1. пуггаласуттам̣
132. са̄ваттхинида̄нам̣. атха кхо ра̄джа̄ пасенади косало йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо ра̄джа̄нам̣ пасенадим̣ косалам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘чатта̄роме, маха̄ра̄джа, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? тамотамапара̄йано, тамоджотипара̄йано, джотитамапара̄йано, джотиджотипара̄йано’’.
‘‘катхан̃ча, маха̄ра̄джа пуггало тамотамапара̄йано хоти? идха, маха̄ра̄джа, екаччо пуггало нӣче куле пачча̄джа̄то хоти, чан̣д̣а̄лакуле ва̄ венакуле [вен̣акуле (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ва̄ неса̄дакуле ва̄ ратхака̄ракуле ва̄ пуккусакуле ва̄ далидде аппаннапа̄набходжане касиравуттике, йаттха касирена гха̄саччха̄до лаббхати. со ча хоти дуббан̣н̣о дуддасико окот̣имако бавха̄ба̄дхо [бахва̄ба̄дхо (ка.)] ка̄н̣о ва̄ кун̣ӣ ва̄ кхан̃джо ва̄ паккхахато ва̄, на ла̄бхӣ аннасса па̄насса ваттхасса йа̄насса ма̄ла̄гандхавилепанасса сеййа̄васатхападӣпеййасса. со ка̄йена дуччаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чарати, манаса̄ дуччаритам̣ чарати. со ка̄йена дуччаритам̣ чаритва̄ ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чаритва̄ манаса̄ дуччаритам̣ чаритва̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати.
‘‘сеййатха̄пи, маха̄ра̄джа, пурисо андхака̄ра̄ ва̄ андхака̄рам̣ гаччхеййа, тама̄ ва̄ тамам̣ гаччхеййа, лохитамала̄ ва̄ лохитамалам̣ гаччхеййа. татхӯпама̄хам̣, маха̄ра̄джа, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, пуггало тамотамапара̄йано хоти.
‘‘катхан̃ча, маха̄ра̄джа, пуггало тамоджотипара̄йано хоти? идха, маха̄ра̄джа, екаччо пуггало нӣче куле пачча̄джа̄то хоти, чан̣д̣а̄лакуле ва̄ венакуле ва̄ неса̄дакуле ва̄ ратхака̄ракуле ва̄ пуккусакуле ва̄ далидде аппаннапа̄набходжане касиравуттике, йаттха касирена гха̄саччха̄до лаббхати. со ча кхо хоти дуббан̣н̣о дуддасико окот̣имако бавха̄ба̄дхо, ка̄н̣о ва̄ кун̣ӣ ва̄ кхан̃джо ва̄ паккхахато ва̄, на ла̄бхӣ аннасса па̄насса ваттхасса йа̄насса ма̄ла̄гандхавилепанасса сеййа̄васатхападӣпеййасса. со ка̄йена сучаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа сучаритам̣ чарати, манаса̄ сучаритам̣ чарати. со ка̄йена сучаритам̣ чаритва̄ ва̄ча̄йа сучаритам̣ чаритва̄ манаса̄ сучаритам̣ чаритва̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати.
‘‘сеййатха̄пи, маха̄ра̄джа, пурисо патхавийа̄ ва̄ паллан̇кам̣ а̄рохеййа, паллан̇ка̄ ва̄ ассапит̣т̣хим̣ а̄рохеййа, ассапит̣т̣хийа̄ ва̄ хаттхиккхандхам̣ а̄рохеййа, хаттхиккхандха̄ ва̄ па̄са̄дам̣ а̄рохеййа. татхӯпама̄хам̣, маха̄ра̄джа, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, пуггало тамоджотипара̄йано хоти.
‘‘катхан̃ча, маха̄ра̄джа, пуггало джотитамапара̄йано хоти? идха, маха̄ра̄джа, екаччо пуггало учче куле пачча̄джа̄то хоти, кхаттийамаха̄са̄лакуле ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ва̄ гахапатимаха̄са̄лакуле ва̄, ад̣д̣хе махаддхане маха̄бхоге пахӯтаджа̄тарӯпараджате пахӯтавиттӯпакаран̣е пахӯтадханадхан̃н̃е. со ча хоти абхирӯпо дассанӣйо па̄са̄дико, парама̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа саманна̄гато, ла̄бхӣ аннасса па̄насса ваттхасса йа̄насса ма̄ла̄гандхавилепанасса сеййа̄васатхападӣпеййасса. со ка̄йена дуччаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чарати, манаса̄ дуччаритам̣ чарати. со ка̄йена дуччаритам̣ чаритва̄ ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чаритва̄ манаса̄ дуччаритам̣ чаритва̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати.
‘‘сеййатха̄пи, маха̄ра̄джа, пурисо па̄са̄да̄ ва̄ хаттхиккхандхам̣ орохеййа, хаттхиккхандха̄ ва̄ ассапит̣т̣хим̣ орохеййа, ассапит̣т̣хийа̄ ва̄ паллан̇кам̣ орохеййа, паллан̇ка̄ ва̄ патхавим̣ орохеййа, патхавийа̄ ва̄ андхака̄рам̣ пависеййа. татхӯпама̄хам̣, маха̄ра̄джа, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, пуггало джотитамапара̄йано хоти.
‘‘катхан̃ча, маха̄ра̄джа, пуггало джотиджотипара̄йано хоти? идха, маха̄ра̄джа, екаччо пуггало учче куле пачча̄джа̄то хоти, кхаттийамаха̄са̄лакуле ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ва̄ гахапатимаха̄са̄лакуле ва̄, ад̣д̣хе махаддхане маха̄бхоге пахӯтаджа̄тарӯпараджате пахӯтавиттӯпакаран̣е пахӯтадханадхан̃н̃е. со ча хоти абхирӯпо дассанӣйо па̄са̄дико, парама̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа саманна̄гато, ла̄бхӣ аннасса па̄насса ваттхасса йа̄насса ма̄ла̄гандхавилепанасса сеййа̄васатхападӣпеййасса. со ка̄йена сучаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа сучаритам̣ чарати, манаса̄ сучаритам̣ чарати. со ка̄йена сучаритам̣ чаритва̄ ва̄ча̄йа сучаритам̣ чаритва̄ манаса̄ сучаритам̣ чаритва̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати.
‘‘сеййатха̄пи, маха̄ра̄джа, пурисо паллан̇ка̄ ва̄ паллан̇кам̣ сан̇камеййа, ассапит̣т̣хийа̄ ва̄ ассапит̣т̣хим̣ сан̇камеййа, хаттхиккхандха̄ ва̄ хаттхиккхандхам̣ сан̇камеййа, па̄са̄да̄ ва̄ па̄са̄дам̣ сан̇камеййа. татхӯпама̄хам̣, маха̄ра̄джа, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, пуггало джотиджотипара̄йано хоти. име кхо, маха̄ра̄джа, чатта̄ро пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти. идамавоча…пе…
‘‘далиддо пурисо ра̄джа, ассаддхо хоти маччхарӣ;
кадарийо па̄пасан̇каппо, миччха̄дит̣т̣хи ана̄даро.
‘‘саман̣е бра̄хман̣е ва̄пи, ан̃н̃е ва̄пи ваниббаке;
аккосати парибха̄сати, наттхико хоти росако.
‘‘дадама̄нам̣ нива̄рети, йа̄чама̄на̄на бходжанам̣;
та̄дисо пурисо ра̄джа, мӣйама̄но джана̄дхипа;
упети нирайам̣ гхорам̣, тамотамапара̄йано.
‘‘далиддо пурисо ра̄джа, саддхо хоти амаччхарӣ;
дада̄ти сет̣т̣хасан̇каппо, абйаггаманасо наро.
‘‘саман̣е бра̄хман̣е ва̄пи, ан̃н̃е ва̄пи ваниббаке;
ут̣т̣ха̄йа абхива̄дети, самачарийа̄йа сиккхати.
‘‘дадама̄нам̣ на ва̄рети [на нива̄рети (сӣ.)], йа̄чама̄на̄на бходжанам̣;
та̄дисо пурисо ра̄джа, мӣйама̄но джана̄дхипа;
упети тидивам̣ т̣ха̄нам̣, тамоджотипара̄йано.
‘‘ад̣д̣хо че [ад̣д̣хо ве (пӣ. ка.)] пурисо ра̄джа, ассаддхо хоти маччхарӣ;
кадарийо па̄пасан̇каппо, миччха̄дит̣т̣хи ана̄даро.
‘‘саман̣е бра̄хман̣е ва̄пи, ан̃н̃е ва̄пи ваниббаке;
аккосати парибха̄сати, наттхико хоти росако.
‘‘дадама̄нам̣ нива̄рети, йа̄чама̄на̄на бходжанам̣;
та̄дисо пурисо ра̄джа, мӣйама̄но джана̄дхипа;
упети нирайам̣ гхорам̣, джотитамапара̄йано.
‘‘ад̣д̣хо че пурисо ра̄джа, саддхо хоти амаччхарӣ;
дада̄ти сет̣т̣хасан̇каппо, абйаггаманасо наро.
‘‘саман̣е бра̄хман̣е ва̄пи, ан̃н̃е ва̄пи ваниббаке;
ут̣т̣ха̄йа абхива̄дети, самачарийа̄йа сиккхати.
‘‘дадама̄нам̣ на ва̄рети, йа̄чама̄на̄на бходжанам̣;
та̄дисо пурисо ра̄джа, мӣйама̄но джана̄дхипа;
упети тидивам̣ т̣ха̄нам̣, джотиджотипара̄йано’’ти.