4. нандакова̄дасуттам̣
398. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо маха̄паджа̄патиготамӣ пан̃чаматтехи бхиккхунисатехи саддхим̣ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хита̄ кхо маха̄паджа̄патиготамӣ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘овадату, бханте, бхагава̄ бхиккхунийо; ануса̄сату, бханте, бхагава̄ бхиккхунийо; кароту, бханте, бхагава̄ бхиккхунӣнам̣ дхаммим̣ катха’’нти [дхаммикатханти (сйа̄. кам̣. ка.)].
тена кхо пана самайена тхера̄ бхиккхӯ бхиккхунийо оваданти парийа̄йена. а̄йасма̄ нандако на иччхати бхиккхунийо овадитум̣ парийа̄йена. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘касса ну кхо, а̄нанда, аджджа парийа̄йо бхиккхунийо овадитум̣ парийа̄йена̄’’ти? ‘‘саббехева, бханте, като [нандакасса бханте (сӣ. пӣ.)] парийа̄йо бхиккхунийо овадитум̣ парийа̄йена. айам̣, бханте, а̄йасма̄ нандако на иччхати бхиккхунийо овадитум̣ парийа̄йена̄’’ти.
атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ нандакам̣ а̄мантеси – ‘‘овада, нандака, бхиккхунийо; ануса̄са, нандака, бхиккхунийо; карохи твам̣, бра̄хман̣а, бхиккхунӣнам̣ дхаммим̣ катха’’нти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ нандако бхагавато пат̣иссутва̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто аттадутийо йена ра̄джака̄ра̄мо тенупасан̇ками. аддасам̣су кхо та̄ бхиккхунийо а̄йасмантам̣ нандакам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на а̄санам̣ пан̃н̃а̄песум̣, удакан̃ча па̄да̄нам̣ упат̣т̣хапесум̣. нисӣди кхо а̄йасма̄ нандако пан̃н̃атте а̄сане. нисаджджа па̄де паккха̄леси. та̄пи кхо бхиккхунийо а̄йасмантам̣ нандакам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо та̄ бхиккхунийо а̄йасма̄ нандако етадавоча – ‘‘пат̣ипуччхакатха̄ кхо, бхагинийо, бхависсати. таттха а̄джа̄нантӣхи – ‘а̄джа̄на̄ма̄’ тисса вачанӣйам̣, на а̄джа̄нантӣхи – ‘на а̄джа̄на̄ма̄’ тисса вачанӣйам̣. йасса̄ ва̄ панасса кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄ ахамева таттха пат̣ипуччхитаббо – ‘идам̣, бханте, катхам̣; имасса кваттхо’’’ти? ‘‘еттакенапи майам̣, бханте, аййасса нандакасса аттамана̄ абхираддха̄ [абхинанда̄ма (сйа̄. кам̣.)] йам̣ но аййо нандако пава̄ретӣ’’ти.
399. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, чаккху ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, сотам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… гха̄нам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’… ‘‘дживха̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’… ‘‘ка̄йо ниччо ва̄ аниччо ва̄’’ти? ‘‘аниччо, бханте’’… ‘‘мано ниччо ва̄ аниччо ва̄’’ти? ‘‘аниччо, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘пуббева но етам̣, бханте, йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣ – ‘итипиме чха аджджхаттика̄ а̄йатана̄ аничча̄’’’ти. ‘‘са̄дху, са̄дху, бхагинийо! еван̃хетам̣, бхагинийо, хоти арийаса̄вакасса йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’.
400. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, рӯпа̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, садда̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте…пе… гандха̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’… ‘‘раса̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’… ‘‘пхот̣т̣хабба̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’… ‘‘дхамма̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘пуббева но етам̣, бханте, йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣ – ‘итипиме чха ба̄хира̄ а̄йатана̄ аничча̄’’’ти. ‘‘са̄дху, са̄дху, бхагинийо! еван̃хетам̣, бхагинийо, хоти арийаса̄вакасса йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’.
401. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, сотавин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’… ‘‘дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’… ‘‘ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’… ‘‘мановин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄ти’’? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘пуббева но етам̣, бханте, йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣ – ‘итипиме чха вин̃н̃а̄н̣ака̄йа̄ аничча̄’’’ти. ‘‘са̄дху, са̄дху, бхагинийо! еван̃хетам̣, бхагинийо, хоти арийаса̄вакасса йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’.
402. ‘‘сеййатха̄пи, бхагинийо, телаппадӣпасса джха̄йато телампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, ват̣т̣ипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄, аччипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄, а̄бха̄пи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄. йо ну кхо, бхагинийо, евам̣ вадеййа – ‘амусса телаппадӣпасса джха̄йато телампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, ват̣т̣ипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄, аччипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄; йа̄ ча кхва̄сса а̄бха̄ са̄ ничча̄ дхува̄ сассата̄ авипарин̣а̄мадхамма̄’ти; самма̄ ну кхо со, бхагинийо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘амусса хи, бханте, телаппадӣпасса джха̄йато телампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, ват̣т̣ипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄, аччипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄; пагевасса а̄бха̄ аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄’’ти. ‘‘евамева кхо, бхагинийо, йо ну кхо евам̣ вадеййа – ‘чха кхоме аджджхаттика̄ а̄йатана̄ аничча̄ [аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄ (?)]; йан̃ча кхо чха аджджхаттике а̄йатане пат̣ичча пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ там̣ ниччам̣ дхувам̣ сассатам̣ авипарин̣а̄мадхамма’нти; самма̄ ну кхо со, бхагинийо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘таджджам̣ таджджам̣, бханте, паччайам̣ пат̣ичча таджджа̄ таджджа̄ ведана̄ уппаджджанти. таджджасса таджджасса паччайасса ниродха̄ таджджа̄ таджджа̄ ведана̄ нируджджхантӣ’’ти. ‘‘са̄дху, са̄дху, бхагинийо! еван̃хетам̣, бхагинийо, хоти арийаса̄вакасса йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’.
403. ‘‘сеййатха̄пи, бхагинийо, махато руккхасса тит̣т̣хато са̄равато мӯлампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, кхандхопи аниччо випарин̣а̄мадхаммо, са̄кха̄пала̄сампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, чха̄йа̄пи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄. йо ну кхо, бхагинийо, евам̣ вадеййа – ‘амусса махато руккхасса тит̣т̣хато са̄равато мӯлампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, кхандхопи аниччо випарин̣а̄мадхаммо, са̄кха̄пала̄сампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, йа̄ ча кхва̄сса чха̄йа̄ са̄ ничча̄ дхува̄ сассата̄ авипарин̣а̄мадхамма̄’ти; самма̄ ну кхо со, бхагинийо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘амусса хи, бханте, махато руккхасса тит̣т̣хато са̄равато мӯлампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, кхандхопи аниччо випарин̣а̄мадхаммо, са̄кха̄пала̄сампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣; пагевасса чха̄йа̄ аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄’’ти. ‘‘евамева кхо, бхагинийо, йо ну кхо евам̣ вадеййа – ‘чха кхоме ба̄хира̄ а̄йатана̄ аничча̄ [аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄ (сӣ. пӣ.)]. йан̃ча кхо чха ба̄хире а̄йатане пат̣ичча пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ там̣ ниччам̣ дхувам̣ сассатам̣ авипарин̣а̄мадхамма’нти; самма̄ ну кхо со, бхагинийо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘таджджам̣ таджджам̣, бханте, паччайам̣ пат̣ичча таджджа̄ таджджа̄ ведана̄ уппаджджанти. таджджасса таджджасса паччайасса ниродха̄ таджджа̄ таджджа̄ ведана̄ нируджджхантӣ’’ти. ‘‘са̄дху, са̄дху, бхагинийо! еван̃хетам̣, бхагинийо, хоти арийаса̄вакасса йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’.
404. ‘‘сеййатха̄пи, бхагинийо, даккхо гогха̄тако ва̄ гогха̄такантева̄сӣ ва̄ га̄вим̣ вадхитва̄ тин̣хена говикантанена га̄вим̣ сан̇кантеййа анупахачча антарам̣ мам̣сака̄йам̣ анупахачча ба̄хирам̣ чаммака̄йам̣. йам̣ йадева таттха антара̄ вилимам̣сам̣ [вилимам̣ (сӣ. пӣ. ка.)] антара̄ нха̄ру антара̄ бандханам̣ там̣ тадева тин̣хена говикантанена сан̃чхиндеййа сан̇кантеййа сампакантеййа сампарикантеййа. сан̃чхиндитва̄ сан̇кантитва̄ сампакантитва̄ сампарикантитва̄ видхунитва̄ ба̄хирам̣ чаммака̄йам̣ тенева чаммена там̣ га̄вим̣ пат̣иччха̄детва̄ евам̣ вадеййа – ‘татхева̄йам̣ га̄вӣ сам̣йутта̄ имина̄ва чаммена̄’ти; самма̄ ну кхо со, бхагинийо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘аму хи, бханте, даккхо гогха̄тако ва̄ гогха̄такантева̄сӣ ва̄ га̄вим̣ вадхитва̄ тин̣хена говикантанена га̄вим̣ сан̇кантеййа анупахачча антарам̣ мам̣сака̄йам̣ анупахачча ба̄хирам̣ чаммака̄йам̣. йам̣ йадева таттха антара̄ вилимам̣сам̣ антара̄ нха̄ру антара̄ бандханам̣ там̣ тадева тин̣хена говикантанена сан̃чхиндеййа сан̇кантеййа сампакантеййа сампарикантеййа. сан̃чхиндитва̄ сан̇кантитва̄ сампакантитва̄ сампарикантитва̄ видхунитва̄ ба̄хирам̣ чаммака̄йам̣ тенева чаммена там̣ га̄вим̣ пат̣иччха̄детва̄ кин̃ча̄пи со евам̣ вадеййа – ‘татхева̄йам̣ га̄вӣ сам̣йутта̄ имина̄ва чаммена̄’ти; атха кхо са̄ га̄вӣ висам̣йутта̄ тенева чаммена̄’’ти.
‘‘упама̄ кхо ме айам̣, бхагинийо, ката̄ аттхасса вин̃н̃а̄пана̄йа. айамеветтха аттхо; ‘антара̄ мам̣сака̄йо’ти кхо, бхагинийо, чханнетам̣ аджджхаттика̄нам̣ а̄йатана̄нам̣ адхивачанам̣; ‘ба̄хиро чаммака̄йо’ти кхо бхагинийо, чханнетам̣ ба̄хира̄нам̣ а̄йатана̄нам̣ адхивачанам̣; ‘антара̄ вилимам̣сам̣, антара̄ нха̄ру, антара̄ бандхана’нти кхо, бхагинийо, нандӣра̄гассетам̣ адхивачанам̣; ‘тин̣хам̣ говикантана’нти кхо, бхагинийо, арийа̄йетам̣ пан̃н̃а̄йа адхивачанам̣; йа̄йам̣ арийа̄ пан̃н̃а̄ антара̄ килесам̣ антара̄ сам̣йоджанам̣ антара̄ бандханам̣ сан̃чхиндати сан̇кантати сампакантати сампарикантати.
405. ‘‘сатта кхо паниме, бхагинийо, боджджхан̇га̄, йесам̣ бха̄витатта̄ бахулӣкататта̄ бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. катаме сатта? идха, бхагинийо, бхиккху сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣, дхаммавичайасамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети…пе… вӣрийасамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… пӣтисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… пассаддхисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… сама̄дхисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. име кхо, бхагинийо, сатта боджджхан̇га̄, йесам̣ бха̄витатта̄ бахулӣкататта̄ бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаратӣ’’ти.
406. атха кхо а̄йасма̄ нандако та̄ бхиккхунийо имина̄ ова̄дена овадитва̄ уййоджеси – ‘‘гаччхатха, бхагинийо; ка̄ло’’ти. атха кхо та̄ бхиккхунийо а̄йасмато нандакасса бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ а̄йасмантам̣ нандакам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. екамантам̣ т̣хита̄ кхо та̄ бхиккхунийо бхагава̄ етадавоча – ‘‘гаччхатха, бхиккхунийо; ка̄ло’’ти. атха кхо та̄ бхиккхунийо бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ паккамим̣су. атха кхо бхагава̄ ачирапаккантӣсу та̄су бхиккхунӣсу бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, тадахупосатхе ча̄туддасе на хоти бахуноджанасса кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄ – ‘ӯно ну кхо чандо, пун̣н̣о ну кхо чандо’ти, атха кхо ӯно чандотвева хоти. евамева кхо, бхиккхаве, та̄ бхиккхунийо нандакасса дхаммадесана̄йа аттамана̄ хонти но ча кхо парипун̣н̣асан̇каппа̄’’ти.
407. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ нандакам̣ а̄мантеси – ‘‘тена хи твам̣, нандака, свепи та̄ бхиккхунийо теневова̄дена овадеййа̄сӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ нандако бхагавато паччассоси. атха кхо а̄йасма̄ нандако тасса̄ раттийа̄ аччайена пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто аттадутийо йена ра̄джака̄ра̄мо тенупасан̇ками. аддасам̣су кхо та̄ бхиккхунийо а̄йасмантам̣ нандакам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на а̄санам̣ пан̃н̃а̄песум̣, удакан̃ча па̄да̄нам̣ упат̣т̣хапесум̣. нисӣди кхо а̄йасма̄ нандако пан̃н̃атте а̄сане. нисаджджа па̄де паккха̄леси. та̄пи кхо бхиккхунийо а̄йасмантам̣ нандакам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо та̄ бхиккхунийо а̄йасма̄ нандако етадавоча – ‘‘пат̣ипуччхакатха̄ кхо, бхагинийо, бхависсати. таттха а̄джа̄нантӣхи ‘а̄джа̄на̄ма̄’ тисса вачанӣйам̣, на а̄джа̄нантӣхи ‘на а̄джа̄на̄ма̄’ тисса вачанӣйам̣. йасса̄ ва̄ панасса кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄, ахамева таттха пат̣ипуччхитаббо – ‘идам̣, бханте, катхам̣; имасса кваттхо’’’ти. ‘‘еттакенапи майам̣, бханте, аййасса нандакасса аттамана̄ абхираддха̄ йам̣ но аййо нандако пава̄ретӣ’’ти.
408. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, чаккху ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, сотам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… гха̄нам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте… дживха̄… ка̄йо… мано ниччо ва̄ аниччо ва̄’’ти? ‘‘аниччо, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘пуббева но етам̣, бханте, йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣ – ‘итипиме чха аджджхаттика̄ а̄йатана̄ аничча̄’’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, бхагинийо! еван̃хетам̣, бхагинийо, хоти арийаса̄вакасса йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’.
409. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, рӯпа̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, садда̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте…пе… гандха̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте… раса̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте… пхот̣т̣хабба̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте… дхамма̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘пуббева но етам̣, бханте, йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣ – ‘итипиме чха ба̄хира̄ а̄йатана̄ аничча̄’’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, бхагинийо! еван̃хетам̣, бхагинийо, хоти арийаса̄вакасса йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’.
410. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхагинийо, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… сотавин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте… гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте… дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте… ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте… мановин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘пуббева но етам̣, бханте, йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣ – ‘итипиме чха вин̃н̃а̄н̣ака̄йа̄ аничча̄’’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, бхагинийо! еван̃хетам̣, бхагинийо, хоти арийаса̄вакасса йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’.
411. ‘‘сеййатха̄пи, бхагинийо, телаппадӣпасса джха̄йато телампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, ват̣т̣ипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄, аччипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄, а̄бха̄пи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄. йо ну кхо, бхагинийо, евам̣ вадеййа – ‘амусса телаппадӣпасса джха̄йато телампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, ват̣т̣ипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄, аччипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄; йа̄ ча кхва̄сса а̄бха̄ са̄ ничча̄ дхува̄ сассата̄ авипарин̣а̄мадхамма̄’ти; самма̄ ну кхо со, бхагинийо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘амусса хи, бханте, телаппадӣпасса джха̄йато телампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, ват̣т̣ипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄, аччипи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄; пагевасса а̄бха̄ аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄’’ти. ‘‘евамева кхо, бхагинийо, йо ну кхо евам̣ вадеййа – ‘чха кхоме аджджхаттика̄ а̄йатана̄ аничча̄. йан̃ча кхо чха аджджхаттике а̄йатане пат̣ичча пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ там̣ ниччам̣ дхувам̣ сассатам̣ авипарин̣а̄мадхамма’нти; самма̄ ну кхо со, бхагинийо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘таджджам̣ таджджам̣, бханте, паччайам̣ пат̣ичча таджджа̄ таджджа̄ ведана̄ уппаджджанти. таджджасса таджджасса паччайасса ниродха̄ таджджа̄ таджджа̄ ведана̄ нируджджхантӣ’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, бхагинийо! еван̃хетам̣, бхагинийо, хоти арийаса̄вакасса йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’.
412. ‘‘сеййатха̄пи, бхагинийо, махато руккхасса тит̣т̣хато са̄равато мӯлампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, кхандхопи аниччо випарин̣а̄мадхаммо, са̄кха̄пала̄сампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, чха̄йа̄пи аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄. йо ну кхо, бхагинийо, евам̣ вадеййа – ‘амусса махато руккхасса тит̣т̣хато са̄равато мӯлампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, кхандхопи аниччо випарин̣а̄мадхаммо, са̄кха̄пала̄сампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣; йа̄ ча кхва̄сса чха̄йа̄ са̄ ничча̄ дхува̄ сассата̄ авипарин̣а̄мадхамма̄’ти; самма̄ ну кхо со бхагинийо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘амусса хи, бханте, махато руккхасса тит̣т̣хато са̄равато мӯлампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, кхандхопи аниччо випарин̣а̄мадхаммо, са̄кха̄пала̄сампи аниччам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣; пагевасса чха̄йа̄ аничча̄ випарин̣а̄мадхамма̄’’ти. ‘‘евамева кхо, бхагинийо, йо ну кхо евам̣ вадеййа – ‘чха кхоме ба̄хира̄ а̄йатана̄ аничча̄. йан̃ча кхо ба̄хире а̄йатане пат̣ичча пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ там̣ ниччам̣ дхувам̣ сассатам̣ авипарин̣а̄мадхамма’нти; самма̄ ну кхо со, бхагинийо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘таджджам̣ таджджам̣, бханте, паччайам̣ пат̣ичча таджджа̄ таджджа̄ ведана̄ уппаджджанти. таджджасса таджджасса паччайасса ниродха̄ таджджа̄ таджджа̄ ведана̄ нируджджхантӣ’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, бхагинийо! еван̃хетам̣, бхагинийо, хоти арийаса̄вакасса йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’.
413. ‘‘сеййатха̄пи, бхагинийо, даккхо гогха̄тако ва̄ гогха̄такантева̄сӣ ва̄ га̄вим̣ вадхитва̄ тин̣хена говикантанена га̄вим̣ сан̇кантеййа анупахачча антарам̣ мам̣сака̄йам̣ анупахачча ба̄хирам̣ чаммака̄йам̣. йам̣ йадева таттха антара̄ вилимам̣сам̣ антара̄ нха̄ру антара̄ бандханам̣ там̣ тадева тин̣хена говикантанена сан̃чхиндеййа сан̇кантеййа сампакантеййа сампарикантеййа. сан̃чхиндитва̄ сан̇кантитва̄ сампакантитва̄ сампарикантитва̄ видхунитва̄ ба̄хирам̣ чаммака̄йам̣ тенева чаммена там̣ га̄вим̣ пат̣иччха̄детва̄ евам̣ вадеййа – ‘татхева̄йам̣ га̄вӣ сам̣йутта̄ имина̄ва чаммена̄’ти; самма̄ ну кхо со, бхагинийо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘аму хи, бханте, даккхо гогха̄тако ва̄ гогха̄такантева̄сӣ ва̄ га̄вим̣ вадхитва̄ тин̣хена говикантанена га̄вим̣ сан̇кантеййа анупахачча антарам̣ мам̣сака̄йам̣ анупахачча ба̄хирам̣ чаммака̄йам̣. йам̣ йадева таттха антара̄ вилимам̣сам̣ антара̄ нха̄ру антара̄ бандханам̣ там̣ тадева тин̣хена говикантанена сан̃чхиндеййа сан̇кантеййа сампакантеййа сампарикантеййа. сан̃чхиндитва̄ сан̇кантитва̄ сампакантитва̄ сампарикантитва̄ видхунитва̄ ба̄хирам̣ чаммака̄йам̣ тенева чаммена там̣ га̄вим̣ пат̣иччха̄детва̄ кин̃ча̄пи со евам̣ вадеййа – ‘татхева̄йам̣ га̄вӣ сам̣йутта̄ имина̄ва чаммена̄’ти; атха кхо са̄ га̄вӣ висам̣йутта̄ тенева чаммена̄’’ти.
‘‘упама̄ кхо ме айам̣, бхагинийо, ката̄ аттхасса вин̃н̃а̄пана̄йа айамеветтха аттхо. ‘антара̄ мам̣сака̄йо’ти кхо, бхагинийо, чханнетам̣ аджджхаттика̄нам̣ а̄йатана̄нам̣ адхивачанам̣; ‘ба̄хиро чаммака̄йо’ти кхо, бхагинийо, чханнетам̣ ба̄хира̄нам̣ а̄йатана̄нам̣ адхивачанам̣; ‘антара̄ вилимам̣сам̣ антара̄ нха̄ру антара̄ бандхана’нти кхо, бхагинийо, нандӣра̄гассетам̣ адхивачанам̣; ‘тин̣хам̣ говикантана’нти кхо, бхагинийо, арийа̄йетам̣ пан̃н̃а̄йа адхивачанам̣; йа̄йам̣ арийа̄ пан̃н̃а̄ антара̄ килесам̣ антара̄ сам̣йоджанам̣ антара̄ бандханам̣ сан̃чхиндати сан̇кантати сампакантати сампарикантати.
414. ‘‘сатта кхо паниме, бхагинийо, боджджхан̇га̄, йесам̣ бха̄витатта̄ бахулӣкататта̄ бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. катаме сатта? идха, бхагинийо, бхиккху сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. дхаммавичайасамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети…пе… вӣрийасамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… пӣтисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… пассаддхисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… сама̄дхисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. име кхо, бхагинийо, сатта боджджхан̇га̄ йесам̣ бха̄витатта̄ бахулӣкататта̄ бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаратӣ’’ти.
415. атха кхо а̄йасма̄ нандако та̄ бхиккхунийо имина̄ ова̄дена овадитва̄ уййоджеси – ‘‘гаччхатха, бхагинийо; ка̄ло’’ти. атха кхо та̄ бхиккхунийо а̄йасмато нандакасса бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ а̄йасмантам̣ нандакам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. екамантам̣ т̣хита̄ кхо та̄ бхиккхунийо бхагава̄ етадавоча –‘‘гаччхатха, бхиккхунийо; ка̄ло’’ти. атха кхо та̄ бхиккхунийо бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ паккамим̣су. атха кхо бхагава̄ ачирапаккантӣсу та̄су бхиккхунӣсу бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, тадахупосатхе паннарасе на хоти бахуно джанасса кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄ – ‘ӯно ну кхо чандо, пун̣н̣о ну кхо чандо’ти, атха кхо пун̣н̣о чандотвева хоти; евамева кхо, бхиккхаве, та̄ бхиккхунийо нандакасса дхаммадесана̄йа аттамана̄ чева парипун̣н̣асан̇каппа̄ ча. та̄сам̣, бхиккхаве, пан̃чаннам̣ бхиккхунисата̄нам̣ йа̄ паччхимита̄ бхиккхунӣ са̄ [йа̄ паччхима̄ бхиккхунӣ, са̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.), йа̄ паччхимика̄, та̄ бхиккхунийо (ка.)] сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йана̄’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти.
нандакова̄дасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ чатуттхам̣.