3. татийавагго
1. пуггаласуттам̣
132. са̄ваттхинида̄нам̣. атха кхо ра̄джа̄ пасенади косало йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо ра̄джа̄нам̣ пасенадим̣ косалам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘чатта̄роме, маха̄ра̄джа, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? тамотамапара̄йано, тамоджотипара̄йано, джотитамапара̄йано, джотиджотипара̄йано’’.
‘‘катхан̃ча, маха̄ра̄джа пуггало тамотамапара̄йано хоти? идха, маха̄ра̄джа, екаччо пуггало нӣче куле пачча̄джа̄то хоти, чан̣д̣а̄лакуле ва̄ венакуле [вен̣акуле (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ва̄ неса̄дакуле ва̄ ратхака̄ракуле ва̄ пуккусакуле ва̄ далидде аппаннапа̄набходжане касиравуттике, йаттха касирена гха̄саччха̄до лаббхати. со ча хоти дуббан̣н̣о дуддасико окот̣имако бавха̄ба̄дхо [бахва̄ба̄дхо (ка.)] ка̄н̣о ва̄ кун̣ӣ ва̄ кхан̃джо ва̄ паккхахато ва̄, на ла̄бхӣ аннасса па̄насса ваттхасса йа̄насса ма̄ла̄гандхавилепанасса сеййа̄васатхападӣпеййасса. со ка̄йена дуччаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чарати, манаса̄ дуччаритам̣ чарати. со ка̄йена дуччаритам̣ чаритва̄ ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чаритва̄ манаса̄ дуччаритам̣ чаритва̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати.
‘‘сеййатха̄пи, маха̄ра̄джа, пурисо андхака̄ра̄ ва̄ андхака̄рам̣ гаччхеййа, тама̄ ва̄ тамам̣ гаччхеййа, лохитамала̄ ва̄ лохитамалам̣ гаччхеййа. татхӯпама̄хам̣, маха̄ра̄джа, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, пуггало тамотамапара̄йано хоти.
‘‘катхан̃ча, маха̄ра̄джа, пуггало тамоджотипара̄йано хоти? идха, маха̄ра̄джа, екаччо пуггало нӣче куле пачча̄джа̄то хоти, чан̣д̣а̄лакуле ва̄ венакуле ва̄ неса̄дакуле ва̄ ратхака̄ракуле ва̄ пуккусакуле ва̄ далидде аппаннапа̄набходжане касиравуттике, йаттха касирена гха̄саччха̄до лаббхати. со ча кхо хоти дуббан̣н̣о дуддасико окот̣имако бавха̄ба̄дхо, ка̄н̣о ва̄ кун̣ӣ ва̄ кхан̃джо ва̄ паккхахато ва̄, на ла̄бхӣ аннасса па̄насса ваттхасса йа̄насса ма̄ла̄гандхавилепанасса сеййа̄васатхападӣпеййасса. со ка̄йена сучаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа сучаритам̣ чарати, манаса̄ сучаритам̣ чарати. со ка̄йена сучаритам̣ чаритва̄ ва̄ча̄йа сучаритам̣ чаритва̄ манаса̄ сучаритам̣ чаритва̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати.
‘‘сеййатха̄пи, маха̄ра̄джа, пурисо патхавийа̄ ва̄ паллан̇кам̣ а̄рохеййа, паллан̇ка̄ ва̄ ассапит̣т̣хим̣ а̄рохеййа, ассапит̣т̣хийа̄ ва̄ хаттхиккхандхам̣ а̄рохеййа, хаттхиккхандха̄ ва̄ па̄са̄дам̣ а̄рохеййа. татхӯпама̄хам̣, маха̄ра̄джа, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, пуггало тамоджотипара̄йано хоти.
‘‘катхан̃ча, маха̄ра̄джа, пуггало джотитамапара̄йано хоти? идха, маха̄ра̄джа, екаччо пуггало учче куле пачча̄джа̄то хоти, кхаттийамаха̄са̄лакуле ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ва̄ гахапатимаха̄са̄лакуле ва̄, ад̣д̣хе махаддхане маха̄бхоге пахӯтаджа̄тарӯпараджате пахӯтавиттӯпакаран̣е пахӯтадханадхан̃н̃е. со ча хоти абхирӯпо дассанӣйо па̄са̄дико, парама̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа саманна̄гато, ла̄бхӣ аннасса па̄насса ваттхасса йа̄насса ма̄ла̄гандхавилепанасса сеййа̄васатхападӣпеййасса. со ка̄йена дуччаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чарати, манаса̄ дуччаритам̣ чарати. со ка̄йена дуччаритам̣ чаритва̄ ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чаритва̄ манаса̄ дуччаритам̣ чаритва̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати.
‘‘сеййатха̄пи, маха̄ра̄джа, пурисо па̄са̄да̄ ва̄ хаттхиккхандхам̣ орохеййа, хаттхиккхандха̄ ва̄ ассапит̣т̣хим̣ орохеййа, ассапит̣т̣хийа̄ ва̄ паллан̇кам̣ орохеййа, паллан̇ка̄ ва̄ патхавим̣ орохеййа, патхавийа̄ ва̄ андхака̄рам̣ пависеййа. татхӯпама̄хам̣, маха̄ра̄джа, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, пуггало джотитамапара̄йано хоти.
‘‘катхан̃ча, маха̄ра̄джа, пуггало джотиджотипара̄йано хоти? идха, маха̄ра̄джа, екаччо пуггало учче куле пачча̄джа̄то хоти, кхаттийамаха̄са̄лакуле ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ва̄ гахапатимаха̄са̄лакуле ва̄, ад̣д̣хе махаддхане маха̄бхоге пахӯтаджа̄тарӯпараджате пахӯтавиттӯпакаран̣е пахӯтадханадхан̃н̃е. со ча хоти абхирӯпо дассанӣйо па̄са̄дико, парама̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа саманна̄гато, ла̄бхӣ аннасса па̄насса ваттхасса йа̄насса ма̄ла̄гандхавилепанасса сеййа̄васатхападӣпеййасса. со ка̄йена сучаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа сучаритам̣ чарати, манаса̄ сучаритам̣ чарати. со ка̄йена сучаритам̣ чаритва̄ ва̄ча̄йа сучаритам̣ чаритва̄ манаса̄ сучаритам̣ чаритва̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати.
‘‘сеййатха̄пи, маха̄ра̄джа, пурисо паллан̇ка̄ ва̄ паллан̇кам̣ сан̇камеййа, ассапит̣т̣хийа̄ ва̄ ассапит̣т̣хим̣ сан̇камеййа, хаттхиккхандха̄ ва̄ хаттхиккхандхам̣ сан̇камеййа, па̄са̄да̄ ва̄ па̄са̄дам̣ сан̇камеййа. татхӯпама̄хам̣, маха̄ра̄джа, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, пуггало джотиджотипара̄йано хоти. име кхо, маха̄ра̄джа, чатта̄ро пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти. идамавоча…пе…
‘‘далиддо пурисо ра̄джа, ассаддхо хоти маччхарӣ;
кадарийо па̄пасан̇каппо, миччха̄дит̣т̣хи ана̄даро.
‘‘саман̣е бра̄хман̣е ва̄пи, ан̃н̃е ва̄пи ваниббаке;
аккосати парибха̄сати, наттхико хоти росако.
‘‘дадама̄нам̣ нива̄рети, йа̄чама̄на̄на бходжанам̣;
та̄дисо пурисо ра̄джа, мӣйама̄но джана̄дхипа;
упети нирайам̣ гхорам̣, тамотамапара̄йано.
‘‘далиддо пурисо ра̄джа, саддхо хоти амаччхарӣ;
дада̄ти сет̣т̣хасан̇каппо, абйаггаманасо наро.
‘‘саман̣е бра̄хман̣е ва̄пи, ан̃н̃е ва̄пи ваниббаке;
ут̣т̣ха̄йа абхива̄дети, самачарийа̄йа сиккхати.
‘‘дадама̄нам̣ на ва̄рети [на нива̄рети (сӣ.)], йа̄чама̄на̄на бходжанам̣;
та̄дисо пурисо ра̄джа, мӣйама̄но джана̄дхипа;
упети тидивам̣ т̣ха̄нам̣, тамоджотипара̄йано.
‘‘ад̣д̣хо че [ад̣д̣хо ве (пӣ. ка.)] пурисо ра̄джа, ассаддхо хоти маччхарӣ;
кадарийо па̄пасан̇каппо, миччха̄дит̣т̣хи ана̄даро.
‘‘саман̣е бра̄хман̣е ва̄пи, ан̃н̃е ва̄пи ваниббаке;
аккосати парибха̄сати, наттхико хоти росако.
‘‘дадама̄нам̣ нива̄рети, йа̄чама̄на̄на бходжанам̣;
та̄дисо пурисо ра̄джа, мӣйама̄но джана̄дхипа;
упети нирайам̣ гхорам̣, джотитамапара̄йано.
‘‘ад̣д̣хо че пурисо ра̄джа, саддхо хоти амаччхарӣ;
дада̄ти сет̣т̣хасан̇каппо, абйаггаманасо наро.
‘‘саман̣е бра̄хман̣е ва̄пи, ан̃н̃е ва̄пи ваниббаке;
ут̣т̣ха̄йа абхива̄дети, самачарийа̄йа сиккхати.
‘‘дадама̄нам̣ на ва̄рети, йа̄чама̄на̄на бходжанам̣;
та̄дисо пурисо ра̄джа, мӣйама̄но джана̄дхипа;
упети тидивам̣ т̣ха̄нам̣, джотиджотипара̄йано’’ти.
2. аййика̄суттам̣
133. са̄ваттхинида̄нам̣. екамантам̣ нисиннам̣ кхо ра̄джа̄нам̣ пасенадим̣ косалам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘ханда, куто ну твам̣, маха̄ра̄джа, а̄гаччхаси дива̄дивасса̄’’ти?
‘‘аййика̄ ме, бханте, ка̄лан̇ката̄ джин̣н̣а̄ вуд̣д̣ха̄ махаллика̄ аддхагата̄ вайоануппатта̄ вӣсавассасатика̄ джа̄тийа̄. аййика̄ кхо пана ме, бханте, пийа̄ хоти мана̄па̄. хаттхиратанена чепа̄хам̣, бханте, лабхеййам̣ ‘ма̄ ме аййика̄ ка̄ламака̄сӣ’ти, хаттхиратанампа̄хам̣ дадеййам̣ – ‘ма̄ ме аййика̄ ка̄ламака̄сӣ’ти. ассаратанена чепа̄хам̣, бханте, лабхеййам̣ ‘ма̄ ме аййика̄ ка̄ламака̄сӣ’ти, ассаратанампа̄хам̣ дадеййам̣ – ‘ма̄ ме аййика̄ ка̄ламака̄сӣ’ти. га̄маварена чепа̄хам̣ бханте, лабхеййам̣ ‘ма̄ ме аййика̄ ка̄ламака̄сӣ’ти, га̄маварампа̄хам̣ дадеййам̣ – ‘ма̄ ме аййика̄ ка̄ламака̄сӣ’ти. джанападападесена [джанападена (сӣ. сйа̄. пӣ.)] чепа̄хам̣, бханте, лабхеййам̣ ‘ма̄ ме аййика̄ ка̄ламака̄сӣ’ти, джанападападесампа̄хам̣ дадеййам̣ – ‘ма̄ ме аййика̄ ка̄ламака̄сӣ’ти. ‘саббе сатта̄, маха̄ра̄джа, маран̣адхамма̄ маран̣апарийоса̄на̄ маран̣ам̣ анатӣта̄’ти. ‘аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! йа̄васубха̄ситамидам̣, бханте, бхагавата̄ – саббе сатта̄ маран̣адхамма̄ маран̣апарийоса̄на̄ маран̣ам̣ анатӣта̄’’’ти.
‘‘еваметам̣, маха̄ра̄джа, еваметам̣, маха̄ра̄джа! саббе сатта̄ маран̣адхамма̄ маран̣апарийоса̄на̄ маран̣ам̣ анатӣта̄. сеййатха̄пи, маха̄ра̄джа, йа̄ни ка̄ничи кумбхака̄рабха̄джана̄ни а̄мака̄ни чева пакка̄ни ча сабба̄ни та̄ни бхеданадхамма̄ни бхеданапарийоса̄на̄ни бхеданам̣ анатӣта̄ни; евамева кхо, маха̄ра̄джа, саббе сатта̄ маран̣адхамма̄ маран̣апарийоса̄на̄ маран̣ам̣ анатӣта̄’’ти. идамавоча…пе…
‘‘саббе сатта̄ мариссанти, маран̣антан̃хи джӣвитам̣;
йатха̄каммам̣ гамиссанти, пун̃н̃апа̄папхалӯпага̄;
нирайам̣ па̄пакамманта̄, пун̃н̃акамма̄ ча суггатим̣.
‘‘тасма̄ кареййа калйа̄н̣ам̣, ничайам̣ сампара̄йикам̣;
пун̃н̃а̄ни паралокасмим̣, патит̣т̣ха̄ хонти па̄н̣ина’’нти.
3. локасуттам̣
134. са̄ваттхинида̄нам̣. екамантам̣ нисинно кхо ра̄джа̄ пасенади косало бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘кати ну кхо, бханте, локасса дхамма̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджанти ахита̄йа дуккха̄йа апха̄сувиха̄ра̄йа̄’’ти? ‘‘тайо кхо, маха̄ра̄джа, локасса дхамма̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджанти ахита̄йа дуккха̄йа апха̄сувиха̄ра̄йа. катаме тайо? лобхо кхо, маха̄ра̄джа, локасса дхаммо, уппаджджама̄но уппаджджати ахита̄йа дуккха̄йа апха̄сувиха̄ра̄йа. досо кхо, маха̄ра̄джа, локасса дхаммо, уппаджджама̄но уппаджджати ахита̄йа дуккха̄йа апха̄сувиха̄ра̄йа. мохо кхо, маха̄ра̄джа, локасса дхаммо, уппаджджама̄но уппаджджати ахита̄йа дуккха̄йа апха̄сувиха̄ра̄йа. име кхо, маха̄ра̄джа, тайо локасса дхамма̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджанти ахита̄йа дуккха̄йа апха̄сувиха̄ра̄йа̄’’ти. идамавоча…пе…
‘‘лобхо досо ча мохо ча, пурисам̣ па̄пачетасам̣;
хим̣санти аттасамбхӯта̄, тачаса̄рам̣ва сампхала’’нти.
4. иссаттасуттам̣
135. са̄ваттхинида̄нам̣. екамантам̣ нисинно кхо ра̄джа̄ пасенади косало бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘каттха ну кхо, бханте, да̄нам̣ да̄табба’’нти? ‘‘йаттха кхо, маха̄ра̄джа, читтам̣ пасӣдатӣ’’ти. ‘‘каттха пана, бханте, диннам̣ махаппхала’’нти? ‘‘ан̃н̃ам̣ кхо етам̣, маха̄ра̄джа, каттха да̄нам̣ да̄таббам̣, ан̃н̃ам̣ панетам̣ каттха диннам̣ махаппхаланти? сӣлавато кхо, маха̄ра̄джа, диннам̣ махаппхалам̣, но татха̄ дуссӣле. тена хи, маха̄ра̄джа, тан̃н̃еветтха пат̣ипуччхисса̄ми. йатха̄, те кхамеййа, татха̄ нам̣ бйа̄кареййа̄си. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, идха тйасса йуддхам̣ паччупат̣т̣хитам̣ сан̇га̄мо самупабйӯл̣хо [самӯпаббӯл̣хо (сӣ.), самупаббул̣хо (пӣ.)]. атха а̄гаччхеййа кхаттийакума̄ро асиккхито акатахаттхо акатайогго акатӯпа̄сано бхӣру чхамбхӣ утра̄сӣ пала̄йӣ. бхареййа̄си там̣ пурисам̣, аттхо ча те та̄дисена пурисена̄’’ти? ‘‘на̄хам̣, бханте, бхареййам̣ там̣ пурисам̣, на ча ме аттхо та̄дисена пурисена̄’’ти. ‘‘атха а̄гаччхеййа бра̄хман̣акума̄ро асиккхито…пе… атха а̄гаччхеййа вессакума̄ро асиккхито…пе… атха а̄гаччхеййа суддакума̄ро асиккхито…пе… на ча ме аттхо та̄дисена пурисена̄’’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, идха тйасса йуддхам̣ паччупат̣т̣хитам̣ сан̇га̄мо самупабйӯл̣хо. атха а̄гаччхеййа кхаттийакума̄ро сусиккхито катахаттхо катайогго катӯпа̄сано абхӣру аччхамбхӣ анутра̄сӣ апала̄йӣ. бхареййа̄си там̣ пурисам̣, аттхо ча те та̄дисена пурисена̄’’ти? ‘‘бхареййа̄хам̣, бханте, там̣ пурисам̣, аттхо ча ме та̄дисена пурисена̄’’ти. ‘‘атха а̄гаччхеййа бра̄хман̣акума̄ро…пе… атха а̄гаччхеййа вессакума̄ро…пе… атха а̄гаччхеййа суддакума̄ро сусиккхито катахаттхо катайогго катӯпа̄сано абхӣру аччхамбхӣ анутра̄сӣ апала̄йӣ. бхареййа̄си там̣ пурисам̣, аттхо ча те та̄дисена пурисена̄’’ти? ‘‘бхареййа̄хам̣, бханте, там̣ пурисам̣, аттхо ча ме та̄дисена пурисена̄’’ти.
‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, йасма̄ касма̄ чепи [йасма̄ чепи (сӣ. сйа̄. кам̣. ка.)] кула̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито хоти, со ча хоти пан̃чан̇гавиппахӣно пан̃чан̇гасаманна̄гато, тасмим̣ диннам̣ махаппхалам̣ хоти. катама̄ни пан̃чан̇га̄ни пахӣна̄ни хонти? ка̄маччхандо пахӣно хоти, бйа̄па̄до пахӣно хоти, тхинамиддхам̣ пахӣнам̣ хоти, уддхаччакуккуччам̣ пахӣнам̣ хоти, вичикиччха̄ пахӣна̄ хоти. има̄ни пан̃чан̇га̄ни пахӣна̄ни хонти. катамехи пан̃чахан̇гехи саманна̄гато хоти? асеккхена сӣлаккхандхена саманна̄гато хоти, асеккхена сама̄дхиккхандхена саманна̄гато хоти, асеккхена пан̃н̃а̄ккхандхена саманна̄гато хоти, асеккхена вимуттиккхандхена саманна̄гато хоти, асеккхена вимуттин̃а̄н̣адассанаккхандхена саманна̄гато хоти. имехи пан̃чахан̇гехи саманна̄гато хоти. ити пан̃чан̇гавиппахӣне пан̃чан̇гасаманна̄гате диннам̣ махаппхала’’нти. идамавоча бхагава̄…пе… саттха̄ –
‘‘иссаттам̣ [иссаттхам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣.)] балавӣрийан̃ча [балавирийан̃ча (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], йасмим̣ виджджетха ма̄н̣аве;
там̣ йуддхаттхо бхаре ра̄джа̄, на̄сӯрам̣ джа̄типаччайа̄.
‘‘татхева кхантисораччам̣, дхамма̄ йасмим̣ патит̣т̣хита̄;
арийавуттим̣ медха̄вим̣, хӣнаджаччампи пӯджайе.
‘‘ка̄райе ассаме рамме, ва̄сайеттха бахуссуте;
папан̃ча виване кайира̄, дугге сан̇камана̄ни ча.
‘‘аннам̣ па̄нам̣ кха̄данӣйам̣, ваттхасена̄сана̄ни ча;
дадеййа уджубхӯтесу, виппасаннена четаса̄.
‘‘йатха̄ хи мегхо тханайам̣, виджджума̄лӣ сатаккаку;
тхалам̣ ниннан̃ча пӯрети, абхивассам̣ васундхарам̣.
‘‘татхева саддхо сутава̄, абхисан̇кхачча бходжанам̣;
ваниббаке таппайати, аннапа̄нена пан̣д̣ито.
‘‘а̄модама̄но пакирети, детха детха̄ти бха̄сати;
там̣ хисса гаджджитам̣ хоти, девассева павассато;
са̄ пун̃н̃адха̄ра̄ випула̄, да̄та̄рам̣ абхивассатӣ’’ти.
5. паббатӯпамасуттам̣
136. са̄ваттхинида̄нам̣. екамантам̣ нисиннам̣ кхо ра̄джа̄нам̣ пасенадим̣ косалам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘ханда, куто ну твам̣, маха̄ра̄джа, а̄гаччхаси дива̄ дивасса̄’’ти? ‘‘йа̄ни та̄ни, бханте, ран̃н̃ам̣ кхаттийа̄нам̣ муддха̄васитта̄нам̣ иссарийамадаматта̄нам̣ ка̄магедхапарийут̣т̣хита̄нам̣ джанападаттха̄варийаппатта̄нам̣ махантам̣ патхавиман̣д̣алам̣ абхивиджийа аджджха̄васанта̄нам̣ ра̄джакаран̣ӣйа̄ни бхаванти, тесу кхва̄хам̣, етарахи уссуккама̄панно’’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, идха те пурисо а̄гаччхеййа пураттхима̄йа диса̄йа саддха̄йико паччайико. со там̣ упасан̇камитва̄ евам̣ вадеййа – ‘йаггхе, маха̄ра̄джа, джа̄неййа̄си, ахам̣ а̄гаччха̄ми пураттхима̄йа диса̄йа. таттхаддасам̣ махантам̣ паббатам̣ аббхасамам̣ саббе па̄н̣е ниппотхенто а̄гаччхати. йам̣ те, маха̄ра̄джа, каран̣ӣйам̣, там̣ карохӣ’ти. атха дутийо пурисо а̄гаччхеййа паччхима̄йа диса̄йа…пе… атха татийо пурисо а̄гаччхеййа уттара̄йа диса̄йа…пе… атха чатуттхо пурисо а̄гаччхеййа даккхин̣а̄йа диса̄йа саддха̄йико паччайико. со там̣ упасан̇камитва̄ евам̣ вадеййа – ‘йаггхе маха̄ра̄джа, джа̄неййа̄си, ахам̣ а̄гаччха̄ми даккхин̣а̄йа диса̄йа. таттхаддасам̣ махантам̣ паббатам̣ аббхасамам̣ саббе па̄н̣е ниппотхенто а̄гаччхати. йам̣ те, маха̄ра̄джа, каран̣ӣйам̣ там̣ карохӣ’ти. еварӯпе те, маха̄ра̄джа, махати махаббхайе самуппанне да̄рун̣е мануссаккхайе [мануссака̄йе (ка.)] дуллабхе мануссатте кимасса каран̣ӣйа’’нти?
‘‘еварӯпе ме, бханте, махати махаббхайе самуппанне да̄рун̣е мануссаккхайе дуллабхе мануссатте кимасса каран̣ӣйам̣ ан̃н̃атра дхаммачарийа̄йа ан̃н̃атра самачарийа̄йа ан̃н̃атра кусалакирийа̄йа ан̃н̃атра пун̃н̃акирийа̄йа̄’’ти?
‘‘а̄рочеми кхо те, маха̄ра̄джа, пат̣иведеми кхо те, маха̄ра̄джа, адхиваттати кхо там̣, маха̄ра̄джа, джара̄маран̣ам̣. адхиваттама̄не че те, маха̄ра̄джа, джара̄маран̣е кимасса каран̣ӣйа’’нти? ‘‘адхиваттама̄не ча ме, бханте, джара̄маран̣е кимасса каран̣ӣйам̣ ан̃н̃атра дхаммачарийа̄йа самачарийа̄йа кусалакирийа̄йа пун̃н̃акирийа̄йа? йа̄ни та̄ни, бханте, ран̃н̃ам̣ кхаттийа̄нам̣ муддха̄васитта̄нам̣ иссарийамадаматта̄нам̣ ка̄магедхапарийут̣т̣хита̄нам̣ джанападаттха̄варийаппатта̄нам̣ махантам̣ патхавиман̣д̣алам̣ абхивиджийа аджджха̄васанта̄нам̣ хаттхийуддха̄ни бхаванти; тесампи, бханте, хаттхийуддха̄нам̣ наттхи гати наттхи висайо адхиваттама̄не джара̄маран̣е. йа̄нипи та̄ни, бханте, ран̃н̃ам̣ кхаттийа̄нам̣ муддха̄васитта̄нам̣…пе… аджджха̄васанта̄нам̣ ассайуддха̄ни бхаванти…пе… ратхайуддха̄ни бхаванти …пе… паттийуддха̄ни бхаванти; тесампи, бханте, паттийуддха̄нам̣ наттхи гати наттхи висайо адхиваттама̄не джара̄маран̣е. санти кхо пана, бханте, имасмим̣ ра̄джакуле мантино маха̄матта̄, йе пахонти [йесам̣ хонти (ка.)] а̄гате паччаттхике мантехи бхедайитум̣. тесампи, бханте, мантайуддха̄нам̣ наттхи гати наттхи висайо адхиваттама̄не джара̄маран̣е. сам̣виджджати кхо пана, бханте, имасмим̣ ра̄джакуле пахӯтам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ бхӯмигатан̃чева веха̄сат̣т̣хан̃ча, йена майам̣ пахома а̄гате паччаттхике дханена упала̄петум̣. тесампи, бханте, дханайуддха̄нам̣ наттхи гати наттхи висайо адхиваттама̄не джара̄маран̣е. адхиваттама̄не ча ме, бханте, джара̄маран̣е кимасса каран̣ӣйам̣ ан̃н̃атра дхаммачарийа̄йа самачарийа̄йа кусалакирийа̄йа пун̃н̃акирийа̄йа̄’’ти?
‘‘еваметам̣, маха̄ра̄джа, еваметам̣, маха̄ра̄джа! адхиваттама̄не джара̄маран̣е кимасса каран̣ӣйам̣ ан̃н̃атра дхаммачарийа̄йа самачарийа̄йа кусалакирийа̄йа пун̃н̃акирийа̄йа̄’’ти? идамавоча бхагава̄…пе… саттха̄ –
‘‘йатха̄пи села̄ випула̄, набхам̣ а̄хачча паббата̄;
саманта̄нупарийа̄йеййум̣, ниппотхенто чатуддиса̄.
‘‘евам̣ джара̄ ча маччу ча, адхиваттанти па̄н̣ине [па̄н̣ино (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)];
кхаттийе бра̄хман̣е вессе, судде чан̣д̣а̄лапуккусе;
на кин̃чи [на кан̃чи (?)] париваджджети, саббамева̄бхимаддати.
‘‘на таттха хаттхӣнам̣ бхӯми, на ратха̄нам̣ на паттийа̄;
на ча̄пи мантайуддхена, сакка̄ джетум̣ дханена ва̄.
‘‘тасма̄ хи пан̣д̣ито посо, сампассам̣ аттхаматтано;
буддхе дхамме ча сан̇гхе ча, дхӣро саддхам̣ нивесайе.
‘‘йо дхаммам̣ чари [дхаммача̄рӣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ка̄йена, ва̄ча̄йа уда четаса̄;
идхева нам̣ пасам̣санти, печча сагге памодатӣ’’ти.
татийо вагго.
тассудда̄нам̣ –
пуггало аййика̄ локо, иссаттам̣ [иссаттхам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣.)] паббатӯпама̄;
деситам̣ буддхасет̣т̣хена, имам̣ косалапан̃чаканти.
косаласам̣йуттам̣ саматтам̣.