5. чӯл̣акаммавибхан̇гасуттам̣ [субхасуттантипи вуччати]

289. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване, ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо субхо ма̄н̣аво тодеййапутто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо субхо ма̄н̣аво тодеййапутто бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘ко ну кхо, бхо готама, хету ко паччайо йена манусса̄нам̣йева сатам̣ мануссабхӯта̄нам̣ диссанти хӣнаппан̣ӣтата̄? диссанти хи, бхо готама, манусса̄ аппа̄йука̄, диссанти дӣгха̄йука̄; диссанти бавха̄ба̄дха̄ [бахва̄ба̄дха̄ (сйа̄. кам̣. ка.)], диссанти аппа̄ба̄дха̄; диссанти дуббан̣н̣а̄, диссанти ван̣н̣аванто; диссанти аппесаккха̄, диссанти махесаккха̄; диссанти аппабхога̄, диссанти маха̄бхога̄; диссанти нӣчакулӣна̄, диссанти учча̄кулӣна̄; диссанти дуппан̃н̃а̄, диссанти пан̃н̃аванто [пан̃н̃а̄ванто (сӣ. пӣ.)]. ко ну кхо, бхо готама, хету ко паччайо йена манусса̄нам̣йева сатам̣ мануссабхӯта̄нам̣ диссанти хӣнаппан̣ӣтата̄’’ти?

‘‘каммассака̄, ма̄н̣ава, сатта̄ каммада̄йа̄да̄ каммайонӣ каммабандхӯ [каммайони каммабандху (сӣ.)] каммаппат̣исаран̣а̄. каммам̣ сатте вибхаджати йадидам̣ – хӣнаппан̣ӣтата̄йа̄ти. на кхо ахам̣ имасса бхото готамасса сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ а̄джа̄на̄ми. са̄дху ме бхавам̣ готамо татха̄ дхаммам̣ десету йатха̄ ахам̣ имасса бхото готамасса сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ а̄джа̄неййа’’нти.

290. ‘‘тена хи, ма̄н̣ава, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бхо’’ти кхо субхо ма̄н̣аво тодеййапутто бхагавато паччассоси. бхагава̄ етадавоча –

‘‘идха, ма̄н̣ава, екаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ па̄н̣а̄типа̄тӣ хоти луддо лохитапа̄н̣и хатапахате нивит̣т̣хо адайа̄панно па̄н̣абхӯтесу [саббапа̄н̣абхӯтесу (сӣ. ка.)]. со тена каммена евам̣ саматтена евам̣ сама̄диннена [сама̄дин̣н̣ена (пӣ. ка.)] ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати. но че ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, саче мануссаттам̣ а̄гаччхати йаттха йаттха пачча̄джа̄йати аппа̄йуко хоти. аппа̄йукасам̣ваттаника̄ еса̄, ма̄н̣ава, пат̣ипада̄ йадидам̣ – па̄н̣а̄типа̄тӣ хоти луддо лохитапа̄н̣и хатапахате нивит̣т̣хо адайа̄панно па̄н̣абхӯтесу.

‘‘идха пана, ма̄н̣ава, екаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ па̄н̣а̄типа̄там̣ паха̄йа па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти нихитадан̣д̣о нихитасаттхо, ладжджӣ дайа̄панно саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампӣ вихарати. со тена каммена евам̣ саматтена евам̣ сама̄диннена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати. но че ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати, саче мануссаттам̣ а̄гаччхати йаттха йаттха пачча̄джа̄йати дӣгха̄йуко хоти. дӣгха̄йукасам̣ваттаника̄ еса̄, ма̄н̣ава, пат̣ипада̄ йадидам̣ – па̄н̣а̄типа̄там̣ паха̄йа па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти нихитадан̣д̣о нихитасаттхо, ладжджӣ дайа̄панно саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампӣ вихарати.

291. ‘‘идха, ма̄н̣ава, екаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ сатта̄нам̣ вихет̣хакаджа̄тико хоти, па̄н̣ина̄ ва̄ лед̣д̣уна̄ ва̄ дан̣д̣ена ва̄ саттхена ва̄. со тена каммена евам̣ саматтена евам̣ сама̄диннена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати. но че ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, саче мануссаттам̣ а̄гаччхати йаттха йаттха пачча̄джа̄йати бавха̄ба̄дхо хоти. бавха̄ба̄дхасам̣ваттаника̄ еса̄, ма̄н̣ава, пат̣ипада̄ йадидам̣ – сатта̄нам̣ вихет̣хакаджа̄тико хоти па̄н̣ина̄ ва̄ лед̣д̣уна̄ ва̄ дан̣д̣ена ва̄ саттхена ва̄.

‘‘идха пана, ма̄н̣ава, екаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ сатта̄нам̣ авихет̣хакаджа̄тико хоти па̄н̣ина̄ ва̄ лед̣д̣уна̄ ва̄ дан̣д̣ена ва̄ саттхена ва̄. со тена каммена евам̣ саматтена евам̣ сама̄диннена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати. но че ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати, саче мануссаттам̣ а̄гаччхати йаттха йаттха пачча̄джа̄йати аппа̄ба̄дхо хоти. аппа̄ба̄дхасам̣ваттаника̄ еса̄, ма̄н̣ава, пат̣ипада̄ йадидам̣ – сатта̄нам̣ авихет̣хакаджа̄тико хоти па̄н̣ина̄ ва̄ лед̣д̣уна̄ ва̄ дан̣д̣ена ва̄ саттхена ва̄.

292. ‘‘идха, ма̄н̣ава, екаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ кодхано хоти упа̄йа̄сабахуло. аппампи вутто сама̄но абхисаджджати куппати бйа̄паджджати патит̣т̣хӣйати копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти. со тена каммена евам̣ саматтена евам̣ сама̄диннена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати. но че ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, саче мануссаттам̣ а̄гаччхати йаттха йаттха пачча̄джа̄йати дуббан̣н̣о хоти. дуббан̣н̣асам̣ваттаника̄ еса̄, ма̄н̣ава, пат̣ипада̄ йадидам̣ – кодхано хоти упа̄йа̄сабахуло; аппампи вутто сама̄но абхисаджджати куппати бйа̄паджджати патит̣т̣хӣйати копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти.

‘‘идха пана, ма̄н̣ава, екаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ аккодхано хоти анупа̄йа̄сабахуло; бахумпи вутто сама̄но на̄бхисаджджати на куппати на бйа̄паджджати на патит̣т̣хӣйати на копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти. со тена каммена евам̣ саматтена евам̣ сама̄диннена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати. но че ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати, саче мануссаттам̣ а̄гаччхати йаттха йаттха пачча̄джа̄йати па̄са̄дико хоти. па̄са̄дикасам̣ваттаника̄ еса̄, ма̄н̣ава, пат̣ипада̄ йадидам̣ – аккодхано хоти анупа̄йа̄сабахуло; бахумпи вутто сама̄но на̄бхисаджджати на куппати на бйа̄паджджати на патит̣т̣хӣйати на копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти.

293. ‘‘идха, ма̄н̣ава, екаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ исса̄манако хоти; парала̄бхасакка̄рагарука̄рама̄нанаванданапӯджана̄су иссати упадуссати иссам̣ бандхати. со тена каммена евам̣ саматтена евам̣ сама̄диннена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати. но че ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, саче мануссаттам̣ а̄гаччхати йаттха йаттха пачча̄джа̄йати аппесаккхо хоти. аппесаккхасам̣ваттаника̄ еса̄, ма̄н̣ава, пат̣ипада̄ йадидам̣ – исса̄манако хоти; парала̄бхасакка̄рагарука̄рама̄нанаванданапӯджана̄су иссати упадуссати иссам̣ бандхати.

‘‘идха пана, ма̄н̣ава, екаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ анисса̄манако хоти; парала̄бхасакка̄рагарука̄рама̄нанаванданапӯджана̄су на иссати на упадуссати на иссам̣ бандхати. со тена каммена евам̣ саматтена евам̣ сама̄диннена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати. но че ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати, саче мануссаттам̣ а̄гаччхати йаттха йаттха пачча̄джа̄йати махесаккхо хоти. махесаккхасам̣ваттаника̄ еса̄, ма̄н̣ава, пат̣ипада̄ йадидам̣ – анисса̄манако хоти; парала̄бхасакка̄рагарука̄рама̄нанаванданапӯджана̄су на иссати на упадуссати на иссам̣ бандхати.

294. ‘‘идха, ма̄н̣ава, екаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ на да̄та̄ хоти саман̣асса ва̄ бра̄хман̣асса ва̄ аннам̣ па̄нам̣ ваттхам̣ йа̄нам̣ ма̄ла̄гандхавилепанам̣ сеййа̄васатхападӣпеййам̣. со тена каммена евам̣ саматтена евам̣ сама̄диннена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати. но че ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, саче мануссаттам̣ а̄гаччхати йаттха йаттха пачча̄джа̄йати аппабхого хоти. аппабхогасам̣ваттаника̄ еса̄, ма̄н̣ава, пат̣ипада̄ йадидам̣ – на да̄та̄ хоти саман̣асса ва̄ бра̄хман̣асса ва̄ аннам̣ па̄нам̣ ваттхам̣ йа̄нам̣ ма̄ла̄гандхавилепанам̣ сеййа̄васатхападӣпеййам̣.

‘‘идха пана, ма̄н̣ава, екаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ да̄та̄ хоти саман̣асса ва̄ бра̄хман̣асса ва̄ аннам̣ па̄нам̣ ваттхам̣ йа̄нам̣ ма̄ла̄гандхавилепанам̣ сеййа̄васатхападӣпеййам̣. со тена каммена евам̣ саматтена евам̣ сама̄диннена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати. но че ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати, саче мануссаттам̣ а̄гаччхати йаттха йаттха пачча̄джа̄йати маха̄бхого хоти. маха̄бхогасам̣ваттаника̄ еса̄, ма̄н̣ава, пат̣ипада̄ йадидам̣ – да̄та̄ хоти саман̣асса ва̄ бра̄хман̣асса ва̄ аннам̣ па̄нам̣ ваттхам̣ йа̄нам̣ ма̄ла̄гандхавилепанам̣ сеййа̄васатхападӣпеййам̣.

295. ‘‘идха, ма̄н̣ава, екаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ тхаддхо хоти атима̄нӣ – абхива̄детаббам̣ на абхива̄дети, паччут̣т̣ха̄таббам̣ на паччут̣т̣хети, а̄сана̄рахасса на а̄санам̣ дети, магга̄рахасса на маггам̣ дети, сакка̄таббам̣ на саккароти, гарука̄таббам̣ на гарукароти, ма̄нетаббам̣ на ма̄нети, пӯджетаббам̣ на пӯджети. со тена каммена евам̣ саматтена евам̣ сама̄диннена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати. но че ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, саче мануссаттам̣ а̄гаччхати йаттха йаттха пачча̄джа̄йати нӣчакулӣно хоти. нӣчакулӣнасам̣ваттаника̄ еса̄, ма̄н̣ава, пат̣ипада̄ йадидам̣ – тхаддхо хоти атима̄нӣ; абхива̄детаббам̣ на абхива̄дети, паччут̣т̣ха̄таббам̣ на паччут̣т̣хети, а̄сана̄рахасса на а̄санам̣ дети, магга̄рахасса на маггам̣ дети, сакка̄таббам̣ на саккароти, гарука̄таббам̣ на гарукароти, ма̄нетаббам̣ на ма̄нети, пӯджетаббам̣ на пӯджети.

‘‘идха пана, ма̄н̣ава, екаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ аттхаддхо хоти анатима̄нӣ; абхива̄детаббам̣ абхива̄дети, паччут̣т̣ха̄таббам̣ паччут̣т̣хети, а̄сана̄рахасса а̄санам̣ дети, магга̄рахасса маггам̣ дети, сакка̄таббам̣ саккароти, гарука̄таббам̣ гарукароти, ма̄нетаббам̣ ма̄нети, пӯджетаббам̣ пӯджети. со тена каммена евам̣ саматтена евам̣ сама̄диннена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати. но че ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати, саче мануссаттам̣ а̄гаччхати йаттха йаттха пачча̄джа̄йати учча̄кулӣно хоти. учча̄кулӣнасам̣ваттаника̄ еса̄, ма̄н̣ава, пат̣ипада̄ йадидам̣ – аттхаддхо хоти анатима̄нӣ; абхива̄детаббам̣ абхива̄дети, паччут̣т̣ха̄таббам̣ паччут̣т̣хети, а̄сана̄рахасса а̄санам̣ дети, магга̄рахасса маггам̣ дети, сакка̄таббам̣ саккароти, гарука̄таббам̣ гарукароти, ма̄нетаббам̣ ма̄нети, пӯджетаббам̣ пӯджети.

296. ‘‘идха, ма̄н̣ава, екаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ упасан̇камитва̄ на парипуччхита̄ хоти – ‘ким̣, бханте, кусалам̣, ким̣ акусалам̣; ким̣ са̄ваджджам̣, ким̣ анаваджджам̣; ким̣ севитаббам̣, ким̣ на севитаббам̣; ким̣ ме карӣйама̄нам̣ дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа хоти, ким̣ ва̄ пана ме карӣйама̄нам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа хотӣ’ти? со тена каммена евам̣ саматтена евам̣ сама̄диннена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати. но че ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, саче мануссаттам̣ а̄гаччхати йаттха йаттха пачча̄джа̄йати дуппан̃н̃о хоти. дуппан̃н̃асам̣ваттаника̄ еса̄, ма̄н̣ава, пат̣ипада̄ йадидам̣ – саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ упасан̇камитва̄ на парипуччхита̄ хоти – ‘ким̣, бханте, кусалам̣, ким̣ акусалам̣; ким̣ са̄ваджджам̣, ким̣ анаваджджам̣; ким̣ севитаббам̣, ким̣ на севитаббам̣; ким̣ ме карӣйама̄нам̣ дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа хоти, ким̣ ва̄ пана ме карӣйама̄нам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа хотӣ’’’ти?

‘‘идха пана, ма̄н̣ава, екаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ упасан̇камитва̄ парипуччхита̄ хоти – ‘ким̣, бханте, кусалам̣, ким̣ акусалам̣; ким̣ са̄ваджджам̣, ким̣ анаваджджам̣; ким̣ севитаббам̣, ким̣ на севитаббам̣; ким̣ ме карӣйама̄нам̣ дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа хоти, ким̣ ва̄ пана ме карӣйама̄нам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа хотӣ’ти? со тена каммена евам̣ саматтена евам̣ сама̄диннена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати. но че ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати, саче мануссаттам̣ а̄гаччхати йаттха йаттха пачча̄джа̄йати маха̄пан̃н̃о хоти. маха̄пан̃н̃асам̣ваттаника̄ еса̄, ма̄н̣ава, пат̣ипада̄ йадидам̣ – саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ упасан̇камитва̄ парипуччхита̄ хоти – ‘ким̣, бханте, кусалам̣, ким̣ акусалам̣; ким̣ са̄ваджджам̣, ким̣ анаваджджам̣; ким̣ севитаббам̣, ким̣ на севитаббам̣; ким̣ ме карӣйама̄нам̣ дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа хоти, ким̣ ва̄ пана ме карӣйама̄нам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа хотӣ’’’ти?

297. ‘‘ити кхо, ма̄н̣ава, аппа̄йукасам̣ваттаника̄ пат̣ипада̄ аппа̄йукаттам̣ упанети, дӣгха̄йукасам̣ваттаника̄ пат̣ипада̄ дӣгха̄йукаттам̣ упанети; бавха̄ба̄дхасам̣ваттаника̄ пат̣ипада̄ бавха̄ба̄дхаттам̣ упанети, аппа̄ба̄дхасам̣ваттаника̄ пат̣ипада̄ аппа̄ба̄дхаттам̣ упанети; дуббан̣н̣асам̣ваттаника̄ пат̣ипада̄ дуббан̣н̣аттам̣ упанети, па̄са̄дикасам̣ваттаника̄ пат̣ипада̄ па̄са̄дикаттам̣ упанети; аппесаккхасам̣ваттаника̄ пат̣ипада̄ аппесаккхаттам̣ упанети, махесаккхасам̣ваттаника̄ пат̣ипада̄ махесаккхаттам̣ упанети; аппабхогасам̣ваттаника̄ пат̣ипада̄ аппабхогаттам̣ упанети, маха̄бхогасам̣ваттаника̄ пат̣ипада̄ маха̄бхогаттам̣ упанети; нӣчакулӣнасам̣ваттаника̄ пат̣ипада̄ нӣчакулӣнаттам̣ упанети, учча̄кулӣнасам̣ваттаника̄ пат̣ипада̄ учча̄кулӣнаттам̣ упанети; дуппан̃н̃асам̣ваттаника̄ пат̣ипада̄ дуппан̃н̃аттам̣ упанети, маха̄пан̃н̃асам̣ваттаника̄ пат̣ипада̄ маха̄пан̃н̃аттам̣ упанети. каммассака̄, ма̄н̣ава, сатта̄ каммада̄йа̄да̄ каммайонӣ каммабандхӯ каммаппат̣исаран̣а̄. каммам̣ сатте вибхаджати йадидам̣ – хӣнаппан̣ӣтата̄йа̄’’ти.

евам̣ вутте, субхо ма̄н̣аво тодеййапутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхиккантам̣, бхо готама, абхиккантам̣, бхо готама! сеййатха̄пи, бхо готама, никкуджджитам̣ ва̄ уккуджджеййа, пат̣иччханнам̣ ва̄ вивареййа, мӯл̣хасса ва̄ маггам̣ а̄чиккхеййа, андхака̄ре ва̄ телападжджотам̣ дха̄реййа – ‘чаккхуманто рӯпа̄ни даккхантӣ’ти; евамевам̣ бхота̄ готамена анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито. еса̄хам̣ бхавантам̣ готамам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти.

чӯл̣акаммавибхан̇гасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пан̃чамам̣.