11. саччавибхан̇гасуттам̣
371. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ вихарати исипатане мигада̄йе. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘татха̄гатена, бхиккхаве, арахата̄ самма̄самбуддхена ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатане мигада̄йе ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттитам̣ аппат̣иваттийам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасмим̣, йадидам̣ – чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ а̄чиккхана̄ десана̄ пан̃н̃а̄пана̄ пат̣т̣хапана̄ виваран̣а̄ вибхаджана̄ утта̄нӣкаммам̣. катамесам̣ чатуннам̣? дуккхасса арийасаччасса а̄чиккхана̄ десана̄ пан̃н̃а̄пана̄ пат̣т̣хапана̄ виваран̣а̄ вибхаджана̄ утта̄нӣкаммам̣, дуккхасамудайасса арийасаччасса а̄чиккхана̄ десана̄ пан̃н̃а̄пана̄ пат̣т̣хапана̄ виваран̣а̄ вибхаджана̄ утта̄нӣкаммам̣, дуккханиродхасса арийасаччасса а̄чиккхана̄ десана̄ пан̃н̃а̄пана̄ пат̣т̣хапана̄ виваран̣а̄ вибхаджана̄ утта̄нӣкаммам̣, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа арийасаччасса а̄чиккхана̄ десана̄ пан̃н̃а̄пана̄ пат̣т̣хапана̄ виваран̣а̄ вибхаджана̄ утта̄нӣкаммам̣. татха̄гатена, бхиккхаве, арахата̄ самма̄самбуддхена ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатане мигада̄йе ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттитам̣ аппат̣иваттийам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасмим̣, йадидам̣ – имесам̣ чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ а̄чиккхана̄ десана̄ пан̃н̃а̄пана̄ пат̣т̣хапана̄ виваран̣а̄ вибхаджана̄ утта̄нӣкаммам̣.
‘‘севатха, бхиккхаве, са̄рипуттамоггалла̄не; бхаджатха, бхиккхаве, са̄рипуттамоггалла̄не. пан̣д̣ита̄ бхиккхӯ анугга̄хака̄ сабрахмача̄рӣнам̣. сеййатха̄пи, бхиккхаве, джанета̄ [джанетти (сӣ. пӣ.)], евам̣ са̄рипутто; сеййатха̄пи джа̄тасса а̄па̄дета̄, евам̣ моггалла̄но. са̄рипутто, бхиккхаве, сота̄паттипхале винети, моггалла̄но уттаматтхе. са̄рипутто, бхиккхаве, пахоти чатта̄ри арийасачча̄ни виттха̄рена а̄чиккхитум̣ десетум̣ пан̃н̃а̄петум̣ пат̣т̣хапетум̣ виваритум̣ вибхаджитум̣ утта̄нӣка̄ту’’нти. идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на сугато ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ па̄виси.
372. татра кхо а̄йасма̄ са̄рипутто ачирапаккантасса бхагавато бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘а̄вусо, бхиккхаве’’ти. ‘‘а̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса паччассосум̣. а̄йасма̄ са̄рипутто етадавоча –
‘‘татха̄гатена, а̄вусо, арахата̄ самма̄самбуддхена ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатане мигада̄йе ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттитам̣ аппат̣иваттийам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасмим̣, йадидам̣ – чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ а̄чиккхана̄ десана̄ пан̃н̃а̄пана̄ пат̣т̣хапана̄ виваран̣а̄ вибхаджана̄ утта̄нӣкаммам̣. катамесам̣ чатуннам̣? дуккхасса арийасаччасса а̄чиккхана̄ десана̄ пан̃н̃а̄пана̄ пат̣т̣хапана̄ виваран̣а̄ вибхаджана̄ утта̄нӣкаммам̣, дуккхасамудайасса арийасаччасса а̄чиккхана̄ десана̄ пан̃н̃а̄пана̄ пат̣т̣хапана̄ виваран̣а̄ вибхаджана̄ утта̄нӣкаммам̣, дуккханиродхасса арийасаччасса а̄чиккхана̄ десана̄ пан̃н̃а̄пана̄ пат̣т̣хапана̄ виваран̣а̄ вибхаджана̄ утта̄нӣкаммам̣, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа арийасаччасса а̄чиккхана̄ десана̄ пан̃н̃а̄пана̄ пат̣т̣хапана̄ виваран̣а̄ вибхаджана̄ утта̄нӣкаммам̣.
373. ‘‘катаман̃ча̄вусо, дуккхам̣ арийасаччам̣? джа̄типи дуккха̄, джара̄пи дуккха̄, маран̣ампи дуккхам̣, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄пи дуккха̄, йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣; сам̣кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дуккха̄.
‘‘катама̄ ча̄вусо, джа̄ти? йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамхи тамхи саттаника̄йе джа̄ти сан̃джа̄ти окканти абхиниббатти кхандха̄нам̣ па̄тубха̄во а̄йатана̄нам̣ пат̣ила̄бхо, айам̣ вуччата̄вусо – ‘джа̄ти’’’.
‘‘катама̄ ча̄вусо, джара̄? йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамхи тамхи саттаника̄йе джара̄ джӣран̣ата̄ кхан̣д̣иччам̣ па̄личчам̣ валиттачата̄ а̄йуно сам̣ха̄ни индрийа̄нам̣ парипа̄ко, айам̣ вуччата̄вусо – ‘джара̄’’’.
‘‘катаман̃ча̄вусо, маран̣ам̣? йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамха̄ тамха̄ саттаника̄йа̄ чути чаваната̄ бхедо антарадха̄нам̣ маччу маран̣ам̣ ка̄лам̣кирийа̄ кхандха̄нам̣ бхедо кал̣еварасса никкхепо джӣвитиндрийассупаччхедо, идам̣ вуччата̄вусо – ‘маран̣ам̣’’’.
‘‘катамо ча̄вусо, соко? йо кхо, а̄вусо, ан̃н̃атаран̃н̃атарена бйасанена саманна̄гатасса ан̃н̃атаран̃н̃атарена дуккхадхаммена пхут̣т̣хасса соко сочана̄ сочитаттам̣ антосоко антопарисоко, айам̣ вуччата̄вусо – ‘соко’’’.
‘‘катамо ча̄вусо, паридево? йо кхо, а̄вусо, ан̃н̃атаран̃н̃атарена бйасанена саманна̄гатасса ан̃н̃атаран̃н̃атарена дуккхадхаммена пхут̣т̣хасса а̄дево паридево а̄девана̄ паридевана̄ а̄девитаттам̣ паридевитаттам̣, айам̣ вуччата̄вусо – ‘паридево’’’.
‘‘катаман̃ча̄вусо, дуккхам̣? йам̣ кхо, а̄вусо, ка̄йикам̣ дуккхам̣ ка̄йикам̣ аса̄там̣ ка̄йасампхассаджам̣ дуккхам̣ аса̄там̣ ведайитам̣, идам̣ вуччата̄вусо – ‘дуккхам̣’’’.
‘‘катаман̃ча̄вусо, доманассам̣? йам̣ кхо, а̄вусо, четасикам̣ дуккхам̣ четасикам̣ аса̄там̣ маносампхассаджам̣ дуккхам̣ аса̄там̣ ведайитам̣, идам̣ вуччата̄вусо – ‘доманассам̣’’’.
‘‘катамо ча̄вусо, упа̄йа̄со? йо кхо, а̄вусо, ан̃н̃атаран̃н̃атарена бйасанена саманна̄гатасса ан̃н̃атаран̃н̃атарена дуккхадхаммена пхут̣т̣хасса а̄йа̄со упа̄йа̄со а̄йа̄ситаттам̣ упа̄йа̄ситаттам̣, айам̣ вуччата̄вусо – ‘упа̄йа̄со’’’.
‘‘катаман̃ча̄вусо, йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣? джа̄тидхамма̄нам̣, а̄вусо, сатта̄нам̣ евам̣ иччха̄ уппаджджати – ‘ахо вата, майам̣ на джа̄тидхамма̄ асса̄ма; на ча, вата, но джа̄ти а̄гаччхеййа̄’ти. на кхо панетам̣ иччха̄йа паттаббам̣. идампи – ‘йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣’. джара̄дхамма̄нам̣, а̄вусо, сатта̄нам̣…пе… бйа̄дхидхамма̄нам̣, а̄вусо, сатта̄нам̣… маран̣адхамма̄нам̣, а̄вусо, сатта̄нам̣… сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄садхамма̄нам̣, а̄вусо, сатта̄нам̣ евам̣ иччха̄ уппаджджати – ‘ахо вата, майам̣ на сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄садхамма̄ асса̄ма; на ча, вата, но сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ а̄гаччхеййу’нти. на кхо панетам̣ иччха̄йа паттаббам̣. идампи – ‘йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣’’’.
‘‘катаме ча̄вусо, сам̣кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дуккха̄? сеййатхидам̣ – рӯпупа̄да̄наккхандхо, веданупа̄да̄наккхандхо, сан̃н̃упа̄да̄наккхандхо, сан̇кха̄рупа̄да̄наккхандхо, вин̃н̃а̄н̣упа̄да̄наккхандхо. име вуччанта̄вусо – ‘сам̣кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дуккха̄’. идам̣ вуччата̄вусо – ‘дуккхам̣ арийасаччам̣’’’.
374. ‘‘катаман̃ча̄вусо, дуккхасамудайам̣ [дуккхасамудайо (сйа̄. кам̣.)] арийасаччам̣? йа̄йам̣ тан̣ха̄ поноббхавика̄ [понобхавика̄ (сӣ. пӣ.)] нандӣра̄гасахагата̄ [нандира̄гасахагата̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] татрататра̄бхинандинӣ, сеййатхидам̣ – ка̄матан̣ха̄ бхаватан̣ха̄ вибхаватан̣ха̄, идам̣ вуччата̄вусо – ‘дуккхасамудайам̣ [дуккхасамудайо (сйа̄. кам̣.)] арийасаччам̣’’’.
‘‘катаман̃ча̄вусо, дуккханиродхам̣ [дуккханиродхо (сйа̄. кам̣.)] арийасаччам̣? йо тасса̄йева тан̣ха̄йа асесавира̄ганиродхо ча̄го пат̣иниссагго мутти ана̄лайо, идам̣ вуччата̄вусо – ‘дуккханиродхам̣ [дуккханиродхо (сйа̄. кам̣.)] арийасаччам̣’’’.
375. ‘‘катаман̃ча̄вусо, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣? айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи, самма̄сан̇каппо, самма̄ва̄ча̄, самма̄камманто, самма̄а̄джӣво, самма̄ва̄йа̄мо, самма̄сати, самма̄сама̄дхи.
‘‘катама̄ча̄вусо, самма̄дит̣т̣хи? йам̣ кхо, а̄вусо, дуккхе н̃а̄н̣ам̣, дуккхасамудайе н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхе н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа н̃а̄н̣ам̣, айам̣ вуччата̄вусо – ‘самма̄дит̣т̣хи’’’.
‘‘катамо ча̄вусо, самма̄сан̇каппо? неккхаммасан̇каппо, абйа̄па̄дасан̇каппо, авихим̣са̄сан̇каппо, айам̣ вуччата̄вусо – ‘самма̄сан̇каппо’’’.
‘‘катама̄ ча̄вусо, самма̄ва̄ча̄? муса̄ва̄да̄ вераман̣ӣ, писун̣а̄йа ва̄ча̄йа вераман̣ӣ, пхаруса̄йа ва̄ча̄йа вераман̣ӣ, сампхаппала̄па̄ вераман̣ӣ, айам̣ вуччата̄вусо – ‘самма̄ва̄ча̄’’’.
‘‘катамо ча̄вусо, самма̄каммантӣ? па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣ, адинна̄да̄на̄ вераман̣ӣ, ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вераман̣ӣ, айам̣ вуччата̄вусо – ‘самма̄камманто’’’.
‘‘катамо ча̄вусо, самма̄а̄джӣво? идха̄вусо, арийаса̄вако миччха̄а̄джӣвам̣ паха̄йа самма̄а̄джӣвена джӣвикам̣ каппети, айам̣ вуччата̄вусо – ‘самма̄а̄джӣво’’’.
‘‘катамо ча̄вусо, самма̄ва̄йа̄мо? идха̄вусо, бхиккху ануппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ ануппа̄да̄йа чхандам̣ джанети ва̄йамати вӣрийам̣ а̄рабхати читтам̣ пагган̣ха̄ти падахати, уппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа чхандам̣ джанети ва̄йамати вӣрийам̣ а̄рабхати читтам̣ пагган̣ха̄ти падахати, ануппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ уппа̄да̄йа чхандам̣ джанети ва̄йамати вӣрийам̣ а̄рабхати читтам̣ пагган̣ха̄ти падахати, уппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ т̣хитийа̄ асаммоса̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ чхандам̣ джанети ва̄йамати вӣрийам̣ а̄рабхати читтам̣ пагган̣ха̄ти падахати, айам̣ вуччата̄вусо – ‘самма̄ва̄йа̄мо’’’.
‘‘катама̄ ча̄вусо, самма̄сати? идха̄вусо, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. ведана̄су ведана̄нупассӣ вихарати…пе… читте читта̄нупассӣ вихарати… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣, айам̣ вуччата̄вусо – ‘самма̄сати’’’.
‘‘катамо ча̄вусо, самма̄сама̄дхи? идха̄вусо, бхиккху вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати…пе… татийам̣ джха̄нам̣… вихарати, айам̣ вуччата̄вусо – ‘самма̄сама̄дхи’. идам̣ вуччата̄вусо – ‘дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣’’’.
‘‘татха̄гатена̄вусо, арахата̄ самма̄самбуддхена ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатане мигада̄йе ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттитам̣ аппат̣иваттийам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасмим̣, йадидам̣ – имесам̣ чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ а̄чиккхана̄ десана̄ пан̃н̃а̄пана̄ пат̣т̣хапана̄ виваран̣а̄ вибхаджана̄ утта̄нӣкамма’’нти.
идамавоча а̄йасма̄ са̄рипутто. аттамана̄ те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса бха̄ситам̣ абхинандунти.
саччавибхан̇гасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ ека̄дасамам̣.