5. сал̣а̄йатанавагго
1. ана̄тхапин̣д̣икова̄дасуттам̣
383. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена ана̄тхапин̣д̣ико гахапати а̄ба̄дхико хоти дуккхито ба̄л̣хагила̄но. атха кхо ана̄тхапин̣д̣ико гахапати ан̃н̃атарам̣ пурисам̣ а̄мантеси – ‘‘ехи твам̣, амбхо пуриса, йена бхагава̄ тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ мама вачанена бхагавато па̄де сираса̄ ванда̄хи [ванда̄хи еван̃ча вадехи (саббаттха) ан̃н̃асуттесу пана наттхи] – ‘ана̄тхапин̣д̣ико, бханте, гахапати а̄ба̄дхико дуккхито ба̄л̣хагила̄но. со бхагавато па̄де сираса̄ вандатӣ’ти. йена ча̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ мама вачанена а̄йасмато са̄рипуттасса па̄де сираса̄ ванда̄хи [ванда̄хи еван̃ча вадехи (саббаттха) ан̃н̃асуттесу пана наттхи] – ‘ана̄тхапин̣д̣ико, бханте, гахапати а̄ба̄дхико дуккхито ба̄л̣хагила̄но. со а̄йасмато са̄рипуттасса па̄де сираса̄ вандатӣ’ти. еван̃ча вадехи – ‘са̄дху кира, бханте, а̄йасма̄ са̄рипутто йена ана̄тхапин̣д̣икасса гахапатисса нивесанам̣ тенупасан̇камату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’’ти.
‘‘евам̣, бханте’’ти кхо со пурисо ана̄тхапин̣д̣икасса гахапатисса пат̣иссутва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со пурисо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ана̄тхапин̣д̣ико, бханте, гахапати а̄ба̄дхико дуккхито ба̄л̣хагила̄но. со бхагавато па̄де сираса̄ вандатӣ’’ти. йена ча̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со пурисо а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавоча – ‘‘ана̄тхапин̣д̣ико, бханте, гахапати а̄ба̄дхико дуккхито ба̄л̣хагила̄но. со а̄йасмато са̄рипуттасса па̄де сираса̄ вандати; еван̃ча вадети – ‘са̄дху кира, бханте, а̄йасма̄ са̄рипутто йена ана̄тхапин̣д̣икасса гахапатисса нивесанам̣ тенупасан̇камату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’’ти. адхива̄сеси кхо а̄йасма̄ са̄рипутто тун̣хӣбха̄вена.
384. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа а̄йасмата̄ а̄нандена паччха̄саман̣ена йена ана̄тхапин̣д̣икасса гахапатисса нивесанам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо а̄йасма̄ са̄рипутто ана̄тхапин̣д̣икам̣ гахапатим̣ етадавоча – ‘‘каччи те, гахапати, кхаманӣйам̣, каччи йа̄панӣйам̣? каччи те дуккха̄ ведана̄ пат̣иккаманти, но абхиккаманти; пат̣иккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но абхиккамо’’ти?
‘‘на ме, бханте са̄рипутта, кхаманӣйам̣ на йа̄панӣйам̣. ба̄л̣ха̄ ме дуккха̄ ведана̄ абхиккаманти, но пат̣иккаманти; абхиккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но пат̣иккамо. сеййатха̄пи, бханте са̄рипутта, балава̄ пурисо тин̣хена сикхарена муддхани [муддха̄нам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] абхиматтхеййа [абхимантхеййа (сӣ. пӣ.)]; евамева кхо ме, бханте са̄рипутта, адхиматта̄ ва̄та̄ муддхани [охананти (сйа̄. кам̣.)] ӯхананти [адхиматта̄ ва̄та̄ сӣлам̣ парикантанти (сӣ. сйа̄. кам̣.)]. на ме, бханте са̄рипутта, кхаманӣйам̣ на йа̄панӣйам̣. ба̄л̣ха̄ ме дуккха̄ ведана̄ абхиккаманти, но пат̣иккаманти; абхиккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но пат̣иккамо. сеййатха̄пи, бханте са̄рипутта, балава̄ пурисо дал̣хена вараттакхан̣д̣ена сӣсе сӣсавет̣хам̣ дадеййа; евамева кхо ме, бханте са̄рипутта, адхиматта̄ сӣсе сӣсаведана̄. на ме, бханте са̄рипутта, кхаманӣйам̣ на йа̄панӣйам̣. ба̄л̣ха̄ ме дуккха̄ ведана̄ абхиккаманти, но пат̣иккаманти; абхиккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но пат̣иккамо. сеййатха̄пи, бханте са̄рипутта, даккхо гогха̄тако ва̄ гогха̄такантева̄сӣ ва̄ тин̣хена говикантанена куччхим̣ парикантеййа; евамева кхо ме, бханте са̄рипутта, адхиматта̄ ва̄та̄ куччхим̣ парикантанти. на ме, бханте са̄рипутта, кхаманӣйам̣ на йа̄панӣйам̣. ба̄л̣ха̄ ме дуккха̄ ведана̄ абхиккаманти, но пат̣иккаманти; абхиккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но пат̣иккамо. сеййатха̄пи, бханте са̄рипутта, две балаванто пуриса̄ дуббалатарам̣ пурисам̣ на̄на̄ба̄ха̄су гахетва̄ ан̇га̄рака̄суйа̄ санта̄пеййум̣, сампарита̄пеййум̣; евамева кхо ме, бханте са̄рипутта, адхиматто ка̄йасмим̣ д̣а̄хо. на ме, бханте са̄рипутта, кхаманӣйам̣ на йа̄панӣйам̣. ба̄л̣ха̄ ме дуккха̄ ведана̄ абхиккаманти, но пат̣иккаманти; абхиккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но пат̣иккамо’’ти.
385. ‘‘тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на чаккхум̣ упа̄дийисса̄ми, на ча ме чаккхунисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣.
‘‘тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на сотам̣ упа̄дийисса̄ми, на ча ме сотанисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣. тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на гха̄нам̣ упа̄дийисса̄ми, на ча ме гха̄нанисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣. тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на дживхам̣ упа̄дийисса̄ми, на ча ме дживха̄нисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣. тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на ка̄йам̣ упа̄дийисса̄ми, на ча ме ка̄йанисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣. тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на манам̣ упа̄дийисса̄ми, на ча ме манонисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣.
‘‘тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на рӯпам̣ упа̄дийисса̄ми, на ча ме рӯпанисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣. тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на саддам̣ упа̄дийисса̄ми…пе… на гандхам̣ упа̄дийисса̄ми… на расам̣ упа̄дийисса̄ми… на пхот̣т̣хаббам̣ упа̄дийисса̄ми… на дхаммам̣ упа̄дийисса̄ми на ча ме дхамманисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣.
‘‘тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ упа̄дийисса̄ми, на ча ме чаккхувин̃н̃а̄н̣анисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣. тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на сотавин̃н̃а̄н̣ам̣ упа̄дийисса̄ми… на гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣ упа̄дийисса̄ми… на дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ упа̄дийисса̄ми… на ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ упа̄дийисса̄ми… на мановин̃н̃а̄н̣ам̣ упа̄дийисса̄ми на ча ме мановин̃н̃а̄н̣анисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣.
‘‘тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на чаккхусампхассам̣ упа̄дийисса̄ми, на ча ме чаккхусампхассанисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣. тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на сотасампхассам̣ упа̄дийисса̄ми… на гха̄насампхассам̣ упа̄дийисса̄ми… на дживха̄сампхассам̣ упа̄дийисса̄ми… на ка̄йасампхассам̣ упа̄дийисса̄ми… на маносампхассам̣ упа̄дийисса̄ми, на ча ме маносампхассанисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣.
‘‘тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на чаккхусампхассаджам̣ веданам̣ упа̄дийисса̄ми, на ча ме чаккхусампхассаджа̄ведана̄нисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣. тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на сотасампхассаджам̣ веданам̣ упа̄дийисса̄ми… на гха̄насампхассаджам̣ веданам̣ упа̄дийисса̄ми… на дживха̄сампхассаджам̣ веданам̣ упа̄дийисса̄ми… на ка̄йасампхассаджам̣ веданам̣ упа̄дийисса̄ми… на маносампхассаджам̣ веданам̣ упа̄дийисса̄ми, на ча ме маносампхассаджа̄ведана̄нисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣.
386. ‘‘тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на патхавӣдха̄тум̣ упа̄дийисса̄ми, на ча ме патхавӣдха̄тунисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣. тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на а̄подха̄тум̣ упа̄дийисса̄ми… на теджодха̄тум̣ упа̄дийисса̄ми… на ва̄йодха̄тум̣ упа̄дийисса̄ми… на а̄ка̄садха̄тум̣ упа̄дийисса̄ми… на вин̃н̃а̄н̣адха̄тум̣ упа̄дийисса̄ми, на ча ме вин̃н̃а̄н̣адха̄тунисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣.
‘‘тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на рӯпам̣ упа̄дийисса̄ми, на ча ме рӯпанисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣. тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на веданам̣ упа̄дийисса̄ми… на сан̃н̃ам̣ упа̄дийисса̄ми… на сан̇кха̄ре упа̄дийисса̄ми… на вин̃н̃а̄н̣ам̣ упа̄дийисса̄ми, на ча ме вин̃н̃а̄н̣анисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣.
‘‘тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ упа̄дийисса̄ми, на ча ме а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатананисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣. тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ упа̄дийисса̄ми… на а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ упа̄дийисса̄ми… на невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ упа̄дийисса̄ми на ча ме невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатананисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣.
‘‘тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на идхалокам̣ упа̄дийисса̄ми, на ча ме идхалоканисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣. тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на паралокам̣ упа̄дийисса̄ми, на ча ме паралоканисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитаббам̣. тасма̄тиха те, гахапати, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘йампи ме дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анупарийеситам̣ анучаритам̣ манаса̄ тампи на упа̄дийисса̄ми, на ча ме там̣нисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи те, гахапати, сиккхитабба’’нти.
387. евам̣ вутте, ана̄тхапин̣д̣ико гахапати пароди, ассӯни паваттеси. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо ана̄тхапин̣д̣икам̣ гахапатим̣ етадавоча – ‘‘олӣйаси кхо твам̣, гахапати, сам̣сӣдаси кхо твам̣, гахапатӣ’’ти? ‘‘на̄хам̣, бханте а̄нанда, олӣйа̄ми, напи сам̣сӣда̄ми; апи ча ме дӣгхараттам̣ саттха̄ пайирупа̄сито манобха̄ванӣйа̄ ча бхиккхӯ; на ча ме еварӯпӣ дхаммӣ катха̄ сутапубба̄’’ти. ‘‘на кхо, гахапати, гихӣнам̣ ода̄тавасана̄нам̣ еварӯпӣ дхаммӣ катха̄ пат̣ибха̄ти; паббаджита̄нам̣ кхо, гахапати, еварӯпӣ дхаммӣ катха̄ пат̣ибха̄тӣ’’ти. ‘‘тена хи, бханте са̄рипутта, гихӣнампи ода̄тавасана̄нам̣ еварӯпӣ дхаммӣ катха̄ пат̣ибха̄ту. санти хи, бханте, кулапутта̄ аппараджаккхаджа̄тика̄, ассаваната̄ дхаммасса париха̄йанти; бхависсанти дхаммасса ан̃н̃а̄та̄ро’’ти.
атха кхо а̄йасма̄ ча са̄рипутто а̄йасма̄ ча а̄нандо ана̄тхапин̣д̣икам̣ гахапатим̣ имина̄ ова̄дена овадитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ паккамим̣су. атха кхо ана̄тхапин̣д̣ико гахапати, ачирапакканте а̄йасманте ча са̄рипутте а̄йасманте ча а̄нанде, ка̄ламака̄си туситам̣ ка̄йам̣ упападжджи. атха кхо ана̄тхапин̣д̣ико девапутто абхикканта̄йа раттийа̄ абхиккантаван̣н̣о кевалакаппам̣ джетаванам̣ обха̄сетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо ана̄тхапин̣д̣ико девапутто бхагавантам̣ га̄тха̄хи аджджхабха̄си –
‘‘идан̃хи там̣ джетаванам̣, исисан̇гханисевитам̣;
а̄вуттхам̣ дхаммара̄джена, пӣтисан̃джананам̣ мама.
‘‘каммам̣ виджджа̄ ча дхаммо ча, сӣлам̣ джӣвитамуттамам̣;
етена мачча̄ суджджханти, на готтена дханена ва̄.
‘‘тасма̄ хи пан̣д̣ито посо, сампассам̣ аттхаматтано;
йонисо вичине дхаммам̣, евам̣ таттха висуджджхати.
‘‘са̄рипуттова пан̃н̃а̄йа, сӣлена упасамена;
йопи па̄ран̇гато бхиккху, ета̄вапарамо сийа̄’’ти.
идамавоча ана̄тхапин̣д̣ико девапутто. саманун̃н̃о саттха̄ ахоси. атха кхо ана̄тхапин̣д̣ико девапутто – ‘‘саманун̃н̃о ме саттха̄’’ти бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ таттхевантарадха̄йи.
388. атха кхо бхагава̄ тасса̄ раттийа̄ аччайена бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘имам̣, бхиккхаве, раттим̣ ан̃н̃атаро девапутто абхикканта̄йа раттийа̄ абхиккантаван̣н̣о кевалакаппам̣ джетаванам̣ обха̄сетва̄ йена̄хам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ мам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо со девапутто мам̣ га̄тха̄хи аджджхабха̄си –
‘‘идан̃хи там̣ джетаванам̣, исисан̇гханисевитам̣;
а̄вуттхам̣ дхаммара̄джена, пӣтисан̃джананам̣ мама.
‘‘каммам̣ виджджа̄ ча дхаммо ча, сӣлам̣ джӣвитамуттамам̣;
етена мачча̄ суджджханти, на готтена дханена ва̄.
‘‘тасма̄ хи пан̣д̣ито посо, сампассам̣ аттхаматтано;
йонисо вичине дхаммам̣, евам̣ таттха висуджджхати.
‘‘са̄рипуттова пан̃н̃а̄йа, сӣлена упасамена;
йопи па̄ран̇гато бхиккху, ета̄вапарамо сийа̄’’ти.
‘‘идамавоча, бхиккхаве, со девапутто. ‘саманун̃н̃о ме саттха̄’ти мам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ таттхевантарадха̄йӣ’’ти.
евам̣ вутте, а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘со хи нӯна со, бханте, ана̄тхапин̣д̣ико девапутто бхависсати. ана̄тхапин̣д̣ико, бханте, гахапати а̄йасманте са̄рипутте абхиппасанно ахосӣ’’ти. ‘‘са̄дху, са̄дху, а̄нанда! йа̄ватакам̣ кхо, а̄нанда, такка̄йа паттаббам̣, ануппаттам̣ там̣ тайа̄. ана̄тхапин̣д̣ико со, а̄нанда, девапутто’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.
ана̄тхапин̣д̣икова̄дасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пат̣хамам̣.
2. чханнова̄дасуттам̣
389. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ ча са̄рипутто а̄йасма̄ ча маха̄чундо а̄йасма̄ ча чханно гиджджхакӯт̣е паббате вихаранти. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ чханно а̄ба̄дхико хоти дуккхито ба̄л̣хагила̄но. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена̄йасма̄ маха̄чундо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ маха̄чундам̣ етадавоча – ‘‘а̄йа̄ма̄вусо чунда, йена̄йасма̄ чханно тенупасан̇камисса̄ма гила̄напуччхака̄’’ти. ‘‘евама̄вусо’’ти кхо а̄йасма̄ маха̄чундо а̄йасмато са̄рипуттасса паччассоси.
атха кхо а̄йасма̄ ча са̄рипутто а̄йасма̄ ча маха̄чундо йена̄йасма̄ чханно тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ чханнена саддхим̣ саммодим̣су. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто а̄йасмантам̣ чханнам̣ етадавоча – ‘‘каччи те, а̄вусо чханна, кхаманӣйам̣, каччи йа̄панӣйам̣? каччи те дуккха̄ ведана̄ пат̣иккаманти, но абхиккаманти; пат̣иккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но абхиккамо’’ти?
‘‘на ме, а̄вусо са̄рипутта, кхаманӣйам̣ на йа̄панӣйам̣. ба̄л̣ха̄ ме дуккха̄ ведана̄ абхиккаманти, но пат̣иккаманти; абхиккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но пат̣иккамо. сеййатха̄пи, а̄вусо са̄рипутта, балава̄ пурисо тин̣хена сикхарена муддхани абхиматтхеййа; евамева кхо ме, а̄вусо са̄рипутта, адхиматта̄ ва̄та̄ муддхани ӯхананти. на ме, а̄вусо са̄рипутта, кхаманӣйам̣ на йа̄панӣйам̣. ба̄л̣ха̄ ме дуккха̄ ведана̄ абхиккаманти, но пат̣иккаманти; абхиккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати но пат̣иккамо. сеййатха̄пи, а̄вусо са̄рипутта, балава̄ пурисо дал̣хена вараттаккхан̣д̣ена сӣсе сӣсавет̣хам̣ дадеййа; евамева кхо ме, а̄вусо са̄рипутта, адхиматта̄ сӣсе сӣсаведана̄. на ме, а̄вусо са̄рипутта, кхаманӣйам̣ на йа̄панӣйам̣. ба̄л̣ха̄ ме дуккха̄ ведана̄ абхиккаманти, но пат̣иккаманти; абхиккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но пат̣иккамо. сеййатха̄пи, а̄вусо са̄рипутта, даккхо гогха̄тако ва̄ гогха̄такантева̄сӣ ва̄ тин̣хена говикантанена куччхим̣ парикантеййа; евамева кхо ме, а̄вусо са̄рипутта, адхиматта̄ ва̄та̄ куччхим̣ парикантанти. на ме, а̄вусо са̄рипутта, кхаманӣйам̣ на йа̄панӣйам̣. ба̄л̣ха̄ ме дуккха̄ ведана̄ абхиккаманти, но пат̣иккаманти; абхиккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но пат̣иккамо. сеййатха̄пи, а̄вусо са̄рипутта, две балаванто пуриса̄ дуббалатарам̣ пурисам̣ на̄на̄ба̄ха̄су гахетва̄ ан̇га̄рака̄суйа̄ санта̄пеййум̣ сампарита̄пеййум̣; евамева кхо ме, а̄вусо са̄рипутта, адхиматто ка̄йасмим̣ д̣а̄хо. на ме, а̄вусо са̄рипутта, кхаманӣйам̣ на йа̄панӣйам̣. ба̄л̣ха̄ ме дуккха̄ ведана̄ абхиккаманти, но пат̣иккаманти; абхиккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но пат̣иккамо. саттхам̣, а̄вусо са̄рипутта, а̄харисса̄ми, на̄вакан̇кха̄ми джӣвита’’нти.
390. ‘‘ма̄йасма̄ чханно саттхам̣ а̄хареси. йа̄пета̄йасма̄ чханно. йа̄пентам̣ майам̣ а̄йасмантам̣ чханнам̣ иччха̄ма. саче а̄йасмато чханнасса наттхи саппа̄йа̄ни бходжана̄ни, ахам̣ а̄йасмато чханнасса саппа̄йа̄ни бходжана̄ни парийесисса̄ми. саче а̄йасмато чханнасса наттхи саппа̄йа̄ни бхесаджджа̄ни, ахам̣ а̄йасмато чханнасса саппа̄йа̄ни бхесаджджа̄ни парийесисса̄ми. саче а̄йасмато чханнасса наттхи патирӯпа̄ упат̣т̣ха̄ка̄, ахам̣ а̄йасмантам̣ чханнам̣ упат̣т̣хахисса̄ми. ма̄йасма̄ чханно саттхам̣ а̄хареси. йа̄пета̄йасма̄ чханно. йа̄пентам̣ майам̣ а̄йасмантам̣ чханнам̣ иччха̄ма̄’’ти.
‘‘напи ме, а̄вусо са̄рипутта, наттхи саппа̄йа̄ни бходжана̄ни; напи ме наттхи саппа̄йа̄ни бхесаджджа̄ни; напи ме наттхи патирӯпа̄ упат̣т̣ха̄ка̄; апи ча̄вусо са̄рипутта, паричин̣н̣о ме саттха̄ дӣгхараттам̣ мана̄пенева но амана̄пена. етан̃хи, а̄вусо са̄рипутта, са̄вакасса патирӯпам̣ йам̣ саттха̄рам̣ паричареййа мана̄пенева но амана̄пена. ‘анупаваджджам̣ чханно бхиккху саттхам̣ а̄хариссатӣ’ти еваметам̣ [евамева кхо твам̣ (ка.)], а̄вусо са̄рипутта, дха̄рехӣ’’ти. ‘‘пуччхеййа̄ма майам̣ а̄йасмантам̣ чханнам̣ кан̃чидева десам̣, саче а̄йасма̄ чханно ока̄сам̣ кароти пан̃хасса веййа̄каран̣а̄йа̄’’ти. ‘‘пуччха̄вусо са̄рипутта, сутва̄ ведисса̄мӣ’’ти.
391. ‘‘чаккхум̣, а̄вусо чханна, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббе дхамме ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассаси? сотам̣, а̄вусо чханна, сотавин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… гха̄нам̣, а̄вусо чханна, гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣… дживхам̣, а̄вусо чханна, дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ … ка̄йам̣, а̄вусо чханна, ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣… манам̣, а̄вусо чханна, мановин̃н̃а̄н̣ам̣ мановин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббе дхамме ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассасӣ’’ти?
‘‘чаккхум̣, а̄вусо са̄рипутта, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббе дхамме ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупасса̄ми. сотам̣, а̄вусо са̄рипутта…пе… гха̄нам̣, а̄вусо са̄рипутта… дживхам̣, а̄вусо са̄рипутта… ка̄йам̣, а̄вусо са̄рипутта… манам̣, а̄вусо са̄рипутта, мановин̃н̃а̄н̣ам̣ мановин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббе дхамме ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупасса̄мӣ’’ти.
392. ‘‘чаккхусмим̣, а̄вусо чханна, чаккхувин̃н̃а̄н̣е чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббесу дхаммесу ким̣ дисва̄ ким̣ абхин̃н̃а̄йа чаккхум̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббе дхамме ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупассаси? сотасмим̣, а̄вусо чханна, сотавин̃н̃а̄н̣е … гха̄насмим̣, а̄вусо чханна, гха̄навин̃н̃а̄н̣е… дживха̄йа, а̄вусо чханна, дживха̄вин̃н̃а̄н̣е… ка̄йасмим̣, а̄вусо чханна, ка̄йавин̃н̃а̄н̣е… манасмим̣, а̄вусо чханна, мановин̃н̃а̄н̣е мановин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббесу дхаммесу ким̣ дисва̄ ким̣ абхин̃н̃а̄йа манам̣ мановин̃н̃а̄н̣ам̣ мановин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббе дхамме ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупассасӣ’’ти?
‘‘чаккхусмим̣, а̄вусо са̄рипутта, чаккхувин̃н̃а̄н̣е чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббесу дхаммесу ниродхам̣ дисва̄ ниродхам̣ абхин̃н̃а̄йа чаккхум̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббе дхамме ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупасса̄ми. сотасмим̣, а̄вусо са̄рипутта, сотавин̃н̃а̄н̣е… гха̄насмим̣, а̄вусо са̄рипутта, гха̄навин̃н̃а̄н̣е… дживха̄йа, а̄вусо са̄рипутта, дживха̄вин̃н̃а̄н̣е… ка̄йасмим̣, а̄вусо са̄рипутта, ка̄йавин̃н̃а̄н̣е… манасмим̣, а̄вусо са̄рипутта, мановин̃н̃а̄н̣е мановин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббесу дхаммесу ниродхам̣ дисва̄ ниродхам̣ абхин̃н̃а̄ манам̣ мановин̃н̃а̄н̣ам̣ мановин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббе дхамме ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупасса̄мӣ’’ти.
393. евам̣ вутте, а̄йасма̄ маха̄чундо а̄йасмантам̣ чханнам̣ етадавоча – ‘‘тасма̄тиха, а̄вусо чханна, идампи тасса бхагавато са̄санам̣ [вачанам̣ (сӣ.)], ниччакаппам̣ манаси ка̄таббам̣ – ‘нисситасса чалитам̣, анисситасса чалитам̣ наттхи. чалите асати пассаддхи, пассаддхийа̄ сати нати на хоти. натийа̄ асати а̄гатигати на хоти. а̄гатигатийа̄ асати чутӯпапа̄то на хоти. чутӯпапа̄те асати невидха на хурам̣ на убхайамантарена. есеванто дуккхасса̄’’’ти. атха кхо а̄йасма̄ ча са̄рипутто а̄йасма̄ ча маха̄чундо а̄йасмантам̣ чханнам̣ имина̄ ова̄дена овадитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ паккамим̣су.
394. атха кхо а̄йасма̄ чханно ачирапакканте а̄йасманте ча са̄рипутте а̄йасманте ча маха̄чунде саттхам̣ а̄хареси. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘а̄йасмата̄, бханте, чханнена саттхам̣ а̄харитам̣. тасса ка̄ гати, ко абхисампара̄йо’’ти? ‘‘нану те, са̄рипутта, чханнена бхиккхуна̄ саммукха̄йева анупаваджджата̄ бйа̄ката̄’’ти? ‘‘аттхи, бханте, пуббаджирам̣ [паппаджитан̃хитам̣ (ка.), упаваджджитам̣ (ка.), пуббавиджджанам̣, пуббавиджджханам̣, пуббавичирам̣ (сам̣йуттаке)] на̄ма ваджджига̄мо. таттха̄йасмато чханнасса миттакула̄ни сухаджджакула̄ни упаваджджакула̄нӣ’’ти. ‘‘хонти [посанти (ка.)] хете, са̄рипутта, чханнасса бхиккхуно миттакула̄ни сухаджджакула̄ни упаваджджакула̄ни. на̄хам̣, са̄рипутта, етта̄вата̄ ‘саупаваджджо’ти вада̄ми. йо кхо, са̄рипутта, иман̃ча ка̄йам̣ никкхипати ан̃н̃ан̃ча ка̄йам̣ упа̄дийати тамахам̣ ‘саупаваджджо’ти вада̄ми. там̣ чханнасса бхиккхуно наттхи. ‘анупаваджджо чханно бхиккху саттхам̣ а̄харесӣ’ти еваметам̣, са̄рипутта, дха̄рехӣ’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ са̄рипутто бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.
чханнова̄дасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ дутийам̣.
3. пун̣н̣ова̄дасуттам̣
395. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо а̄йасма̄ пун̣н̣о са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ пун̣н̣о бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘са̄дху мам̣, бханте, бхагава̄ сам̣кхиттена ова̄дена овадату, йамахам̣ бхагавато дхаммам̣ сутва̄ еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихареййа’’нти. ‘‘тена хи, пун̣н̣а, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ пун̣н̣о бхагавато паччассоси. бхагава̄ етадавоча –
‘‘санти кхо, пун̣н̣а, чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄. там̣ че бхиккху абхинандати абхивадати аджджхоса̄йа тит̣т̣хати. тасса там̣ абхинандато абхивадато аджджхоса̄йа тит̣т̣хато уппаджджати нандӣ [нанди (сйа̄. кам̣.)]. ‘нандӣсамудайа̄ дуккхасамудайо, пун̣н̣а̄’ти вада̄ми.
‘‘санти кхо, пун̣н̣а, сотавин̃н̃еййа̄ садда̄… гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄… дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄… ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄… мановин̃н̃еййа̄ дхамма̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄. там̣ че бхиккху абхинандати абхивадати аджджхоса̄йа тит̣т̣хати. тасса там̣ абхинандато абхивадато аджджхоса̄йа тит̣т̣хато уппаджджати нандӣ. ‘нандӣсамудайа̄ дуккхасамудайо, пун̣н̣а̄’ти вада̄ми.
‘‘санти ча кхо, пун̣н̣а, чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄. там̣ че бхиккху на̄бхинандати на̄бхивадати на̄джджхоса̄йа тит̣т̣хати. тасса там̣ анабхинандато анабхивадато анаджджхоса̄йа тит̣т̣хато нандӣ нируджджхати. ‘нандӣниродха̄ дуккханиродхо, пун̣н̣а̄’ти вада̄ми.
‘‘санти ча кхо, пун̣н̣а, сотавин̃н̃еййа̄ садда̄… гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄… дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄… ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄… мановин̃н̃еййа̄ дхамма̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄. там̣ че бхиккху на̄бхинандати на̄бхивадати на̄джджхоса̄йа тит̣т̣хати. тасса там̣ анабхинандато анабхивадато анаджджхоса̄йа тит̣т̣хато нандӣ нируджджхати. ‘нандӣниродха̄ дуккханиродхо, пун̣н̣а̄’ти вада̄ми.
‘‘имина̄ ча твам̣ пун̣н̣а, майа̄ сам̣кхиттена ова̄дена овадито катарасмим̣ джанападе вихариссасӣ’’ти? ‘‘имина̄хам̣, бханте, бхагавата̄ сам̣кхиттена ова̄дена овадито, аттхи суна̄паранто на̄ма джанападо, таттха̄хам̣ вихарисса̄мӣ’’ти.
396. ‘‘чан̣д̣а̄ кхо, пун̣н̣а, суна̄парантака̄ манусса̄; пхаруса̄ кхо, пун̣н̣а, суна̄парантака̄ манусса̄. саче там̣, пун̣н̣а, суна̄парантака̄ манусса̄ аккосиссанти парибха̄сиссанти, таттха те, пун̣н̣а, кинти бхависсатӣ’’ти? ‘‘саче мам̣, бханте, суна̄парантака̄ манусса̄ аккосиссанти парибха̄сиссанти, таттха ме евам̣ бхависсати – ‘бхаддака̄ [бхадрака̄ (ка.)] ватиме суна̄парантака̄ манусса̄, субхаддака̄ ватиме суна̄парантака̄ манусса̄, йам̣ ме найиме па̄н̣ина̄ паха̄рам̣ дентӣ’ти. еваметтха [евамметтха (?)], бхагава̄, бхависсати; еваметтха, сугата, бхависсатӣ’’ти.
‘‘саче пана те, пун̣н̣а, суна̄парантака̄ манусса̄ па̄н̣ина̄ паха̄рам̣ дассанти, таттха пана те, пун̣н̣а, кинти бхависсатӣ’’ти? ‘‘саче ме, бханте, суна̄парантака̄ манусса̄ па̄н̣ина̄ паха̄рам̣ дассанти, таттха ме евам̣ бхависсати – ‘бхаддака̄ ватиме суна̄парантака̄ манусса̄, субхаддака̄ ватиме суна̄парантака̄ манусса̄, йам̣ ме найиме лед̣д̣уна̄ паха̄рам̣ дентӣ’ти. еваметтха, бхагава̄, бхависсати; еваметтха, сугата, бхависсатӣ’’ти.
‘‘саче пана те, пун̣н̣а, суна̄парантака̄ манусса̄ лед̣д̣уна̄ паха̄рам̣ дассанти, таттха пана те, пун̣н̣а, кинти бхависсатӣ’’ти? ‘‘саче ме, бханте, суна̄парантака̄ манусса̄ лед̣д̣уна̄ паха̄рам̣ дассанти, таттха ме евам̣ бхависсати – ‘бхаддака̄ ватиме суна̄парантака̄ манусса̄, субхаддака̄ ватиме суна̄парантака̄ манусса̄, йам̣ ме найиме дан̣д̣ена паха̄рам̣ дентӣ’ти. еваметтха, бхагава̄, бхависсати; еваметтха, сугата, бхависсатӣ’’ти.
‘‘саче пана те, пун̣н̣а, суна̄парантака̄ манусса̄ дан̣д̣ена паха̄рам̣ дассанти, таттха пана те, пун̣н̣а, кинти бхависсатӣ’’ти? ‘‘саче ме, бханте, суна̄парантака̄ манусса̄ дан̣д̣ена паха̄рам̣ дассанти, таттха ме евам̣ бхависсати – ‘бхаддака̄ ватиме суна̄парантака̄ манусса̄, субхаддака̄ ватиме суна̄парантака̄ манусса̄, йам̣ ме найиме саттхена паха̄рам̣ дентӣ’ти. еваметтха, бхагава̄, бхависсати; еваметтха, сугата, бхависсатӣ’’ти.
‘‘саче пана те, пун̣н̣а, суна̄парантака̄ манусса̄ саттхена паха̄рам̣ дассанти, таттха пана те, пун̣н̣а, кинти бхависсатӣ’’ти? ‘‘саче ме, бханте, суна̄парантака̄ манусса̄ саттхена паха̄рам̣ дассанти, таттха ме евам̣ бхависсати – ‘бхаддака̄ ватиме суна̄парантака̄ манусса̄, субхаддака̄ ватиме суна̄парантака̄ манусса̄, йам̣ мам̣ [йам̣ ме (сӣ. пӣ. ка.)] найиме тин̣хена саттхена джӣвита̄ воропентӣ’ти. еваметтха, бхагава̄, бхависсати; еваметтха, сугата, бхависсатӣ’’ти.
‘‘саче пана там̣, пун̣н̣а, суна̄парантака̄ манусса̄ тин̣хена саттхена джӣвита̄ воропессанти, таттха пана те, пун̣н̣а, кинти бхависсатӣ’’ти? ‘‘саче мам̣, бханте, суна̄парантака̄ манусса̄ тин̣хена саттхена джӣвита̄ воропессанти, таттха ме евам̣ бхависсати – ‘санти кхо бхагавато са̄вака̄ ка̄йе ча джӣвите ча ат̣т̣ӣйама̄на̄ хара̄йама̄на̄ джигуччхама̄на̄ саттхаха̄ракам̣ парийесанти. там̣ ме идам̣ апарийит̣т̣хам̣йева саттхаха̄ракам̣ ладдха’нти. еваметтха, бхагава̄, бхависсати; еваметтха, сугата, бхависсатӣ’’ти. ‘‘са̄дху, са̄дху, пун̣н̣а! саккхиссаси кхо твам̣, пун̣н̣а, имина̄ дамӯпасамена саманна̄гато суна̄парантасмим̣ джанападе вихаритум̣. йассада̄ни твам̣, пун̣н̣а, ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’’ти.
397. атха кхо а̄йасма̄ пун̣н̣о бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена суна̄паранто джанападо тена ча̄рикам̣ пакка̄ми. анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена суна̄паранто джанападо тадавасари. татра судам̣ а̄йасма̄ пун̣н̣о суна̄парантасмим̣ джанападе вихарати. атха кхо а̄йасма̄ пун̣н̣о теневантаравассена пан̃чаматта̄ни упа̄сакасата̄ни пат̣иведеси [пат̣ипа̄деси (сӣ. пӣ.), пат̣идесеси (сйа̄. кам̣.)], теневантаравассена пан̃чаматта̄ни упа̄сикасата̄ни пат̣иведеси, теневантаравассена тиссо виджджа̄ саччха̄ка̄си. атха кхо а̄йасма̄ пун̣н̣о апарена самайена паринибба̄йи.
атха кхо самбахула̄ бхиккхӯ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘йо со, бханте, пун̣н̣о на̄ма кулапутто бхагавата̄ сам̣кхиттена ова̄дена овадито со ка̄лан̇като. тасса ка̄ гати, ко абхисампара̄йо’’ти? ‘‘пан̣д̣ито, бхиккхаве, пун̣н̣о кулапутто паччапа̄ди [саччава̄дӣ дхаммава̄дӣ (ка.)] дхаммасса̄нудхаммам̣, на ча мам̣ дхамма̄дхикаран̣ам̣ вихет̣хеси. париниббуто, бхиккхаве, пун̣н̣о кулапутто’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти.
пун̣н̣ова̄дасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ татийам̣.
4. нандакова̄дасуттам̣
398. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо маха̄паджа̄патиготамӣ пан̃чаматтехи бхиккхунисатехи саддхим̣ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хита̄ кхо маха̄паджа̄патиготамӣ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘овадату, бханте, бхагава̄ бхиккхунийо; ануса̄сату, бханте, бхагава̄ бхиккхунийо; кароту, бханте, бхагава̄ бхиккхунӣнам̣ дхаммим̣ катха’’нти [дхаммикатханти (сйа̄. кам̣. ка.)].
тена кхо пана самайена тхера̄ бхиккхӯ бхиккхунийо оваданти парийа̄йена. а̄йасма̄ нандако на иччхати бхиккхунийо овадитум̣ парийа̄йена. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘касса ну кхо, а̄нанда, аджджа парийа̄йо бхиккхунийо овадитум̣ парийа̄йена̄’’ти? ‘‘саббехева, бханте, като [нандакасса бханте (сӣ. пӣ.)] парийа̄йо бхиккхунийо овадитум̣ парийа̄йена. айам̣, бханте, а̄йасма̄ нандако на иччхати бхиккхунийо овадитум̣ парийа̄йена̄’’ти.
атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ нандакам̣ а̄мантеси – ‘‘овада, нандака, бхиккхунийо; ануса̄са, нандака, бхиккхунийо; карохи твам̣, бра̄хман̣а, бхиккхунӣнам̣ дхаммим̣ катха’’нти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ нандако бхагавато пат̣иссутва̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто аттадутийо йена ра̄джака̄ра̄мо тенупасан̇ками. аддасам̣су кхо та̄ бхиккхунийо а̄йасмантам̣ нандакам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на а̄санам̣ пан̃н̃а̄песум̣, удакан̃ча па̄да̄нам̣ упат̣т̣хапесум̣. нисӣди кхо а̄йасма̄ нандако пан̃н̃атте а̄сане. нисаджджа па̄де паккха̄леси. та̄пи кхо бхиккхунийо а̄йасмантам̣ нандакам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо та̄ бхиккхунийо а̄йасма̄ нандако етадавоча – ‘‘пат̣ипуччхакатха̄ кхо, бхагинийо, бхависсати. таттха а̄джа̄нантӣхи – ‘а̄джа̄на̄ма̄’ тисса вачанӣйам̣, на а̄джа̄нантӣхи – ‘на а̄джа̄на̄ма̄’ тисса вачанӣйам̣. йасса̄ ва̄ панасса кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄ ахамева таттха пат̣ипуччхитаббо – ‘идам̣, бханте, катхам̣; имасса кваттхо’’’ти? ‘‘еттакенапи майам̣, бханте, аййасса нандакасса аттамана̄ абхираддха̄ [абхинанда̄ма (сйа̄. кам̣.)] йам̣ но аййо нандако пава̄ретӣ’’ти.
399. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, чаккху ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, сотам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… гха̄нам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’… ‘‘дживха̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’… ‘‘ка̄йо ниччо ва̄ аниччо ва̄’’ти? ‘‘аниччо, бханте’’… ‘‘мано ниччо ва̄ аниччо ва̄’’ти? ‘‘аниччо, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘пуббева но етам̣, бханте, йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣ – ‘итипиме чха аджджхаттика̄ а̄йатана̄ аничча̄’’’ти. ‘‘са̄дху, са̄дху, бхагинийо! еван̃хетам̣, бхагинийо, хоти арийаса̄вакасса йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’.
400. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, рӯпа̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, садда̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте…пе… гандха̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’… ‘‘раса̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’… ‘‘пхот̣т̣хабба̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’… ‘‘дхамма̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘пуббева но етам̣, бханте, йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣ – ‘итипиме чха ба̄хира̄ а̄йатана̄ аничча̄’’’ти. ‘‘са̄дху, са̄дху, бхагинийо! еван̃хетам̣, бхагинийо, хоти арийаса̄вакасса йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’.
401. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, сотавин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’… ‘‘дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’… ‘‘ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’… ‘‘мановин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄ти’’? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘пуббева но етам̣, бханте, йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣ – ‘итипиме чха вин̃н̃а̄н̣ака̄йа̄ аничча̄’’’ти. ‘‘са̄дху, са̄дху, бхагинийо! еван̃хетам̣, бхагинийо, хоти арийаса̄вакасса йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’.
402. ‘‘сеййатха̄пи, бхагинийо, телаппадӣпасса джха̄йато телампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, ват̣т̣ипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄, аччипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄, а̄бха̄пи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄. йо ну кхо, бхагинийо, евам̣ вадеййа – ‘амусса телаппадӣпасса джха̄йато телампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, ват̣т̣ипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄, аччипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄; йа̄ ча кхва̄сса а̄бха̄ са̄ ничча̄ дхува̄ сассата̄ авипарин̣а̄мадхамма̄’ти; самма̄ ну кхо со, бхагинийо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘амусса хи, бханте, телаппадӣпасса джха̄йато телампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, ват̣т̣ипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄, аччипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄; пагевасса а̄бха̄ аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄’’ти. ‘‘евамева кхо, бхагинийо, йо ну кхо евам̣ вадеййа – ‘чха кхоме аджджхаттика̄ а̄йатана̄ аничча̄ [аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄ (?)]; йан̃ча кхо чха аджджхаттике а̄йатане пат̣ичча пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ там̣ ниччам̣ дхувам̣ сассатам̣ авипарин̣а̄мадхамма’нти; самма̄ ну кхо со, бхагинийо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘таджджам̣ таджджам̣, бханте, паччайам̣ пат̣ичча таджджа̄ таджджа̄ ведана̄ уппаджджанти. таджджасса таджджасса паччайасса ниродха̄ таджджа̄ таджджа̄ ведана̄ нируджджхантӣ’’ти. ‘‘са̄дху, са̄дху, бхагинийо! еван̃хетам̣, бхагинийо, хоти арийаса̄вакасса йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’.
403. ‘‘сеййатха̄пи, бхагинийо, махато руккхасса тит̣т̣хато са̄равато мӯлампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, кхандхопи аниччо випарин̣а̄мадхаммо, са̄кха̄пала̄сампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, чха̄йа̄пи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄. йо ну кхо, бхагинийо, евам̣ вадеййа – ‘амусса махато руккхасса тит̣т̣хато са̄равато мӯлампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, кхандхопи аниччо випарин̣а̄мадхаммо, са̄кха̄пала̄сампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, йа̄ ча кхва̄сса чха̄йа̄ са̄ ничча̄ дхува̄ сассата̄ авипарин̣а̄мадхамма̄’ти; самма̄ ну кхо со, бхагинийо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘амусса хи, бханте, махато руккхасса тит̣т̣хато са̄равато мӯлампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, кхандхопи аниччо випарин̣а̄мадхаммо, са̄кха̄пала̄сампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣; пагевасса чха̄йа̄ аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄’’ти. ‘‘евамева кхо, бхагинийо, йо ну кхо евам̣ вадеййа – ‘чха кхоме ба̄хира̄ а̄йатана̄ аничча̄ [аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄ (сӣ. пӣ.)]. йан̃ча кхо чха ба̄хире а̄йатане пат̣ичча пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ там̣ ниччам̣ дхувам̣ сассатам̣ авипарин̣а̄мадхамма’нти; самма̄ ну кхо со, бхагинийо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘таджджам̣ таджджам̣, бханте, паччайам̣ пат̣ичча таджджа̄ таджджа̄ ведана̄ уппаджджанти. таджджасса таджджасса паччайасса ниродха̄ таджджа̄ таджджа̄ ведана̄ нируджджхантӣ’’ти. ‘‘са̄дху, са̄дху, бхагинийо! еван̃хетам̣, бхагинийо, хоти арийаса̄вакасса йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’.
404. ‘‘сеййатха̄пи, бхагинийо, даккхо гогха̄тако ва̄ гогха̄такантева̄сӣ ва̄ га̄вим̣ вадхитва̄ тин̣хена говикантанена га̄вим̣ сан̇кантеййа анупахачча антарам̣ мам̣сака̄йам̣ анупахачча ба̄хирам̣ чаммака̄йам̣. йам̣ йадева таттха антара̄ вилимам̣сам̣ [вилимам̣ (сӣ. пӣ. ка.)] антара̄ нха̄ру антара̄ бандханам̣ там̣ тадева тин̣хена говикантанена сан̃чхиндеййа сан̇кантеййа сампакантеййа сампарикантеййа. сан̃чхиндитва̄ сан̇кантитва̄ сампакантитва̄ сампарикантитва̄ видхунитва̄ ба̄хирам̣ чаммака̄йам̣ тенева чаммена там̣ га̄вим̣ пат̣иччха̄детва̄ евам̣ вадеййа – ‘татхева̄йам̣ га̄вӣ сам̣йутта̄ имина̄ва чаммена̄’ти; самма̄ ну кхо со, бхагинийо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘аму хи, бханте, даккхо гогха̄тако ва̄ гогха̄такантева̄сӣ ва̄ га̄вим̣ вадхитва̄ тин̣хена говикантанена га̄вим̣ сан̇кантеййа анупахачча антарам̣ мам̣сака̄йам̣ анупахачча ба̄хирам̣ чаммака̄йам̣. йам̣ йадева таттха антара̄ вилимам̣сам̣ антара̄ нха̄ру антара̄ бандханам̣ там̣ тадева тин̣хена говикантанена сан̃чхиндеййа сан̇кантеййа сампакантеййа сампарикантеййа. сан̃чхиндитва̄ сан̇кантитва̄ сампакантитва̄ сампарикантитва̄ видхунитва̄ ба̄хирам̣ чаммака̄йам̣ тенева чаммена там̣ га̄вим̣ пат̣иччха̄детва̄ кин̃ча̄пи со евам̣ вадеййа – ‘татхева̄йам̣ га̄вӣ сам̣йутта̄ имина̄ва чаммена̄’ти; атха кхо са̄ га̄вӣ висам̣йутта̄ тенева чаммена̄’’ти.
‘‘упама̄ кхо ме айам̣, бхагинийо, ката̄ аттхасса вин̃н̃а̄пана̄йа. айамеветтха аттхо; ‘антара̄ мам̣сака̄йо’ти кхо, бхагинийо, чханнетам̣ аджджхаттика̄нам̣ а̄йатана̄нам̣ адхивачанам̣; ‘ба̄хиро чаммака̄йо’ти кхо бхагинийо, чханнетам̣ ба̄хира̄нам̣ а̄йатана̄нам̣ адхивачанам̣; ‘антара̄ вилимам̣сам̣, антара̄ нха̄ру, антара̄ бандхана’нти кхо, бхагинийо, нандӣра̄гассетам̣ адхивачанам̣; ‘тин̣хам̣ говикантана’нти кхо, бхагинийо, арийа̄йетам̣ пан̃н̃а̄йа адхивачанам̣; йа̄йам̣ арийа̄ пан̃н̃а̄ антара̄ килесам̣ антара̄ сам̣йоджанам̣ антара̄ бандханам̣ сан̃чхиндати сан̇кантати сампакантати сампарикантати.
405. ‘‘сатта кхо паниме, бхагинийо, боджджхан̇га̄, йесам̣ бха̄витатта̄ бахулӣкататта̄ бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. катаме сатта? идха, бхагинийо, бхиккху сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣, дхаммавичайасамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети…пе… вӣрийасамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… пӣтисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… пассаддхисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… сама̄дхисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. име кхо, бхагинийо, сатта боджджхан̇га̄, йесам̣ бха̄витатта̄ бахулӣкататта̄ бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаратӣ’’ти.
406. атха кхо а̄йасма̄ нандако та̄ бхиккхунийо имина̄ ова̄дена овадитва̄ уййоджеси – ‘‘гаччхатха, бхагинийо; ка̄ло’’ти. атха кхо та̄ бхиккхунийо а̄йасмато нандакасса бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ а̄йасмантам̣ нандакам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. екамантам̣ т̣хита̄ кхо та̄ бхиккхунийо бхагава̄ етадавоча – ‘‘гаччхатха, бхиккхунийо; ка̄ло’’ти. атха кхо та̄ бхиккхунийо бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ паккамим̣су. атха кхо бхагава̄ ачирапаккантӣсу та̄су бхиккхунӣсу бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, тадахупосатхе ча̄туддасе на хоти бахуноджанасса кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄ – ‘ӯно ну кхо чандо, пун̣н̣о ну кхо чандо’ти, атха кхо ӯно чандотвева хоти. евамева кхо, бхиккхаве, та̄ бхиккхунийо нандакасса дхаммадесана̄йа аттамана̄ хонти но ча кхо парипун̣н̣асан̇каппа̄’’ти.
407. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ нандакам̣ а̄мантеси – ‘‘тена хи твам̣, нандака, свепи та̄ бхиккхунийо теневова̄дена овадеййа̄сӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ нандако бхагавато паччассоси. атха кхо а̄йасма̄ нандако тасса̄ раттийа̄ аччайена пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто аттадутийо йена ра̄джака̄ра̄мо тенупасан̇ками. аддасам̣су кхо та̄ бхиккхунийо а̄йасмантам̣ нандакам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на а̄санам̣ пан̃н̃а̄песум̣, удакан̃ча па̄да̄нам̣ упат̣т̣хапесум̣. нисӣди кхо а̄йасма̄ нандако пан̃н̃атте а̄сане. нисаджджа па̄де паккха̄леси. та̄пи кхо бхиккхунийо а̄йасмантам̣ нандакам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо та̄ бхиккхунийо а̄йасма̄ нандако етадавоча – ‘‘пат̣ипуччхакатха̄ кхо, бхагинийо, бхависсати. таттха а̄джа̄нантӣхи ‘а̄джа̄на̄ма̄’ тисса вачанӣйам̣, на а̄джа̄нантӣхи ‘на а̄джа̄на̄ма̄’ тисса вачанӣйам̣. йасса̄ ва̄ панасса кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄, ахамева таттха пат̣ипуччхитаббо – ‘идам̣, бханте, катхам̣; имасса кваттхо’’’ти. ‘‘еттакенапи майам̣, бханте, аййасса нандакасса аттамана̄ абхираддха̄ йам̣ но аййо нандако пава̄ретӣ’’ти.
408. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, чаккху ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, сотам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… гха̄нам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте… дживха̄… ка̄йо… мано ниччо ва̄ аниччо ва̄’’ти? ‘‘аниччо, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘пуббева но етам̣, бханте, йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣ – ‘итипиме чха аджджхаттика̄ а̄йатана̄ аничча̄’’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, бхагинийо! еван̃хетам̣, бхагинийо, хоти арийаса̄вакасса йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’.
409. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, рӯпа̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, садда̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте…пе… гандха̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте… раса̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте… пхот̣т̣хабба̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте… дхамма̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘пуббева но етам̣, бханте, йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣ – ‘итипиме чха ба̄хира̄ а̄йатана̄ аничча̄’’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, бхагинийо! еван̃хетам̣, бхагинийо, хоти арийаса̄вакасса йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’.
410. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… сотавин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте… гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте… дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте… ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте… мановин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘пуббева но етам̣, бханте, йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣ – ‘итипиме чха вин̃н̃а̄н̣ака̄йа̄ аничча̄’’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, бхагинийо! еван̃хетам̣, бхагинийо, хоти арийаса̄вакасса йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’.
411. ‘‘сеййатха̄пи, бхагинийо, телаппадӣпасса джха̄йато телампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, ват̣т̣ипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄, аччипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄, а̄бха̄пи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄. йо ну кхо, бхагинийо, евам̣ вадеййа – ‘амусса телаппадӣпасса джха̄йато телампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, ват̣т̣ипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄, аччипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄; йа̄ ча кхва̄сса а̄бха̄ са̄ ничча̄ дхува̄ сассата̄ авипарин̣а̄мадхамма̄’ти; самма̄ ну кхо со, бхагинийо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘амусса хи, бханте, телаппадӣпасса джха̄йато телампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, ват̣т̣ипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄, аччипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄; пагевасса а̄бха̄ аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄’’ти. ‘‘евамева кхо, бхагинийо, йо ну кхо евам̣ вадеййа – ‘чха кхоме аджджхаттика̄ а̄йатана̄ аничча̄. йан̃ча кхо чха аджджхаттике а̄йатане пат̣ичча пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ там̣ ниччам̣ дхувам̣ сассатам̣ авипарин̣а̄мадхамма’нти; самма̄ ну кхо со, бхагинийо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘таджджам̣ таджджам̣, бханте, паччайам̣ пат̣ичча таджджа̄ таджджа̄ ведана̄ уппаджджанти. таджджасса таджджасса паччайасса ниродха̄ таджджа̄ таджджа̄ ведана̄ нируджджхантӣ’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, бхагинийо! еван̃хетам̣, бхагинийо, хоти арийаса̄вакасса йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’.
412. ‘‘сеййатха̄пи, бхагинийо, махато руккхасса тит̣т̣хато са̄равато мӯлампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, кхандхопи аниччо випарин̣а̄мадхаммо, са̄кха̄пала̄сампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, чха̄йа̄пи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄. йо ну кхо, бхагинийо, евам̣ вадеййа – ‘амусса махато руккхасса тит̣т̣хато са̄равато мӯлампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, кхандхопи аниччо випарин̣а̄мадхаммо, са̄кха̄пала̄сампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣; йа̄ ча кхва̄сса чха̄йа̄ са̄ ничча̄ дхува̄ сассата̄ авипарин̣а̄мадхамма̄’ти; самма̄ ну кхо со бхагинийо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘амусса хи, бханте, махато руккхасса тит̣т̣хато са̄равато мӯлампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, кхандхопи аниччо випарин̣а̄мадхаммо, са̄кха̄пала̄сампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣; пагевасса чха̄йа̄ аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄’’ти. ‘‘евамева кхо, бхагинийо, йо ну кхо евам̣ вадеййа – ‘чха кхоме ба̄хира̄ а̄йатана̄ аничча̄. йан̃ча кхо ба̄хире а̄йатане пат̣ичча пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ там̣ ниччам̣ дхувам̣ сассатам̣ авипарин̣а̄мадхамма’нти; самма̄ ну кхо со, бхагинийо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘таджджам̣ таджджам̣, бханте, паччайам̣ пат̣ичча таджджа̄ таджджа̄ ведана̄ уппаджджанти. таджджасса таджджасса паччайасса ниродха̄ таджджа̄ таджджа̄ ведана̄ нируджджхантӣ’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, бхагинийо! еван̃хетам̣, бхагинийо, хоти арийаса̄вакасса йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’.
413. ‘‘сеййатха̄пи, бхагинийо, даккхо гогха̄тако ва̄ гогха̄такантева̄сӣ ва̄ га̄вим̣ вадхитва̄ тин̣хена говикантанена га̄вим̣ сан̇кантеййа анупахачча антарам̣ мам̣сака̄йам̣ анупахачча ба̄хирам̣ чаммака̄йам̣. йам̣ йадева таттха антара̄ вилимам̣сам̣ антара̄ нха̄ру антара̄ бандханам̣ там̣ тадева тин̣хена говикантанена сан̃чхиндеййа сан̇кантеййа сампакантеййа сампарикантеййа. сан̃чхиндитва̄ сан̇кантитва̄ сампакантитва̄ сампарикантитва̄ видхунитва̄ ба̄хирам̣ чаммака̄йам̣ тенева чаммена там̣ га̄вим̣ пат̣иччха̄детва̄ евам̣ вадеййа – ‘татхева̄йам̣ га̄вӣ сам̣йутта̄ имина̄ва чаммена̄’ти; самма̄ ну кхо со, бхагинийо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘аму хи, бханте, даккхо гогха̄тако ва̄ гогха̄такантева̄сӣ ва̄ га̄вим̣ вадхитва̄ тин̣хена говикантанена га̄вим̣ сан̇кантеййа анупахачча антарам̣ мам̣сака̄йам̣ анупахачча ба̄хирам̣ чаммака̄йам̣. йам̣ йадева таттха антара̄ вилимам̣сам̣ антара̄ нха̄ру антара̄ бандханам̣ там̣ тадева тин̣хена говикантанена сан̃чхиндеййа сан̇кантеййа сампакантеййа сампарикантеййа. сан̃чхиндитва̄ сан̇кантитва̄ сампакантитва̄ сампарикантитва̄ видхунитва̄ ба̄хирам̣ чаммака̄йам̣ тенева чаммена там̣ га̄вим̣ пат̣иччха̄детва̄ кин̃ча̄пи со евам̣ вадеййа – ‘татхева̄йам̣ га̄вӣ сам̣йутта̄ имина̄ва чаммена̄’ти; атха кхо са̄ га̄вӣ висам̣йутта̄ тенева чаммена̄’’ти.
‘‘упама̄ кхо ме айам̣, бхагинийо, ката̄ аттхасса вин̃н̃а̄пана̄йа айамеветтха аттхо. ‘антара̄ мам̣сака̄йо’ти кхо, бхагинийо, чханнетам̣ аджджхаттика̄нам̣ а̄йатана̄нам̣ адхивачанам̣; ‘ба̄хиро чаммака̄йо’ти кхо, бхагинийо, чханнетам̣ ба̄хира̄нам̣ а̄йатана̄нам̣ адхивачанам̣; ‘антара̄ вилимам̣сам̣ антара̄ нха̄ру антара̄ бандхана’нти кхо, бхагинийо, нандӣра̄гассетам̣ адхивачанам̣; ‘тин̣хам̣ говикантана’нти кхо, бхагинийо, арийа̄йетам̣ пан̃н̃а̄йа адхивачанам̣; йа̄йам̣ арийа̄ пан̃н̃а̄ антара̄ килесам̣ антара̄ сам̣йоджанам̣ антара̄ бандханам̣ сан̃чхиндати сан̇кантати сампакантати сампарикантати.
414. ‘‘сатта кхо паниме, бхагинийо, боджджхан̇га̄, йесам̣ бха̄витатта̄ бахулӣкататта̄ бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. катаме сатта? идха, бхагинийо, бхиккху сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. дхаммавичайасамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети…пе… вӣрийасамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… пӣтисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… пассаддхисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… сама̄дхисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. име кхо, бхагинийо, сатта боджджхан̇га̄ йесам̣ бха̄витатта̄ бахулӣкататта̄ бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаратӣ’’ти.
415. атха кхо а̄йасма̄ нандако та̄ бхиккхунийо имина̄ ова̄дена овадитва̄ уййоджеси – ‘‘гаччхатха, бхагинийо; ка̄ло’’ти. атха кхо та̄ бхиккхунийо а̄йасмато нандакасса бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ а̄йасмантам̣ нандакам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. екамантам̣ т̣хита̄ кхо та̄ бхиккхунийо бхагава̄ етадавоча –‘‘гаччхатха, бхиккхунийо; ка̄ло’’ти. атха кхо та̄ бхиккхунийо бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ паккамим̣су. атха кхо бхагава̄ ачирапаккантӣсу та̄су бхиккхунӣсу бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, тадахупосатхе паннарасе на хоти бахуно джанасса кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄ – ‘ӯно ну кхо чандо, пун̣н̣о ну кхо чандо’ти, атха кхо пун̣н̣о чандотвева хоти; евамева кхо, бхиккхаве, та̄ бхиккхунийо нандакасса дхаммадесана̄йа аттамана̄ чева парипун̣н̣асан̇каппа̄ ча. та̄сам̣, бхиккхаве, пан̃чаннам̣ бхиккхунисата̄нам̣ йа̄ паччхимита̄ бхиккхунӣ са̄ [йа̄ паччхима̄ бхиккхунӣ, са̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.), йа̄ паччхимика̄, та̄ бхиккхунийо (ка.)] сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йана̄’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти.
нандакова̄дасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ чатуттхам̣.
5. чӯл̣ара̄хулова̄дасуттам̣
416. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо бхагавато рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘парипакка̄ кхо ра̄хуласса вимуттипарипа̄чанӣйа̄ дхамма̄. йам̣нӯна̄хам̣ ра̄хулам̣ уттарим̣ а̄сава̄нам̣ кхайе винеййа’’нти. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто а̄йасмантам̣ ра̄хулам̣ а̄мантеси – ‘‘ган̣ха̄хи, ра̄хула, нисӣданам̣; йена андхаванам̣ тенупасан̇камисса̄ма дива̄виха̄ра̄йа̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ ра̄хуло бхагавато пат̣иссутва̄ нисӣданам̣ а̄да̄йа бхагавантам̣ пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхи.
тена кхо пана самайена анека̄ни девата̄сахасса̄ни бхагавантам̣ анубандха̄ни хонти – ‘‘аджджа бхагава̄ а̄йасмантам̣ ра̄хулам̣ уттарим̣ а̄сава̄нам̣ кхайе винессатӣ’’ти. атха кхо бхагава̄ андхаванам̣ аджджхога̄хетва̄ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. а̄йасма̄пи кхо ра̄хуло бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ ра̄хулам̣ бхагава̄ етадавоча –
417. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄хула, чаккху ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте ’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄хула, рӯпа̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄хула, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄хула, чаккхусампхассо ниччо ва̄ аниччо ва̄’’ти? ‘‘аниччо, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄хула, йамидам̣ [йампидам̣ (сӣ. ка.)] чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведана̄гатам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ сан̇кха̄рагатам̣ вин̃н̃а̄н̣агатам̣ тампи ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
418. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси ра̄хула, сотам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… гха̄нам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… дживха̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте…пе… ка̄йо ниччо ва̄ аниччо ва̄’’ти? ‘‘аниччо, бханте…пе… мано ниччо ва̄ аниччо ва̄’’ти? ‘‘аниччо, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ –‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси ра̄хула, дхамма̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси ра̄хула, мановин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси ра̄хула, маносампхассо ниччо ва̄ аниччо ва̄’’ти? ‘‘аниччо, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄хула, йамидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведана̄гатам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ сан̇кха̄рагатам̣ вин̃н̃а̄н̣агатам̣, тампи ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣ каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
419. ‘‘евам̣ пассам̣, ра̄хула, сутава̄ арийаса̄вако чаккхусмим̣ [чаккхусмимпи (сйа̄. кам̣.) евамитаресупи] ниббиндати, рӯпесу ниббиндати, чаккхувин̃н̃а̄н̣е ниббиндати, чаккхусампхассе ниббиндати, йамидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведана̄гатам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ сан̇кха̄рагатам̣ вин̃н̃а̄н̣агатам̣ тасмимпи ниббиндати. сотасмим̣ ниббиндати, саддесу ниббиндати…пе…, гха̄насмим̣ ниббиндати, гандхесу ниббиндати… дживха̄йа ниббиндати, расесу ниббиндати… ка̄йасмим̣ ниббиндати, пхот̣т̣хаббесу ниббиндати… манасмим̣ ниббиндати, дхаммесу ниббиндати, мановин̃н̃а̄н̣е ниббиндати, маносампхассе ниббиндати, йамидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведана̄гатам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ сан̇кха̄рагатам̣ вин̃н̃а̄н̣агатам̣ тасмимпи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати, вира̄га̄ вимуччати. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ ра̄хуло бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти. имасмин̃ча пана веййа̄каран̣асмим̣ бхан̃н̃ама̄не а̄йасмато ра̄хуласса анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччи. та̄сан̃ча анека̄нам̣ девата̄сахасса̄нам̣ вираджам̣ вӣтамалам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄ди – ‘йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣ саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти.
чӯл̣ара̄хулова̄дасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пан̃чамам̣.
6. чхачхаккасуттам̣
420. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча – ‘‘дхаммам̣ во, бхиккхаве, десесса̄ми а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣, кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сесса̄ми, йадидам̣ – чха чхакка̄ни. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘чха аджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни ведитабба̄ни, чха ба̄хира̄ни а̄йатана̄ни ведитабба̄ни, чха вин̃н̃а̄н̣ака̄йа̄ ведитабба̄, чха пхассака̄йа̄ ведитабба̄, чха ведана̄ка̄йа̄ ведитабба̄, чха тан̣ха̄ка̄йа̄ ведитабба̄.
421. ‘‘‘чха аджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни ведитабба̄нӣ’ти – ити кхо панетам̣ вуттам̣. кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? чаккха̄йатанам̣, сота̄йатанам̣, гха̄на̄йатанам̣, дживха̄йатанам̣, ка̄йа̄йатанам̣, мана̄йатанам̣. ‘чха аджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни ведитабба̄нӣ’ти – ити йам̣ там̣ вуттам̣, идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣. идам̣ пат̣хамам̣ чхаккам̣.
‘‘‘чха ба̄хира̄ни а̄йатана̄ни ведитабба̄нӣ’ти – ити кхо панетам̣ вуттам̣. кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? рӯпа̄йатанам̣, садда̄йатанам̣, гандха̄йатанам̣, раса̄йатанам̣, пхот̣т̣хабба̄йатанам̣, дхамма̄йатанам̣. ‘чха ба̄хира̄ни а̄йатана̄ни ведитабба̄нӣ’ти – ити йам̣ там̣ вуттам̣, идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣. идам̣ дутийам̣ чхаккам̣.
‘‘‘чха вин̃н̃а̄н̣ака̄йа̄ ведитабба̄’ти – ити кхо панетам̣ вуттам̣. кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? чаккхун̃ча пат̣ичча рӯпе ча уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, сотан̃ча пат̣ичча садде ча уппаджджати сотавин̃н̃а̄н̣ам̣, гха̄нан̃ча пат̣ичча гандхе ча уппаджджати гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣, дживхан̃ча пат̣ичча расе ча уппаджджати дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣, ка̄йан̃ча пат̣ичча пхот̣т̣хаббе ча уппаджджати ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣, манан̃ча пат̣ичча дхамме ча уппаджджати мановин̃н̃а̄н̣ам̣. ‘чха вин̃н̃а̄н̣ака̄йа̄ ведитабба̄’ти – ити йам̣ там̣ вуттам̣, идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣. идам̣ татийам̣ чхаккам̣.
‘‘‘чха пхассака̄йа̄ ведитабба̄’ти – ити кхо панетам̣ вуттам̣. кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? чаккхун̃ча пат̣ичча рӯпе ча уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо; сотан̃ча пат̣ичча садде ча уппаджджати сотавин̃н̃а̄н̣ам̣, тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо; гха̄нан̃ча пат̣ичча гандхе ча уппаджджати гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣, тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо; дживхан̃ча пат̣ичча расе ча уппаджджати дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣, тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо; ка̄йан̃ча пат̣ичча пхот̣т̣хаббе ча уппаджджати ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣, тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо; манан̃ча пат̣ичча дхамме ча уппаджджати мановин̃н̃а̄н̣ам̣, тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо. ‘чха пхассака̄йа̄ ведитабба̄’ти – ити йам̣ там̣ вуттам̣, идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣. идам̣ чатуттхам̣ чхаккам̣.
‘‘‘чха ведана̄ка̄йа̄ ведитабба̄’ти – ити кхо панетам̣ вуттам̣. кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? чаккхун̃ча пат̣ичча рӯпе ча уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо, пхассапаччайа̄ ведана̄; сотан̃ча пат̣ичча садде ча уппаджджати сотавин̃н̃а̄н̣ам̣, тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо, пхассапаччайа̄ ведана̄; гха̄нан̃ча пат̣ичча гандхе ча уппаджджати гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣, тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо, пхассапаччайа̄ ведана̄; дживхан̃ча пат̣ичча расе ча уппаджджати дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣, тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо, пхассапаччайа̄ ведана̄; ка̄йан̃ча пат̣ичча пхот̣т̣хаббе ча уппаджджати ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣, тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо, пхассапаччайа̄ ведана̄; манан̃ча пат̣ичча дхамме ча уппаджджати мановин̃н̃а̄н̣ам̣, тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо, пхассапаччайа̄ ведана̄. ‘чха ведана̄ка̄йа̄ ведитабба̄’ти – ити йам̣ там̣ вуттам̣, идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣. идам̣ пан̃чамам̣ чхаккам̣.
‘‘‘чха тан̣ха̄ка̄йа̄ ведитабба̄’ти – ити кхо панетам̣ вуттам̣. кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? чаккхун̃ча пат̣ичча рӯпе ча уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо, пхассапаччайа̄ ведана̄, ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄; сотан̃ча пат̣ичча садде ча уппаджджати сотавин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… гха̄нан̃ча пат̣ичча гандхе ча уппаджджати гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣… дживхан̃ча пат̣ичча расе ча уппаджджати дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣… ка̄йан̃ча пат̣ичча пхот̣т̣хаббе ча уппаджджати ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣… манан̃ча пат̣ичча дхамме ча уппаджджати мановин̃н̃а̄н̣ам̣, тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо, пхассапаччайа̄ ведана̄, ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄. ‘чха тан̣ха̄ка̄йа̄ ведитабба̄’ти – ити йам̣ там̣ вуттам̣, идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣. идам̣ чхат̣т̣хам̣ чхаккам̣.
422. ‘‘‘чаккху атта̄’ти йо вадеййа там̣ на упападжджати. чаккхусса уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати. йасса кхо пана уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати, ‘атта̄ ме уппаджджати ча вети ча̄’ти иччасса евама̄гатам̣ хоти. тасма̄ там̣ на упападжджати – ‘чаккху атта̄’ти йо вадеййа. ити чаккху анатта̄.
‘‘‘рӯпа̄ атта̄’ти йо вадеййа там̣ на упападжджати. рӯпа̄нам̣ уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати. йасса кхо пана уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати, ‘атта̄ ме уппаджджати ча вети ча̄’ти иччасса евама̄гатам̣ хоти. тасма̄ там̣ на упападжджати – ‘рӯпа̄ атта̄’ти йо вадеййа. ити чаккху анатта̄, рӯпа̄ анатта̄.
‘‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ атта̄’ти йо вадеййа там̣ на упападжджати. чаккхувин̃н̃а̄н̣асса уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати. йасса кхо пана уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати, ‘атта̄ ме уппаджджати ча вети ча̄’ти иччасса евама̄гатам̣ хоти. тасма̄ там̣ на упападжджати – ‘чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ атта̄’ти йо вадеййа. ити чаккху анатта̄, рӯпа̄ анатта̄, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄.
‘‘‘чаккхусампхассо атта̄’ти йо вадеййа там̣ на упападжджати. чаккхусампхассасса уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати. йасса кхо пана уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати, ‘атта̄ ме уппаджджати ча вети ча̄’ти иччасса евама̄гатам̣ хоти. тасма̄ там̣ на упападжджати – ‘чаккхусампхассо атта̄’ти йо вадеййа. ити чаккху анатта̄, рӯпа̄ анатта̄, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄, чаккхусампхассо анатта̄.
‘‘‘ведана̄ атта̄’ти йо вадеййа там̣ на упападжджати. ведана̄йа уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати. йасса кхо пана уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати, ‘атта̄ ме уппаджджати ча вети ча̄’ти иччасса евама̄гатам̣ хоти. тасма̄ там̣ на упападжджати – ‘ведана̄ атта̄’ти йо вадеййа. ити чаккху анатта̄, рӯпа̄ анатта̄, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄, чаккхусампхассо анатта̄, ведана̄ анатта̄.
‘‘‘тан̣ха̄ атта̄’ти йо вадеййа там̣ на упападжджати. тан̣ха̄йа уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати. йасса кхо пана уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати, ‘атта̄ ме уппаджджати ча вети ча̄’ти иччасса евама̄гатам̣ хоти. тасма̄ там̣ на упападжджати – ‘тан̣ха̄ атта̄’ти йо вадеййа. ити чаккху анатта̄, рӯпа̄ анатта̄, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄, чаккхусампхассо анатта̄, ведана̄ анатта̄, тан̣ха̄ анатта̄.
423. ‘‘‘сотам̣ атта̄’ти йо вадеййа…пе… ‘гха̄нам̣ атта̄’ти йо вадеййа… ‘дживха̄ атта̄’ти йо вадеййа… ‘ка̄йо атта̄’ти йо вадеййа… ‘мано атта̄’ти йо вадеййа там̣ на упападжджати. манасса уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати. йасса кхо пана уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати, ‘атта̄ ме уппаджджати ча вети ча̄’ти иччасса евама̄гатам̣ хоти. тасма̄ там̣ на упападжджати – ‘мано атта̄’ти йо вадеййа. ити мано анатта̄.
‘‘‘дхамма̄ атта̄’ти йо вадеййа там̣ на упападжджати. дхамма̄нам̣ уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати. йасса кхо пана уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати, ‘атта̄ ме уппаджджати ча вети ча̄’ти иччасса евама̄гатам̣ хоти. тасма̄ там̣ на упападжджати – ‘дхамма̄ атта̄’ти йо вадеййа. ити мано анатта̄, дхамма̄ анатта̄.
‘‘‘мановин̃н̃а̄н̣ам̣ атта̄’ти йо вадеййа там̣ на упападжджати. мановин̃н̃а̄н̣асса уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати. йасса кхо пана уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати, ‘атта̄ ме уппаджджати ча вети ча̄’ти иччасса евама̄гатам̣ хоти. тасма̄ там̣ на упападжджати – ‘мановин̃н̃а̄н̣ам̣ атта̄’ти йо вадеййа. ити мано анатта̄, дхамма̄ анатта̄, мановин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄.
‘‘‘маносампхассо атта̄’ти йо вадеййа там̣ на упападжджати. маносампхассасса уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати. йасса кхо пана уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати, ‘атта̄ ме уппаджджати ча вети ча̄’ти иччасса евама̄гатам̣ хоти. тасма̄ там̣ на упападжджати – ‘маносампхассо атта̄’ти йо вадеййа. ити мано анатта̄, дхамма̄ анатта̄, мановин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄, маносампхассо анатта̄.
‘‘‘ведана̄ атта̄’ти йо вадеййа там̣ на упападжджати. ведана̄йа уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати. йасса кхо пана уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати, ‘атта̄ ме уппаджджати ча вети ча̄’ти иччасса евама̄гатам̣ хоти. тасма̄ там̣ на упападжджати – ‘ведана̄ атта̄’ти йо вадеййа. ити мано анатта̄, дхамма̄ анатта̄, мановин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄, маносампхассо анатта̄, ведана̄ анатта̄.
‘‘‘тан̣ха̄ атта̄’ти йо вадеййа там̣ на упападжджати. тан̣ха̄йа уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати. йасса кхо пана уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати, ‘атта̄ ме уппаджджати ча вети ча̄’ти иччасса евама̄гатам̣ хоти. тасма̄ там̣ на упападжджати – ‘тан̣ха̄ атта̄’ти йо вадеййа. ити мано анатта̄, дхамма̄ анатта̄, мановин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄, маносампхассо анатта̄, ведана̄ анатта̄, тан̣ха̄ анатта̄.
424. ‘‘айам̣ кхо пана, бхиккхаве, сакка̄йасамудайага̄минӣ пат̣ипада̄ – чаккхум̣ ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассати; рӯпе ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассати; чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассати; чаккхусампхассам̣ ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассати; веданам̣ ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассати; тан̣хам̣ ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассати; сотам̣ ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассати…пе… гха̄нам̣ ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассати…пе… дживхам̣ ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассати…пе… ка̄йам̣ ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассати…пе… манам̣ ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассати, дхамме ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассати, мановин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассати, маносампхассам̣ ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассати, веданам̣ ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассати, тан̣хам̣ ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассати.
‘‘айам̣ кхо пана, бхиккхаве, сакка̄йаниродхага̄минӣ пат̣ипада̄ – чаккхум̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупассати. рӯпе ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупассати. чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупассати. чаккхусампхассам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупассати. веданам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупассати. тан̣хам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупассати. сотам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупассати…пе… гха̄нам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупассати… дживхам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупассати… ка̄йам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупассати… манам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупассати. дхамме ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупассати. мановин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупассати. маносампхассам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупассати. веданам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупассати. тан̣хам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти саманупассати.
425. ‘‘чаккхун̃ча, бхиккхаве, пат̣ичча рӯпе ча уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо, пхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄. со сукха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но абхинандати абхивадати аджджхоса̄йа тит̣т̣хати. тасса ра̄га̄нусайо анусети. дуккха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но сочати киламати паридевати уратта̄л̣им̣ кандати саммохам̣ а̄паджджати. тасса пат̣игха̄нусайо анусети. адуккхамасукха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но тасса̄ ведана̄йа самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. тасса авиджджа̄нусайо анусети. со вата, бхиккхаве, сукха̄йа ведана̄йа ра̄га̄нусайам̣ аппаха̄йа дуккха̄йа ведана̄йа пат̣игха̄нусайам̣ аппат̣ивинодетва̄ адуккхамасукха̄йа ведана̄йа авиджджа̄нусайам̣ асамӯханитва̄ авиджджам̣ аппаха̄йа виджджам̣ ануппа̄детва̄ дит̣т̣хева дхамме дуккхассантакаро бхависсатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.
‘‘сотан̃ча, бхиккхаве, пат̣ичча садде ча уппаджджати сотавин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… гха̄нан̃ча, бхиккхаве, пат̣ичча гандхе ча уппаджджати гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… дживхан̃ча, бхиккхаве, пат̣ичча расе ча уппаджджати дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… ка̄йан̃ча, бхиккхаве, пат̣ичча пхот̣т̣хаббе ча уппаджджати ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… манан̃ча, бхиккхаве, пат̣ичча дхамме ча уппаджджати мановин̃н̃а̄н̣ам̣, тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо, пхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄. со сукха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но абхинандати абхивадати аджджхоса̄йа тит̣т̣хати. тасса ра̄га̄нусайо анусети. дуккха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но сочати киламати паридевати уратта̄л̣им̣ кандати саммохам̣ а̄паджджати. тасса пат̣игха̄нусайо анусети. адуккхамасукха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но тасса̄ ведана̄йа самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. тасса авиджджа̄нусайо анусети. со вата, бхиккхаве, сукха̄йа ведана̄йа ра̄га̄нусайам̣ аппаха̄йа дуккха̄йа ведана̄йа пат̣игха̄нусайам̣ аппат̣ивинодетва̄ адуккхамасукха̄йа ведана̄йа авиджджа̄нусайам̣ асамӯханитва̄ авиджджам̣ аппаха̄йа виджджам̣ ануппа̄детва̄ дит̣т̣хева дхамме дуккхассантакаро бхависсатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.
426. ‘‘чаккхун̃ча, бхиккхаве, пат̣ичча рӯпе ча уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо, пхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄. со сукха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но на̄бхинандати на̄бхивадати на̄джджхоса̄йа тит̣т̣хати. тасса ра̄га̄нусайо на̄нусети. дуккха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но на сочати на киламати паридевати на уратта̄л̣им̣ кандати на саммохам̣ а̄паджджати. тасса пат̣игха̄нусайо на̄нусети. адуккхамасукха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но тасса̄ ведана̄йа самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. тасса авиджджа̄нусайо на̄нусети. со вата, бхиккхаве, сукха̄йа ведана̄йа ра̄га̄нусайам̣ паха̄йа дуккха̄йа ведана̄йа пат̣игха̄нусайам̣ пат̣ивинодетва̄ адуккхамасукха̄йа ведана̄йа авиджджа̄нусайам̣ самӯханитва̄ авиджджам̣ паха̄йа виджджам̣ уппа̄детва̄ дит̣т̣хева дхамме дуккхассантакаро бхависсатӣти – т̣ха̄наметам̣ виджджати.
‘‘сотан̃ча, бхиккхаве, пат̣ичча садде ча уппаджджати сотавин̃н̃а̄н̣ам̣…пе….
‘‘гха̄нан̃ча, бхиккхаве, пат̣ичча гандхе ча уппаджджати гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣…пе….
‘‘дживхан̃ча, бхиккхаве, пат̣ичча расе ча уппаджджати дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе….
‘‘ка̄йан̃ча, бхиккхаве, пат̣ичча пхот̣т̣хаббе ча уппаджджати ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣…пе….
‘‘манан̃ча, бхиккхаве, пат̣ичча дхамме ча уппаджджати мановин̃н̃а̄н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо, пхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄. со сукха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но на̄бхинандати на̄бхивадати на̄джджхоса̄йа тит̣т̣хати. тасса ра̄га̄нусайо на̄нусети. дуккха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но на сочати на киламати на паридевати на уратта̄л̣им̣ кандати на саммохам̣ а̄паджджати. тасса пат̣игха̄нусайо на̄нусети. адуккхамасукха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но тасса̄ ведана̄йа самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. тасса авиджджа̄нусайо на̄нусети. со вата, бхиккхаве, сукха̄йа ведана̄йа ра̄га̄нусайам̣ паха̄йа дуккха̄йа ведана̄йа пат̣игха̄нусайам̣ пат̣ивинодетва̄ адуккхамасукха̄йа ведана̄йа авиджджа̄нусайам̣ самӯханитва̄ авиджджам̣ паха̄йа виджджам̣ уппа̄детва̄ дит̣т̣хева дхамме дуккхассантакаро бхависсатӣти – т̣ха̄наметам̣ виджджати.
427. ‘‘евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако чаккхусмим̣ [чаккхусмимпи (сйа̄. кам̣.) евамитаресупи] ниббиндати, рӯпесу ниббиндати, чаккхувин̃н̃а̄н̣е ниббиндати, чаккхусампхассе ниббиндати, ведана̄йа ниббиндати, тан̣ха̄йа ниббиндати. сотасмим̣ ниббиндати, саддесу ниббиндати…пе… гха̄насмим̣ ниббиндати, гандхесу ниббиндати… дживха̄йа ниббиндати, расесу ниббиндати… ка̄йасмим̣ ниббиндати, пхот̣т̣хаббесу ниббиндати… манасмим̣ ниббиндати, дхаммесу ниббиндати, мановин̃н̃а̄н̣е ниббиндати, маносампхассе ниббиндати, ведана̄йа ниббиндати, тан̣ха̄йа ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати, вира̄га̄ вимуччати. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти. имасмим̣ кхо пана веййа̄каран̣асмим̣ бхан̃н̃ама̄не сат̣т̣химатта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ анупа̄да̄йа а̄савехи читта̄ни вимуччим̣сӯти.
чхачхаккасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ чхат̣т̣хам̣.
7. маха̄сал̣а̄йатаникасуттам̣
428. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча – ‘‘маха̄сал̣а̄йатаникам̣ во, бхиккхаве, десесса̄ми. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
429. ‘‘чаккхум̣, бхиккхаве, аджа̄нам̣ апассам̣ йатха̄бхӯтам̣, рӯпе аджа̄нам̣ апассам̣ йатха̄бхӯтам̣, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ аджа̄нам̣ апассам̣ йатха̄бхӯтам̣, чаккхусампхассам̣ аджа̄нам̣ апассам̣ йатха̄бхӯтам̣, йамидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи аджа̄нам̣ апассам̣ йатха̄бхӯтам̣, чаккхусмим̣ са̄раджджати, рӯпесу са̄раджджати, чаккхувин̃н̃а̄н̣е са̄раджджати, чаккхусампхассе са̄раджджати, йамидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тасмимпи са̄раджджати.
‘‘тасса са̄раттасса сам̣йуттасса саммӯл̣хасса асса̄да̄нупассино вихарато а̄йатим̣ пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ упачайам̣ гаччханти. тан̣ха̄ часса поноббхавика̄ нандӣра̄гасахагата̄ татрататра̄бхинандинӣ, са̄ часса павад̣д̣хати. тасса ка̄йика̄пи даратха̄ павад̣д̣ханти, четасика̄пи даратха̄ павад̣д̣ханти; ка̄йика̄пи санта̄па̄ павад̣д̣ханти, четасика̄пи санта̄па̄ павад̣д̣ханти; ка̄йика̄пи парил̣а̄ха̄ павад̣д̣ханти, четасика̄пи парил̣а̄ха̄ павад̣д̣ханти. со ка̄йадуккхампи [ка̄йикадуккхампи (сйа̄. кам̣.), ка̄йикам̣ дуккхампи (ка.)] четодуккхампи пат̣исам̣ведети.
‘‘сотам̣, бхиккхаве, аджа̄нам̣ апассам̣ йатха̄бхӯтам̣…пе… гха̄нам̣, бхиккхаве, аджа̄нам̣ апассам̣ йатха̄бхӯтам̣…пе… дживхам̣, бхиккхаве, аджа̄нам̣ апассам̣ йатха̄бхӯтам̣…пе… ка̄йам̣, бхиккхаве, аджа̄нам̣ апассам̣ йатха̄бхӯтам̣…пе… манам̣, бхиккхаве, аджа̄нам̣ апассам̣ йатха̄бхӯтам̣, дхамме, бхиккхаве, аджа̄нам̣ апассам̣ йатха̄бхӯтам̣, мановин̃н̃а̄н̣ам̣, бхиккхаве, аджа̄нам̣ апассам̣ йатха̄бхӯтам̣, маносампхассам̣, бхиккхаве, аджа̄нам̣ апассам̣ йатха̄бхӯтам̣, йамидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи аджа̄нам̣ апассам̣ йатха̄бхӯтам̣, манасмим̣ са̄раджджати, дхаммесу са̄раджджати, мановин̃н̃а̄н̣е са̄раджджати, маносампхассе са̄раджджати, йамидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тасмимпи са̄раджджати.
‘‘тасса са̄раттасса сам̣йуттасса саммӯл̣хасса асса̄да̄нупассино вихарато а̄йатим̣ пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ упачайам̣ гаччханти. тан̣ха̄ часса поноббхавика̄ нандӣра̄гасахагата̄ татрататра̄бхинандинӣ, са̄ часса павад̣д̣хати. тасса ка̄йика̄пи даратха̄ павад̣д̣ханти, четасика̄пи даратха̄ павад̣д̣ханти; ка̄йика̄пи санта̄па̄ павад̣д̣ханти, четасика̄пи санта̄па̄ павад̣д̣ханти; ка̄йика̄пи парил̣а̄ха̄ павад̣д̣ханти, четасика̄пи парил̣а̄ха̄ павад̣д̣ханти. со ка̄йадуккхампи четодуккхампи пат̣исам̣ведети.
430. ‘‘чаккхун̃ча кхо, бхиккхаве, джа̄нам̣ пассам̣ йатха̄бхӯтам̣, рӯпе джа̄нам̣ пассам̣ йатха̄бхӯтам̣, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ джа̄нам̣ пассам̣ йатха̄бхӯтам̣, чаккхусампхассам̣ джа̄нам̣ пассам̣ йатха̄бхӯтам̣, йамидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи джа̄нам̣ пассам̣ йатха̄бхӯтам̣, чаккхусмим̣ на са̄раджджати, рӯпесу на са̄раджджати, чаккхувин̃н̃а̄н̣е на са̄раджджати, чаккхусампхассе на са̄раджджати, йамидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тасмимпи на са̄раджджати.
‘‘тасса аса̄раттасса асам̣йуттасса асаммӯл̣хасса а̄дӣнава̄нупассино вихарато а̄йатим̣ пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ апачайам̣ гаччханти. тан̣ха̄ часса поноббхавика̄ нандӣра̄гасахагата̄ татрататра̄бхинандинӣ, са̄ часса пахӣйати. тасса ка̄йика̄пи даратха̄ пахӣйанти, четасика̄пи даратха̄ пахӣйанти; ка̄йика̄пи санта̄па̄ пахӣйанти, четасика̄пи санта̄па̄ пахӣйанти; ка̄йика̄пи парил̣а̄ха̄ пахӣйанти, четасика̄пи парил̣а̄ха̄ пахӣйанти. со ка̄йасукхампи четосукхампи пат̣исам̣ведети.
431. ‘‘йа̄ татха̄бхӯтасса [йатха̄бхӯтасса (сӣ. пӣ.)] дит̣т̣хи са̄сса хоти самма̄дит̣т̣хи; йо татха̄бхӯтасса [йатха̄бхӯтасса (сӣ. пӣ.)] сан̇каппо сва̄сса хоти самма̄сан̇каппо; йо татха̄бхӯтасса [йатха̄бхӯтасса (сӣ. пӣ.)] ва̄йа̄мо сва̄сса хоти самма̄ва̄йа̄мо; йа̄ татха̄бхӯтасса [йатха̄бхӯтасса (сӣ. пӣ.)] сати са̄сса хоти самма̄сати; йо татха̄бхӯтасса [йатха̄бхӯтасса (сӣ. пӣ.)] сама̄дхи сва̄сса хоти самма̄сама̄дхи. пуббева кхо панасса ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ а̄джӣво супарисуддхо хоти. евамасса̄йам̣ арийо ат̣т̣хан̇гико магго бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхати.
‘‘тасса евам̣ имам̣ арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бха̄вайато чатта̄ропи сатипат̣т̣ха̄на̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, чатта̄ропи саммаппадха̄на̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, чатта̄ропи иддхипа̄да̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, пан̃чапи индрийа̄ни бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, пан̃чапи бала̄ни бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, саттапи боджджхан̇га̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти.
‘‘тассиме две дхамма̄ йуганандха̄ [йуганаддха̄ (сӣ. сйа̄. кам̣.)] ваттанти – саматхо ча випассана̄ ча. со йе дхамма̄ абхин̃н̃а̄ парин̃н̃еййа̄ те дхамме абхин̃н̃а̄ париджа̄на̄ти. йе дхамма̄ абхин̃н̃а̄ паха̄табба̄ те дхамме абхин̃н̃а̄ паджахати. йе дхамма̄ абхин̃н̃а̄ бха̄ветабба̄ те дхамме абхин̃н̃а̄ бха̄вети. йе дхамма̄ абхин̃н̃а̄ саччхика̄табба̄ те дхамме абхин̃н̃а̄ саччхикароти.
‘‘катаме ча, бхиккхаве, дхамма̄ абхин̃н̃а̄ парин̃н̃еййа̄? ‘пан̃чупа̄да̄наккхандха̄’ тисса вачанӣйам̣, сеййатхидам̣ – рӯпупа̄да̄наккхандхо, веданупа̄да̄наккхандхо, сан̃н̃упа̄да̄наккхандхо, сан̇кха̄рупа̄да̄наккхандхо, вин̃н̃а̄н̣упа̄да̄наккхандхо. име дхамма̄ абхин̃н̃а̄ парин̃н̃еййа̄.