намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса

маджджхиманика̄йе

упарипан̣н̣а̄сапа̄л̣и

1. девадахавагго

1. девадахасуттам̣

1. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ саккесу вихарати девадахам̣ на̄ма сакйа̄нам̣ нигамо. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча – ‘‘санти, бхиккхаве, еке саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘йам̣ кин̃ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄, саббам̣ там̣ пуббекатахету. ити пура̄н̣а̄нам̣ камма̄нам̣ тапаса̄ бйантӣбха̄ва̄, нава̄нам̣ камма̄нам̣ акаран̣а̄, а̄йатим̣ анавассаво; а̄йатим̣ анавассава̄ каммаккхайо; каммаккхайа̄ дуккхаккхайо; дуккхаккхайа̄ ведана̄ккхайо; ведана̄ккхайа̄ саббам̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. евам̣ва̄дино, бхиккхаве, ниган̣т̣ха̄.

‘‘евам̣ва̄да̄хам̣, бхиккхаве, ниган̣т̣хе упасан̇камитва̄ евам̣ вада̄ми – ‘саччам̣ кира тумхе, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – йам̣ кин̃ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄, саббам̣ там̣ пуббекатахету. ити пура̄н̣а̄нам̣ камма̄нам̣ тапаса̄ бйантӣбха̄ва̄, нава̄нам̣ камма̄нам̣ акаран̣а̄, а̄йатим̣ анавассаво; а̄йатим̣ анавассава̄ каммаккхайо; каммаккхайа̄ дуккхаккхайо; дуккхаккхайа̄ ведана̄ккхайо; ведана̄ккхайа̄ саббам̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ бхависсатӣ’ти? те ча ме, бхиккхаве, ниган̣т̣ха̄ евам̣ пут̣т̣ха̄ ‘а̄ма̄’ти пат̣иджа̄нанти.

‘‘тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘ким̣ пана тумхе, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, джа̄на̄тха – ахувамхева майам̣ пуббе, на на̄хувамха̄’ти? ‘но хидам̣, а̄вусо’.

‘‘‘ким̣ пана тумхе, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, джа̄на̄тха – акарамхева майам̣ пуббе па̄пакаммам̣, на на̄карамха̄’ти? ‘но хидам̣, а̄вусо’.

‘‘‘ким̣ пана тумхе, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, джа̄на̄тха – еварӯпам̣ ва̄ еварӯпам̣ ва̄ па̄пакаммам̣ акарамха̄’ти? ‘но хидам̣, а̄вусо’.

‘‘‘ким̣ пана тумхе, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, джа̄на̄тха – еттакам̣ ва̄ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣, еттакам̣ ва̄ дуккхам̣ ниджджӣретаббам̣, еттакамхи ва̄ дуккхе ниджджин̣н̣е саббам̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ бхависсатӣ’ти? ‘но хидам̣, а̄вусо’.

‘‘‘ким̣ пана тумхе, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, джа̄на̄тха – дит̣т̣хева дхамме акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄нам̣, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада’нти? ‘но хидам̣, а̄вусо’.

2. ‘‘ити кира тумхе, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, на джа̄на̄тха – ахувамхева майам̣ пуббе, на на̄хувамха̄ти, на джа̄на̄тха – акарамхева майам̣ пуббе па̄пакаммам̣, на на̄карамха̄ти, на джа̄на̄тха – еварӯпам̣ ва̄ еварӯпам̣ ва̄ па̄пакаммам̣ акарамха̄ти, на джа̄на̄тха – еттакам̣ ва̄ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣, еттакам̣ ва̄ дуккхам̣ ниджджӣретаббам̣, еттакамхи ва̄ дуккхе ниджджин̣н̣е саббам̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ бхависсатӣти, на джа̄на̄тха – дит̣т̣хева дхамме акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄нам̣, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампадам̣; евам̣ санте а̄йасманта̄нам̣ ниган̣т̣ха̄нам̣ на калламасса веййа̄каран̣а̄йа – йам̣ кин̃ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄, саббам̣ там̣ пуббекатахету. ити пура̄н̣а̄нам̣ камма̄нам̣ тапаса̄ бйантӣбха̄ва̄, нава̄нам̣ камма̄нам̣ акаран̣а̄, а̄йатим̣ анавассаво; а̄йатим̣ анавассава̄ каммаккхайо; каммаккхайа̄ дуккхаккхайо; дуккхаккхайа̄ ведана̄ккхайо; ведана̄ккхайа̄ саббам̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ бхависсатӣ’’ти.

‘‘саче пана тумхе, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, джа̄неййа̄тха – ахувамхева майам̣ пуббе, на на̄хувамха̄ти, джа̄неййа̄тха – акарамхева майам̣ пуббе па̄пакаммам̣, на на̄карамха̄ти, джа̄неййа̄тха – еварӯпам̣ ва̄ еварӯпам̣ ва̄ па̄пакаммам̣ акарамха̄ти, джа̄неййа̄тха – еттакам̣ ва̄ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣, еттакам̣ ва̄ дуккхам̣ ниджджӣретаббам̣, еттакамхи ва̄ дуккхе ниджджин̣н̣е саббам̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ бхависсатӣти, джа̄неййа̄тха – дит̣т̣хева дхамме акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄нам̣, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампадам̣; евам̣ санте а̄йасманта̄нам̣ ниган̣т̣ха̄нам̣ калламасса веййа̄каран̣а̄йа – йам̣ кин̃ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄, саббам̣ там̣ пуббекатахету. ити пура̄н̣а̄нам̣ камма̄нам̣ тапаса̄ бйантӣбха̄ва̄, нава̄нам̣ камма̄нам̣ акаран̣а̄, а̄йатим̣ анавассаво; а̄йатим̣ анавассава̄ каммаккхайо; каммаккхайа̄ дуккхаккхайо; дуккхаккхайа̄ ведана̄ккхайо; ведана̄ккхайа̄ саббам̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ бхависсатӣ’’ти.

3. ‘‘сеййатха̄пи, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, пурисо саллена виддхо асса сависена га̄л̣хӯпалепанена [га̄л̣хапалепанена (ка.)]; со саллассапи ведханахету [ведана̄хету (сӣ. пӣ. ка.)] дуккха̄ тибба̄ [типпа̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] кат̣ука̄ ведана̄ ведийеййа. тасса митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ бхисаккам̣ саллакаттам̣ упат̣т̣ха̄пеййум̣. тасса со бхисакко саллакатто саттхена ван̣амукхам̣ парикантеййа; со саттхенапи ван̣амукхасса парикантанахету дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийеййа. тасса со бхисакко саллакатто есанийа̄ саллам̣ есеййа; со есанийа̄пи салласса есана̄хету дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийеййа. тасса со бхисакко саллакатто саллам̣ аббухеййа [аббуйхеййа (сӣ.), аббхӯн̣хеййа (сйа̄. кам̣.)]; со саллассапи аббуханахету [аббуйханахету (сӣ.), аббхӯн̣ханахету (сйа̄. кам̣.)] дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийеййа. тасса со бхисакко саллакатто агадан̇га̄рам̣ ван̣амукхе одахеййа; со агадан̇га̄рассапи ван̣амукхе одаханахету дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийеййа. со апарена самайена рӯл̣хена ван̣ена сан̃чхавина̄ арого асса сукхӣ серӣ сайам̣васӣ йена ка̄ман̇гамо. тасса евамасса – ахам̣ кхо пуббе саллена виддхо ахосим̣ сависена га̄л̣хӯпалепанена. сохам̣ саллассапи ведханахету дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийим̣. тасса ме митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ бхисаккам̣ саллакаттам̣ упат̣т̣хапесум̣. тасса ме со бхисакко саллакатто саттхена ван̣амукхам̣ париканти; сохам̣ саттхенапи ван̣амукхасса парикантанахету дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийим̣. тасса ме со бхисакко саллакатто есанийа̄ саллам̣ еси; со ахам̣ есанийа̄пи салласса есана̄хету дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийим̣. тасса ме со бхисакко саллакатто саллам̣ аббухи [аббуйхи (сӣ.), аббхӯн̣хи (сйа̄. кам̣.)]; сохам̣ саллассапи аббуханахету дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийим̣. тасса ме со бхисакко саллакатто агадан̇га̄рам̣ ван̣амукхе одахи; сохам̣ агадан̇га̄рассапи ван̣амукхе одаханахету дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийим̣. сомхи етарахи рӯл̣хена ван̣ена сан̃чхавина̄ арого сукхӣ серӣ сайам̣васӣ йена ка̄ман̇гамо’’ти.

‘‘евамева кхо, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, саче тумхе джа̄неййа̄тха – ахувамхева майам̣ пуббе, на на̄хувамха̄ти, джа̄неййа̄тха – акарамхева майам̣ пуббе па̄пакаммам̣, на на̄карамха̄ти, джа̄неййа̄тха – еварӯпам̣ ва̄ еварӯпам̣ ва̄ па̄пакаммам̣ акарамха̄ти, джа̄неййа̄тха – еттакам̣ ва̄ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣, еттакам̣ ва̄ дуккхам̣ ниджджӣретаббам̣, еттакамхи ва̄ дуккхе ниджджин̣н̣е саббам̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ бхависсатӣти, джа̄неййа̄тха – дит̣т̣хева дхамме акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄нам̣, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампадам̣; евам̣ санте а̄йасманта̄нам̣ ниган̣т̣ха̄нам̣ калламасса веййа̄каран̣а̄йа – йам̣ кин̃ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄, саббам̣ там̣ пуббекатахету. ити пура̄н̣а̄нам̣ камма̄нам̣ тапаса̄ бйантӣбха̄ва̄, нава̄нам̣ камма̄нам̣ акаран̣а̄, а̄йатим̣ анавассаво; а̄йатим̣ анавассава̄ каммаккхайо; каммаккхайа̄ дуккхаккхайо; дуккхаккхайа̄ ведана̄ккхайо; ведана̄ккхайа̄ саббам̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ бхависсатӣ’’ти.

‘‘йасма̄ ча кхо тумхе, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, на джа̄на̄тха – ахувамхева майам̣ пуббе, на на̄хувамха̄ти, на джа̄на̄тха – акарамхева майам̣ пуббе па̄пакаммам̣, на на̄карамха̄ти, на джа̄на̄тха – еварӯпам̣ ва̄ еварӯпам̣ ва̄ па̄пакаммам̣ акарамха̄ти, на джа̄на̄тха – еттакам̣ ва̄ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣, еттакам̣ ва̄ дуккхам̣ ниджджӣретаббам̣, еттакамхи ва̄ дуккхе ниджджин̣н̣е саббам̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ бхависсатӣти, на джа̄на̄тха – дит̣т̣хева дхамме акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄нам̣, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампадам̣; тасма̄ а̄йасманта̄нам̣ ниган̣т̣ха̄нам̣ на калламасса веййа̄каран̣а̄йа – йам̣ кин̃ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄, саббам̣ там̣ пуббекатахету. ити пура̄н̣а̄нам̣ камма̄нам̣ тапаса̄ бйантӣбха̄ва̄, нава̄нам̣ камма̄нам̣ акаран̣а̄, а̄йатим̣ анавассаво; а̄йатим̣ анавассава̄ каммаккхайо; каммаккхайа̄ дуккхаккхайо; дуккхаккхайа̄ ведана̄ккхайо; ведана̄ккхайа̄ саббам̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ бхависсатӣ’’ти.

4. ‘‘евам̣ вутте, бхиккхаве, те ниган̣т̣ха̄ мам̣ етадавочум̣ – ‘ниган̣т̣хо, а̄вусо, на̄т̣апутто [на̄тхапутто (сӣ.)] саббан̃н̃ӯ саббадасса̄вӣ, апарисесам̣ н̃а̄н̣адассанам̣ пат̣иджа̄на̄ти. чарато ча ме тит̣т̣хато ча суттасса ча джа̄гарасса ча сататам̣ самитам̣ н̃а̄н̣адассанам̣ паччупат̣т̣хита’нти. со евама̄ха – ‘аттхи кхо во, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, пуббева па̄пакаммам̣ катам̣, там̣ има̄йа кат̣ука̄йа дуккарака̄рика̄йа ниджджӣретха, йам̣ панеттха етарахи ка̄йена сам̣вута̄ ва̄ча̄йа сам̣вута̄ манаса̄ сам̣вута̄ там̣ а̄йатим̣ па̄пакаммасса акаран̣ам̣. ити пура̄н̣а̄нам̣ камма̄нам̣ тапаса̄ бйантӣбха̄ва̄, нава̄нам̣ камма̄нам̣ акаран̣а̄, а̄йатим̣ анавассаво; а̄йатим̣ анавассава̄ каммаккхайо; каммаккхайа̄ дуккхаккхайо; дуккхаккхайа̄ ведана̄ккхайо; ведана̄ккхайа̄ саббам̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. тан̃ча панамха̄кам̣ руччати чева кхамати ча, тена чамха̄ аттамана̄’’ти.

5. ‘‘евам̣ вутте ахам̣, бхиккхаве, те ниган̣т̣хе етадавочам̣ – ‘пан̃ча кхо име, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, дхамма̄ дит̣т̣хева дхамме двидха̄випа̄ка̄. катаме пан̃ча? саддха̄, ручи, ануссаво, а̄ка̄рапаривитакко, дит̣т̣хиниджджха̄наккханти – име кхо, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, пан̃ча дхамма̄ дит̣т̣хева дхамме двидха̄випа̄ка̄. татра̄йасманта̄нам̣ ниган̣т̣ха̄нам̣ ка̄ атӣтам̣се саттхари саддха̄, ка̄ ручи, ко ануссаво, ко а̄ка̄рапаривитакко, ка̄ дит̣т̣хиниджджха̄наккхантӣ’ти. евам̣ва̄дӣ [евам̣ва̄дӣсу (ка.)] кхо ахам̣, бхиккхаве, ниган̣т̣хесу на кан̃чи [кин̃чи (сӣ. пӣ. ка.)] сахадхаммикам̣ ва̄дапат̣иха̄рам̣ саманупасса̄ми.

‘‘пуна чапара̄хам̣ [пуна ча пана̄хам̣ (сӣ. пӣ. ка.)], бхиккхаве, те ниган̣т̣хе евам̣ вада̄ми – ‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, а̄вусо ниган̣т̣ха̄. йасмим̣ во самайе тиббо [типпо (пӣ.)] упаккамо хоти тиббам̣ падха̄нам̣, тибба̄ тасмим̣ самайе опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийетха; йасмим̣ пана во самайе на тиббо упаккамо хоти на тиббам̣ падха̄нам̣, на тибба̄ тасмим̣ самайе опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийетха̄’ти? ‘йасмим̣ но, а̄вусо готама, самайе тиббо упаккамо хоти тиббам̣ падха̄нам̣, тибба̄ тасмим̣ самайе опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийа̄ма; йасмим̣ пана но самайе на тиббо упаккамо хоти на тиббам̣ падха̄нам̣, на тибба̄ тасмим̣ самайе опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийа̄ма̄’’’ти.

6. ‘‘ити кира, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, йасмим̣ во самайе тиббо упаккамо хоти тиббам̣ падха̄нам̣, тибба̄ тасмим̣ самайе опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийетха; йасмим̣ пана во самайе на тиббо упаккамо хоти на тиббам̣ падха̄нам̣, на тибба̄ тасмим̣ самайе опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийетха. евам̣ санте а̄йасманта̄нам̣ ниган̣т̣ха̄нам̣ на калламасса веййа̄каран̣а̄йа – йам̣ кин̃ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄, саббам̣ там̣ пуббекатахету. ити пура̄н̣а̄нам̣ камма̄нам̣ тапаса̄ бйантӣбха̄ва̄, нава̄нам̣ камма̄нам̣ акаран̣а̄, а̄йатим̣ анавассаво; а̄йатим̣ анавассава̄ каммаккхайо; каммаккхайа̄ дуккхаккхайо; дуккхаккхайа̄ ведана̄ккхайо; ведана̄ккхайа̄ саббам̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ бхависсатӣти. саче, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, йасмим̣ во самайе тиббо упаккамо хоти тиббам̣ падха̄нам̣, на тибба̄ тасмим̣ самайе опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийетха; йасмим̣ пана во самайе на тиббо упаккамо хоти на тиббам̣ падха̄нам̣, тибба̄ тасмим̣ самайе опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийетха [падха̄нам̣, тит̣т̣хеййева тасмим̣ самайе… ведана̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]; евам̣ санте а̄йасманта̄нам̣ ниган̣т̣ха̄нам̣ калламасса веййа̄каран̣а̄йа – йам̣ кин̃ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄, саббам̣ там̣ пуббекатахету. ити пура̄н̣а̄нам̣ камма̄нам̣ тапаса̄ бйантӣбха̄ва̄, нава̄нам̣ камма̄нам̣ акаран̣а̄, а̄йатим̣ анавассаво; а̄йатим̣ анавассава̄ каммаккхайо; каммаккхайа̄ дуккхаккхайо; дуккхаккхайа̄ ведана̄ккхайо; ведана̄ккхайа̄ саббам̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ бхависсатӣ’’ти.

‘‘‘йасма̄ ча кхо, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, йасмим̣ во самайе тиббо упаккамо хоти тиббам̣ падха̄нам̣, тибба̄ тасмим̣ самайе опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийетха; йасмим̣ пана во самайе на тиббо упаккамо хоти на тиббам̣ падха̄нам̣, на тибба̄ тасмим̣ самайе опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийетха; те тумхе са̄мам̣йева опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайама̄на̄ авиджджа̄ ан̃н̃а̄н̣а̄ саммоха̄ випаччетха – йам̣ кин̃ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄, саббам̣ там̣ пуббекатахету. ити пура̄н̣а̄нам̣ камма̄нам̣ тапаса̄ бйантӣбха̄ва̄, нава̄нам̣ камма̄нам̣ акаран̣а̄, а̄йатим̣ анавассаво; а̄йатим̣ анавассава̄ каммаккхайо; каммаккхайа̄ дуккхаккхайо; дуккхаккхайа̄ ведана̄ккхайо; ведана̄ккхайа̄ саббам̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ бхависсатӣ’ти. евам̣ва̄дӣпи [евам̣ва̄дӣсупи (ка.)] кхо ахам̣, бхиккхаве, ниган̣т̣хесу на кан̃чи сахадхаммикам̣ ва̄дапат̣иха̄рам̣ саманупасса̄ми.

7. ‘‘пуна чапара̄хам̣, бхиккхаве, те ниган̣т̣хе евам̣ вада̄ми – ‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха̄вусо ниган̣т̣ха̄, йамидам̣ каммам̣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ там̣ упаккамена ва̄ падха̄нена ва̄ сампара̄йаведанӣйам̣ хотӯти лаббхамета’нти? ‘но хидам̣, а̄вусо’. ‘йам̣ панидам̣ каммам̣ сампара̄йаведанӣйам̣ там̣ упаккамена ва̄ падха̄нена ва̄ дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ хотӯти лаббхамета’нти? ‘но хидам̣, а̄вусо’. ‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха̄вусо ниган̣т̣ха̄, йамидам̣ каммам̣ сукхаведанӣйам̣ там̣ упаккамена ва̄ падха̄нена ва̄ дуккхаведанӣйам̣ хотӯти лаббхамета’нти? ‘но хидам̣, а̄вусо’. ‘йам̣ панидам̣ каммам̣ дуккхаведанӣйам̣ там̣ упаккамена ва̄ падха̄нена ва̄ сукхаведанӣйам̣ хотӯти лаббхамета’нти? ‘но хидам̣, а̄вусо’. ‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха̄вусо ниган̣т̣ха̄, йамидам̣ каммам̣ парипаккаведанӣйам̣ там̣ упаккамена ва̄ падха̄нена ва̄ апарипаккаведанӣйам̣ хотӯти лаббхамета’нти? ‘но хидам̣, а̄вусо’. ‘йам̣ панидам̣ каммам̣ апарипаккаведанӣйам̣ там̣ упаккамена ва̄ падха̄нена ва̄ парипаккаведанӣйам̣ хотӯти лаббхамета’нти? ‘но хидам̣, а̄вусо’. ‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха̄вусо ниган̣т̣ха̄, йамидам̣ каммам̣ бахуведанӣйам̣ там̣ упаккамена ва̄ падха̄нена ва̄ аппаведанӣйам̣ хотӯти лаббхамета’нти? ‘но хидам̣, а̄вусо’. ‘йам̣ панидам̣ каммам̣ аппаведанӣйам̣ там̣ упаккамена ва̄ падха̄нена ва̄ бахуведанӣйам̣ хотӯти лаббхамета’нти? ‘но хидам̣, а̄вусо’. ‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха̄вусо ниган̣т̣ха̄, йамидам̣ каммам̣ саведанӣйам̣ там̣ упаккамена ва̄ падха̄нена ва̄ аведанӣйам̣ хотӯти лаббхамета’нти? ‘но хидам̣, а̄вусо’. ‘йам̣ панидам̣ каммам̣ аведанӣйам̣ там̣ упаккамена ва̄ падха̄нена ва̄ саведанӣйам̣ хотӯти лаббхамета’нти? ‘но хидам̣, а̄вусо’.

8. ‘‘ити кира, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, йамидам̣ каммам̣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ там̣ упаккамена ва̄ падха̄нена ва̄ сампара̄йаведанӣйам̣ хотӯти алаббхаметам̣, йам̣ панидам̣ каммам̣ сампара̄йаведанӣйам̣ там̣ упаккамена ва̄ падха̄нена ва̄ дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ хотӯти алаббхаметам̣, йамидам̣ каммам̣ сукхаведанӣйам̣ там̣ упаккамена ва̄ падха̄нена ва̄ дуккхаведанӣйам̣ хотӯти алаббхаметам̣, йамидам̣ каммам̣ дуккхаведанӣйам̣ там̣ упаккамена ва̄ падха̄нена ва̄ сукхаведанӣйам̣ хотӯти алаббхаметам̣, йамидам̣ каммам̣ парипаккаведанӣйам̣ там̣ упаккамена ва̄ падха̄нена ва̄ апарипаккаведанӣйам̣ хотӯти алаббхаметам̣, йамидам̣ каммам̣ апарипаккаведанӣйам̣ там̣ упаккамена ва̄ падха̄нена ва̄ парипаккаведанӣйам̣ хотӯти алаббхаметам̣, йамидам̣ каммам̣ бахуведанӣйам̣ там̣ упаккамена ва̄ падха̄нена ва̄ аппаведанӣйам̣ хотӯти алаббхаметам̣, йамидам̣ каммам̣ аппаведанӣйам̣ там̣ упаккамена ва̄ падха̄нена ва̄ бахуведанӣйам̣ хотӯти алаббхаметам̣, йамидам̣ каммам̣ саведанӣйам̣ там̣ упаккамена ва̄ падха̄нена ва̄ аведанӣйам̣ хотӯти алаббхаметам̣, йамидам̣ каммам̣ аведанӣйам̣ там̣ упаккамена ва̄ падха̄нена ва̄ саведанӣйам̣ хотӯти алаббхаметам̣; евам̣ санте а̄йасманта̄нам̣ ниган̣т̣ха̄нам̣ апхало упаккамо хоти, апхалам̣ падха̄нам̣’’.

‘‘евам̣ва̄дӣ, бхиккхаве, ниган̣т̣ха̄. евам̣ва̄дӣнам̣, бхиккхаве, ниган̣т̣ха̄нам̣ даса сахадхаммика̄ ва̄да̄нува̄да̄ га̄райхам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гаччханти.

9. ‘‘саче, бхиккхаве, сатта̄ пуббекатахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти; аддха̄, бхиккхаве, ниган̣т̣ха̄ пуббе дуккат̣акаммака̄рино йам̣ етарахи еварӯпа̄ дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийанти. саче, бхиккхаве, сатта̄ иссаранимма̄нахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти; аддха̄, бхиккхаве, ниган̣т̣ха̄ па̄пакена иссарена ниммита̄ йам̣ етарахи еварӯпа̄ дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийанти. саче, бхиккхаве, сатта̄ сан̇гатибха̄вахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти; аддха̄, бхиккхаве, ниган̣т̣ха̄ па̄пасан̇гатика̄ йам̣ етарахи еварӯпа̄ дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийанти. саче, бхиккхаве, сатта̄ абхиджа̄тихету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти; аддха̄, бхиккхаве, ниган̣т̣ха̄ па̄па̄бхиджа̄тика̄ йам̣ етарахи еварӯпа̄ дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийанти. саче, бхиккхаве, сатта̄ дит̣т̣хадхаммӯпаккамахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти; аддха̄, бхиккхаве, ниган̣т̣ха̄ еварӯпа̄ дит̣т̣хадхаммӯпаккама̄ йам̣ етарахи еварӯпа̄ дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведийанти.

‘‘саче, бхиккхаве, сатта̄ пуббекатахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти, га̄райха̄ ниган̣т̣ха̄; но че сатта̄ пуббекатахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти, га̄райха̄ ниган̣т̣ха̄. саче, бхиккхаве, сатта̄ иссаранимма̄нахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти, га̄райха̄ ниган̣т̣ха̄; но че сатта̄ иссаранимма̄нахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти, га̄райха̄ ниган̣т̣ха̄. саче, бхиккхаве, сатта̄ сан̇гатибха̄вахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти, га̄райха̄ ниган̣т̣ха̄; но че сатта̄ сан̇гатибха̄вахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти, га̄райха̄ ниган̣т̣ха̄. саче, бхиккхаве, сатта̄ абхиджа̄тихету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти, га̄райха̄ ниган̣т̣ха̄; но че сатта̄ абхиджа̄тихету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти, га̄райха̄ ниган̣т̣ха̄. саче, бхиккхаве, сатта̄ дит̣т̣хадхаммӯпаккамахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти, га̄райха̄ ниган̣т̣ха̄; но че сатта̄ дит̣т̣хадхаммӯпаккамахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти, га̄райха̄ ниган̣т̣ха̄. евам̣ва̄дӣ, бхиккхаве, ниган̣т̣ха̄. евам̣ва̄дӣнам̣, бхиккхаве, ниган̣т̣ха̄нам̣ име даса сахадхаммика̄ ва̄да̄нува̄да̄ га̄райхам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гаччханти. евам̣ кхо, бхиккхаве, апхало упаккамо хоти, апхалам̣ падха̄нам̣.

10. ‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, сапхало упаккамо хоти, сапхалам̣ падха̄нам̣? идха, бхиккхаве, бхиккху на хева анаддхабхӯтам̣ атта̄нам̣ дуккхена аддхабха̄вети, дхаммикан̃ча сукхам̣ на париччаджати, тасмин̃ча сукхе анадхимуччхито хоти. со евам̣ паджа̄на̄ти – ‘имасса кхо ме дуккханида̄насса сан̇кха̄рам̣ падахато сан̇кха̄раппадха̄на̄ вира̄го хоти, имасса пана ме дуккханида̄насса аджджхупеккхато упеккхам̣ бха̄вайато вира̄го хотӣ’ти. со йасса хи кхва̄сса [йасса кхо панасса (сӣ.), йасса кхва̄сса (пӣ.)] дуккханида̄насса сан̇кха̄рам̣ падахато сан̇кха̄раппадха̄на̄ вира̄го хоти, сан̇кха̄рам̣ таттха падахати. йасса панасса дуккханида̄насса аджджхупеккхато упеккхам̣ бха̄вайато вира̄го хоти, упеккхам̣ таттха бха̄вети. тасса тасса дуккханида̄насса сан̇кха̄рам̣ падахато сан̇кха̄раппадха̄на̄ вира̄го хоти – евамписса там̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ хоти. тасса тасса дуккханида̄насса аджджхупеккхато упеккхам̣ бха̄вайато вира̄го хоти – евамписса там̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ хоти.

11. ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, пурисо иттхийа̄ са̄ратто пат̣ибаддхачитто тиббаччхандо тибба̄пеккхо. со там̣ иттхим̣ пассеййа ан̃н̃ена пурисена саддхим̣ сантит̣т̣хантим̣ саллапантим̣ сан̃джаггхантим̣ сам̣хасантим̣. там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, апи ну тасса пурисасса амум̣ иттхим̣ дисва̄ ан̃н̃ена пурисена саддхим̣ сантит̣т̣хантим̣ саллапантим̣ сан̃джаггхантим̣ сам̣хасантим̣ уппаджджеййум̣ сокапаридевадуккхадоманассӯпа̄йа̄са̄’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘аму хи, бханте, пурисо амусса̄ иттхийа̄ са̄ратто пат̣ибаддхачитто тиббаччхандо тибба̄пеккхо. тасма̄ там̣ иттхим̣ дисва̄ ан̃н̃ена пурисена саддхим̣ сантит̣т̣хантим̣ саллапантим̣ сан̃джаггхантим̣ сам̣хасантим̣ уппаджджеййум̣ сокапаридевадуккхадоманассӯпа̄йа̄са̄’’ти. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, тасса пурисасса евамасса – ‘ахам̣ кхо амусса̄ иттхийа̄ са̄ратто пат̣ибаддхачитто тиббаччхандо тибба̄пеккхо. тасса ме амум̣ иттхим̣ дисва̄ ан̃н̃ена пурисена саддхим̣ сантит̣т̣хантим̣ саллапантим̣ сан̃джаггхантим̣ сам̣хасантим̣ уппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассӯпа̄йа̄са̄. йам̣нӯна̄хам̣ йо ме амусса̄ иттхийа̄ чхандара̄го там̣ паджахеййа’нти. со йо амусса̄ иттхийа̄ чхандара̄го там̣ паджахеййа. со там̣ иттхим̣ пассеййа апарена самайена ан̃н̃ена пурисена саддхим̣ сантит̣т̣хантим̣ саллапантим̣ сан̃джаггхантим̣ сам̣хасантим̣. там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, апи ну тасса пурисасса амум̣ иттхим̣ дисва̄ ан̃н̃ена пурисена саддхим̣ сантит̣т̣хантим̣ саллапантим̣ сан̃джаггхантим̣ сам̣хасантим̣ уппаджджеййум̣ сокапаридевадуккхадоманассӯпа̄йа̄са̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘аму хи, бханте, пурисо амусса̄ иттхийа̄ вира̄го. тасма̄ там̣ иттхим̣ дисва̄ ан̃н̃ена пурисена саддхим̣ сантит̣т̣хантим̣ саллапантим̣ сан̃джаггхантим̣ сам̣хасантим̣ на уппаджджеййум̣ сокапаридевадуккхадоманассӯпа̄йа̄са̄’’ти.

‘‘евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху на хева анаддхабхӯтам̣ атта̄нам̣ дуккхена аддхабха̄вети, дхаммикан̃ча сукхам̣ на париччаджати, тасмин̃ча сукхе анадхимуччхито хоти. со евам̣ паджа̄на̄ти – ‘имасса кхо ме дуккханида̄насса сан̇кха̄рам̣ падахато сан̇кха̄раппадха̄на̄ вира̄го хоти, имасса пана ме дуккханида̄насса аджджхупеккхато упеккхам̣ бха̄вайато вира̄го хотӣ’ти. со йасса хи кхва̄сса дуккханида̄насса сан̇кха̄рам̣ падахато сан̇кха̄раппадха̄на̄ вира̄го хоти, сан̇кха̄рам̣ таттха падахати; йасса панасса дуккханида̄насса аджджхупеккхато упеккхам̣ бха̄вайато вира̄го хоти, упеккхам̣ таттха бха̄вети. тасса тасса дуккханида̄насса сан̇кха̄рам̣ падахато сан̇кха̄раппадха̄на̄ вира̄го хоти – евамписса там̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ хоти. тасса тасса дуккханида̄насса аджджхупеккхато упеккхам̣ бха̄вайато вира̄го хоти – евамписса там̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ хоти. евампи, бхиккхаве, сапхало упаккамо хоти, сапхалам̣ падха̄нам̣.

12. ‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йатха̄сукхам̣ кхо ме вихарато акусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, кусала̄ дхамма̄ париха̄йанти; дуккха̄йа пана ме атта̄нам̣ падахато акусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, кусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти. йам̣нӯна̄хам̣ дуккха̄йа атта̄нам̣ падахеййа’нти. со дуккха̄йа атта̄нам̣ падахати. тасса дуккха̄йа атта̄нам̣ падахато акусала̄ дхамма̄ париха̄йанти кусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти. со на апарена самайена дуккха̄йа атта̄нам̣ падахати. там̣ кисса хету? йасса хи со, бхиккхаве, бхиккху аттха̄йа дуккха̄йа атта̄нам̣ падахеййа сва̄сса аттхо абхиниппханно хоти. тасма̄ на апарена самайена дуккха̄йа атта̄нам̣ падахати. сеййатха̄пи, бхиккхаве, усука̄ро теджанам̣ двӣсу ала̄тесу а̄та̄пети парита̄пети уджум̣ кароти камманийам̣. йато кхо, бхиккхаве, усука̄расса теджанам̣ двӣсу ала̄тесу а̄та̄питам̣ хоти парита̄питам̣ уджум̣ катам̣ [уджум̣ катам̣ хоти (сӣ.)] камманийам̣, на со там̣ апарена самайена усука̄ро теджанам̣ двӣсу ала̄тесу а̄та̄пети парита̄пети уджум̣ кароти камманийам̣. там̣ кисса хету? йасса хи со, бхиккхаве, аттха̄йа усука̄ро теджанам̣ двӣсу ала̄тесу а̄та̄пеййа парита̄пеййа уджум̣ кареййа камманийам̣ сва̄сса аттхо абхиниппханно хоти. тасма̄ на апарена самайена усука̄ро теджанам̣ двӣсу ала̄тесу а̄та̄пети парита̄пети уджум̣ кароти камманийам̣. евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йатха̄сукхам̣ кхо ме вихарато акусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, кусала̄ дхамма̄ париха̄йанти; дуккха̄йа пана ме атта̄нам̣ падахато акусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, кусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти. йам̣нӯна̄хам̣ дуккха̄йа атта̄нам̣ падахеййа’нти. со дуккха̄йа атта̄нам̣ падахати. тасса дуккха̄йа атта̄нам̣ падахато акусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, кусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти. со на апарена самайена дуккха̄йа атта̄нам̣ падахати. там̣ кисса хету? йасса хи со, бхиккхаве, бхиккху аттха̄йа дуккха̄йа атта̄нам̣ падахеййа сва̄сса аттхо абхиниппханно хоти. тасма̄ на апарена самайена дуккха̄йа атта̄нам̣ падахати. евампи, бхиккхаве, сапхало упаккамо хоти, сапхалам̣ падха̄нам̣.

13. ‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, идха татха̄гато локе уппаджджати арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄. со имам̣ локам̣ садевакам̣ сама̄ракам̣ сабрахмакам̣ сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджам̣ садевамануссам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведети. со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣, кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сети. там̣ дхаммам̣ сун̣а̄ти гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ ан̃н̃атарасмим̣ ва̄ куле пачча̄джа̄то. со там̣ дхаммам̣ сутва̄ татха̄гате саддхам̣ пат̣илабхати. со тена саддха̄пат̣ила̄бхена саманна̄гато ити пат̣исан̃чиккхати – ‘самба̄дхо гхара̄ва̄со раджа̄патхо, аббхока̄со паббаджджа̄. найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’нти. со апарена самайена аппам̣ ва̄ бхогаккхандхам̣ паха̄йа махантам̣ ва̄ бхогаккхандхам̣ паха̄йа, аппам̣ ва̄ н̃а̄типариват̣т̣ам̣ паха̄йа махантам̣ ва̄ н̃а̄типариват̣т̣ам̣ паха̄йа кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати.

14. ‘‘со евам̣ паббаджито сама̄но бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно па̄н̣а̄типа̄там̣ паха̄йа па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти нихитадан̣д̣о нихитасаттхо, ладжджӣ дайа̄панно саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампӣ вихарати. адинна̄да̄нам̣ паха̄йа адинна̄да̄на̄ пат̣ивирато хоти динна̄да̄йӣ диннапа̄т̣икан̇кхӣ, атхенена сучибхӯтена аттана̄ вихарати. абрахмачарийам̣ паха̄йа брахмача̄рӣ хоти а̄ра̄ча̄рӣ вирато метхуна̄ га̄мадхамма̄. муса̄ва̄дам̣ паха̄йа муса̄ва̄да̄ пат̣ивирато хоти саччава̄дӣ саччасандхо тхето паччайико ависам̣ва̄дако локасса. писун̣ам̣ ва̄чам̣ паха̄йа писун̣а̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато хоти; ито сутва̄ на амутра аккха̄та̄ имесам̣ бхеда̄йа, амутра ва̄ сутва̄ на имесам̣ аккха̄та̄ амӯсам̣ бхеда̄йа – ити бхинна̄нам̣ ва̄ сандха̄та̄ сахита̄нам̣ ва̄ ануппада̄та̄ самагга̄ра̄мо самаггарато самагганандӣ самаггакаран̣им̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ хоти. пхарусам̣ ва̄чам̣ паха̄йа пхаруса̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато хоти; йа̄ са̄ ва̄ча̄ нела̄ кан̣н̣асукха̄ пеманӣйа̄ хадайан̇гама̄ порӣ бахуджанаканта̄ бахуджанамана̄па̄ татха̄рӯпим̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ хоти. сампхаппала̄пам̣ паха̄йа сампхаппала̄па̄ пат̣ивирато хоти ка̄лава̄дӣ бхӯтава̄дӣ аттхава̄дӣ дхаммава̄дӣ винайава̄дӣ, нидха̄наватим̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ ка̄лена са̄падесам̣ парийантаватим̣ аттхасам̣хитам̣. со бӣджага̄мабхӯтага̄масама̄рамбха̄ пат̣ивирато хоти. екабхаттико хоти раттӯпарато вирато вика̄лабходжана̄. наччагӣтава̄дитависӯкадассана̄ пат̣ивирато хоти. ма̄ла̄гандхавилепанадха̄ран̣аман̣д̣анавибхӯсанат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирато хоти. учча̄сайанамаха̄сайана̄ пат̣ивирато хоти. джа̄тарӯпараджатапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. а̄макадхан̃н̃апат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. а̄макамам̣сапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. иттхикума̄рикапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. да̄сида̄сапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. аджел̣акапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. куккут̣асӯкарапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. хаттхигавассавал̣авапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. кхеттаваттхупат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. дӯтеййапахин̣агамана̄нуйога̄ пат̣ивирато хоти. кайавиккайа̄ пат̣ивирато хоти. тула̄кӯт̣акам̣сакӯт̣ама̄накӯт̣а̄ пат̣ивирато хоти. уккот̣анаван̃чананикатиса̄чийога̄ [са̄вийога̄ (сйа̄. кам̣. ка.) еттха са̄чисаддо кут̣илапарийа̄йо] пат̣ивирато хоти. чхеданавадхабандханавипара̄мосаа̄лопасахаса̄ка̄ра̄ пат̣ивирато хоти [пасса ма. ни. 1.293 чӯл̣ахаттхипадопаме].

‘‘со сантут̣т̣хо хоти ка̄йапариха̄рикена чӣварена, куччхипариха̄рикена пин̣д̣апа̄тена. со йена йенева паккамати сама̄да̄йева паккамати. сеййатха̄пи на̄ма паккхӣ сакун̣о йена йенева д̣ети сапаттабха̄рова д̣ети, евамева бхиккху сантут̣т̣хо хоти ка̄йапариха̄рикена чӣварена, куччхипариха̄рикена пин̣д̣апа̄тена; со йена йенева паккамати сама̄да̄йева паккамати. со имина̄ арийена сӣлаккхандхена саманна̄гато аджджхаттам̣ анаваджджасукхам̣ пат̣исам̣ведети.

15. ‘‘со чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣ тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. сотена саддам̣ сутва̄…пе… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄…пе… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄…пе… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄…пе… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ маниндрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣ тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати маниндрийам̣, маниндрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. со имина̄ арийена индрийасам̣варена саманна̄гато аджджхаттам̣ абйа̄секасукхам̣ пат̣исам̣ведети.

‘‘со абхикканте пат̣икканте сампаджа̄нака̄рӣ хоти, а̄локите вилоките сампаджа̄нака̄рӣ хоти, самин̃джите [саммин̃джите (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] паса̄рите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣е сампаджа̄нака̄рӣ хоти, асите пӣте кха̄йите са̄йите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, учча̄рапасса̄вакамме сампаджа̄нака̄рӣ хоти, гате т̣хите нисинне сутте джа̄гарите бха̄сите тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣ хоти.

16. ‘‘со имина̄ ча арийена сӣлаккхандхена саманна̄гато, (има̄йа ча арийа̄йа сантут̣т̣хийа̄ саманна̄гато,) [пасса ма. ни. 1.296 чӯл̣ахаттхипадопаме] имина̄ ча арийена индрийасам̣варена саманна̄гато, имина̄ ча арийена сатисампаджан̃н̃ена саманна̄гато вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджати аран̃н̃ам̣ руккхамӯлам̣ паббатам̣ кандарам̣ гиригухам̣ суса̄нам̣ ванапаттхам̣ аббхока̄сам̣ пала̄лапун̃джам̣. со паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто нисӣдати паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄, уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа, паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄. со абхиджджхам̣ локе паха̄йа вигата̄бхиджджхена четаса̄ вихарати, абхиджджха̄йа читтам̣ парисодхети. бйа̄па̄дападосам̣ паха̄йа абйа̄панначитто вихарати саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампӣ, бйа̄па̄дападоса̄ читтам̣ парисодхети. тхинамиддхам̣ паха̄йа вигататхинамиддхо вихарати а̄локасан̃н̃ӣ сато сампаджа̄но, тхинамиддха̄ читтам̣ парисодхети. уддхаччакуккуччам̣ паха̄йа ануддхато вихарати аджджхаттам̣ вӯпасантачитто, уддхаччакуккучча̄ читтам̣ парисодхети. вичикиччхам̣ паха̄йа тин̣н̣авичикиччхо вихарати акатхам̣катхӣ кусалесу дхаммесу, вичикиччха̄йа читтам̣ парисодхети.

‘‘со име пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа четасо упаккилесе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. евампи, бхиккхаве, сапхало упаккамо хоти, сапхалам̣ падха̄нам̣.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. евампи, бхиккхаве, сапхало упаккамо хоти, сапхалам̣ падха̄нам̣.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати сато ча сампаджа̄но, сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети. йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. евампи, бхиккхаве, сапхало упаккамо хоти, сапхалам̣ падха̄нам̣.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄, пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄, адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. евампи, бхиккхаве, сапхало упаккамо хоти, сапхалам̣ падха̄нам̣.

17. ‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхидам̣ [сеййатхӣдам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо тиссопи джа̄тийо чатассопи джа̄тийо пан̃чапи джа̄тийо дасапи джа̄тийо вӣсампи джа̄тийо тим̣сампи джа̄тийо чатта̄лӣсампи джа̄тийо пан̃н̃а̄сампи джа̄тийо джа̄тисатампи джа̄тисахассампи джа̄тисатасахассампи анекепи сам̣ват̣т̣акаппе анекепи виват̣т̣акаппе анекепи сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппе – ‘амутра̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто, со тато чуто амутра удапа̄дим̣; татра̄па̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто, со тато чуто идхӯпапанно’ти. ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати. евампи, бхиккхаве, сапхало упаккамо хоти, сапхалам̣ падха̄нам̣.

18. ‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте сатта̄нам̣ чутӯпапа̄тан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е, сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти – ‘име вата бхонто сатта̄ ка̄йадуччаритена саманна̄гата̄ вачӣдуччаритена саманна̄гата̄ манодуччаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ упава̄дака̄ миччха̄дит̣т̣хика̄ миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упапанна̄. име ва̄ пана бхонто сатта̄ ка̄йасучаритена саманна̄гата̄ вачӣсучаритена саманна̄гата̄ маносучаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ анупава̄дака̄ самма̄дит̣т̣хика̄ самма̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄’ти. ити диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е, сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти. евампи, бхиккхаве, сапхало упаккамо хоти, сапхалам̣ падха̄нам̣.

19. ‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти; ‘име а̄сава̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ а̄савасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ а̄саваниродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ а̄саваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. тасса евам̣ джа̄нато евам̣ пассато ка̄ма̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, бхава̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, авиджджа̄сава̄пи читтам̣ вимуччати. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти. евампи кхо, бхиккхаве, сапхало упаккамо хоти, сапхалам̣ падха̄нам̣. евам̣ва̄дӣ, бхиккхаве, татха̄гата̄. евам̣ва̄дӣнам̣, бхиккхаве, татха̄гата̄нам̣ [татха̄гато, евам̣ва̄дим̣ бхиккхаве татха̄гатам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] даса сахадхаммика̄ па̄сам̣сат̣т̣ха̄на̄ а̄гаччханти.

20. ‘‘саче, бхиккхаве, сатта̄ пуббекатахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти; аддха̄, бхиккхаве, татха̄гато пуббе сукатакаммака̄рӣ йам̣ етарахи еварӯпа̄ ана̄сава̄ сукха̄ ведана̄ ведети. саче, бхиккхаве, сатта̄ иссаранимма̄нахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти; аддха̄, бхиккхаве, татха̄гато бхаддакена иссарена ниммито йам̣ етарахи еварӯпа̄ ана̄сава̄ сукха̄ ведана̄ ведети. саче, бхиккхаве, сатта̄ сан̇гатибха̄вахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти; аддха̄, бхиккхаве, татха̄гато калйа̄н̣асан̇гатико йам̣ етарахи еварӯпа̄ ана̄сава̄ сукха̄ ведана̄ ведети. саче, бхиккхаве, сатта̄ абхиджа̄тихету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти; аддха̄, бхиккхаве, татха̄гато калйа̄н̣а̄бхиджа̄тико йам̣ етарахи еварӯпа̄ ана̄сава̄ сукха̄ ведана̄ ведети. саче, бхиккхаве, сатта̄ дит̣т̣хадхаммӯпаккамахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти; аддха̄, бхиккхаве, татха̄гато калйа̄н̣адит̣т̣хадхаммӯпаккамо йам̣ етарахи еварӯпа̄ ана̄сава̄ сукха̄ ведана̄ ведети.

‘‘саче, бхиккхаве, сатта̄ пуббекатахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти, па̄сам̣со татха̄гато; но че сатта̄ пуббекатахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти, па̄сам̣со татха̄гато. саче, бхиккхаве, сатта̄ иссаранимма̄нахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти, па̄сам̣со татха̄гато; но че сатта̄ иссаранимма̄нахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти, па̄сам̣со татха̄гато. саче, бхиккхаве, сатта̄ сан̇гатибха̄вахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти, па̄сам̣со татха̄гато; но че сатта̄ сан̇гатибха̄вахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти, па̄сам̣со татха̄гато. саче, бхиккхаве, сатта̄ абхиджа̄тихету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти, па̄сам̣со татха̄гато; но че сатта̄ абхиджа̄тихету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти, па̄сам̣со татха̄гато. саче, бхиккхаве, сатта̄ дит̣т̣хадхаммӯпаккамахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти, па̄сам̣со татха̄гато; но че сатта̄ дит̣т̣хадхаммӯпаккамахету сукхадуккхам̣ пат̣исам̣веденти, па̄сам̣со татха̄гато. евам̣ва̄дӣ, бхиккхаве, татха̄гата̄. евам̣ва̄дӣнам̣, бхиккхаве, татха̄гата̄нам̣ име даса сахадхаммика̄ па̄сам̣сат̣т̣ха̄на̄ а̄гаччхантӣ’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти.

девадахасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пат̣хамам̣.

2. пан̃чаттайасуттам̣ [пан̃ча̄йатанасутта (ка.)]

21. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча – ‘‘санти, бхиккхаве, еке саман̣абра̄хман̣а̄ апарантакаппика̄ апаранта̄нудит̣т̣хино апарантам̣ а̄раббха анекавихита̄ни адхивуттипада̄ни [адхимуттипада̄ни (сйа̄. кам̣. ка.)] абхиваданти. ‘сан̃н̃ӣ атта̄ хоти арого парам̣ маран̣а̄’ти – иттхеке абхиваданти; ‘асан̃н̃ӣ атта̄ хоти арого парам̣ маран̣а̄’ти – иттхеке абхиваданти; ‘невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣ атта̄ хоти арого парам̣ маран̣а̄’ти – иттхеке абхиваданти; сато ва̄ пана саттасса уччхедам̣ вина̄сам̣ вибхавам̣ пан̃н̃апенти [пан̃н̃а̄пенти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], дит̣т̣хадхамманибба̄нам̣ ва̄ панеке абхиваданти. ити сантам̣ ва̄ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ [парам̣ маран̣а̄. ити има̄ни (ка.)] парам̣ маран̣а̄, сато ва̄ пана саттасса уччхедам̣ вина̄сам̣ вибхавам̣ пан̃н̃апенти, дит̣т̣хадхамманибба̄нам̣ ва̄ панеке абхиваданти. ити има̄ни пан̃ча [парам̣ маран̣а̄. ити има̄ни (ка.)] хутва̄ тӣн̣и хонти, тӣн̣и хутва̄ пан̃ча хонти – айамуддесо пан̃чаттайасса.

22. ‘‘татра, бхиккхаве, йе те саман̣абра̄хман̣а̄ сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, рӯпим̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, арӯпим̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, рӯпин̃ча арӯпин̃ча ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, неварӯпим̣ на̄рӯпим̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, екаттасан̃н̃им̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, на̄наттасан̃н̃им̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, париттасан̃н̃им̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, аппама̄н̣асан̃н̃им̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, етам̣ [евам̣ (ка.)] ва̄ панекесам̣ [панетесам̣ (сйа̄. кам̣.)] упа̄тиваттатам̣ вин̃н̃а̄н̣акасин̣амеке абхиваданти аппама̄н̣ам̣ а̄нен̃джам̣. тайидам̣, бхиккхаве, татха̄гато абхиджа̄на̄ти [паджа̄на̄ти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.) ат̣т̣хакатха̄ олокетабба̄]. йе кхо те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, рӯпим̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, арӯпим̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, рӯпин̃ча арӯпин̃ча ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, неварӯпим̣ на̄рӯпим̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, екаттасан̃н̃им̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, на̄наттасан̃н̃им̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, париттасан̃н̃им̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, аппама̄н̣асан̃н̃им̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄ [маран̣а̄ти (ка.)], йа̄ ва̄ панета̄сам̣ сан̃н̃а̄нам̣ парисуддха̄ парама̄ агга̄ ануттарийа̄ аккха̄йати – йади рӯпасан̃н̃а̄нам̣ йади арӯпасан̃н̃а̄нам̣ йади екаттасан̃н̃а̄нам̣ йади на̄наттасан̃н̃а̄нам̣. ‘наттхи кин̃чӣ’ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанамеке абхиваданти аппама̄н̣ам̣ а̄нен̃джам̣. ‘тайидам̣ сан̇кхатам̣ ол̣а̄рикам̣ аттхи кхо пана сан̇кха̄ра̄нам̣ ниродхо аттхета’нти – ити видитва̄ тасса ниссаран̣адасса̄вӣ татха̄гато тадупа̄тиватто.

23. ‘‘татра, бхиккхаве, йе те саман̣абра̄хман̣а̄ асан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, рӯпим̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ асан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, арӯпим̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ асан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, рӯпин̃ча арӯпин̃ча ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ асан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, неварӯпим̣ на̄рӯпим̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ асан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄. татра, бхиккхаве, йе те саман̣абра̄хман̣а̄ сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄ тесамете пат̣иккосанти. там̣ кисса хету? сан̃н̃а̄ рого сан̃н̃а̄ ган̣д̣о сан̃н̃а̄ саллам̣, етам̣ сантам̣ етам̣ пан̣ӣтам̣ йадидам̣ – ‘асан̃н̃а’нти. тайидам̣, бхиккхаве, татха̄гато абхиджа̄на̄ти йе кхо те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ асан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, рӯпим̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ асан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, арӯпим̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ асан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, рӯпин̃ча арӯпин̃ча ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ асан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, неварӯпим̣ на̄рӯпим̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ асан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄. йо хи кочи, бхиккхаве, саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ евам̣ вадеййа – ‘ахаман̃н̃атра рӯпа̄, ан̃н̃атра ведана̄йа, ан̃н̃атра сан̃н̃а̄йа, ан̃н̃атра сан̇кха̄рехи, вин̃н̃а̄н̣асса [ан̃н̃атра вин̃н̃а̄н̣а̄ (сйа̄. кам̣.), ан̃н̃атра вин̃н̃а̄н̣ена (ка.)] а̄гатим̣ ва̄ гатим̣ ва̄ чутим̣ ва̄ упапаттим̣ ва̄ вуддхим̣ ва̄ вирӯл̣хим̣ ва̄ вепуллам̣ ва̄ пан̃н̃апесса̄мӣ’ти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. ‘тайидам̣ сан̇кхатам̣ ол̣а̄рикам̣ аттхи кхо пана сан̇кха̄ра̄нам̣ ниродхо аттхета’нти – ити видитва̄ тасса ниссаран̣адасса̄вӣ татха̄гато тадупа̄тиватто.

24. ‘‘татра, бхиккхаве, йе те саман̣абра̄хман̣а̄ невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, рӯпим̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, арӯпим̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, рӯпин̃ча арӯпин̃ча ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, неварӯпим̣ на̄рӯпим̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄. татра, бхиккхаве, йе те саман̣абра̄хман̣а̄ сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄ тесамете пат̣иккосанти, йепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ асан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄ тесамете пат̣иккосанти. там̣ кисса хету? сан̃н̃а̄ рого сан̃н̃а̄ ган̣д̣о сан̃н̃а̄ саллам̣, асан̃н̃а̄ саммохо, етам̣ сантам̣ етам̣ пан̣ӣтам̣ йадидам̣ – ‘невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а’нти. [невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄ти (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.) етантипадам̣ манасика̄таббам̣] тайидам̣, бхиккхаве, татха̄гато абхиджа̄на̄ти. йе кхо те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, рӯпим̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, арӯпим̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, рӯпин̃ча арӯпин̃ча ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄, неварӯпим̣ на̄рӯпим̣ ва̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄. йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ [саман̣абра̄хман̣а̄ (сӣ. пӣ.)] дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄таббасан̇кха̄раматтена етасса а̄йатанасса упасампадам̣ пан̃н̃апенти, бйасанан̃хетам̣, бхиккхаве, аккха̄йати [а̄йатанамаккха̄йати (ка.)] етасса а̄йатанасса упасампада̄йа. на хетам̣, бхиккхаве, а̄йатанам̣ сан̇кха̄расама̄паттипаттаббамаккха̄йати; сан̇кха̄ра̄васесасама̄паттипаттаббаметам̣, бхиккхаве, а̄йатанамаккха̄йати. ‘тайидам̣ сан̇кхатам̣ ол̣а̄рикам̣ аттхи кхо пана сан̇кха̄ра̄нам̣ ниродхо аттхета’нти – ити видитва̄ тасса ниссаран̣адасса̄вӣ татха̄гато тадупа̄тиватто.

25. ‘‘татра, бхиккхаве, йе те саман̣абра̄хман̣а̄ сато саттасса уччхедам̣ вина̄сам̣ вибхавам̣ пан̃н̃апенти, татра, бхиккхаве, йе те саман̣абра̄хман̣а̄ сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄ тесамете пат̣иккосанти, йепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ асан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄ тесамете пат̣иккосанти, йепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃им̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти арогам̣ парам̣ маран̣а̄ тесамете пат̣иккосанти. там̣ кисса хету? саббепиме бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ уддхам̣ сарам̣ [уддхам̣сара̄ (сӣ. пӣ.), уддхам̣ пара̄масанти (сйа̄. кам̣.)] а̄саттим̣йева абхиваданти – ‘ити печча бхависса̄ма, ити печча бхависса̄ма̄’ти. сеййатха̄пи на̄ма ва̄н̣иджасса ва̄н̣иджджа̄йа гаччхато евам̣ хоти – ‘ито ме идам̣ бхависсати, имина̄ идам̣ лаччха̄мӣ’ти, евамевиме бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ ва̄н̣иджӯпама̄ ман̃н̃е пат̣ибханти – ‘ити печча бхависса̄ма, ити печча бхависса̄ма̄’ти. тайидам̣, бхиккхаве, татха̄гато абхиджа̄на̄ти. йе кхо те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сато саттасса уччхедам̣ вина̄сам̣ вибхавам̣ пан̃н̃апенти те сакка̄йабхайа̄ сакка̄йапариджегуччха̄ сакка̄йан̃н̃ева анупаридха̄ванти анупариваттанти. сеййатха̄пи на̄ма са̄ гаддулабаддхо дал̣хе тхамбхе ва̄ кхиле [кхӣле (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ва̄ упанибаддхо, тамева тхамбхам̣ ва̄ кхилам̣ ва̄ анупаридха̄вати анупариваттати; евамевиме бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сакка̄йабхайа̄ сакка̄йапариджегуччха̄ сакка̄йан̃н̃ева анупаридха̄ванти анупариваттанти. ‘тайидам̣ сан̇кхатам̣ ол̣а̄рикам̣ аттхи кхо пана сан̇кха̄ра̄нам̣ ниродхо аттхета’нти – ити видитва̄ тасса ниссаран̣адасса̄вӣ татха̄гато тадупа̄тиватто.

26. ‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ апарантакаппика̄ апаранта̄нудит̣т̣хино апарантам̣ а̄раббха анекавихита̄ни адхивуттипада̄ни абхиваданти, саббе те има̄нева пан̃ча̄йатана̄ни абхиваданти етесам̣ ва̄ ан̃н̃атарам̣.

27. ‘‘санти, бхиккхаве, еке саман̣абра̄хман̣а̄ пуббантакаппика̄ пуббанта̄нудит̣т̣хино пуббантам̣ а̄раббха анекавихита̄ни адхивуттипада̄ни абхиваданти. ‘сассато атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – иттхеке абхиваданти, ‘асассато атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – иттхеке абхиваданти, ‘сассато ча асассато ча атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – иттхеке абхиваданти, ‘невасассато на̄сассато атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – иттхеке абхиваданти, ‘антава̄ атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – иттхеке абхиваданти, ‘анантава̄ атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – иттхеке абхиваданти, ‘антава̄ ча анантава̄ ча атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – иттхеке абхиваданти, ‘невантава̄ на̄нантава̄ атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – иттхеке абхиваданти, ‘екаттасан̃н̃ӣ атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – иттхеке абхиваданти, ‘на̄наттасан̃н̃ӣ атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – иттхеке абхиваданти, ‘париттасан̃н̃ӣ атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – иттхеке абхиваданти, ‘аппама̄н̣асан̃н̃ӣ атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – иттхеке абхиваданти, ‘екантасукхӣ атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – иттхеке абхиваданти, ‘екантадуккхӣ атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – иттхеке абхиваданти, ‘сукхадуккхӣ атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – иттхеке абхиваданти, ‘адуккхамасукхӣ атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – иттхеке абхиваданти.

28. ‘‘татра, бхиккхаве, йе те саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘сассато атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти, тесам̣ вата ан̃н̃атрева саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ паччаттам̣йева н̃а̄н̣ам̣ бхависсати парисуддхам̣ парийода̄танти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. паччаттам̣ кхо пана, бхиккхаве, н̃а̄н̣е асати парисуддхе парийода̄те йадапи [йадипи (ка.)] те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ таттха н̃а̄н̣абха̄гаматтамева парийодапенти тадапи тесам̣ бхаватам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ упа̄да̄намаккха̄йати. ‘тайидам̣ сан̇кхатам̣ ол̣а̄рикам̣ аттхи кхо пана сан̇кха̄ра̄нам̣ ниродхо аттхета’нти – ити видитва̄ тасса ниссаран̣адасса̄вӣ татха̄гато тадупа̄тиватто.

29. ‘‘татра, бхиккхаве, йе те саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘асассато атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти…пе… [йатха̄ сассатава̄ре, татха̄ виттха̄ретаббам̣] сассато ча асассато ча атта̄ ча локо ча… невасассато на̄сассато атта̄ ча локо ча… антава̄ атта̄ ча локо ча… анантава̄ атта̄ ча локо ча… антава̄ ча анантава̄ ча атта̄ ча локо ча… невантава̄ на̄нантава̄ атта̄ ча локо ча… екаттасан̃н̃ӣ атта̄ ча локо ча… на̄наттасан̃н̃ӣ атта̄ ча локо ча… париттасан̃н̃ӣ атта̄ ча локо ча… аппама̄н̣асан̃н̃ӣ атта̄ ча локо ча… екантасукхӣ атта̄ ча локо ча… екантадуккхӣ атта̄ ча локо ча… сукхадуккхӣ атта̄ ча локо ча… адуккхамасукхӣ атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃анти, тесам̣ вата ан̃н̃атрева саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ паччаттам̣йева н̃а̄н̣ам̣ бхависсати парисуддхам̣ парийода̄танти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. паччаттам̣ кхо пана, бхиккхаве, н̃а̄н̣е асати парисуддхе парийода̄те йадапи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ таттха н̃а̄н̣абха̄гаматтамева парийодапенти тадапи тесам̣ бхаватам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ упа̄да̄намаккха̄йати. ‘тайидам̣ сан̇кхатам̣ ол̣а̄рикам̣ аттхи кхо пана сан̇кха̄ра̄нам̣ ниродхо аттхета’нти – ити видитва̄ тасса ниссаран̣адасса̄вӣ татха̄гато тадупа̄тиватто.

30. ‘‘идха, бхиккхаве, екаччо саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ пуббанта̄нудит̣т̣хӣнан̃ча пат̣иниссагга̄, апаранта̄нудит̣т̣хӣнан̃ча пат̣иниссагга̄, саббасо ка̄масам̣йоджана̄нам̣ анадхит̣т̣ха̄на̄, павивекам̣ пӣтим̣ упасампаджджа вихарати – ‘етам̣ сантам̣ етам̣ пан̣ӣтам̣ йадидам̣ павивекам̣ пӣтим̣ упасампаджджа вихара̄мӣ’ти. тасса са̄ павивека̄ пӣти нируджджхати. павивека̄йа пӣтийа̄ ниродха̄ уппаджджати доманассам̣, доманассасса ниродха̄ уппаджджати павивека̄ пӣти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, йам̣ чха̄йа̄ джахати там̣ а̄тапо пхарати, йам̣ а̄тапо джахати там̣ чха̄йа̄ пхарати; евамева кхо, бхиккхаве, павивека̄йа пӣтийа̄ ниродха̄ уппаджджати доманассам̣, доманассасса ниродха̄ уппаджджати павивека̄ пӣти. тайидам̣, бхиккхаве, татха̄гато абхиджа̄на̄ти. айам̣ кхо бхавам̣ саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ пуббанта̄нудит̣т̣хӣнан̃ча пат̣иниссагга̄, апаранта̄нудит̣т̣хӣнан̃ча пат̣иниссагга̄, саббасо ка̄масам̣йоджана̄нам̣ анадхит̣т̣ха̄на̄, павивекам̣ пӣтим̣ упасампаджджа вихарати – ‘етам̣ сантам̣ етам̣ пан̣ӣтам̣ йадидам̣ павивекам̣ пӣтим̣ упасампаджджа вихара̄мӣ’ти. тасса са̄ павивека̄ пӣти нируджджхати. павивека̄йа пӣтийа̄ ниродха̄ уппаджджати доманассам̣, доманассасса ниродха̄ уппаджджати павивека̄ пӣти. ‘тайидам̣ сан̇кхатам̣ ол̣а̄рикам̣ аттхи кхо пана сан̇кха̄ра̄нам̣ ниродхо аттхета’нти – ити видитва̄ тасса ниссаран̣адасса̄вӣ татха̄гато тадупа̄тиватто.

31. ‘‘идха пана, бхиккхаве, екаччо саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ пуббанта̄нудит̣т̣хӣнан̃ча пат̣иниссагга̄, апаранта̄нудит̣т̣хӣнан̃ча пат̣иниссагга̄, саббасо ка̄масам̣йоджана̄нам̣ анадхит̣т̣ха̄на̄, павивека̄йа пӣтийа̄ саматиккама̄ нира̄мисам̣ сукхам̣ упасампаджджа вихарати – ‘етам̣ сантам̣ етам̣ пан̣ӣтам̣ йадидам̣ нира̄мисам̣ сукхам̣ упасампаджджа вихара̄мӣ’ти. тасса там̣ нира̄мисам̣ сукхам̣ нируджджхати. нира̄мисасса сукхасса ниродха̄ уппаджджати павивека̄ пӣти, павивека̄йа пӣтийа̄ ниродха̄ уппаджджати нира̄мисам̣ сукхам̣. сеййатха̄пи, бхиккхаве, йам̣ чха̄йа̄ джахати там̣ а̄тапо пхарати, йам̣ а̄тапо джахати там̣ чха̄йа̄ пхарати; евамева кхо, бхиккхаве, нира̄мисасса сукхасса ниродха̄ уппаджджати павивека̄ пӣти, павивека̄йа пӣтийа̄ ниродха̄ уппаджджати нира̄мисам̣ сукхам̣. тайидам̣, бхиккхаве, татха̄гато абхиджа̄на̄ти. айам̣ кхо бхавам̣ саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ пуббанта̄нудит̣т̣хӣнан̃ча пат̣иниссагга̄, апаранта̄нудит̣т̣хӣнан̃ча пат̣иниссагга̄, саббасо ка̄масам̣йоджана̄нам̣ анадхит̣т̣ха̄на̄, павивека̄йа пӣтийа̄ саматиккама̄, нира̄мисам̣ сукхам̣ упасампаджджа вихарати – ‘етам̣ сантам̣ етам̣ пан̣ӣтам̣ йадидам̣ нира̄мисам̣ сукхам̣ упасампаджджа вихара̄мӣ’ти. тасса там̣ нира̄мисам̣ сукхам̣ нируджджхати. нира̄мисасса сукхасса ниродха̄ уппаджджати павивека̄ пӣти, павивека̄йа пӣтийа̄ ниродха̄ уппаджджати нира̄мисам̣ сукхам̣. ‘тайидам̣ сан̇кхатам̣ ол̣а̄рикам̣ аттхи кхо пана сан̇кха̄ра̄нам̣ ниродхо аттхета’нти – ити видитва̄ тасса ниссаран̣адасса̄вӣ татха̄гато тадупа̄тиватто.

32. ‘‘идха пана, бхиккхаве, екаччо саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ пуббанта̄нудит̣т̣хӣнан̃ча пат̣иниссагга̄, апаранта̄нудит̣т̣хӣнан̃ча пат̣иниссагга̄, саббасо ка̄масам̣йоджана̄нам̣ анадхит̣т̣ха̄на̄, павивека̄йа пӣтийа̄ саматиккама̄, нира̄мисасса сукхасса саматиккама̄, адуккхамасукхам̣ веданам̣ упасампаджджа вихарати – ‘етам̣ сантам̣ етам̣ пан̣ӣтам̣ йадидам̣ адуккхамасукхам̣ веданам̣ упасампаджджа вихара̄мӣ’ти. тасса са̄ адуккхамасукха̄ ведана̄ нируджджхати. адуккхамасукха̄йа ведана̄йа ниродха̄ уппаджджати нира̄мисам̣ сукхам̣, нира̄мисасса сукхасса ниродха̄ уппаджджати адуккхамасукха̄ ведана̄. сеййатха̄пи, бхиккхаве, йам̣ чха̄йа̄ джахати там̣ а̄тапо пхарати, йам̣ а̄тапо джахати там̣ чха̄йа̄ пхарати; евамева кхо, бхиккхаве, адуккхамасукха̄йа ведана̄йа ниродха̄ уппаджджати нира̄мисам̣ сукхам̣, нира̄мисасса сукхасса ниродха̄ уппаджджати адуккхамасукха̄ ведана̄. тайидам̣, бхиккхаве, татха̄гато абхиджа̄на̄ти. айам̣ кхо бхавам̣ саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ пуббанта̄нудит̣т̣хӣнан̃ча пат̣иниссагга̄, апаранта̄нудит̣т̣хӣнан̃ча пат̣иниссагга̄, саббасо ка̄масам̣йоджана̄нам̣ анадхит̣т̣ха̄на̄, павивека̄йа пӣтийа̄ саматиккама̄, нира̄мисасса сукхасса саматиккама̄, адуккхамасукхам̣ веданам̣ упасампаджджа вихарати – ‘етам̣ сантам̣ етам̣ пан̣ӣтам̣ йадидам̣ адуккхамасукхам̣ веданам̣ упасампаджджа вихара̄мӣ’ти. тасса са̄ адуккхамасукха̄ ведана̄ нируджджхати. адуккхамасукха̄йа ведана̄йа ниродха̄ уппаджджати нира̄мисам̣ сукхам̣, нира̄мисасса сукхасса ниродха̄ уппаджджати адуккхамасукха̄ ведана̄. ‘тайидам̣ сан̇кхатам̣ ол̣а̄рикам̣ аттхи кхо пана сан̇кха̄ра̄нам̣ ниродхо аттхета’нти – ити видитва̄ тасса ниссаран̣адасса̄вӣ татха̄гато тадупа̄тиватто.

33. ‘‘идха пана, бхиккхаве, екаччо саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ пуббанта̄нудит̣т̣хӣнан̃ча пат̣иниссагга̄, апаранта̄нудит̣т̣хӣнан̃ча пат̣иниссагга̄, саббасо ка̄масам̣йоджана̄нам̣ анадхит̣т̣ха̄на̄, павивека̄йа пӣтийа̄ саматиккама̄, нира̄мисасса сукхасса саматиккама̄, адуккхамасукха̄йа ведана̄йа саматиккама̄ – ‘сантохамасми, ниббутохамасми, анупа̄да̄нохамасмӣ’ти саманупассати. тайидам̣, бхиккхаве, татха̄гато абхиджа̄на̄ти. айам̣ кхо бхавам̣ саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ пуббанта̄нудит̣т̣хӣнан̃ча пат̣иниссагга̄, апаранта̄нудит̣т̣хӣнан̃ча пат̣иниссагга̄, саббасо ка̄масам̣йоджана̄нам̣ анадхит̣т̣ха̄на̄, павивека̄йа пӣтийа̄ саматиккама̄, нира̄мисасса сукхасса саматиккама̄, адуккхамасукха̄йа ведана̄йа саматиккама̄ – ‘сантохамасми, ниббутохамасми, анупа̄да̄нохамасмӣ’ти саманупассати; аддха̄ айама̄йасма̄ нибба̄насаппа̄йам̣йева пат̣ипадам̣ абхивадати. атха ча пана̄йам̣ бхавам̣ саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ пуббанта̄нудит̣т̣хим̣ ва̄ упа̄дийама̄но упа̄дийати, апаранта̄нудит̣т̣хим̣ ва̄ упа̄дийама̄но упа̄дийати, ка̄масам̣йоджанам̣ ва̄ упа̄дийама̄но упа̄дийати, павивекам̣ ва̄ пӣтим̣ упа̄дийама̄но упа̄дийати, нира̄мисам̣ ва̄ сукхам̣ упа̄дийама̄но упа̄дийати, адуккхамасукхам̣ ва̄ веданам̣ упа̄дийама̄но упа̄дийати. йан̃ча кхо айама̄йасма̄ – ‘сантохамасми, ниббутохамасми, анупа̄да̄нохамасмӣ’ти саманупассати тадапи имасса бхото саман̣асса бра̄хман̣асса упа̄да̄намаккха̄йати. ‘тайидам̣ сан̇кхатам̣ ол̣а̄рикам̣ аттхи кхо пана сан̇кха̄ра̄нам̣ ниродхо аттхета’нти – ити видитва̄ тасса ниссаран̣адасса̄вӣ татха̄гато тадупа̄тиватто.

‘‘идам̣ кхо пана, бхиккхаве, татха̄гатена ануттарам̣ сантиварападам̣ абхисамбуддхам̣ йадидам̣ – чханнам̣ пхасса̄йатана̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ видитва̄ [анупа̄да̄вимоккхо. тайидам̣ бхиккхаве татха̄гатена ануттарам̣ сантиварападам̣ абхисамбуддхам̣, йадидам̣ чханнам̣ пхасса̄йатана̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ видитва̄ анупа̄да̄вимоккхоти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] анупа̄да̄вимоккхо’’ти [анупа̄да̄вимоккхо. тайидам̣ бхиккхаве татха̄гатена ануттарам̣ сантиварападам̣ абхисамбуддхам̣, йадидам̣ чханнам̣ пхасса̄йатанам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча адӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ видитва̄ анупа̄да̄вимоккхоти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)].

идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти.

пан̃чаттайасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ дутийам̣.

3. кинтисуттам̣

34. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ писина̄ра̄йам̣ [кусина̄ра̄йам̣ (сӣ.)] вихарати балихаран̣е ванасан̣д̣е. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча – ‘‘кинти во, бхиккхаве, майи хоти – ‘чӣварахету ва̄ саман̣о готамо дхаммам̣ десети, пин̣д̣апа̄тахету ва̄ саман̣о готамо дхаммам̣ десети, сена̄санахету ва̄ саман̣о готамо дхаммам̣ десети, итибхава̄бхавахету ва̄ саман̣о готамо дхаммам̣ десетӣ’’’ти? ‘‘на кхо но, бханте, бхагавати евам̣ хоти – ‘чӣварахету ва̄ саман̣о готамо дхаммам̣ десети, пин̣д̣апа̄тахету ва̄ саман̣о готамо дхаммам̣ десети, сена̄санахету ва̄ саман̣о готамо дхаммам̣ десети, итибхава̄бхавахету ва̄ саман̣о готамо дхаммам̣ десетӣ’’’ти.

‘‘на ча кира во, бхиккхаве, майи евам̣ хоти – ‘чӣварахету ва̄ саман̣о готамо дхаммам̣ десети…пе… итибхава̄бхавахету ва̄ саман̣о готамо дхаммам̣ десетӣ’ти; атха кинти чарахи во [атха кинти во (сӣ. пӣ.), атха кин̃чарахи во (ка.)], бхиккхаве, майи хотӣ’’ти? ‘‘евам̣ кхо но, бханте, бхагавати хоти – ‘анукампако бхагава̄ хитесӣ; анукампам̣ упа̄да̄йа дхаммам̣ десетӣ’’’ти. ‘‘еван̃ча [евам̣ (сӣ. пӣ.)] кира во, бхиккхаве, майи хоти – ‘анукампако бхагава̄ хитесӣ; анукампам̣ упа̄да̄йа дхаммам̣ десетӣ’’’ти.

35. ‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, йе во [йе те (ка.)] майа̄ дхамма̄ абхин̃н̃а̄ десита̄, сеййатхидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ чатта̄ро саммаппадха̄на̄ чатта̄ро иддхипа̄да̄ пан̃чиндрийа̄ни пан̃ча бала̄ни сатта боджджхан̇га̄ арийо ат̣т̣хан̇гико магго, таттха саббехева самаггехи саммодама̄нехи авивадама̄нехи сиккхитаббам̣. тесан̃ча во, бхиккхаве, самагга̄нам̣ саммодама̄на̄нам̣ авивадама̄на̄нам̣ сиккхатам̣ сийам̣су [сийум̣ (сӣ. сйа̄. кам̣.) садданӣти олокетабба̄] две бхиккхӯ абхидхамме на̄на̄ва̄да̄. татра че тумха̄кам̣ евамасса – ‘имесам̣ кхо а̄йасманта̄нам̣ аттхато чева на̄нам̣ бйан̃джанато ча на̄на’нти, таттха йам̣ бхиккхум̣ сувачатарам̣ [суббачатарам̣ (ка.)] ман̃н̃еййа̄тха со упасан̇камитва̄ евамасса вачанӣйо – ‘а̄йасманта̄нам̣ кхо аттхато чева на̄нам̣, бйан̃джанато ча на̄нам̣. тадамина̄петам̣ [тадимина̄петам̣ (сйа̄. кам̣.)] а̄йасманто джа̄на̄тха – йатха̄ аттхато чева на̄нам̣, бйан̃джанато ча на̄нам̣. ма̄йасманто вива̄дам̣ а̄паджджиттха̄’ти. атха̄паресам̣ екатопаккхика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ йам̣ бхиккхум̣ сувачатарам̣ ман̃н̃еййа̄тха со упасан̇камитва̄ евамасса вачанӣйо – ‘а̄йасманта̄нам̣ кхо аттхато чева на̄нам̣, бйан̃джанато ча на̄нам̣. тадамина̄петам̣ а̄йасманто джа̄на̄тха – йатха̄ аттхато чева на̄нам̣, бйан̃джанато ча на̄нам̣. ма̄йасманто вива̄дам̣ а̄паджджиттха̄’ти. ити дуггахитам̣ дуггахитато дха̄ретаббам̣, суггахитам̣ суггахитато дха̄ретаббам̣. дуггахитам̣ дуггахитато дха̄ретва̄ суггахитам̣ суггахитато дха̄ретва̄ [ити дуггахитам̣ дуггахитато дха̄ретаббам̣, дуггахитам̣ дуггахитато дха̄ретва̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.) анантарава̄раттайе пана идам̣ па̄т̣хана̄наттам̣ наттхи] йо дхаммо йо винайо со бха̄ситаббо.

36. ‘‘татра че тумха̄кам̣ евамасса – ‘имесам̣ кхо а̄йасманта̄нам̣ аттхато хи кхо на̄нам̣, бйан̃джанато саметӣ’ти, таттха йам̣ бхиккхум̣ сувачатарам̣ ман̃н̃еййа̄тха со упасан̇камитва̄ евамасса вачанӣйо – ‘а̄йасманта̄нам̣ кхо аттхато хи на̄нам̣, бйан̃джанато самети. тадамина̄петам̣ а̄йасманто джа̄на̄тха – йатха̄ аттхато хи кхо на̄нам̣, бйан̃джанато самети. ма̄йасманто вива̄дам̣ а̄паджджиттха̄’ти. атха̄паресам̣ екатопаккхика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ йам̣ бхиккхум̣ сувачатарам̣ ман̃н̃еййа̄тха со упасан̇камитва̄ евамасса вачанӣйо – ‘а̄йасманта̄нам̣ кхо аттхато хи кхо на̄нам̣, бйан̃джанато самети. тадамина̄петам̣ а̄йасманто джа̄на̄тха – йатха̄ аттхато хи кхо на̄нам̣, бйан̃джанато самети. ма̄йасманто вива̄дам̣ а̄паджджиттха̄’ти. ити дуггахитам̣ дуггахитато дха̄ретаббам̣, суггахитам̣ суггахитато дха̄ретаббам̣. дуггахитам̣ дуггахитато дха̄ретва̄ суггахитам̣ суггахитато дха̄ретва̄ йо дхаммо йо винайо со бха̄ситаббо.

37. ‘‘татра че тумха̄кам̣ евамасса – ‘имесам̣ кхо а̄йасманта̄нам̣ аттхато хи кхо самети, бйан̃джанато на̄на’нти, таттха йам̣ бхиккхум̣ сувачатарам̣ ман̃н̃еййа̄тха со упасан̇камитва̄ евамасса вачанӣйо – ‘а̄йасманта̄нам̣ кхо аттхато хи самети, бйан̃джанато на̄нам̣. тадамина̄петам̣ а̄йасманто джа̄на̄тха – йатха̄ аттхато хи кхо самети, бйан̃джанато на̄нам̣. аппаматтакам̣ кхо панетам̣ йадидам̣ – бйан̃джанам̣. ма̄йасманто аппаматтаке вива̄дам̣ а̄паджджиттха̄’ти. атха̄паресам̣ екатопаккхика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ йам̣ бхиккхум̣ сувачатарам̣ ман̃н̃еййа̄тха со упасан̇камитва̄ евамасса вачанӣйо – ‘а̄йасманта̄нам̣ кхо аттхато хи самети, бйан̃джанато на̄нам̣. тадамина̄петам̣ а̄йасманто джа̄на̄тха – йатха̄ аттхато хи кхо самети, бйан̃джанато на̄нам̣. аппаматтакам̣ кхо панетам̣ йадидам̣ – бйан̃джанам̣. ма̄йасманто аппаматтаке [аппаматтакехи (сӣ. пӣ.)] вива̄дам̣ а̄паджджиттха̄’ти. ити суггахитам̣ суггахитато дха̄ретаббам̣, дуггахитам̣ дуггахитато дха̄ретаббам̣. суггахитам̣ суггахитато дха̄ретва̄ дуггахитам̣ дуггахитато дха̄ретва̄ йо дхаммо йо винайо со бха̄ситаббо.

38. ‘‘татра че тумха̄кам̣ евамасса – ‘имесам̣ кхо а̄йасманта̄нам̣ аттхато чева самети бйан̃джанато ча саметӣ’ти, таттха йам̣ бхиккхум̣ сувачатарам̣ ман̃н̃еййа̄тха со упасан̇камитва̄ евамасса вачанӣйо – ‘а̄йасманта̄нам̣ кхо аттхато чева самети, бйан̃джанато ча самети. тадамина̄петам̣ а̄йасманто джа̄на̄тха – йатха̄ аттхато чева самети бйан̃джанато ча самети. ма̄йасманто вива̄дам̣ а̄паджджиттха̄’ти. атха̄паресам̣ екатопаккхика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ йам̣ бхиккхум̣ сувачатарам̣ ман̃н̃еййа̄тха со упасан̇камитва̄ евамасса вачанӣйо – ‘а̄йасманта̄нам̣ кхо аттхато чева самети бйан̃джанато ча самети. тадамина̄петам̣ а̄йасманто джа̄на̄тха – йатха̄ аттхато чева самети бйан̃джанато ча самети. ма̄йасманто вива̄дам̣ а̄паджджиттха̄’ти. ити суггахитам̣ суггахитато дха̄ретаббам̣. суггахитам̣ суггахитато дха̄ретва̄ йо дхаммо йо винайо со бха̄ситаббо.

39. ‘‘тесан̃ча во, бхиккхаве, самагга̄нам̣ саммодама̄на̄нам̣ авивадама̄на̄нам̣ сиккхатам̣ сийа̄ ан̃н̃атарасса бхиккхуно а̄патти сийа̄ вӣтиккамо, татра, бхиккхаве, на чодана̄йа таритаббам̣ [чодитаббам̣ (сйа̄. кам̣. ка.) туритаббам̣ (?)]. пуггало упапариккхитаббо – ‘ити майхан̃ча авихеса̄ бхависсати парасса ча пуггаласса анупагха̄то, паро хи пуггало аккодхано анупана̄хӣ адал̣хадит̣т̣хӣ суппат̣иниссаггӣ, саккоми ча̄хам̣ етам̣ пуггалам̣ акусала̄ вут̣т̣ха̄петва̄ кусале патит̣т̣ха̄пету’нти. саче, бхиккхаве, евамасса, каллам̣ вачана̄йа.

‘‘саче пана, бхиккхаве, евамасса – ‘майхам̣ кхо авихеса̄ бхависсати парасса ча пуггаласса упагха̄то, паро хи пуггало кодхано упана̄хӣ адал̣хадит̣т̣хӣ суппат̣иниссаггӣ, саккоми ча̄хам̣ етам̣ пуггалам̣ акусала̄ вут̣т̣ха̄петва̄ кусале патит̣т̣ха̄петум̣. аппаматтакам̣ кхо панетам̣ йадидам̣ – парасса [йадидам̣ майхан̃ча вихеса̄ бхависсати парасса ча (ка.)] пуггаласса упагха̄то. атха кхо етадева бахутарам̣ – сва̄хам̣ саккоми етам̣ пуггалам̣ акусала̄ вут̣т̣ха̄петва̄ кусале патит̣т̣ха̄пету’нти. саче, бхиккхаве, евамасса, каллам̣ вачана̄йа.

‘‘саче пана, бхиккхаве, евамасса – ‘майхам̣ кхо вихеса̄ бхависсати парасса ча пуггаласса анупагха̄то. паро хи пуггало аккодхано анупана̄хӣ дал̣хадит̣т̣хӣ дуппат̣иниссаггӣ, саккоми ча̄хам̣ етам̣ пуггалам̣ акусала̄ вут̣т̣ха̄петва̄ кусале патит̣т̣ха̄петум̣. аппаматтакам̣ кхо панетам̣ йадидам̣ – майхам̣ вихеса̄ [майхан̃ча вихеса̄ бхависсати парасса ча пуггаласса упагха̄то (ка.)]. атха кхо етадева бахутарам̣ – сва̄хам̣ саккоми етам̣ пуггалам̣ акусала̄ вут̣т̣ха̄петва̄ кусале патит̣т̣ха̄пету’нти. саче, бхиккхаве, евамасса, каллам̣ вачана̄йа.

‘‘саче пана, бхиккхаве, евамасса – ‘майхан̃ча кхо вихеса̄ бхависсати парасса ча пуггаласса упагха̄то. паро хи пуггало кодхано упана̄хӣ дал̣хадит̣т̣хӣ дуппат̣иниссаггӣ, саккоми ча̄хам̣ етам̣ пуггалам̣ акусала̄ вут̣т̣ха̄петва̄ кусале патит̣т̣ха̄петум̣. аппаматтакам̣ кхо панетам̣ йадидам̣ – майхан̃ча вихеса̄ бхависсати парасса ча пуггаласса упагха̄то. атха кхо етадева бахутарам̣ – сва̄хам̣ саккоми етам̣ пуггалам̣ акусала̄ вут̣т̣ха̄петва̄ кусале патит̣т̣ха̄пету’нти. саче, бхиккхаве, евамасса, каллам̣ вачана̄йа.

‘‘саче пана, бхиккхаве, евамасса – ‘майхан̃ча кхо вихеса̄ бхависсати парасса ча пуггаласса упагха̄то. паро хи пуггало кодхано упана̄хӣ дал̣хадит̣т̣хӣ дуппат̣иниссаггӣ, на ча̄хам̣ саккоми етам̣ пуггалам̣ акусала̄ вут̣т̣ха̄петва̄ кусале патит̣т̣ха̄пету’нти. еварӯпе, бхиккхаве, пуггале упеккха̄ на̄тиман̃н̃итабба̄.

40. ‘‘тесан̃ча во, бхиккхаве, самагга̄нам̣ саммодама̄на̄нам̣ авивадама̄на̄нам̣ сиккхатам̣ ан̃н̃аман̃н̃асса вачӣсам̣ха̄ро [вачӣсан̇кха̄ро (сӣ. пӣ.)] уппаджджеййа дит̣т̣хипал̣а̄со [дит̣т̣хипала̄со (сӣ. ка.)] четасо а̄гха̄то аппаччайо анабхираддхи. таттха екатопаккхика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ йам̣ бхиккхум̣ сувачатарам̣ ман̃н̃еййа̄тха со упасан̇камитва̄ евамасса вачанӣйо – ‘йам̣ но, а̄вусо, амха̄кам̣ самагга̄нам̣ саммодама̄на̄нам̣ авивадама̄на̄нам̣ сиккхатам̣ ан̃н̃аман̃н̃асса вачӣсам̣ха̄ро уппанно дит̣т̣хипал̣а̄со четасо а̄гха̄то аппаччайо анабхираддхи, там̣ джа̄нама̄но саман̣о гарахеййа̄’ти [сама̄но (сӣ. ка.)]. самма̄ бйа̄карама̄но, бхиккхаве, бхиккху евам̣ бйа̄кареййа – ‘йам̣ но, а̄вусо, амха̄кам̣ самагга̄нам̣ саммодама̄на̄нам̣ авивадама̄на̄нам̣ сиккхатам̣ ан̃н̃аман̃н̃асса вачӣсам̣ха̄ро уппанно дит̣т̣хипал̣а̄со четасо а̄гха̄то аппаччайо анабхираддхи, там̣ джа̄нама̄но саман̣о гарахеййа̄ти. етам̣ пана̄вусо, дхаммам̣ аппаха̄йа нибба̄нам̣ саччхикареййа̄’ти. самма̄ бйа̄карама̄но, бхиккхаве, бхиккху евам̣ бйа̄кареййа – ‘етам̣, а̄вусо, дхаммам̣ аппаха̄йа на нибба̄нам̣ саччхикареййа̄’ти.

‘‘атха̄паресам̣ екатопаккхика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ йам̣ бхиккхум̣ сувачатарам̣ ман̃н̃еййа̄тха, со упасан̇камитва̄ евамасса вачанӣйо – ‘йам̣ но, а̄вусо, амха̄кам̣ самагга̄нам̣ саммодама̄на̄нам̣ авивадама̄на̄нам̣ сиккхатам̣ ан̃н̃аман̃н̃асса вачӣсам̣ха̄ро уппанно дит̣т̣хипал̣а̄со четасо а̄гха̄то аппаччайо анабхираддхи, там̣ джа̄нама̄но саман̣о гарахеййа̄’ти. самма̄ бйа̄карама̄но, бхиккхаве, бхиккху евам̣ бйа̄кареййа – ‘йам̣ но, а̄вусо, амха̄кам̣ самагга̄нам̣ саммодама̄на̄нам̣ авивадама̄на̄нам̣ сиккхатам̣ ан̃н̃аман̃н̃асса вачӣсам̣ха̄ро уппанно дит̣т̣хипал̣а̄со четасо а̄гха̄то аппаччайо анабхираддхи там̣ джа̄нама̄но саман̣о гарахеййа̄ти. етам̣ пана̄вусо, дхаммам̣ аппаха̄йа нибба̄нам̣ саччхикареййа̄’ти. самма̄ бйа̄карама̄но, бхиккхаве, бхиккху евам̣ бйа̄кареййа – ‘етам̣ кхо, а̄вусо, дхаммам̣ аппаха̄йа на нибба̄нам̣ саччхикареййа̄’’’ти.

‘‘там̣ че, бхиккхаве, бхиккхум̣ паре евам̣ пуччхеййум̣ – ‘а̄йасмата̄ но ете бхиккхӯ акусала̄ вут̣т̣ха̄петва̄ кусале патит̣т̣ха̄пита̄’ти? самма̄ бйа̄карама̄но, бхиккхаве, бхиккху евам̣ бйа̄кареййа – ‘идха̄хам̣, а̄вусо, йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣, тасса ме бхагава̄ дхаммам̣ десеси, та̄хам̣ дхаммам̣ сутва̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ абха̄сим̣. там̣ те бхиккхӯ дхаммам̣ сутва̄ акусала̄ вут̣т̣хахим̣су, кусале патит̣т̣хахим̣сӯ’ти. евам̣ бйа̄карама̄но кхо, бхиккхаве, бхиккху на чева атта̄нам̣ уккам̣сети, на парам̣ вамбхети, дхаммасса ча̄нудхаммам̣ бйа̄кароти, на ча кочи сахадхаммико ва̄да̄нува̄до га̄райхам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гаччхатӣ’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти.

кинтисуттам̣ нит̣т̣хитам̣ татийам̣.

4. са̄мага̄масуттам̣

41. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ саккесу вихарати са̄мага̄ме. тена кхо пана самайена ниган̣т̣хо на̄т̣апутто [на̄тхапутто (сӣ. пӣ.)] па̄ва̄йам̣ адхуна̄ка̄лан̇като [ка̄лакато (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] хоти. тасса ка̄лан̇кирийа̄йа бхинна̄ ниган̣т̣ха̄ дведхикаджа̄та̄ [двел̣хакаджа̄та̄ (сйа̄. кам̣. ка.)] бхан̣д̣анаджа̄та̄ калахаджа̄та̄ вива̄да̄панна̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ мукхасаттӣхи витуданта̄ вихаранти – ‘‘на твам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄на̄си, ахам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄на̄ми. ким̣ твам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄ниссаси! миччха̄пат̣ипанно твамаси, ахамасми самма̄пат̣ипанно. сахитам̣ ме, асахитам̣ те. пуревачанӣйам̣ паччха̄ авача, паччха̄вачанӣйам̣ пуре авача. адхичин̣н̣ам̣ [авичин̣н̣ам̣ (сӣ. пӣ.)] те випара̄ваттам̣. а̄ропито те ва̄до. ниггахитоси, чара ва̄даппамоккха̄йа; ниббет̣хехи ва̄ саче пахосӣ’’ти. вадхойева кхо [вадхойевеко (сйа̄. кам̣. ка.)] ман̃н̃е ниган̣т̣хесу на̄т̣апуттийесу ваттати. йепи ниган̣т̣хасса на̄т̣апуттасса са̄вака̄ гихӣ ода̄тавасана̄ тепи ниган̣т̣хесу на̄т̣апуттийесу ниббиннарӯпа̄ [ниббиндарӯпа̄ (сйа̄. кам̣. ка.)] вираттарӯпа̄ пат̣ива̄нарӯпа̄ йатха̄ там̣ дураккха̄те дхаммавинайе дуппаведите аниййа̄нике анупасамасам̣ваттанике асамма̄самбуддхаппаведите бхиннатхӯпе аппат̣исаран̣е.

42. атха кхо чундо саман̣уддесо па̄ва̄йам̣ вассам̣вут̣т̣хо [вассам̣вуттхо (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] йена са̄мага̄мо йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо чундо саман̣уддесо а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘ниган̣т̣хо, бханте, на̄т̣апутто па̄ва̄йам̣ адхуна̄ка̄лан̇като. тасса ка̄лан̇кирийа̄йа бхинна̄ ниган̣т̣ха̄ дведхикаджа̄та̄…пе… бхиннатхӯпе аппат̣исаран̣е’’ти. евам̣ вутте, а̄йасма̄ а̄нандо чундам̣ саман̣уддесам̣ етадавоча – ‘‘аттхи кхо идам̣, а̄вусо чунда, катха̄па̄бхатам̣ бхагавантам̣ дассана̄йа. а̄йа̄ма, а̄вусо чунда, йена бхагава̄ тенупасан̇камисса̄ма; упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ бхагавато а̄рочесса̄ма̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо чундо саман̣уддесо а̄йасмато а̄нандасса паччассоси.

атха кхо а̄йасма̄ ча а̄нандо чундо ча саман̣уддесо йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘айам̣, бханте, чундо саман̣уддесо евама̄ха – ‘ниган̣т̣хо, бханте, на̄т̣апутто па̄ва̄йам̣ адхуна̄ка̄лан̇като. тасса ка̄лан̇кирийа̄йа бхинна̄ ниган̣т̣ха̄ дведхикаджа̄та̄…пе… бхиннатхӯпе аппат̣исаран̣е’ти. тасса майхам̣, бханте, евам̣ хоти – ‘ма̄хева бхагавато аччайена сан̇гхе вива̄до уппаджджи; сва̄сса [со (сӣ. пӣ.), сва̄йам̣ (ка.)] вива̄до бахуджана̄хита̄йа бахуджана̄сукха̄йа бахуно джанасса анаттха̄йа ахита̄йа дуккха̄йа деваманусса̄на’’’нти.

43. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, а̄нанда, йе во майа̄ дхамма̄ абхин̃н̃а̄ десита̄, сеййатхидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ чатта̄ро саммаппадха̄на̄ чатта̄ро иддхипа̄да̄ пан̃чиндрийа̄ни пан̃ча бала̄ни сатта боджджхан̇га̄ арийо ат̣т̣хан̇гико магго, пассаси но твам̣, а̄нанда, имесу дхаммесу двепи бхиккхӯ на̄на̄ва̄де’’ти? ‘‘йе ме, бханте, дхамма̄ бхагавата̄ абхин̃н̃а̄ десита̄, сеййатхидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ чатта̄ро саммаппадха̄на̄ чатта̄ро иддхипа̄да̄ пан̃чиндрийа̄ни пан̃ча бала̄ни сатта боджджхан̇га̄ арийо ат̣т̣хан̇гико магго, на̄хам̣ пасса̄ми имесу дхаммесу двепи бхиккхӯ на̄на̄ва̄де. йе ча кхо [санти ча кхо (сйа̄. кам̣.), санти ча (ка.)], бханте, пуггала̄ бхагавантам̣ патиссайама̄нарӯпа̄ вихаранти тепи бхагавато аччайена сан̇гхе вива̄дам̣ джанеййум̣ аджджха̄джӣве ва̄ адхипа̄тимоккхе ва̄. сва̄сса [сосса (сӣ. пӣ.), сва̄йам̣ (ка.)] вива̄до бахуджана̄хита̄йа бахуджана̄сукха̄йа бахуно джанасса анаттха̄йа ахита̄йа дуккха̄йа деваманусса̄на’’нти. аппаматтако со, а̄нанда, вива̄до йадидам̣ – аджджха̄джӣве ва̄ адхипа̄тимоккхе ва̄. магге ва̄ хи, а̄нанда, пат̣ипада̄йа ва̄ сан̇гхе вива̄до уппаджджама̄но уппаджджеййа; сва̄сса вива̄до бахуджана̄хита̄йа бахуджана̄сукха̄йа бахуно джанасса анаттха̄йа ахита̄йа дуккха̄йа деваманусса̄нам̣.

44. ‘‘чхайима̄ни, а̄нанда, вива̄дамӯла̄ни. катама̄ни чха? идха̄нанда, бхиккху кодхано хоти упана̄хӣ. йо со, а̄нанда, бхиккху кодхано хоти упана̄хӣ со саттхарипи ага̄раво вихарати аппатиссо, дхаммепи ага̄раво вихарати аппатиссо, сан̇гхепи ага̄раво вихарати аппатиссо, сиккха̄йапи на парипӯрака̄рӣ хоти. йо со, а̄нанда, бхиккху саттхари ага̄раво вихарати аппатиссо, дхамме… сан̇гхе ага̄раво вихарати аппатиссо, сиккха̄йа на парипӯрака̄рӣ хоти, со сан̇гхе вива̄дам̣ джанети; йо хоти вива̄до бахуджана̄хита̄йа бахуджана̄сукха̄йа, бахуно джанасса анаттха̄йа ахита̄йа дуккха̄йа деваманусса̄нам̣. еварӯпан̃че тумхе, а̄нанда, вива̄дамӯлам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ саманупассеййа̄тха, татра тумхе, а̄нанда, тассева па̄пакасса вива̄дамӯласса паха̄на̄йа ва̄йамеййа̄тха. еварӯпан̃че тумхе, а̄нанда, вива̄дамӯлам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ на саманупассеййа̄тха. татра тумхе, а̄нанда, тассева па̄пакасса вива̄дамӯласса а̄йатим̣ анавассава̄йа пат̣ипаджджеййа̄тха. еваметасса па̄пакасса вива̄дамӯласса паха̄нам̣ хоти, еваметасса па̄пакасса вива̄дамӯласса а̄йатим̣ анавассаво хоти.

45. ‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, бхиккху маккхӣ хоти пал̣а̄сӣ…пе… иссукӣ хоти маччхарӣ…пе… сат̣хо хоти ма̄йа̄вӣ…пе… па̄пиччхо хоти миччха̄дит̣т̣хи [миччха̄дит̣т̣хӣ (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] …пе… сандит̣т̣хипара̄ма̄сӣ хоти а̄дха̄нагга̄хӣ дуппат̣иниссаггӣ. йо со, а̄нанда, бхиккху сандит̣т̣хипара̄ма̄сӣ хоти а̄дха̄нагга̄хӣ дуппат̣иниссаггӣ со саттхарипи ага̄раво вихарати аппатиссо, дхаммепи ага̄раво вихарати аппатиссо, сан̇гхепи ага̄раво вихарати аппатиссо, сиккха̄йапи на парипӯрака̄рӣ хоти. йо со, а̄нанда, бхиккху саттхари ага̄раво вихарати аппатиссо, дхамме… сан̇гхе… сиккха̄йа на парипӯрака̄рӣ хоти со сан̇гхе вива̄дам̣ джанети; йо хоти вива̄до бахуджана̄хита̄йа бахуджана̄сукха̄йа, бахуно джанасса анаттха̄йа ахита̄йа дуккха̄йа деваманусса̄нам̣. еварӯпан̃че тумхе, а̄нанда, вива̄дамӯлам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ саманупассеййа̄тха. татра тумхе, а̄нанда, тассева па̄пакасса вива̄дамӯласса паха̄на̄йа ва̄йамеййа̄тха. еварӯпан̃че тумхе, а̄нанда, вива̄дамӯлам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ на саманупассеййа̄тха, татра тумхе, а̄нанда, тассева па̄пакасса вива̄дамӯласса а̄йатим̣ анавассава̄йа пат̣ипаджджеййа̄тха. еваметасса па̄пакасса вива̄дамӯласса паха̄нам̣ хоти, еваметасса па̄пакасса вива̄дамӯласса а̄йатим̣ анавассаво хоти. има̄ни кхо, а̄нанда, чха вива̄дамӯла̄ни.

46. ‘‘чатта̄рима̄ни, а̄нанда, адхикаран̣а̄ни. катама̄ни чатта̄ри? вива̄да̄дхикаран̣ам̣, анува̄да̄дхикаран̣ам̣, а̄патта̄дхикаран̣ам̣, кичча̄дхикаран̣ам̣ – има̄ни кхо, а̄нанда, чатта̄ри адхикаран̣а̄ни. сатта кхо паниме, а̄нанда, адхикаран̣асаматха̄ – уппаннуппанна̄нам̣ адхикаран̣а̄нам̣ саматха̄йа вӯпасама̄йа саммукха̄винайо да̄таббо, сативинайо да̄таббо, амӯл̣хавинайо да̄таббо, пат̣ин̃н̃а̄йа ка̄ретаббам̣, йебхуййасика̄, тассапа̄пийасика̄, тин̣аваттха̄рако.

47. ‘‘катхан̃ча̄нанда, саммукха̄винайо хоти? идха̄нанда, бхиккхӯ виваданти дхаммоти ва̄ адхаммоти ва̄ винайоти ва̄ авинайоти ва̄. теха̄нанда, бхиккхӯхи саббехева самаггехи саннипатитаббам̣. саннипатитва̄ дхамманетти саманумаджджитабба̄. дхамманеттим̣ саманумаджджитва̄ йатха̄ таттха самети татха̄ там̣ адхикаран̣ам̣ вӯпасаметаббам̣. евам̣ кхо, а̄нанда, саммукха̄винайо хоти; еван̃ча панидхекачча̄нам̣ адхикаран̣а̄нам̣ вӯпасамо хоти йадидам̣ – саммукха̄винайена.

48. ‘‘катхан̃ча̄нанда, йебхуййасика̄ хоти? те че, а̄нанда, бхиккхӯ на сакконти там̣ адхикаран̣ам̣ тасмим̣ а̄ва̄се вӯпасаметум̣. теха̄нанда, бхиккхӯхи йасмим̣ а̄ва̄се бахутара̄ бхиккхӯ со а̄ва̄со гантаббо. таттха саббехева самаггехи саннипатитаббам̣. саннипатитва̄ дхамманетти саманумаджджитабба̄. дхамманеттим̣ саманумаджджитва̄ йатха̄ таттха самети татха̄ там̣ адхикаран̣ам̣ вӯпасаметаббам̣. евам̣ кхо, а̄нанда, йебхуййасика̄ хоти, еван̃ча панидхекачча̄нам̣ адхикаран̣а̄нам̣ вӯпасамо хоти йадидам̣ – йебхуййасика̄йа.

49. ‘‘катхан̃ча̄нанда, сативинайо хоти? идха̄нанда, бхиккхӯ бхиккхум̣ еварӯпа̄йа гарука̄йа а̄паттийа̄ чоденти па̄ра̄джикена ва̄ па̄ра̄джикаса̄мантена ва̄ – ‘сарата̄йасма̄ еварӯпим̣ [еварӯпам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.) еварӯпа̄йа-ити вуччама̄навачанена самети. винайенапи сам̣сандетаббам̣] гарукам̣ а̄паттим̣ а̄паджджита̄ па̄ра̄джикам̣ ва̄ па̄ра̄джикаса̄мантам̣ ва̄’ти? со евама̄ха – ‘на кхо ахам̣, а̄вусо, сара̄ми еварӯпим̣ гарукам̣ а̄паттим̣ а̄паджджита̄ па̄ра̄джикам̣ ва̄ па̄ра̄джикаса̄мантам̣ ва̄’ти. тасса кхо [тасса кхо евам̣ (саббаттха)], а̄нанда, бхиккхуно сативинайо да̄таббо. евам̣ кхо, а̄нанда, сативинайо хоти, еван̃ча панидхекачча̄нам̣ адхикаран̣а̄нам̣ вӯпасамо хоти йадидам̣ – сативинайена.

50. ‘‘катхан̃ча̄нанда, амӯл̣хавинайо хоти? идха̄нанда, бхиккхӯ бхиккхум̣ еварӯпа̄йа гарука̄йа а̄паттийа̄ чоденти па̄ра̄джикена ва̄ па̄ра̄джикаса̄мантена ва̄ – ‘сарата̄йасма̄ еварӯпим̣ гарукам̣ а̄паттим̣ а̄паджджита̄ па̄ра̄джикам̣ ва̄ па̄ра̄джикаса̄мантам̣ ва̄’ти? (со евама̄ха – ‘на кхо ахам̣, а̄вусо, сара̄ми еварӯпим̣ гарукам̣ а̄паттим̣ а̄паджджита̄ па̄ра̄джикам̣ ва̄ па̄ра̄джикаса̄мантам̣ ва̄’ти. таменам̣ со ниббет̣хентам̣ ативет̣хети – ‘ин̇гха̄йасма̄ са̄дхукамева джа̄на̄хи йади сараси еварӯпим̣ гарукам̣ а̄паттим̣ а̄паджджита̄ па̄ра̄джикам̣ ва̄ па̄ра̄джикаса̄мантам̣ ва̄’ти.) [( ) еттхантаре па̄т̣хо чӯл̣ава. 237 наттхи тассапа̄пийасика̄ва̄рееветена бхавитаббам̣] со евама̄ха – ‘ахам̣ кхо, а̄вусо, умма̄дам̣ па̄пун̣им̣ четасо випарийа̄сам̣. тена ме умматтакена бахум̣ асса̄ман̣акам̣ аджджха̄чин̣н̣ам̣ бха̄ситапариккантам̣ [бха̄ситапарикантам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. на̄хам̣ там̣ сара̄ми. мӯл̣хена ме етам̣ ката’нти. тасса кхо [тасса кхо евам̣ (сйа̄. кам̣. ка.)], а̄нанда, бхиккхуно амӯл̣хавинайо да̄таббо. евам̣ кхо, а̄нанда, амӯл̣хавинайо хоти, еван̃ча панидхекачча̄нам̣ адхикаран̣а̄нам̣ вӯпасамо хоти йадидам̣ – амӯл̣хавинайена.

51. ‘‘катхан̃ча̄нанда, пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ам̣ хоти? идха̄нанда, бхиккху чодито ва̄ ачодито ва̄ а̄паттим̣ сарати, виварати утта̄нӣкароти [утта̄ним̣ кароти (ка.)]. тена, а̄нанда, бхиккхуна̄ вуд̣д̣хатарам̣ бхиккхум̣ [вуд̣д̣хатаро бхиккху (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] упасан̇камитва̄ екам̣сам̣ чӣварам̣ катва̄ па̄де вандитва̄ уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ ан̃джалим̣ паггахетва̄ евамасса вачанӣйо – ‘ахам̣, бханте, иттханна̄мам̣ а̄паттим̣ а̄панно, там̣ пат̣идесемӣ’ти. со евама̄ха – ‘пассасӣ’ти? ‘а̄ма пасса̄мӣ’ти. ‘а̄йатим̣ сам̣вареййа̄сӣ’ти. (‘сам̣варисса̄мӣ’ти.) [( ) винайе наттхи] евам̣ кхо, а̄нанда, пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ам̣ хоти, еван̃ча панидхекачча̄нам̣ адхикаран̣а̄нам̣ вӯпасамо хоти йадидам̣ – пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ена.

52. ‘‘катхан̃ча̄нанда, тассапа̄пийасика̄ хоти? идха̄нанда, бхиккху бхиккхум̣ еварӯпа̄йа гарука̄йа а̄паттийа̄ чодети па̄ра̄джикена ва̄ па̄ра̄джикаса̄мантена ва̄ – ‘сарата̄йасма̄ еварӯпим̣ гарукам̣ а̄паттим̣ а̄паджджита̄ па̄ра̄джикам̣ ва̄ па̄ра̄джикаса̄мантам̣ ва̄’ти? со евама̄ха – ‘на кхо ахам̣, а̄вусо, сара̄ми еварӯпим̣ гарукам̣ а̄паттим̣ а̄паджджита̄ па̄ра̄джикам̣ ва̄ па̄ра̄джикаса̄мантам̣ ва̄’ти. таменам̣ со ниббет̣хентам̣ ативет̣хети – ‘ин̇гха̄йасма̄ са̄дхукамева джа̄на̄хи йади сараси еварӯпим̣ гарукам̣ а̄паттим̣ а̄паджджита̄ па̄ра̄джикам̣ ва̄ па̄ра̄джикаса̄мантам̣ ва̄’ти. со евама̄ха – ‘на кхо ахам̣, а̄вусо, сара̄ми еварӯпим̣ гарукам̣ а̄паттим̣ а̄паджджита̄ па̄ра̄джикам̣ ва̄ па̄ра̄джикаса̄мантам̣ ва̄; сара̄ми ча кхо ахам̣, а̄вусо, еварӯпим̣ аппаматтикам̣ а̄паттим̣ а̄паджджита̄’ти. таменам̣ со ниббет̣хентам̣ ативет̣хети – ‘ин̇гха̄йасма̄ са̄дхукамева джа̄на̄хи йади сараси еварӯпим̣ гарукам̣ а̄паттим̣ а̄паджджита̄ па̄ра̄джикам̣ ва̄ па̄ра̄джикаса̄мантам̣ ва̄’ти? со евама̄ха – ‘иман̃хи на̄ма̄хам̣, а̄вусо, аппаматтикам̣ а̄паттим̣ а̄паджджитва̄ апут̣т̣хо пат̣иджа̄нисса̄ми. ким̣ пана̄хам̣ еварӯпим̣ гарукам̣ а̄паттим̣ а̄паджджитва̄ па̄ра̄джикам̣ ва̄ па̄ра̄джикаса̄мантам̣ ва̄ пут̣т̣хо напат̣иджа̄нисса̄мӣ’ти? со евама̄ха – ‘иман̃хи на̄ма твам̣, а̄вусо, аппаматтикам̣ а̄паттим̣ а̄паджджитва̄ апут̣т̣хо напат̣иджа̄ниссаси, ким̣ пана твам̣ еварӯпим̣ гарукам̣ а̄паттим̣ а̄паджджитва̄ па̄ра̄джикам̣ ва̄ па̄ра̄джикаса̄мантам̣ ва̄ пут̣т̣хо [апут̣т̣хо (сйа̄. кам̣. ка.)] пат̣иджа̄ниссаси? ин̇гха̄йасма̄ са̄дхукамева джа̄на̄хи йади сараси еварӯпим̣ гарукам̣ а̄паттим̣ а̄паджджита̄ па̄ра̄джикам̣ ва̄ па̄ра̄джикаса̄мантам̣ ва̄’ти. со евама̄ха – ‘сара̄ми кхо ахам̣, а̄вусо, еварӯпим̣ гарукам̣ а̄паттим̣ а̄паджджита̄ па̄ра̄джикам̣ ва̄ па̄ра̄джикаса̄мантам̣ ва̄. дава̄ ме етам̣ вуттам̣, рава̄ ме етам̣ вуттам̣ – на̄хам̣ там̣ сара̄ми еварӯпим̣ гарукам̣ а̄паттим̣ а̄паджджита̄ па̄ра̄джикам̣ ва̄ па̄ра̄джикаса̄мантам̣ ва̄’ти. евам̣ кхо, а̄нанда, тассапа̄пийасика̄ хоти, еван̃ча панидхекачча̄нам̣ адхикаран̣а̄нам̣ вӯпасамо хоти йадидам̣ – тассапа̄пийасика̄йа.

53. ‘‘катхан̃ча̄нанда, тин̣аваттха̄рако хоти? идха̄нанда, бхиккхӯнам̣ бхан̣д̣анаджа̄та̄нам̣ калахаджа̄та̄нам̣ вива̄да̄панна̄нам̣ вихаратам̣ бахум̣ асса̄ман̣акам̣ аджджха̄чин̣н̣ам̣ хоти бха̄ситапариккантам̣. теха̄нанда, бхиккхӯхи саббехева самаггехи саннипатитаббам̣. саннипатитва̄ екатопаккхика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ бйаттена [бйаттатарена (сӣ. пӣ. ка.)] бхиккхуна̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ чӣварам̣ катва̄ ан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ сан̇гхо н̃а̄петаббо –

‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо. идам̣ амха̄кам̣ бхан̣д̣анаджа̄та̄нам̣ калахаджа̄та̄нам̣ вива̄да̄панна̄нам̣ вихаратам̣ бахум̣ асса̄ман̣акам̣ аджджха̄чин̣н̣ам̣ бха̄ситапариккантам̣. йади сан̇гхасса паттакаллам̣, ахам̣ йа̄ чева имесам̣ а̄йасманта̄нам̣ а̄патти йа̄ ча аттано а̄патти, имесан̃чева а̄йасманта̄нам̣ аттха̄йа аттано ча аттха̄йа, сан̇гхамаджджхе тин̣аваттха̄ракена десеййам̣, т̣хапетва̄ тхуллаваджджам̣ т̣хапетва̄ гихипат̣исам̣йутта’’’нти.

‘‘атха̄паресам̣ екатопаккхика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ бйаттена бхиккхуна̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ чӣварам̣ катва̄ ан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ сан̇гхо н̃а̄петаббо –

‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо. идам̣ амха̄кам̣ бхан̣д̣анаджа̄та̄нам̣ калахаджа̄та̄нам̣ вива̄да̄панна̄нам̣ вихаратам̣ бахум̣ асса̄ман̣акам̣ аджджха̄чин̣н̣ам̣ бха̄ситапариккантам̣. йади сан̇гхасса паттакаллам̣, ахам̣ йа̄ чева имесам̣ а̄йасманта̄нам̣ а̄патти йа̄ ча аттано а̄патти, имесан̃чева а̄йасманта̄нам̣ аттха̄йа аттано ча аттха̄йа, сан̇гхамаджджхе тин̣аваттха̄ракена десеййам̣, т̣хапетва̄ тхуллаваджджам̣ т̣хапетва̄ гихипат̣исам̣йутта’’’нти.

‘‘евам̣ кхо, а̄нанда, тин̣аваттха̄рако хоти, еван̃ча панидхекачча̄нам̣ адхикаран̣а̄нам̣ вӯпасамо хоти йадидам̣ – тин̣аваттха̄ракена.

54. ‘‘чхайиме, а̄нанда, дхамма̄ са̄ран̣ӣйа̄ пийакаран̣а̄ гарукаран̣а̄ сан̇гаха̄йа авива̄да̄йа са̄маггийа̄ екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттанти. катаме чха? идха̄нанда, бхиккхуно меттам̣ ка̄йакаммам̣ паччупат̣т̣хитам̣ хоти сабрахмача̄рӣсу а̄ви чева рахо ча. айампи дхаммо са̄ран̣ӣйо пийакаран̣о гарукаран̣о сан̇гаха̄йа авива̄да̄йа са̄маггийа̄ екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.

‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, бхиккхуно меттам̣ вачӣкаммам̣ паччупат̣т̣хитам̣ хоти сабрахмача̄рӣсу а̄ви чева рахо ча. айампи дхаммо са̄ран̣ӣйо пийакаран̣о гарукаран̣о сан̇гаха̄йа авива̄да̄йа са̄маггийа̄ екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.

‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, бхиккхуно меттам̣ манокаммам̣ паччупат̣т̣хитам̣ хоти сабрахмача̄рӣсу а̄ви чева рахо ча. айампи дхаммо са̄ран̣ӣйо пийакаран̣о гарукаран̣о сан̇гаха̄йа авива̄да̄йа са̄маггийа̄ екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.

‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, бхиккху – йе те ла̄бха̄ дхаммика̄ дхаммаладдха̄ антамасо паттапарийа̄паннаматтампи татха̄рӯпехи ла̄бхехи – апат̣ивибхаттабхогӣ хоти, сӣлавантехи сабрахмача̄рӣхи са̄дха̄ран̣абхогӣ. айампи дхаммо са̄ран̣ӣйо пийакаран̣о гарукаран̣о сан̇гаха̄йа авива̄да̄йа са̄маггийа̄ екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.

‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, бхиккху – йа̄ни та̄ни сӣла̄ни акхан̣д̣а̄ни аччхидда̄ни асабала̄ни акамма̄са̄ни бхуджисса̄ни вин̃н̃уппасаттха̄ни апара̄мат̣т̣ха̄ни сама̄дхисам̣ваттаника̄ни татха̄рӯпесу сӣлесу – сӣласа̄ман̃н̃агато вихарати сабрахмача̄рӣхи а̄ви чева рахо ча. айампи дхаммо са̄ран̣ӣйо пийакаран̣о гарукаран̣о сан̇гаха̄йа авива̄да̄йа са̄маггийа̄ екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.

‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, бхиккху – йа̄йам̣ дит̣т̣хи арийа̄ ниййа̄ника̄ ниййа̄ти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄ татха̄рӯпа̄йа дит̣т̣хийа̄ – дит̣т̣хиса̄ман̃н̃агато вихарати сабрахмача̄рӣхи а̄ви чева рахо ча. айампи дхаммо са̄ран̣ӣйо пийакаран̣о гарукаран̣о сан̇гаха̄йа авива̄да̄йа са̄маггийа̄ екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати. име кхо, а̄нанда, чха са̄ран̣ӣйа̄ дхамма̄ пийакаран̣а̄ гарукаран̣а̄ сан̇гаха̄йа авива̄да̄йа са̄маггийа̄ екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттанти.

‘‘име че тумхе, а̄нанда, чха са̄ран̣ӣйе дхамме сама̄да̄йа ваттеййа̄тха, пассатха но тумхе, а̄нанда, там̣ вачанапатхам̣ ан̣ум̣ ва̄ тхӯлам̣ ва̄ йам̣ тумхе на̄дхива̄сеййа̄тха̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘тасма̄тиха̄нанда, име чха са̄ран̣ӣйе дхамме сама̄да̄йа ваттатха. там̣ во бхависсати дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.

са̄мага̄масуттам̣ нит̣т̣хитам̣ чатуттхам̣.

5. сунаккхаттасуттам̣

55. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣. тена кхо пана самайена самбахулехи бхиккхӯхи бхагавато сантике ан̃н̃а̄ бйа̄ката̄ хоти – ‘‘‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ма̄’’ти. ассоси кхо сунаккхатто личчхавипутто – ‘‘самбахулехи кира бхиккхӯхи бхагавато сантике ан̃н̃а̄ бйа̄ката̄ хоти – ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ма̄’’ти. атха кхо сунаккхатто личчхавипутто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо сунаккхатто личчхавипутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘сутам̣ метам̣, бханте – ‘самбахулехи кира бхиккхӯхи бхагавато сантике ан̃н̃а̄ бйа̄ката̄ – кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ма̄’’ти. ‘‘йе те, бханте, бхиккхӯ бхагавато сантике ан̃н̃ам̣ бйа̄кам̣су – ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ма̄’’ти, каччи те, бханте, бхиккхӯ саммадева ан̃н̃ам̣ бйа̄кам̣су уда̄ху сантеттхекачче бхиккхӯ адхима̄нена ан̃н̃ам̣ бйа̄кам̣сӯти?

56. ‘‘йе те, сунаккхатта, бхиккхӯ мама сантике ан̃н̃ам̣ бйа̄кам̣су – ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ма̄’’ти. ‘‘сантеттхекачче бхиккхӯ саммадева ан̃н̃ам̣ бйа̄кам̣су, санти панидхекачче бхиккхӯ адхима̄ненапи [адхима̄нена (?)] ан̃н̃ам̣ бйа̄кам̣су. татра, сунаккхатта, йе те бхиккхӯ саммадева ан̃н̃ам̣ бйа̄кам̣су тесам̣ там̣ татхева хоти; йе пана те бхиккхӯ адхима̄нена ан̃н̃ам̣ бйа̄кам̣су татра, сунаккхатта, татха̄гатасса евам̣ хоти – ‘дхаммам̣ несам̣ десесса’нти [десеййанти (пӣ. ка.)]. еван̃четтха, сунаккхатта, татха̄гатасса хоти – ‘дхаммам̣ несам̣ десесса’нти. атха ча панидхекачче могхапуриса̄ пан̃хам̣ абхисан̇кхаритва̄ абхисан̇кхаритва̄ татха̄гатам̣ упасан̇камитва̄ пуччханти. татра, сунаккхатта, йампи татха̄гатасса евам̣ хоти – ‘дхаммам̣ несам̣ десесса’нти тассапи хоти ан̃н̃атхатта’’нти. ‘‘етасса бхагава̄ ка̄ло, етасса сугата ка̄ло, йам̣ бхагава̄ дхаммам̣ десеййа. бхагавато сутва̄ бхиккхӯ дха̄рессантӣ’’ти. ‘‘тена хи, сунаккхатта сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо сунаккхатто личчхавипутто бхагавато паччассоси. бхагава̄ етадавоча –

57. ‘‘пан̃ча кхо име, сунаккхатта, ка̄магун̣а̄. катаме пан̃ча? чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄, сотавин̃н̃еййа̄ садда̄…пе… гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄… дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄… ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄ – име кхо, сунаккхатта, пан̃ча ка̄магун̣а̄.

58. ‘‘т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, сунаккхатта, виджджати йам̣ идхекаччо пурисапуггало лока̄миса̄дхимутто асса. лока̄миса̄дхимуттасса кхо, сунаккхатта, пурисапуггаласса таппатирӯпӣ чева катха̄ сан̣т̣ха̄ти, таданудхамман̃ча анувитаккети, анувича̄рети, тан̃ча пурисам̣ бхаджати, тена ча виттим̣ а̄паджджати; а̄нен̃джапат̣исам̣йутта̄йа ча пана катха̄йа каччхама̄на̄йа на суссӯсати, на сотам̣ одахати, на ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣ха̄пети [упат̣т̣хапети (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], на ча там̣ пурисам̣ бхаджати, на ча тена виттим̣ а̄паджджати. сеййатха̄пи, сунаккхатта, пурисо сакамха̄ га̄ма̄ ва̄ нигама̄ ва̄ чиравиппавуттхо асса. со ан̃н̃атарам̣ пурисам̣ пассеййа тамха̄ га̄ма̄ ва̄ нигама̄ ва̄ ачирапаккантам̣. со там̣ пурисам̣ тасса га̄масса ва̄ нигамасса ва̄ кхематан̃ча субхиккхатан̃ча аппа̄ба̄дхатан̃ча пуччхеййа; тасса со пурисо тасса га̄масса ва̄ нигамасса ва̄ кхематан̃ча субхиккхатан̃ча аппа̄ба̄дхатан̃ча сам̣сеййа. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сунаккхатта, апи ну со пурисо тасса пурисасса суссӯсеййа, сотам̣ одахеййа, ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣ха̄пеййа, тан̃ча пурисам̣ бхаджеййа, тена ча виттим̣ а̄паджджеййа̄’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘евамева кхо, сунаккхатта, т̣ха̄наметам̣ виджджати йам̣ идхекаччо пурисапуггало лока̄миса̄дхимутто асса. лока̄миса̄дхимуттасса кхо, сунаккхатта, пурисапуггаласса таппатирӯпӣ чева катха̄ сан̣т̣ха̄ти, таданудхамман̃ча анувитаккети, анувича̄рети, тан̃ча пурисам̣ бхаджати, тена ча виттим̣ а̄паджджати; а̄нен̃джапат̣исам̣йутта̄йа ча пана катха̄йа каччхама̄на̄йа на суссӯсати, на сотам̣ одахати, на ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣ха̄пети, на ча там̣ пурисам̣ бхаджати, на ча тена виттим̣ а̄паджджати. со евамасса ведитаббо – ‘а̄нен̃джасам̣йоджанена хи кхо висам̣йутто [а̄нен̃джасам̣йоджанена хи кхо висам̣йутто-ити па̄т̣хо сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ. поттхакесу наттхи, ат̣т̣хакатха̄су пана таббан̣н̣ана̄ диссатийева] лока̄миса̄дхимутто пурисапуггало’’’ти.

59. ‘‘т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, сунаккхатта, виджджати йам̣ идхекаччо пурисапуггало а̄нен̃джа̄дхимутто асса. а̄нен̃джа̄дхимуттасса кхо, сунаккхатта, пурисапуггаласса таппатирӯпӣ чева катха̄ сан̣т̣ха̄ти, таданудхамман̃ча анувитаккети, анувича̄рети, тан̃ча пурисам̣ бхаджати, тена ча виттим̣ а̄паджджати; лока̄мисапат̣исам̣йутта̄йа ча пана катха̄йа каччхама̄на̄йа на суссӯсати, на сотам̣ одахати, на ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣ха̄пети, на ча там̣ пурисам̣ бхаджати, на ча тена виттим̣ а̄паджджати. сеййатха̄пи, сунаккхатта, пан̣д̣упала̄со бандхана̄ павутто абхаббо харитатта̄йа; евамева кхо, сунаккхатта, а̄нен̃джа̄дхимуттасса пурисапуггаласса йе лока̄мисасам̣йоджане се павутте. со евамасса ведитаббо – ‘лока̄мисасам̣йоджанена хи кхо висам̣йутто а̄нен̃джа̄дхимутто пурисапуггало’’’ти.

60. ‘‘т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, сунаккхатта, виджджати йам̣ идхекаччо пурисапуггало а̄кин̃чан̃н̃а̄йатана̄дхимутто асса. а̄кин̃чан̃н̃а̄йатана̄дхимуттасса кхо, сунаккхатта, пурисапуггаласса таппатирӯпӣ чева катха̄ сан̣т̣ха̄ти, таданудхамман̃ча анувитаккети, анувича̄рети, тан̃ча пурисам̣ бхаджати, тена ча виттим̣ а̄паджджати; а̄нен̃джапат̣исам̣йутта̄йа ча пана катха̄йа каччхама̄на̄йа на суссӯсати, на сотам̣ одахати, на ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣ха̄пети, на ча там̣ пурисам̣ бхаджати, на ча тена виттим̣ а̄паджджати. сеййатха̄пи, сунаккхатта, путхусила̄ дведха̄бхинна̄ аппат̣исандхика̄ хоти; евамева кхо, сунаккхатта, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатана̄дхимуттасса пурисапуггаласса йе а̄нен̃джасам̣йоджане се бхинне. со евамасса ведитаббо – ‘а̄нен̃джасам̣йоджанена хи кхо висам̣йутто а̄кин̃чан̃н̃а̄йатана̄дхимутто пурисапуггало’’’ти.

61. ‘‘т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, сунаккхатта, виджджати йам̣ идхекаччо пурисапуггало невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатана̄дхимутто асса. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатана̄дхимуттасса кхо, сунаккхатта, пурисапуггаласса таппатирӯпӣ чева катха̄ сан̣т̣ха̄ти, таданудхамман̃ча анувитаккети, анувича̄рети, тан̃ча пурисам̣ бхаджати, тена ча виттим̣ а̄паджджати; а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанапат̣исам̣йутта̄йа ча пана катха̄йа каччхама̄на̄йа на суссӯсати, на сотам̣ одахати, на ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣ха̄пети, на ча там̣ пурисам̣ бхаджати, на ча тена виттим̣ а̄паджджати. сеййатха̄пи, сунаккхатта, пурисо манун̃н̃абходжанам̣ бхутта̄вӣ чхад̣д̣еййа [чхаддеййа (?)]. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сунаккхатта, апи ну тасса пурисасса тасмим̣ бхатте [ванте (ка. сӣ.), бхутте (ка. сӣ. ка.)] пуна бхоттукамйата̄ асса̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘адун̃хи, бханте, бхаттам̣ [вантам̣ (сӣ.)] пат̣икӯласаммата’’нти. ‘‘евамева кхо, сунаккхатта, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатана̄дхимуттасса пурисапуггаласса йе а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасам̣йоджане се ванте. со евамасса ведитаббо – ‘а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасам̣йоджанена хи кхо висам̣йутто невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатана̄дхимутто пурисапуггало’ти.

62. ‘‘т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, сунаккхатта, виджджати йам̣ идхекаччо пурисапуггало самма̄ нибба̄на̄дхимутто асса. самма̄ нибба̄на̄дхимуттасса кхо, сунаккхатта, пурисапуггаласса таппатирӯпӣ чева катха̄ сан̣т̣ха̄ти, таданудхамман̃ча анувитаккети, анувича̄рети, тан̃ча пурисам̣ бхаджати, тена ча виттим̣ а̄паджджати; невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанапат̣исам̣йутта̄йа ча пана катха̄йа каччхама̄на̄йа на суссӯсати, на сотам̣ одахати, на ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣ха̄пети, на ча там̣ пурисам̣ бхаджати, на ча тена виттим̣ а̄паджджати. сеййатха̄пи, сунаккхатта, та̄ло маттхакаччхинно абхаббо пуна вирул̣хийа̄; евамева кхо, сунаккхатта, самма̄ нибба̄на̄дхимуттасса пурисапуггаласса йе невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасам̣йоджане се уччхиннамӯле та̄ла̄ваттхукате анабха̄вам̣кате [анабха̄вакате (сӣ. пӣ.), анабха̄ван̇гате (сйа̄. кам̣.)] а̄йатим̣ ануппа̄дадхамме. со евамасса ведитаббо – ‘невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасам̣йоджанена хи кхо висам̣йутто самма̄ нибба̄на̄дхимутто пурисапуггало’’’ти.

63. ‘‘т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, сунаккхатта, виджджати йам̣ идхекаччасса бхиккхуно евамасса – ‘тан̣ха̄ кхо саллам̣ саман̣ена вуттам̣, авиджджа̄висадосо, чхандара̄габйа̄па̄дена руппати. там̣ ме тан̣ха̄саллам̣ пахӣнам̣, апанӣто авиджджа̄висадосо, самма̄ нибба̄на̄дхимуттохамасмӣ’ти. евам̣ма̄ни [евам̣ма̄нӣ (сӣ. пӣ. ка.), евама̄ди (сйа̄. кам̣.)] асса ататхам̣ сама̄нам̣ [аттхам̣ сама̄нам̣ (сйа̄. кам̣. пӣ.), аттхасама̄нам̣ (сӣ.)]. со йа̄ни самма̄ нибба̄на̄дхимуттасса асаппа̄йа̄ни та̄ни ануйун̃джеййа; асаппа̄йам̣ чаккхуна̄ рӯпадассанам̣ ануйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ сотена саддам̣ ануйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ гха̄нена гандхам̣ ануйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ дживха̄йа расам̣ ануйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ ануйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ манаса̄ дхаммам̣ ануйун̃джеййа. тасса асаппа̄йам̣ чаккхуна̄ рӯпадассанам̣ ануйуттасса, асаппа̄йам̣ сотена саддам̣ ануйуттасса, асаппа̄йам̣ гха̄нена гандхам̣ ануйуттасса, асаппа̄йам̣ дживха̄йа расам̣ ануйуттасса, асаппа̄йам̣ ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ ануйуттасса, асаппа̄йам̣ манаса̄ дхаммам̣ ануйуттасса ра̄го читтам̣ ануддхам̣сеййа. со ра̄га̄нуддхам̣ситена читтена маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййа маран̣аматтам̣ ва̄ дуккхам̣.

‘‘сеййатха̄пи, сунаккхатта, пурисо саллена виддхо асса сависена га̄л̣хӯпалепанена. тасса митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ бхисаккам̣ саллакаттам̣ упат̣т̣ха̄пеййум̣. тасса со бхисакко саллакатто саттхена ван̣амукхам̣ парикантеййа. саттхена ван̣амукхам̣ парикантитва̄ есанийа̄ саллам̣ есеййа. есанийа̄ саллам̣ еситва̄ саллам̣ аббухеййа, апанеййа висадосам̣ саупа̄дисесам̣. саупа̄дисесоти [анупа̄дисесоти (саббаттха) айам̣ хи татха̄гатасса висайо] джа̄нама̄но со евам̣ вадеййа – ‘амбхо пуриса, уббхатам̣ кхо те саллам̣, апанӣто висадосо саупа̄дисесо [анупа̄дисесо (саббаттха) айампи татха̄гатасса висайо]. аналан̃ча те антара̄йа̄йа. саппа̄йа̄ни чева бходжана̄ни бхун̃джеййа̄си, ма̄ те асаппа̄йа̄ни бходжана̄ни бхун̃джато ван̣о асса̄вӣ асса. ка̄лена ка̄лан̃ча ван̣ам̣ дховеййа̄си, ка̄лена ка̄лам̣ ван̣амукхам̣ а̄лимпеййа̄си, ма̄ те на ка̄лена ка̄лам̣ ван̣ам̣ дховато на ка̄лена ка̄лам̣ ван̣амукхам̣ а̄лимпато пуббалохитам̣ ван̣амукхам̣ парийонандхи. ма̄ ча ва̄та̄тапе ча̄риттам̣ ануйун̃джи, ма̄ те ва̄та̄тапе ча̄риттам̣ ануйуттасса раджосӯкам̣ ван̣амукхам̣ ануддхам̣сеси. ван̣а̄нураккхӣ ча, амбхо пуриса, вихареййа̄си ван̣аса̄ропӣ’ти [ван̣асса̄ропӣти (ка.) ван̣а + сам̣ + ропӣ = ван̣аса̄ропӣ-ити падавибха̄го]. тасса евамасса – ‘уббхатам̣ кхо ме саллам̣, апанӣто висадосо анупа̄дисесо. аналан̃ча ме антара̄йа̄йа̄’ти. со асаппа̄йа̄ни чева бходжана̄ни бхун̃джеййа. тасса асаппа̄йа̄ни бходжана̄ни бхун̃джато ван̣о асса̄вӣ асса. на ча ка̄лена ка̄лам̣ ван̣ам̣ дховеййа, на ча ка̄лена ка̄лам̣ ван̣амукхам̣ а̄лимпеййа. тасса на ка̄лена ка̄лам̣ ван̣ам̣ дховато, на ка̄лена ка̄лам̣ ван̣амукхам̣ а̄лимпато пуббалохитам̣ ван̣амукхам̣ парийонандхеййа. ва̄та̄тапе ча ча̄риттам̣ ануйун̃джеййа. тасса ва̄та̄тапе ча̄риттам̣ ануйуттасса раджосӯкам̣ ван̣амукхам̣ ануддхам̣сеййа. на ча ван̣а̄нураккхӣ вихареййа на ван̣аса̄ропӣ. тасса имисса̄ ча асаппа̄йакирийа̄йа, асучи висадосо апанӣто саупа̄дисесо тадубхайена ван̣о путхуттам̣ гаччхеййа. со путхуттам̣ гатена ван̣ена маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййа маран̣аматтам̣ ва̄ дуккхам̣.

‘‘евамева кхо, сунаккхатта, т̣ха̄наметам̣ виджджати йам̣ идхекаччасса бхиккхуно евамасса – ‘тан̣ха̄ кхо саллам̣ саман̣ена вуттам̣, авиджджа̄висадосо чхандара̄габйа̄па̄дена руппати. там̣ ме тан̣ха̄саллам̣ пахӣнам̣, апанӣто авиджджа̄висадосо, самма̄ нибба̄на̄дхимуттохамасмӣ’ти. евам̣ма̄ни асса ататхам̣ сама̄нам̣. со йа̄ни самма̄ нибба̄на̄дхимуттасса асаппа̄йа̄ни та̄ни ануйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ чаккхуна̄ рӯпадассанам̣ ануйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ сотена саддам̣ ануйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ гха̄нена гандхам̣ ануйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ дживха̄йа расам̣ ануйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ ануйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ манаса̄ дхаммам̣ ануйун̃джеййа. тасса асаппа̄йам̣ чаккхуна̄ рӯпадассанам̣ ануйуттасса, асаппа̄йам̣ сотена саддам̣ ануйуттасса, асаппа̄йам̣ гха̄нена гандхам̣ ануйуттасса, асаппа̄йам̣ дживха̄йа расам̣ ануйуттасса, асаппа̄йам̣ ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ ануйуттасса, асаппа̄йам̣ манаса̄ дхаммам̣ ануйуттасса ра̄го читтам̣ ануддхам̣сеййа. со ра̄га̄нуддхам̣ситена читтена маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййа маран̣аматтам̣ ва̄ дуккхам̣. маран̣ан̃хетам̣, сунаккхатта, арийасса винайе йо сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати; маран̣аматтан̃хетам̣, сунаккхатта, дуккхам̣ йам̣ ан̃н̃атарам̣ сам̣килит̣т̣хам̣ а̄паттим̣ а̄паджджати.

64. ‘‘т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, сунаккхатта, виджджати йам̣ идхекаччасса бхиккхуно евамасса – ‘тан̣ха̄ кхо саллам̣ саман̣ена вуттам̣, авиджджа̄висадосо чхандара̄габйа̄па̄дена руппати. там̣ ме тан̣ха̄саллам̣ пахӣнам̣, апанӣто авиджджа̄висадосо, самма̄ нибба̄на̄дхимуттохамасмӣ’ти. самма̄ нибба̄на̄дхимуттассева сато со йа̄ни самма̄ нибба̄на̄дхимуттасса асаппа̄йа̄ни та̄ни на̄нуйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ чаккхуна̄ рӯпадассанам̣ на̄нуйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ сотена саддам̣ на̄нуйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ гха̄нена гандхам̣ на̄нуйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ дживха̄йа расам̣ на̄нуйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ на̄нуйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ манаса̄ дхаммам̣ на̄нуйун̃джеййа. тасса асаппа̄йам̣ чаккхуна̄ рӯпадассанам̣ на̄нуйуттасса, асаппа̄йам̣ сотена саддам̣ на̄нуйуттасса, асаппа̄йам̣ гха̄нена гандхам̣ на̄нуйуттасса, асаппа̄йам̣ дживха̄йа расам̣ на̄нуйуттасса, асаппа̄йам̣ ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ на̄нуйуттасса, асаппа̄йам̣ манаса̄ дхаммам̣ на̄нуйуттасса ра̄го читтам̣ на̄нуддхам̣сеййа. со на ра̄га̄нуддхам̣ситена читтена нева маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййа на маран̣аматтам̣ ва̄ дуккхам̣.

‘‘сеййатха̄пи, сунаккхатта, пурисо саллена виддхо асса сависена га̄л̣хӯпалепанена. тасса митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ бхисаккам̣ саллакаттам̣ упат̣т̣ха̄пеййум̣. тасса со бхисакко саллакатто саттхена ван̣амукхам̣ парикантеййа. саттхена ван̣амукхам̣ парикантитва̄ есанийа̄ саллам̣ есеййа. есанийа̄ саллам̣ еситва̄ саллам̣ аббухеййа, апанеййа висадосам̣ анупа̄дисесам̣. анупа̄дисесоти джа̄нама̄но со евам̣ вадеййа – ‘амбхо пуриса, уббхатам̣ кхо те саллам̣, апанӣто висадосо анупа̄дисесо. аналан̃ча те антара̄йа̄йа. саппа̄йа̄ни чева бходжана̄ни бхун̃джеййа̄си, ма̄ те асаппа̄йа̄ни бходжана̄ни бхун̃джато ван̣о асса̄вӣ асса. ка̄лена ка̄лан̃ча ван̣ам̣ дховеййа̄си, ка̄лена ка̄лам̣ ван̣амукхам̣ а̄лимпеййа̄си. ма̄ те на ка̄лена ка̄лам̣ ван̣ам̣ дховато на ка̄лена ка̄лам̣ ван̣амукхам̣ а̄лимпато пуббалохитам̣ ван̣амукхам̣ парийонандхи. ма̄ ча ва̄та̄тапе ча̄риттам̣ ануйун̃джи, ма̄ те ва̄та̄тапе ча̄риттам̣ ануйуттасса раджосӯкам̣ ван̣амукхам̣ ануддхам̣сеси. ван̣а̄нураккхӣ ча, амбхо пуриса, вихареййа̄си ван̣аса̄ропӣ’ти. тасса евамасса – ‘уббхатам̣ кхо ме саллам̣, апанӣто висадосо анупа̄дисесо. аналан̃ча ме антара̄йа̄йа̄’ти. со саппа̄йа̄ни чева бходжана̄ни бхун̃джеййа. тасса саппа̄йа̄ни бходжана̄ни бхун̃джато ван̣о на асса̄вӣ асса. ка̄лена ка̄лан̃ча ван̣ам̣ дховеййа, ка̄лена ка̄лам̣ ван̣амукхам̣ а̄лимпеййа. тасса ка̄лена ка̄лам̣ ван̣ам̣ дховато ка̄лена ка̄лам̣ ван̣амукхам̣ а̄лимпато на пуббалохитам̣ ван̣амукхам̣ парийонандхеййа. на ча ва̄та̄тапе ча̄риттам̣ ануйун̃джеййа. тасса ва̄та̄тапе ча̄риттам̣ анануйуттасса раджосӯкам̣ ван̣амукхам̣ на̄нуддхам̣сеййа. ван̣а̄нураккхӣ ча вихареййа ван̣аса̄ропӣ. тасса имисса̄ ча саппа̄йакирийа̄йа асу ча [асучи (саббаттха) соча̄ти таббан̣н̣ана̄ манасика̄табба̄] висадосо апанӣто анупа̄дисесо тадубхайена ван̣о вирухеййа. со рул̣хена ван̣ена сан̃чхавина̄ нева маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййа на маран̣аматтам̣ ва̄ дуккхам̣.

‘‘евамева кхо, сунаккхатта, т̣ха̄наметам̣ виджджати йам̣ идхекаччасса бхиккхуно евамасса – ‘тан̣ха̄ кхо саллам̣ саман̣ена вуттам̣, авиджджа̄висадосо чхандара̄габйа̄па̄дена руппати. там̣ ме тан̣ха̄саллам̣ пахӣнам̣, апанӣто авиджджа̄висадосо, самма̄ нибба̄на̄дхимуттохамасмӣ’ти. самма̄ нибба̄на̄дхимуттассева сато со йа̄ни самма̄ нибба̄на̄дхимуттасса асаппа̄йа̄ни та̄ни на̄нуйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ чаккхуна̄ рӯпадассанам̣ на̄нуйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ сотена саддам̣ на̄нуйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ гха̄нена гандхам̣ на̄нуйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ дживха̄йа расам̣ на̄нуйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ на̄нуйун̃джеййа, асаппа̄йам̣ манаса̄ дхаммам̣ на̄нуйун̃джеййа. тасса асаппа̄йам̣ чаккхуна̄ рӯпадассанам̣ на̄нуйуттасса, асаппа̄йам̣ сотена саддам̣ на̄нуйуттасса, асаппа̄йам̣ гха̄нена гандхам̣ на̄нуйуттасса, асаппа̄йам̣ дживха̄йа расам̣ на̄нуйуттасса, асаппа̄йам̣ ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ на̄нуйуттасса, асаппа̄йам̣ манаса̄ дхаммам̣ на̄нуйуттасса, ра̄го читтам̣ на̄нуддхам̣сеййа. со на ра̄га̄нуддхам̣ситена читтена нева маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййа на маран̣аматтам̣ ва̄ дуккхам̣.

65. ‘‘упама̄ кхо ме айам̣, сунаккхатта, ката̄ аттхасса вин̃н̃а̄пана̄йа. айам̣йеветтха аттхо – ван̣оти кхо, сунаккхатта, чханнетам̣ аджджхаттика̄нам̣ а̄йатана̄нам̣ адхивачанам̣; висадосоти кхо, сунаккхатта, авиджджа̄йетам̣ адхивачанам̣; салланти кхо, сунаккхатта, тан̣ха̄йетам̣ адхивачанам̣; есанӣти кхо, сунаккхатта, сатийа̄йетам̣ адхивачанам̣; саттханти кхо, сунаккхатта, арийа̄йетам̣ пан̃н̃а̄йа адхивачанам̣; бхисакко саллакаттоти кхо, сунаккхатта, татха̄гатассетам̣ адхивачанам̣ арахато самма̄самбуддхасса.

‘‘со вата, сунаккхатта, бхиккху чхасу пхасса̄йатанесу сам̣вутака̄рӣ ‘упадхи дуккхасса мӯла’нти – ити видитва̄ нирупадхи упадхисан̇кхайе вимутто упадхисмим̣ ва̄ ка̄йам̣ упасам̣хариссати читтам̣ ва̄ уппа̄дессатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. сеййатха̄пи, сунаккхатта, а̄па̄нӣйакам̣со ван̣н̣асампанно гандхасампанно расасампанно; со ча кхо висена сам̣сат̣т̣хо. атха пурисо а̄гаччхеййа джӣвитука̄мо амаритука̄мо сукхака̄мо дуккхапат̣икӯло. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сунаккхатта, апи ну со пурисо амум̣ а̄па̄нӣйакам̣сам̣ пивеййа йам̣ джан̃н̃а̄ – ‘има̄хам̣ пивитва̄ маран̣ам̣ ва̄ нигаччха̄ми маран̣аматтам̣ ва̄ дуккха’’’нти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘евамева кхо, сунаккхатта, со вата бхиккху чхасу пхасса̄йатанесу сам̣вутака̄рӣ ‘упадхи дуккхасса мӯла’нти – ити видитва̄ нирупадхи упадхисан̇кхайе вимутто упадхисмим̣ ва̄ ка̄йам̣ упасам̣хариссати читтам̣ ва̄ уппа̄дессатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. сеййатха̄пи, сунаккхатта, а̄сӣвисо [а̄сивисо (ка.)] гхорависо. атха пурисо а̄гаччхеййа джӣвитука̄мо амаритука̄мо сукхака̄мо дуккхапат̣икӯло. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сунаккхатта, апи ну со пурисо амусса а̄сӣвисасса гхорависасса хаттхам̣ ва̄ ан̇гут̣т̣хам̣ ва̄ даджджа̄ [йун̃джеййа (ка.)] йам̣ джан̃н̃а̄ – ‘имина̄хам̣ дат̣т̣хо маран̣ам̣ ва̄ нигаччха̄ми маран̣аматтам̣ ва̄ дуккха’’’нти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘евамева кхо, сунаккхатта, со вата бхиккху чхасу пхасса̄йатанесу сам̣вутака̄рӣ ‘упадхи дуккхасса мӯла’нти – ити видитва̄ нирупадхи упадхисан̇кхайе вимутто упадхисмим̣ ва̄ ка̄йам̣ упасам̣хариссати читтам̣ ва̄ уппа̄дессатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамано сунаккхатто личчхавипутто бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.

сунаккхаттасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пан̃чамам̣.

6. а̄нен̃джасаппа̄йасуттам̣

66. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ курӯсу вихарати камма̄садхаммам̣ на̄ма курӯнам̣ нигамо. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча – ‘‘аничча̄, бхиккхаве, ка̄ма̄ туччха̄ муса̄ мосадхамма̄. ма̄йа̄катаме там̣, бхиккхаве, ба̄лала̄панам̣. йе ча дит̣т̣хадхаммика̄ ка̄ма̄, йе ча сампара̄йика̄ ка̄ма̄; йа̄ ча дит̣т̣хадхаммика̄ ка̄масан̃н̃а̄, йа̄ ча сампара̄йика̄ ка̄масан̃н̃а̄ – убхайаметам̣ ма̄радхеййам̣, ма̄рассеса [ма̄рассева (ка.)] висайо, ма̄рассеса нива̄по, ма̄рассеса гочаро. еттхете па̄пака̄ акусала̄ ма̄наса̄ абхиджджха̄пи бйа̄па̄да̄пи са̄рамбха̄пи сам̣ваттанти. тева арийаса̄вакасса идхаманусиккхато антара̄йа̄йа самбхаванти. татра, бхиккхаве, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йе ча дит̣т̣хадхаммика̄ ка̄ма̄, йе ча сампара̄йика̄ ка̄ма̄; йа̄ ча дит̣т̣хадхаммика̄ ка̄масан̃н̃а̄, йа̄ ча сампара̄йика̄ ка̄масан̃н̃а̄ – убхайаметам̣ ма̄радхеййам̣, ма̄рассеса висайо, ма̄рассеса нива̄по, ма̄рассеса гочаро. еттхете па̄пака̄ акусала̄ ма̄наса̄ абхиджджха̄пи бйа̄па̄да̄пи са̄рамбха̄пи сам̣ваттанти, тева арийаса̄вакасса идхаманусиккхато антара̄йа̄йа самбхаванти. йам̣нӯна̄хам̣ випулена махаггатена четаса̄ вихареййам̣ абхибхуййа локам̣ адхит̣т̣ха̄йа манаса̄. випулена хи ме махаггатена четаса̄ вихарато абхибхуййа локам̣ адхит̣т̣ха̄йа манаса̄ йе па̄пака̄ акусала̄ ма̄наса̄ абхиджджха̄пи бйа̄па̄да̄пи са̄рамбха̄пи те на бхависсанти. тесам̣ паха̄на̄ апариттан̃ча ме читтам̣ бхависсати аппама̄н̣ам̣ субха̄вита’нти. тасса евам̣пат̣ипаннасса таббахулавиха̄рино а̄йатане читтам̣ пасӣдати. сампаса̄де сати етарахи ва̄ а̄нен̃джам̣ сама̄паджджати пан̃н̃а̄йа ва̄ адхимуччати ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄. т̣ха̄наметам̣ виджджати йам̣ там̣сам̣ваттаникам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ асса а̄нен̃джӯпагам̣. айам̣, бхиккхаве, пат̣хама̄ а̄нен̃джасаппа̄йа̄ пат̣ипада̄ аккха̄йати’’.

67. ‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йе ча дит̣т̣хадхаммика̄ ка̄ма̄, йе ча сампара̄йика̄ ка̄ма̄; йа̄ ча дит̣т̣хадхаммика̄ ка̄масан̃н̃а̄, йа̄ ча сампара̄йика̄ ка̄масан̃н̃а̄; йам̣ кин̃чи рӯпам̣ (саббам̣ рӯпам̣) [( ) наттхи сӣ. пӣ. поттхакесу] чатта̄ри ча маха̄бхӯта̄ни, чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йарӯпа’нти. тасса евам̣пат̣ипаннасса таббахулавиха̄рино а̄йатане читтам̣ пасӣдати. сампаса̄де сати етарахи ва̄ а̄нен̃джам̣ сама̄паджджати пан̃н̃а̄йа ва̄ адхимуччати ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄. т̣ха̄наметам̣ виджджати йам̣ там̣сам̣ваттаникам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ асса а̄нен̃джӯпагам̣. айам̣, бхиккхаве, дутийа̄ а̄нен̃джасаппа̄йа̄ пат̣ипада̄ аккха̄йати.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йе ча дит̣т̣хадхаммика̄ ка̄ма̄, йе ча сампара̄йика̄ ка̄ма̄; йа̄ ча дит̣т̣хадхаммика̄ ка̄масан̃н̃а̄, йа̄ ча сампара̄йика̄ ка̄масан̃н̃а̄; йе ча дит̣т̣хадхаммика̄ рӯпа̄, йе ча сампара̄йика̄ рӯпа̄; йа̄ ча дит̣т̣хадхаммика̄ рӯпасан̃н̃а̄, йа̄ ча сампара̄йика̄ рӯпасан̃н̃а̄ – убхайаметам̣ аниччам̣. йаданиччам̣ там̣ на̄лам̣ абхинандитум̣, на̄лам̣ абхивадитум̣, на̄лам̣ аджджхоситу’нти. тасса евам̣пат̣ипаннасса таббахулавиха̄рино а̄йатане читтам̣ пасӣдати. сампаса̄де сати етарахи ва̄ а̄нен̃джам̣ сама̄паджджати пан̃н̃а̄йа ва̄ адхимуччати ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄. т̣ха̄наметам̣ виджджати йам̣ там̣сам̣ваттаникам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ асса а̄нен̃джӯпагам̣. айам̣, бхиккхаве, татийа̄ а̄нен̃джасаппа̄йа̄ пат̣ипада̄ аккха̄йати.

68. ‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йе ча дит̣т̣хадхаммика̄ ка̄ма̄, йе ча сампара̄йика̄ ка̄ма̄; йа̄ ча дит̣т̣хадхаммика̄ ка̄масан̃н̃а̄, йа̄ ча сампара̄йика̄ ка̄масан̃н̃а̄; йе ча дит̣т̣хадхаммика̄ рӯпа̄, йе ча сампара̄йика̄ рӯпа̄; йа̄ ча дит̣т̣хадхаммика̄ рӯпасан̃н̃а̄, йа̄ ча сампара̄йика̄ рӯпасан̃н̃а̄; йа̄ ча а̄нен̃джасан̃н̃а̄ – сабба̄ сан̃н̃а̄. йаттхета̄ апарисеса̄ нируджджханти етам̣ сантам̣ етам̣ пан̣ӣтам̣ – йадидам̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатана’нти. тасса евам̣пат̣ипаннасса таббахулавиха̄рино а̄йатане читтам̣ пасӣдати. сампаса̄де сати етарахи ва̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паджджати пан̃н̃а̄йа ва̄ адхимуччати ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄. т̣ха̄наметам̣ виджджати йам̣ там̣сам̣ваттаникам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ асса а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанӯпагам̣. айам̣, бхиккхаве, пат̣хама̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасаппа̄йа̄ пат̣ипада̄ аккха̄йати.

69. ‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, арийаса̄вако аран̃н̃агато ва̄ руккхамӯлагато ва̄ сун̃н̃а̄га̄рагато ва̄ ити пат̣исан̃чиккхати – ‘сун̃н̃амидам̣ аттена ва̄ аттанийена ва̄’ти. тасса евам̣пат̣ипаннасса таббахулавиха̄рино а̄йатане читтам̣ пасӣдати. сампаса̄де сати етарахи ва̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паджджати пан̃н̃а̄йа ва̄ адхимуччати ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄. т̣ха̄наметам̣ виджджати йам̣ там̣сам̣ваттаникам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ асса а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанӯпагам̣. айам̣, бхиккхаве, дутийа̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасаппа̄йа̄ пат̣ипада̄ аккха̄йати.

70. ‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘на̄хам̣ квачани [квачини (сйа̄. кам̣. сӣ. ат̣т̣ха.)] кассачи кин̃чанатасмим̣ [кин̃чанатасми (?)], на ча мама квачани кисмин̃чи кин̃чанам̣ наттхӣ’ти. тасса евам̣пат̣ипаннасса таббахулавиха̄рино а̄йатане читтам̣ пасӣдати. сампаса̄де сати етарахи ва̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паджджати пан̃н̃а̄йа ва̄ адхимуччати ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄. т̣ха̄наметам̣ виджджати йам̣ там̣сам̣ваттаникам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ асса а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанӯпагам̣. айам̣, бхиккхаве, татийа̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасаппа̄йа̄ пат̣ипада̄ аккха̄йати.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йе ча дит̣т̣хадхаммика̄ ка̄ма̄, йе ча сампара̄йика̄ ка̄ма̄; йа̄ ча дит̣т̣хадхаммика̄ ка̄масан̃н̃а̄, йа̄ ча сампара̄йика̄ ка̄масан̃н̃а̄; йе ча дит̣т̣хадхаммика̄ рӯпа̄, йе ча сампара̄йика̄ рӯпа̄; йа̄ ча дит̣т̣хадхаммика̄ рӯпасан̃н̃а̄, йа̄ ча сампара̄йика̄ рӯпасан̃н̃а̄; йа̄ ча а̄нен̃джасан̃н̃а̄, йа̄ ча а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄ – сабба̄ сан̃н̃а̄. йаттхета̄ апарисеса̄ нируджджханти етам̣ сантам̣ етам̣ пан̣ӣтам̣ – йадидам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатана’нти. тасса евам̣пат̣ипаннасса таббахулавиха̄рино а̄йатане читтам̣ пасӣдати. сампаса̄де сати етарахи ва̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паджджати пан̃н̃а̄йа ва̄ адхимуччати ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄. т̣ха̄наметам̣ виджджати йам̣ там̣сам̣ваттаникам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ асса невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанӯпагам̣. айам̣, бхиккхаве, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасаппа̄йа̄ пат̣ипада̄ аккха̄йатӣ’’ти.

71. евам̣ вутте, а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘идха, бханте, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – ‘но часса, но ча ме сийа̄; на бхависсати, на ме бхависсати; йадаттхи йам̣, бхӯтам̣ – там̣ паджаха̄мӣ’ти. евам̣ упеккхам̣ пат̣илабхати. паринибба̄йеййа ну кхо со, бханте, бхиккху на ва̄ паринибба̄йеййа̄’’ти? ‘‘апеттхекаччо, а̄нанда, бхиккху паринибба̄йеййа, апеттхекаччо бхиккху на паринибба̄йеййа̄’’ти. ‘‘ко ну кхо, бханте, хету ко паччайо йенапеттхекаччо бхиккху паринибба̄йеййа, апеттхекаччо бхиккху на паринибба̄йеййа̄’’ти? ‘‘идха̄нанда, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – ‘но часса, но ча ме сийа̄; на бхависсати, на ме бхависсати; йадаттхи, йам̣ бхӯтам̣ – там̣ паджаха̄мӣ’ти. евам̣ упеккхам̣ пат̣илабхати. со там̣ упеккхам̣ абхинандати, абхивадати, аджджхоса̄йа тит̣т̣хати. тасса там̣ упеккхам̣ абхинандато абхивадато аджджхоса̄йа тит̣т̣хато таннисситам̣ хоти вин̃н̃а̄н̣ам̣ тадупа̄да̄нам̣. саупа̄да̄но, а̄нанда, бхиккху на паринибба̄йатӣ’’ти. ‘‘кахам̣ пана со, бханте, бхиккху упа̄дийама̄но упа̄дийатӣ’’ти? ‘‘невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣, а̄нанда̄’’ти. ‘‘упа̄да̄насет̣т̣хам̣ кира со, бханте, бхиккху упа̄дийама̄но упа̄дийатӣ’’ти? ‘‘упа̄да̄насет̣т̣хан̃хи со, а̄нанда, бхиккху упа̄дийама̄но упа̄дийати. упа̄да̄насет̣т̣хан̃хетам̣, а̄нанда, йадидам̣ – невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣’’.

72. ‘‘идха̄нанда, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – ‘но часса, но ча ме сийа̄; на бхависсати, на ме бхависсати; йадаттхи, йам̣ бхӯтам̣ – там̣ паджаха̄мӣ’ти. евам̣ упеккхам̣ пат̣илабхати. со там̣ упеккхам̣ на̄бхинандати, на̄бхивадати, на аджджхоса̄йа тит̣т̣хати. тасса там̣ упеккхам̣ анабхинандато анабхивадато анаджджхоса̄йа тит̣т̣хато на таннисситам̣ хоти вин̃н̃а̄н̣ам̣ на тадупа̄да̄нам̣. анупа̄да̄но, а̄нанда, бхиккху паринибба̄йатӣ’’ти.

73. ‘‘аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! нисса̄йа нисса̄йа кира но, бханте, бхагавата̄ огхасса ниттхаран̣а̄ аккха̄та̄. катамо пана, бханте, арийо вимоккхо’’ти? ‘‘идха̄нанда, бхиккху арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йе ча дит̣т̣хадхаммика̄ ка̄ма̄, йе ча сампара̄йика̄ ка̄ма̄; йа̄ ча дит̣т̣хадхаммика̄ ка̄масан̃н̃а̄, йа̄ ча сампара̄йика̄ ка̄масан̃н̃а̄; йе ча дит̣т̣хадхаммика̄ рӯпа̄, йе ча сампара̄йика̄ рӯпа̄; йа̄ ча дит̣т̣хадхаммика̄ рӯпасан̃н̃а̄, йа̄ ча сампара̄йика̄ рӯпасан̃н̃а̄; йа̄ ча а̄нен̃джасан̃н̃а̄, йа̄ ча а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄, йа̄ ча невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄ – еса сакка̄йо йа̄вата̄ сакка̄йо. етам̣ аматам̣ йадидам̣ анупа̄да̄ читтасса вимоккхо. ити, кхо, а̄нанда, десита̄ майа̄ а̄нен̃джасаппа̄йа̄ пат̣ипада̄, десита̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасаппа̄йа̄ пат̣ипада̄, десита̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасаппа̄йа̄ пат̣ипада̄, десита̄ нисса̄йа нисса̄йа огхасса ниттхаран̣а̄, десито арийо вимоккхо. йам̣ кхо, а̄нанда, саттха̄ра̄ каран̣ӣйам̣ са̄вака̄нам̣ хитесина̄ анукампакена анукампам̣ упа̄да̄йа, катам̣ во там̣ майа̄. ета̄ни, а̄нанда, руккхамӯла̄ни, ета̄ни сун̃н̃а̄га̄ра̄ни. джха̄йатха̄нанда, ма̄ пама̄даттха, ма̄ паччха̄ виппат̣иса̄рино ахуваттха. айам̣ во амха̄кам̣ ануса̄санӣ’’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.

а̄нен̃джасаппа̄йасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ чхат̣т̣хам̣.

7. ган̣акамоггалла̄насуттам̣

74. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати пубба̄ра̄ме мига̄рама̄тупа̄са̄де. атха кхо ган̣акамоггалла̄но [ган̣акамоггала̄но (ка.)] бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо ган̣акамоггалла̄но бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘сеййатха̄пи, бхо готама, имасса мига̄рама̄тупа̄са̄дасса диссати анупуббасиккха̄ анупуббакирийа̄ анупуббапат̣ипада̄ йадидам̣ – йа̄ва паччхимасопа̄накал̣евара̄ः имесампи хи, бхо готама, бра̄хман̣а̄нам̣ диссати анупуббасиккха̄ анупуббакирийа̄ анупуббапат̣ипада̄ йадидам̣ – аджджхенеः имесампи хи, бхо готама, исса̄са̄нам̣ диссати анупуббасиккха̄ анупуббакирийа̄ анупуббапат̣ипада̄ йадидам̣ – иссаттхе [иссатте (ка.)]. амха̄кампи хи, бхо готама, ган̣ака̄нам̣ ган̣ана̄джӣва̄нам̣ диссати анупуббасиккха̄ анупуббакирийа̄ анупуббапат̣ипада̄ йадидам̣ – сан̇кха̄не. майан̃хи, бхо готама, антева̄сим̣ лабхитва̄ пат̣хамам̣ евам̣ ган̣а̄пема – ‘екам̣ екакам̣, две дука̄, тӣн̣и тика̄, чатта̄ри чатукка̄, пан̃ча пан̃чака̄, чха чхакка̄, сатта саттака̄, ат̣т̣ха ат̣т̣хака̄, нава навака̄, даса дасака̄’ти; сатампи майам̣, бхо готама, ган̣а̄пема, бхиййопи ган̣а̄пема. сакка̄ ну кхо, бхо готама, имасмимпи дхаммавинайе евамева анупуббасиккха̄ анупуббакирийа̄ анупуббапат̣ипада̄ пан̃н̃апету’’нти?

75. ‘‘сакка̄, бра̄хман̣а, имасмимпи дхаммавинайе анупуббасиккха̄ анупуббакирийа̄ анупуббапат̣ипада̄ пан̃н̃апетум̣. сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, даккхо ассадаммако бхаддам̣ асса̄джа̄нӣйам̣ лабхитва̄ пат̣хаменева мукха̄дха̄не ка̄ран̣ам̣ ка̄рети, атха уттарим̣ ка̄ран̣ам̣ ка̄рети; евамева кхо, бра̄хман̣а, татха̄гато пурисадаммам̣ лабхитва̄ пат̣хамам̣ евам̣ винети – ‘ехи твам̣, бхиккху, сӣлава̄ хохи, па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихара̄хи а̄ча̄рагочарасампанно ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ, сама̄да̄йа сиккхассу сиккха̄падесӯ’’’ти.

‘‘йато кхо, бра̄хман̣а, бхиккху сӣлава̄ хоти, па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати а̄ча̄рагочарасампанно ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ, сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу, таменам̣ татха̄гато уттарим̣ винети – ‘ехи твам̣, бхиккху, индрийесу гуттадва̄ро хохи, чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ ма̄ нимиттагга̄хӣ хохи ма̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣ тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджа̄хи; раккха̄хи чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджа̄хи. сотена саддам̣ сутва̄…пе… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄…пе… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄…пе… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄…пе… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа ма̄ нимиттагга̄хӣ хохи ма̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ маниндрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣ тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджа̄хи; раккха̄хи маниндрийам̣, маниндрийе сам̣варам̣ а̄паджджа̄хӣ’’’ти.

‘‘йато кхо, бра̄хман̣а, бхиккху индрийесу гуттадва̄ро хоти, таменам̣ татха̄гато уттарим̣ винети – ‘ехи твам̣, бхиккху, бходжане маттан̃н̃ӯ хохи. пат̣исан̇кха̄ йонисо а̄ха̄рам̣ а̄ха̄реййа̄си – нева дава̄йа на мада̄йа на ман̣д̣ана̄йа на вибхӯсана̄йа, йа̄вадева имасса ка̄йасса т̣хитийа̄ йа̄пана̄йа вихим̣сӯпаратийа̄ брахмачарийа̄нуггаха̄йа – ити пура̄н̣ан̃ча веданам̣ пат̣ихан̇кха̄ми, наван̃ча веданам̣ на уппа̄десса̄ми, йа̄тра̄ ча ме бхависсати анаваджджата̄ ча пха̄сувиха̄ро ча̄’’’ти.

‘‘йато кхо, бра̄хман̣а, бхиккху бходжане маттан̃н̃ӯ хоти, таменам̣ татха̄гато уттарим̣ винети – ‘ехи твам̣, бхиккху, джа̄гарийам̣ ануйутто вихара̄хи, дивасам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхехи, раттийа̄ пат̣хамам̣ йа̄мам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхехи, раттийа̄ маджджхимам̣ йа̄мам̣ даккхин̣ена пассена сӣхасеййам̣ каппеййа̄си па̄де па̄дам̣ ачча̄дха̄йа сато сампаджа̄но ут̣т̣ха̄насан̃н̃ам̣ манасикаритва̄, раттийа̄ паччхимам̣ йа̄мам̣ паччут̣т̣ха̄йа чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхехӣ’’’ти.

‘‘йато кхо, бра̄хман̣а, бхиккху джа̄гарийам̣ ануйутто хоти, таменам̣ татха̄гато уттарим̣ винети – ‘ехи твам̣, бхиккху, сатисампаджан̃н̃ена саманна̄гато хохи, абхикканте пат̣икканте сампаджа̄нака̄рӣ, а̄локите вилоките сампаджа̄нака̄рӣ, самин̃джите паса̄рите сампаджа̄нака̄рӣ, сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣е сампаджа̄нака̄рӣ, асите пӣте кха̄йите са̄йите сампаджа̄нака̄рӣ, учча̄рапасса̄вакамме сампаджа̄нака̄рӣ, гате т̣хите нисинне сутте джа̄гарите бха̄сите тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣ’’’ти.