5. чӯл̣ара̄хулова̄дасуттам̣
416. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо бхагавато рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘парипакка̄ кхо ра̄хуласса вимуттипарипа̄чанӣйа̄ дхамма̄. йам̣нӯна̄хам̣ ра̄хулам̣ уттарим̣ а̄сава̄нам̣ кхайе винеййа’’нти. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто а̄йасмантам̣ ра̄хулам̣ а̄мантеси – ‘‘ган̣ха̄хи, ра̄хула, нисӣданам̣; йена андхаванам̣ тенупасан̇камисса̄ма дива̄виха̄ра̄йа̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ ра̄хуло бхагавато пат̣иссутва̄ нисӣданам̣ а̄да̄йа бхагавантам̣ пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхи.
тена кхо пана самайена анека̄ни девата̄сахасса̄ни бхагавантам̣ анубандха̄ни хонти – ‘‘аджджа бхагава̄ а̄йасмантам̣ ра̄хулам̣ уттарим̣ а̄сава̄нам̣ кхайе винессатӣ’’ти. атха кхо бхагава̄ андхаванам̣ аджджхога̄хетва̄ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. а̄йасма̄пи кхо ра̄хуло бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ ра̄хулам̣ бхагава̄ етадавоча –
417. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄хула, чаккху ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте ’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄хула, рӯпа̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄хула, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄хула, чаккхусампхассо ниччо ва̄ аниччо ва̄’’ти? ‘‘аниччо, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄хула, йамидам̣ [йампидам̣ (сӣ. ка.)] чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведана̄гатам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ сан̇кха̄рагатам̣ вин̃н̃а̄н̣агатам̣ тампи ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
418. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси ра̄хула, сотам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… гха̄нам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… дживха̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте…пе… ка̄йо ниччо ва̄ аниччо ва̄’’ти? ‘‘аниччо, бханте…пе… мано ниччо ва̄ аниччо ва̄’’ти? ‘‘аниччо, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ –‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси ра̄хула, дхамма̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси ра̄хула, мановин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси ра̄хула, маносампхассо ниччо ва̄ аниччо ва̄’’ти? ‘‘аниччо, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄хула, йамидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведана̄гатам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ сан̇кха̄рагатам̣ вин̃н̃а̄н̣агатам̣, тампи ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣ каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
419. ‘‘евам̣ пассам̣, ра̄хула, сутава̄ арийаса̄вако чаккхусмим̣ [чаккхусмимпи (сйа̄. кам̣.) евамитаресупи] ниббиндати, рӯпесу ниббиндати, чаккхувин̃н̃а̄н̣е ниббиндати, чаккхусампхассе ниббиндати, йамидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведана̄гатам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ сан̇кха̄рагатам̣ вин̃н̃а̄н̣агатам̣ тасмимпи ниббиндати. сотасмим̣ ниббиндати, саддесу ниббиндати…пе…, гха̄насмим̣ ниббиндати, гандхесу ниббиндати… дживха̄йа ниббиндати, расесу ниббиндати… ка̄йасмим̣ ниббиндати, пхот̣т̣хаббесу ниббиндати… манасмим̣ ниббиндати, дхаммесу ниббиндати, мановин̃н̃а̄н̣е ниббиндати, маносампхассе ниббиндати, йамидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведана̄гатам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ сан̇кха̄рагатам̣ вин̃н̃а̄н̣агатам̣ тасмимпи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати, вира̄га̄ вимуччати. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ ра̄хуло бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти. имасмин̃ча пана веййа̄каран̣асмим̣ бхан̃н̃ама̄не а̄йасмато ра̄хуласса анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччи. та̄сан̃ча анека̄нам̣ девата̄сахасса̄нам̣ вираджам̣ вӣтамалам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄ди – ‘йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣ саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти.
чӯл̣ара̄хулова̄дасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пан̃чамам̣.