тико ким̣пабхаво? авиджджа̄сампхассаджена, бхиккхаве, ведайите пхут̣т̣хасса ассутавато путхуджджанасса уппанна̄ тан̣ха̄; татоджо со сан̇кха̄ро. ити кхо, бхиккхаве, сопи сан̇кха̄ро аниччо сан̇кхато пат̣иччасамуппанно. са̄пи тан̣ха̄ … са̄пи ведана̄… сопи пхассо… са̄пи авиджджа̄ аничча̄ сан̇кхата̄ пат̣иччасамуппанна̄. евампи кхо, бхиккхаве, джа̄нато…пе… а̄сава̄нам̣ кхайо хоти.
‘‘на хева кхо рӯпам̣ аттато саманупассати, на рӯпавантам̣ атта̄нам̣, на аттани рӯпам̣, на рӯпасмим̣ атта̄нам̣ саманупассати; апи ча кхо веданам̣ аттато саманупассати, апи ча кхо ведана̄вантам̣ атта̄нам̣ саманупассати, апи ча кхо аттани веданам̣ саманупассати, апи ча кхо ведана̄йа атта̄нам̣ саманупассати; апи ча кхо сан̃н̃ам̣… апи ча кхо сан̇кха̄ре аттато саманупассати, апи ча кхо сан̇кха̄равантам̣ атта̄нам̣ саманупассати, апи ча кхо аттани сан̇кха̄ре саманупассати, апи ча кхо сан̇кха̄ресу атта̄нам̣ саманупассати; апи ча кхо вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати, апи ча кхо вин̃н̃а̄н̣авантам̣ атта̄нам̣, апи ча кхо аттани вин̃н̃а̄н̣ам̣, апи ча кхо вин̃н̃а̄н̣асмим̣ атта̄нам̣ саманупассати. йа̄ кхо пана са̄, бхиккхаве, саманупассана̄ сан̇кха̄ро со. со пана сан̇кха̄ро ким̣нида̄но…пе… ким̣пабхаво? авиджджа̄сампхассаджена, бхиккхаве, ведайите пхут̣т̣хасса ассутавато путхуджджанасса уппанна̄ тан̣ха̄; татоджо со сан̇кха̄ро. ити кхо, бхиккхаве, сопи сан̇кха̄ро аниччо сан̇кхато пат̣иччасамуппанно. са̄пи тан̣ха̄… са̄пи ведана̄… сопи пхассо … са̄пи авиджджа̄ аничча̄ сан̇кхата̄ пат̣иччасамуппанна̄. евам̣ кхо, бхиккхаве, джа̄нато евам̣ пассато анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хоти.
‘‘на хева кхо рӯпам̣ аттато саманупассати, на веданам̣ аттато саманупассати, на сан̃н̃ам̣… на сан̇кха̄ре… на вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати; апи ча кхо евам̣дит̣т̣хи хоти – ‘со атта̄ со локо, со печча бхависса̄ми ниччо дхуво сассато авипарин̣а̄мадхаммо’ти. йа̄ кхо пана са̄, бхиккхаве, сассатадит̣т̣хи сан̇кха̄ро со. со пана сан̇кха̄ро ким̣нида̄но…пе… евампи кхо, бхиккхаве, джа̄нато евам̣ пассато анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хоти.
‘‘на хева кхо рӯпам̣ аттато саманупассати, на веданам̣ … на сан̃н̃ам̣… на сан̇кха̄ре… на вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати; на̄пи евам̣дит̣т̣хи хоти – ‘со атта̄ со локо, со печча бхависса̄ми ниччо дхуво сассато авипарин̣а̄мадхаммо’ти. апи ча кхо евам̣дит̣т̣хи хоти – ‘но чассам̣ но ча ме сийа̄ на̄бхависсам̣ на ме бхависсатӣ’ти. йа̄ кхо пана са̄, бхиккхаве, уччхедадит̣т̣хи сан̇кха̄ро со. со пана сан̇кха̄ро ким̣нида̄но ким̣самудайо ким̣джа̄тико ким̣пабхаво? авиджджа̄сампхассаджена, бхиккхаве, ведайитена пхут̣т̣хасса ассутавато путхуджджанасса уппанна̄ тан̣ха̄; татоджо со сан̇кха̄ро. ити кхо, бхиккхаве, сопи сан̇кха̄ро аниччо…пе… евампи кхо, бхиккхаве, джа̄нато евам̣ пассато анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хоти.
‘‘на хева кхо рӯпам̣ аттато саманупассати, на веданам̣… на сан̃н̃ам̣… на сан̇кха̄ре… на вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати…пе… на вин̃н̃а̄н̣асмим̣ аттато саманупассати, на̄пи евам̣дит̣т̣хи хоти – ‘со атта̄ со локо, со печча бхависса̄ми ниччо дхуво сассато авипарин̣а̄мадхаммо’ти; на̄пи евам̣дит̣т̣хи хоти – ‘но чассам̣ но ча ме сийа̄ на̄бхависсам̣ на ме бхависсатӣ’ти; апи ча кхо кан̇кхӣ хоти вичикиччхӣ анит̣т̣хан̇гато саддхамме. йа̄ кхо пана са̄, бхиккхаве, кан̇кхита̄ вичикиччхита̄ анит̣т̣хан̇гатата̄ саддхамме сан̇кха̄ро со. со пана сан̇кха̄ро ким̣нида̄но ким̣самудайо ким̣джа̄тико ким̣пабхаво? авиджджа̄сампхассаджена, бхиккхаве, ведайитена пхут̣т̣хасса ассутавато путхуджджанасса уппанна̄ тан̣ха̄; татоджо со сан̇кха̄ро. ити кхо, бхиккхаве, сопи сан̇кха̄ро аниччо сан̇кхато пат̣иччасамуппанно. са̄пи тан̣ха̄ аничча̄ сан̇кхата̄ пат̣иччасамуппанна̄. са̄пи ведана̄ аничча̄ сан̇кхата̄ пат̣иччасамуппанна̄. сопи пхассо аниччо сан̇кхато пат̣иччасамуппанно. са̄пи авиджджа̄ аничча̄ сан̇кхата̄ пат̣иччасамуппанна̄. евам̣ кхо, бхиккхаве, джа̄нато евам̣ пассато анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хотӣ’’ти. навамам̣.
10. пун̣н̣амасуттам̣
82. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати пубба̄ра̄ме мига̄рама̄тупа̄са̄де махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣. тена кхо пана самайена бхагава̄ тадахупосатхе паннарасе пун̣н̣а̄йа пун̣н̣ама̄йа раттийа̄ бхиккхусан̇гхапаривуто аджджхока̄се нисинно хоти.
атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘пуччхеййа̄хам̣, бханте, бхагавантам̣ кин̃чидева [кан̃чидева (?)] десам̣, саче ме бхагава̄ ока̄сам̣ кароти пан̃хасса веййа̄каран̣а̄йа̄’’ти? ‘‘тена хи твам̣, бхиккху, саке а̄сане нисӣдитва̄ пуччха йада̄кан̇кхасӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо со бхиккху бхагавато пат̣иссутва̄ саке а̄сане нисӣдитва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘име ну кхо, бханте, пан̃чупа̄да̄наккхандха̄, сеййатхидам̣ – рӯпупа̄да̄наккхандхо, веданупа̄да̄наккхандхо, сан̃н̃упа̄да̄наккхандхо, сан̇кха̄рупа̄да̄наккхандхо, вин̃н̃а̄н̣упа̄да̄наккхандхо’’ти.
‘‘име кхо пана, бхиккху, пан̃чупа̄да̄наккхандха̄; сеййатхидам̣ – рӯпупа̄да̄наккхандхо…пе… вин̃н̃а̄н̣упа̄да̄наккхандхо’’ти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти кхо со бхиккху бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ бхагавантам̣ уттарим̣ пан̃хам̣ апуччхи –
‘‘име кхо пана, бханте, пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ ким̣мӯлака̄’’ти? ‘‘име кхо, бхиккху, пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ чхандамӯлака̄’’ти…пе… тан̃н̃ева ну кхо, бханте, упа̄да̄нам̣ те пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ уда̄ху ан̃н̃атра пан̃чахи упа̄да̄наккхандхехи упа̄да̄нанти? ‘‘на кхо, бхиккху, тан̃н̃ева упа̄да̄нам̣ те пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ на̄пи ан̃н̃атра пан̃чахи упа̄да̄наккхандхехи упа̄да̄нам̣, апи ча йо таттха чхандара̄го там̣ таттха упа̄да̄на’’нти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти кхо со бхиккху…пе… уттарим̣ пан̃хам̣ апуччхи –
‘‘сийа̄ пана, бханте, пан̃чупа̄да̄наккхандхесу чхандара̄гавематтата̄’’ти? ‘‘сийа̄, бхиккхӯ’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘идха, бхиккху, екаччасса евам̣ хоти – ‘евам̣рӯпо сийам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, евам̣ведано сийам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, евам̣сан̃н̃о сийам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, евам̣сан̇кха̄ро сийам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, евам̣вин̃н̃а̄н̣о сийам̣ ана̄гатамаддха̄на’нти. евам̣ кхо, бхиккху, сийа̄ пан̃чупа̄да̄наккхандхесу чхандара̄гавематтата̄’’ти? ‘‘са̄дху, бханте’’ти кхо со бхиккху…пе… уттарим̣ пан̃хам̣ апуччхи –
‘‘китта̄вата̄ ну кхо, бханте, кхандха̄нам̣ кхандха̄дхивачана’’нти? ‘‘йам̣ кин̃чи, бхиккху, рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄, айам̣ вуччати рӯпаккхандхо. йа̄ ка̄чи ведана̄… йа̄ ка̄чи сан̃н̃а̄ … йе кечи сан̇кха̄ра̄… йам̣ кин̃чи вин̃н̃а̄н̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄, айам̣ вуччати вин̃н̃а̄н̣аккхандхо. етта̄вата̄ кхо, бхиккху, кхандха̄нам̣ кхандха̄дхивачана’’нти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти кхо со бхиккху…пе… апуччхи –
‘‘ко ну кхо, бханте, хету ко паччайо рӯпаккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа; ко хету ко паччайо ведана̄ккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа; ко хету ко паччайо сан̃н̃а̄ккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа; ко хету ко паччайо сан̇кха̄раккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа; ко хету ко паччайо вин̃н̃а̄н̣аккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа̄’’ти? ‘‘чатта̄ро кхо, бхиккху, маха̄бхӯта̄ хету, чатта̄ро маха̄бхӯта̄ паччайо рӯпаккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа. пхассо хету пхассо паччайо ведана̄ккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа. пхассо хету пхассо паччайо сан̃н̃а̄ккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа. пхассо хету, пхассо паччайо сан̇кха̄раккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа. на̄марӯпам̣ хету, на̄марӯпам̣ паччайо вин̃н̃а̄н̣аккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа̄’’ти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти кхо со бхиккху…пе… апуччхи –
‘‘катхам̣ ну кхо, бханте, сакка̄йадит̣т̣хи хотӣ’’ти? ‘‘идха, бхиккху, ассутава̄ путхуджджано арийа̄нам̣ адасса̄вӣ арийадхаммасса аковидо арийадхамме авинӣто, саппуриса̄нам̣ адасса̄вӣ саппурисадхаммасса аковидо саппурисадхамме авинӣто рӯпам̣ аттато саманупассати, рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣; аттани ва̄ рӯпам̣, рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣; веданам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣… аттато саманупассати, вин̃н̃а̄н̣авантам̣ ва̄ атта̄нам̣; аттани ва̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ва̄ атта̄нам̣. евам̣ кхо, бхиккху, сакка̄йадит̣т̣хи хотӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти кхо со бхиккху…пе… апуччхи –
‘‘катхам̣ пана, бханте, сакка̄йадит̣т̣хи на хотӣ’’ти? ‘‘идха, бхиккху, сутава̄ арийаса̄вако арийа̄нам̣ дасса̄вӣ арийадхаммасса ковидо арийадхамме сувинӣто, саппуриса̄нам̣ дасса̄вӣ саппурисадхаммасса ковидо саппурисадхамме сувинӣто на рӯпам̣ аттато саманупассати, на рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣; на аттани ва̄ рӯпам̣, на рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣; на веданам̣… на сан̃н̃ам̣… на сан̇кха̄ре… на вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати, на вин̃н̃а̄н̣авантам̣ ва̄ атта̄нам̣; на аттани ва̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, на вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ва̄ атта̄нам̣. евам̣ кхо, бхиккху, сакка̄йадит̣т̣хи на хотӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти кхо со бхиккху…пе… апуччхи –
‘‘ко ну кхо, бханте, рӯпасса асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣ам̣; ко ведана̄йа… ко сан̃н̃а̄йа… ко сан̇кха̄ра̄нам̣… ко вин̃н̃а̄н̣асса асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣а’’нти? ‘‘йам̣ кхо, бхиккху, рӯпам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣ – айам̣ рӯпасса асса̄до. йам̣ рӯпам̣ аниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣ – айам̣ рӯпасса а̄дӣнаво. йо рӯпасмим̣ чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣ – идам̣ рӯпасса ниссаран̣ам̣. йам̣ веданам̣ пат̣ичча… йам̣ сан̃н̃ам̣ пат̣ичча… йе сан̇кха̄ре пат̣ичча… йам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣ – айам̣ вин̃н̃а̄н̣асса асса̄до. йам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣ – айам̣ вин̃н̃а̄н̣асса а̄дӣнаво. йо вин̃н̃а̄н̣асмим̣ чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣ – идам̣ вин̃н̃а̄н̣асса ниссаран̣а’’нти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти кхо со бхиккху бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ бхагавантам̣ уттарим̣ пан̃хам̣ апуччхи –
‘‘катхам̣ ну кхо, бханте, джа̄нато, катхам̣ пассато имасмин̃ча савин̃н̃а̄н̣аке ка̄йе бахиддха̄ ча саббанимиттесу ахан̇ка̄рамаман̇ка̄рама̄на̄нусайа̄ на хонтӣ’’ти? ‘‘йам̣ кин̃чи, бхиккху, рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄, саббам̣ рӯпам̣ – ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. йа̄ ка̄чи ведана̄… йа̄ ка̄чи сан̃н̃а̄… йе кечи сан̇кха̄ра̄… йам̣ кин̃чи вин̃н̃а̄н̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄, саббам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ – ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. евам̣ кхо, бхиккху, джа̄нато евам̣ пассато имасмин̃ча савин̃н̃а̄н̣аке ка̄йе бахиддха̄ ча саббанимиттесу ахан̇ка̄рамаман̇ка̄рама̄на̄нусайа̄ на хонтӣ’’ти.
тена кхо пана самайена ан̃н̃атарасса бхиккхуно евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘ити кира бхо рӯпам̣ анатта̄, ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄; анаттаката̄ни камма̄ни катхаматта̄нам̣ [катаматта̄нам̣ (пӣ.), камматта̄нам̣ (сйа̄. кам̣. ка.)] пхусиссантӣ’’ти. атха кхо бхагава̄ тасса бхиккхуно четаса̄ чето паривитаккаман̃н̃а̄йа бхиккхӯ а̄мантеси –
‘‘т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, бхиккхаве, виджджати йам̣ идхекаччо могхапурисо авидва̄ авиджджа̄гато тан̣ха̄дхипатеййена четаса̄ саттхуса̄санам̣ атидха̄витаббам̣ ман̃н̃еййа. ити кира, бхо, рӯпам̣ анатта̄, ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄. анаттаката̄ни камма̄ни катхаматта̄нам̣ пхусиссантӣти? пат̣ипуччха̄винӣта̄ кхо ме тумхе, бхиккхаве, татра татра тесу тесу дхаммесу.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. тасма̄тиха…пе… евам̣ пассам̣…пе… на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄тӣ’’ти.
‘‘две кхандха̄ тан̃н̃ева сийам̣, адхивачанан̃ча хетуна̄;
сакка̄йена дуве вутта̄, асса̄давин̃н̃а̄н̣акена ча;
ете дасавидха̄ вутта̄, хоти бхиккху пуччха̄йа̄’’ти. дасамам̣;
кхаджджанӣйавагго ат̣т̣хамо.
тассудда̄нам̣ –
асса̄до две самудайа̄, арахантехи апаре две;
сӣхо кхаджджанӣ пин̣д̣олйам̣, па̄лилеййена пун̣н̣ама̄ти.