2. дутийавагго

1. санан̇кума̄расуттам̣

182. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати саппинӣтӣре. атха кхо брахма̄ санан̇кума̄ро абхикканта̄йа раттийа̄ абхиккантаван̣н̣о кевалакаппам̣ саппинӣтӣрам̣ обха̄сетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо брахма̄ санан̇кума̄ро бхагавато сантике имам̣ га̄тхам̣ абха̄си –

‘‘кхаттийо сет̣т̣хо джанетасмим̣, йе готтапат̣иса̄рино;

виджджа̄чаран̣асампанно, со сет̣т̣хо девама̄нусе’’ти.

идамавоча брахма̄ санан̇кума̄ро. саманун̃н̃о саттха̄ ахоси. атха кхо брахма̄ санан̇кума̄ро ‘‘саманун̃н̃о ме саттха̄’’ти бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ таттхевантарадха̄йӣти.

2. девадаттасуттам̣

183. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати гиджджхакӯт̣е паббате ачирапакканте девадатте. атха кхо брахма̄ сахампати абхикканта̄йа раттийа̄ абхиккантаван̣н̣о кевалакаппам̣ гиджджхакӯт̣ам̣ паббатам̣ обха̄сетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо брахма̄ сахампати девадаттам̣ а̄раббха бхагавато сантике имам̣ га̄тхам̣ абха̄си –

‘‘пхалам̣ ве кадалим̣ ханти, пхалам̣ вел̣ум̣ пхалам̣ нал̣ам̣;

сакка̄ро ка̄пурисам̣ ханти, габбхо ассатарим̣ йатха̄’’ти.

3. андхакавиндасуттам̣

184. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ма̄гадхесу вихарати андхакавинде. тена кхо пана самайена бхагава̄ раттандхака̄ратимиса̄йам̣ аббхока̄се нисинно хоти, дево ча екамекам̣ пхуса̄йати. атха кхо брахма̄ сахампати абхикканта̄йа раттийа̄ абхиккантаван̣н̣о кевалакаппам̣ андхакавиндам̣ обха̄сетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо брахма̄ сахампати бхагавато сантике има̄ га̄тха̄йо абха̄си –

‘‘севетха панта̄ни сена̄сана̄ни,

чареййа сам̣йоджанавиппамоккха̄;

саче ратим̣ на̄дхигаччхеййа таттха,

сан̇гхе васе раккхитатто сатӣма̄.

‘‘кула̄кулам̣ пин̣д̣ика̄йа чаранто,

индрийагутто нипако сатӣма̄;

севетха панта̄ни сена̄сана̄ни,

бхайа̄ памутто абхайе вимутто.

‘‘йаттха бхерава̄ сарӣсапа̄ [сирим̣ сапа̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)],

виджджу сан̃чарати тханайати дево;

андхака̄ратимиса̄йа раттийа̄,

нисӣди таттха бхиккху вигаталомахам̣со.

‘‘идан̃хи джа̄ту ме дит̣т̣хам̣, найидам̣ итихӣтихам̣;

екасмим̣ брахмачарийасмим̣, сахассам̣ маччуха̄йинам̣.

‘‘бхиййо [бхӣйо (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] пан̃часата̄ секкха̄, даса̄ ча дасадха̄ даса;

саббе сотасама̄панна̄, атираччха̄нага̄мино.

‘‘атха̄йам̣ [аттха̄йам̣-итипи дӣ. ни. 2.290] итара̄ паджа̄, пун̃н̃абха̄га̄ти ме мано;

сан̇кха̄тум̣ нопи саккоми, муса̄ва̄дасса оттапа’’нти [оттапети (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.), оттаппети (ка.)].

4. арун̣аватӣсуттам̣

185. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, ра̄джа̄ ахоси арун̣ава̄ на̄ма. ран̃н̃о кхо пана, бхиккхаве, арун̣авато арун̣аватӣ на̄ма ра̄джадха̄нӣ ахоси. арун̣аватим̣ кхо пана, бхиккхаве, ра̄джадха̄ним̣ [арун̣аватийам̣ кхо пана бхиккхаве ра̄джадха̄нийам̣ (пӣ. ка.)] сикхӣ бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо упанисса̄йа виха̄си. сикхисса кхо пана, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса абхибхӯсамбхавам̣ на̄ма са̄вакайугам̣ ахоси аггам̣ бхаддайугам̣. атха кхо, бхиккхаве, сикхӣ бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо абхибхум̣ бхиккхум̣ а̄мантеси – ‘а̄йа̄ма, бра̄хман̣а, йена ан̃н̃атаро брахмалоко тенупасан̇камисса̄ма, йа̄ва бхаттасса ка̄ло бхависсатӣ’ти. ‘евам̣, бханте’ти кхо бхиккхаве, абхибхӯ бхиккху сикхисса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса паччассоси. атха кхо, бхиккхаве, сикхӣ бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо абхибхӯ ча бхиккху – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа евамева – арун̣аватийа̄ ра̄джадха̄нийа̄ антарахита̄ тасмим̣ брахмалоке па̄турахесум̣.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, сикхӣ бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо абхибхум̣ бхиккхум̣ а̄мантеси – ‘пат̣ибха̄ту, бра̄хман̣а, там̣ брахмуно ча брахмапариса̄йа ча брахмапа̄рисаджджа̄нан̃ча дхаммӣ катха̄’ти. ‘евам̣, бханте’ти кхо, бхиккхаве, абхибхӯ бхиккху сикхисса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса пат̣иссутва̄, брахма̄нан̃ча брахмапарисан̃ча брахмапа̄рисадждже ча дхаммийа̄ катха̄йа сандассеси сама̄дапеси самуттеджеси сампахам̣сеси. татра судам̣, бхиккхаве, брахма̄ ча брахмапариса̄ ча брахмапа̄рисаджджа̄ ча уджджха̄йанти кхиййанти [кхӣйанти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] випа̄ченти – ‘аччхарийам̣ вата, бхо, аббхутам̣ вата бхо, катхан̃хи на̄ма саттхари саммукхӣбхӯте са̄вако дхаммам̣ десессатӣ’’’ти!

‘‘атха кхо, бхиккхаве, сикхӣ бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо абхибхум̣ бхиккхум̣ а̄мантеси – ‘уджджха̄йанти кхо те, бра̄хман̣а, брахма̄ ча брахмапариса̄ ча брахмапа̄рисаджджа̄ ча – аччхарийам̣ вата, бхо, аббхутам̣ вата, бхо, катхан̃хи на̄ма саттхари саммукхӣбхӯте са̄вако дхаммам̣ десессатӣти! тена хи твам̣ бра̄хман̣а, бхиййосоматта̄йа брахма̄нан̃ча брахмапарисан̃ча брахмапа̄рисадждже ча сам̣веджехӣ’ти. ‘евам̣, бханте’ти кхо, бхиккхаве, абхибхӯ бхиккху сикхисса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса пат̣иссутва̄ диссама̄ненапи ка̄йена дхаммам̣ десеси, адиссама̄ненапи ка̄йена дхаммам̣ десеси, диссама̄ненапи хет̣т̣химена упад̣д̣хака̄йена адиссама̄нена упаримена упад̣д̣хака̄йена дхаммам̣ десеси, диссама̄ненапи упаримена упад̣д̣хака̄йена адиссама̄нена хет̣т̣химена упад̣д̣хака̄йена дхаммам̣ десеси. татра судам̣, бхиккхаве, брахма̄ ча брахмапариса̄ ча брахмапа̄рисаджджа̄ ча аччхарийаббхутачиттаджа̄та̄ ахесум̣ – ‘аччхарийам̣ вата, бхо, аббхутам̣ вата, бхо, саман̣асса махиддхиката̄ маха̄нубха̄вата̄’’’ти!

‘‘атха кхо абхибхӯ бхиккху сикхим̣ бхагавантам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ етадавоча – ‘абхиджа̄на̄ми кхва̄хам̣, бханте, бхиккхусан̇гхасса маджджхе еварӯпим̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ – пахоми кхва̄хам̣ а̄вусо, брахмалоке т̣хито сахассилокадха̄тум̣ [сахассӣлокадха̄тум̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] сарена вин̃н̃а̄пету’нти. ‘етасса, бра̄хман̣а, ка̄ло, етасса, бра̄хман̣а, ка̄ло; йам̣ твам̣, бра̄хман̣а, брахмалоке т̣хито сахассилокадха̄тум̣ сарена вин̃н̃а̄пеййа̄сӣ’ти. ‘евам̣, бханте’ти кхо, бхиккхаве, абхибхӯ бхиккху сикхисса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса пат̣иссутва̄ брахмалоке т̣хито има̄ га̄тха̄йо абха̄си –

‘‘а̄рамбхатха [а̄раббхатха (саббаттха)] никкаматха [никкхаматха (сӣ. пӣ.)], йун̃джатха буддхаса̄сане;

дхуна̄тха маччуно сенам̣, нал̣а̄га̄рам̣ва кун̃джаро.

‘‘йо имасмим̣ дхаммавинайе, аппаматто вихассати;

паха̄йа джа̄тисам̣са̄рам̣, дуккхассантам̣ кариссатӣ’’ти.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, сикхӣ ча бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо абхибхӯ ча бхиккху брахма̄нан̃ча брахмапарисан̃ча брахмапа̄рисадждже ча сам̣веджетва̄ – сеййатха̄пи на̄ма…пе… тасмим̣ брахмалоке антарахита̄ арун̣аватийа̄ ра̄джадха̄нийа̄ па̄турахесум̣. атха кхо, бхиккхаве, сикхӣ бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо бхиккхӯ а̄мантеси – ‘ассуттха но, тумхе, бхиккхаве, абхибхусса бхиккхуно брахмалоке т̣хитасса га̄тха̄йо бха̄сама̄насса̄’ти? ‘ассумха кхо майам̣, бханте, абхибхусса бхиккхуно брахмалоке т̣хитасса га̄тха̄йо бха̄сама̄насса̄’ти. ‘йатха̄ катхам̣ пана тумхе, бхиккхаве, ассуттха абхибхусса бхиккхуно брахмалоке т̣хитасса га̄тха̄йо бха̄сама̄насса̄’’’ти? евам̣ кхо майам̣, бханте, ассумха абхибхусса бхиккхуно брахмалоке т̣хитасса га̄тха̄йо бха̄сама̄насса –

‘‘а̄рамбхатха никкаматха, йун̃джатха буддхаса̄сане;

дхуна̄тха маччуно сенам̣, нал̣а̄га̄рам̣ва кун̃джаро.

‘‘йо имасмим̣ дхаммавинайе, аппаматто вихассати;

паха̄йа джа̄тисам̣са̄рам̣, дуккхассантам̣ кариссатӣ’’ти.

‘‘‘евам̣ кхо майам̣, бханте, ассумха абхибхусса бхиккхуно брахмалоке т̣хитасса га̄тха̄йо бха̄сама̄насса̄’ти. ‘са̄дху са̄дху, бхиккхаве; са̄дху кхо тумхе, бхиккхаве! ассуттха абхибхусса бхиккхуно брахмалоке т̣хитасса га̄тха̄йо бха̄сама̄насса̄’’’ти.

идамавоча бхагава̄, аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти.

5. паринибба̄насуттам̣

186. екам̣ самайам̣ бхагава̄ кусина̄ра̄йам̣ вихарати упаваттане малла̄нам̣ са̄лаване антарена йамакаса̄ла̄нам̣ паринибба̄насамайе. атха кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ханда да̄ни, бхиккхаве, а̄мантайа̄ми во – ‘вайадхамма̄ сан̇кха̄ра̄, аппама̄дена сампа̄детха̄’ти. айам̣ татха̄гатасса паччхима̄ ва̄ча̄’’.

атха кхо бхагава̄ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ [пат̣хамаджджха̄нам̣ (сйа̄. кам̣.) евам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ ичча̄дӣсупи] сама̄паджджи. пат̣хама̄ джха̄на̄ [пат̣хамаджджха̄на̄ (сйа̄. кам̣.) евам̣ дутийа̄ джха̄на̄ ичча̄дӣсупи] вут̣т̣хахитва̄ дутийам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи. дутийа̄ джха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ татийам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи. татийа̄ джха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ чатуттхам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи. чатуттха̄ джха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ сама̄паджджи. а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатана̄ вут̣т̣хахитва̄ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ сама̄паджджи. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатана̄ вут̣т̣хахитва̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паджджи. а̄кин̃чан̃н̃а̄йатана̄ вут̣т̣хахитва̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паджджи. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатана̄ вут̣т̣хахитва̄ сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджи.

сан̃н̃а̄ведайитаниродха̄ вут̣т̣хахитва̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паджджи. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатана̄ вут̣т̣хахитва̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паджджи. а̄кин̃чан̃н̃а̄йатана̄ вут̣т̣хахитва̄ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ сама̄паджджи. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатана̄ вут̣т̣хахитва̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ сама̄паджджи. а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатана̄ вут̣т̣хахитва̄ чатуттхам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи. чатуттха̄ джха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ татийам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи. татийа̄ джха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ дутийам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи. дутийа̄ джха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи. пат̣хама̄ джха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ дутийам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи. дутийа̄ джха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ татийам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи. татийа̄ джха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ чатуттхам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи. чатуттха̄ джха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ саманантарам̣ бхагава̄ паринибба̄йи. париниббуте бхагавати саха паринибба̄на̄ брахма̄ сахампати имам̣ га̄тхам̣ абха̄си –

‘‘саббева никкхиписсанти, бхӯта̄ локе самуссайам̣;

йаттха ета̄дисо саттха̄, локе аппат̣ипуггало;

татха̄гато балаппатто, самбуддхо париниббуто’’ти.

париниббуте бхагавати саха паринибба̄на̄ сакко дева̄наминдо имам̣ га̄тхам̣ абха̄си –

‘‘аничча̄ вата сан̇кха̄ра̄, уппа̄давайадхаммино;

уппаджджитва̄ нируджджханти, тесам̣ вӯпасамо сукхо’’ти.

париниббуте бхагавати саха паринибба̄на̄ а̄йасма̄ а̄нандо имам̣ га̄тхам̣ абха̄си –

‘‘тада̄си йам̣ бхим̣санакам̣, тада̄си ломахам̣санам̣;

сабба̄ка̄раварӯпете, самбуддхе париниббуте’’ти.

париниббуте бхагавати саха паринибба̄на̄ а̄йасма̄ ануруддхо има̄ га̄тха̄йо абха̄си –

‘‘на̄ху асса̄сапасса̄со, т̣хитачиттасса та̄дино;

анеджо сантима̄раббха, чаккхума̄ париниббуто [йам̣ ка̄ламакарӣ муни (маха̄паринибба̄насутте)].

‘‘асаллӣнена читтена, веданам̣ аджджхава̄сайи;

паджджотассева нибба̄нам̣, вимоккхо четасо ахӯ’’ти.

дутийо вагго.

тассудда̄нам̣ –

брахма̄санам̣ девадатто, андхакавиндо арун̣аватӣ;

паринибба̄нена ча деситам̣, идам̣ брахмапан̃чаканти.

брахмасам̣йуттам̣ саматтам̣. [ито парам̣ мараммапоттхакесу евампи диссати –§брахма̄йа̄чанам̣ ага̄раван̃ча, брахмадево бако ча брахма̄.§ан̃н̃атаро ча брахма̄кока̄ликан̃ча, тиссакан̃ча турӯ ча.§брахма̄ кока̄ликабхиккху, санан̇кума̄рена девадаттам̣.§андхакавиндам̣ арун̣авати, паринибба̄нена паннараса̄ти.]