6. па̄т̣алига̄мийасуттам̣

76. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ магадхесу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ йена па̄т̣алига̄мо тадавасари. ассосум̣ кхо па̄т̣алига̄мийа̄ [па̄т̣алига̄мика̄ (дӣ. ни. 2.148)] упа̄сака̄ – ‘‘бхагава̄ кира магадхесу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ па̄т̣алига̄мам̣ ануппатто’’ти. атха кхо па̄т̣алига̄мийа̄ упа̄сака̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо па̄т̣алига̄мийа̄ упа̄сака̄ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘адхива̄сету но, бханте, бхагава̄ а̄васатха̄га̄ра’’нти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена.

атха кхо па̄т̣алига̄мийа̄ упа̄сака̄ бхагавато адхива̄санам̣ видитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ йена̄васатха̄га̄рам̣ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ саббасантхарим̣ а̄васатха̄га̄рам̣ сантхаритва̄ а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄ удакаман̣икам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ телаппадӣпам̣ а̄ропетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. екамантам̣ т̣хита̄ кхо па̄т̣алига̄мийа̄ упа̄сака̄ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘саббасантхарисантхатам̣ [саббасантхарим̣ сантхатам̣ (сӣ. сйа̄. пӣ.)], бханте, а̄васатха̄га̄рам̣; а̄сана̄ни пан̃н̃атта̄ни; удакаман̣ико патит̣т̣ха̄пито [удакаман̣икам̣ патит̣т̣ха̄питам̣ (сйа̄.)] телаппадӣпо а̄ропито. йассада̄ни, бханте, бхагава̄ ка̄лам̣ ман̃н̃атӣ’’ти.

атха кхо бхагава̄ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа саддхим̣ бхиккхусан̇гхена йена а̄васатха̄га̄рам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ па̄де паккха̄летва̄ а̄васатха̄га̄рам̣ пависитва̄ маджджхимам̣ тхамбхам̣ нисса̄йа пураттха̄бхимукхо нисӣди. бхиккхусан̇гхопи кхо па̄де паккха̄летва̄ а̄васатха̄га̄рам̣ пависитва̄ паччхимам̣ бхиттим̣ нисса̄йа пураттха̄бхимукхо нисӣди бхагавантам̣йева пураккхатва̄. па̄т̣алига̄мийа̄пи кхо упа̄сака̄ па̄де паккха̄летва̄ а̄васатха̄га̄рам̣ пависитва̄ пураттхимам̣ бхиттим̣ нисса̄йа паччхима̄бхимукха̄ нисӣдим̣су бхагавантам̣йева пураккхатва̄. атха кхо бхагава̄ па̄т̣алига̄мийе упа̄саке а̄мантеси –

‘‘пан̃чиме, гахапатайо, а̄дӣнава̄ дуссӣласса сӣлавипаттийа̄. катаме пан̃ча? идха, гахапатайо, дуссӣло сӣлавипанно пама̄да̄дхикаран̣ам̣ махатим̣ бхогаджа̄ним̣ нигаччхати. айам̣ пат̣хамо а̄дӣнаво дуссӣласса сӣлавипаттийа̄.

‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, дуссӣласса сӣлавипаннасса па̄пако киттисаддо аббхуггаччхати. айам̣ дутийо а̄дӣнаво дуссӣласса сӣлавипаттийа̄.

‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, дуссӣло сӣлавипанно йан̃н̃адева парисам̣ упасан̇камати – йади кхаттийапарисам̣, йади бра̄хман̣апарисам̣, йади гахапатипарисам̣, йади саман̣апарисам̣ – ависа̄радо упасан̇камати ман̇кубхӯто. айам̣ татийо а̄дӣнаво дуссӣласса сӣлавипаттийа̄.

‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, дуссӣло сӣлавипанно саммӯл̣хо ка̄лам̣ кароти. айам̣ чатуттхо а̄дӣнаво дуссӣласса сӣлавипаттийа̄.

‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, дуссӣло сӣлавипанно ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати. айам̣ пан̃чамо а̄дӣнаво дуссӣласса сӣлавипаттийа̄. име кхо, гахапатайо, пан̃ча а̄дӣнава̄ дуссӣласса сӣлавипаттийа̄.

‘‘пан̃чиме, гахапатайо, а̄нисам̣са̄ сӣлавато сӣласампада̄йа. катаме пан̃ча? идха, гахапатайо, сӣлава̄ сӣласампанно аппама̄да̄дхикаран̣ам̣ махантам̣ бхогаккхандхам̣ адхигаччхати. айам̣ пат̣хамо а̄нисам̣со сӣлавато сӣласампада̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, сӣлавато сӣласампаннасса калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггаччхати. айам̣ дутийо а̄нисам̣со сӣлавато сӣласампада̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, сӣлава̄ сӣласампанно йан̃н̃адева парисам̣ упасан̇камати – йади кхаттийапарисам̣, йади бра̄хман̣апарисам̣, йади гахапатипарисам̣, йади саман̣апарисам̣ – виса̄радо упасан̇камати аман̇кубхӯто. айам̣ татийо а̄нисам̣со сӣлавато сӣласампада̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, сӣлава̄ сӣласампанно асаммӯл̣хо ка̄лан̇кароти. айам̣ чатуттхо а̄нисам̣со сӣлавато сӣласампада̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, сӣлава̄ сӣласампанно ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати. айам̣ пан̃чамо а̄нисам̣со сӣлавато сӣласампада̄йа. име кхо, гахапатайо, пан̃ча а̄нисам̣са̄ сӣлавато сӣласампада̄йа̄’’ти.

атха кхо бхагава̄ па̄т̣алига̄мийе упа̄саке бахудева раттим̣ дхаммийа̄ катха̄йа сандассетва̄ сама̄дапетва̄ самутеджетва̄ сампахам̣сетва̄ уййоджеси – ‘‘абхикканта̄ кхо, гахапатайо, ратти; йассада̄ни тумхе ка̄лам̣ ман̃н̃атха̄’’ти. [‘‘евам̣ бханте‘‘ти кхопа̄т̣алига̄мийа̄ упа̄сака̄ бхагавато пат̣иссутва̄ (маха̄ва. 285; дӣ. ни. 2.151)] атха кхо па̄т̣алига̄мийа̄ упа̄сака̄ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ [‘‘евам̣ бханте‘‘ти кхопа̄т̣алига̄мийа̄ упа̄сака̄ бхагавато пат̣иссутва̄ (маха̄ва. 285; дӣ. ни. 2.151)] ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ паккамим̣су. атха кхо бхагава̄ ачирапаккантесу па̄т̣алига̄мийесу упа̄сакесу сун̃н̃а̄га̄рам̣ па̄виси.

тена кхо пана самайена сунидхавассака̄ра̄ [сунӣдхавассака̄ра̄ (сӣ. сйа̄. пӣ.)] магадхамаха̄матта̄ па̄т̣алига̄ме нагарам̣ ма̄пенти ваджджӣнам̣ пат̣иба̄ха̄йа. тена кхо пана самайена самбахула̄ девата̄йо сахассасахассева [сахассева (сйа̄. ка.), сахассассева (пӣ.)] па̄т̣алига̄ме ваттхӯни паригган̣ханти. йасмим̣ падесе махесаккха̄ девата̄ ваттхӯни паригган̣ханти махесаккха̄нам̣ таттха ран̃н̃ам̣ ра̄джамаха̄матта̄нам̣ читта̄ни наманти нивесана̄ни ма̄петум̣. йасмим̣ падесе маджджхима̄ девата̄ ваттхӯни паригган̣ханти маджджхима̄нам̣ таттха ран̃н̃ам̣ ра̄джамаха̄матта̄нам̣ читта̄ни наманти нивесана̄ни ма̄петум̣. йасмим̣ падесе нӣча̄ девата̄ ваттхӯни паригган̣ханти нӣча̄нам̣ таттха ран̃н̃ам̣ ра̄джамаха̄матта̄нам̣ читта̄ни наманти нивесана̄ни ма̄петум̣.

аддаса̄ кхо бхагава̄ диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена та̄ девата̄йо сахассасахассева па̄т̣алига̄ме ваттхӯни паригган̣хантийо. йасмим̣ падесе махесаккха̄ девата̄ ваттхӯни паригган̣ханти, махесаккха̄нам̣ таттха ран̃н̃ам̣ ра̄джамаха̄матта̄нам̣ читта̄ни наманти нивесана̄ни ма̄петум̣. йасмим̣ падесе маджджхима̄ девата̄ ваттхӯни паригган̣ханти, маджджхима̄нам̣ таттха ран̃н̃ам̣ ра̄джамаха̄матта̄нам̣ читта̄ни наманти нивесана̄ни ма̄петум̣. йасмим̣ падесе нӣча̄ девата̄ ваттхӯни паригган̣ханти, нӣча̄нам̣ таттха ран̃н̃ам̣ ра̄джамаха̄матта̄нам̣ читта̄ни наманти нивесана̄ни ма̄петум̣. атха кхо бхагава̄ тасса̄ раттийа̄ паччӯсасамайе паччут̣т̣ха̄йа а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси –

‘‘ке ну кхо [ко ну кхо (саббаттха)] а̄нанда па̄т̣алига̄ме нагарам̣ ма̄пентӣ’’ти [ма̄петӣти (саббаттха)]. ‘‘сунидхавассака̄ра̄, бханте, магадхамаха̄матта̄ па̄т̣алига̄ме нагарам̣ ма̄пенти ваджджӣнам̣ пат̣иба̄ха̄йа̄’’ти. ‘‘сеййатха̄пи, а̄нанда, девехи та̄ватим̣сехи саддхим̣ мантетва̄; евамева кхо, а̄нанда, сунидхавассака̄ра̄ магадхамаха̄матта̄ па̄т̣алига̄ме нагарам̣ ма̄пенти ваджджӣнам̣ пат̣иба̄ха̄йа. идха̄хам̣, а̄нанда, аддасам̣ диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена самбахула̄ девата̄йо сахассасахассева па̄т̣алига̄ме ваттхӯни паригган̣хантийо. йасмим̣ падесе махесаккха̄ девата̄ ваттхӯни паригган̣ханти махесаккха̄нам̣ таттха ран̃н̃ам̣ ра̄джамаха̄матта̄нам̣ читта̄ни наманти нивесана̄ни ма̄петум̣. йасмим̣ падесе маджджхима̄ девата̄ ваттхӯни паригган̣ханти маджджхима̄нам̣ таттха ран̃н̃ам̣ ра̄джамаха̄матта̄нам̣ читта̄ни наманти нивесана̄ни ма̄петум̣. йасмим̣ падесе нӣча̄ девата̄ ваттхӯни паригган̣ханти нӣча̄нам̣ таттха ран̃н̃ам̣ ра̄джамаха̄матта̄нам̣ читта̄ни наманти нивесана̄ни ма̄петум̣. йа̄вата̄, а̄нанда, арийам̣ а̄йатанам̣ йа̄вата̄ ван̣иппатхо идам̣ агганагарам̣ бхависсати па̄т̣алипуттам̣ пут̣абхеданам̣. па̄т̣алипуттасса кхо, а̄нанда, тайо антара̄йа̄ бхависсанти – аггито ва̄ удакато ва̄ митхубхедато ва̄’’ти.

атха кхо сунидхавассака̄ра̄ магадхамаха̄матта̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммодим̣су. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ра̄н̣ийам̣ [са̄ра̄н̣ӣйам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. екамантам̣ т̣хита̄ кхо сунидхавассака̄ра̄ магадхамаха̄матта̄ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘адхива̄сету но бхавам̣ готамо аджджатана̄йа бхаттам̣ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’’ти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена.

атха кхо сунидхавассака̄ра̄ магадхамаха̄матта̄ бхагавато адхива̄санам̣ видитва̄ йена сако а̄васатхо тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ саке а̄васатхе пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄ бхагавато ка̄лам̣ а̄рочесум̣ – ‘‘ка̄ло, бхо готама, нит̣т̣хитам̣ бхатта’’нти.

атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа саддхим̣ бхиккхусан̇гхена йена сунидхавассака̄ра̄нам̣ магадхамаха̄матта̄нам̣ а̄васатхо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. атха кхо сунидхавассака̄ра̄ магадхамаха̄матта̄ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппесум̣ сампава̄ресум̣.

атха кхо сунидхавассака̄ра̄ магадхамаха̄матта̄ бхагавантам̣ бхутта̄вим̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣ ан̃н̃атарам̣ нӣчам̣ а̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинне кхо сунидхавассака̄ре магадхамаха̄матте бхагава̄ има̄хи га̄тха̄хи анумоди –

‘‘йасмим̣ падесе каппети, ва̄сам̣ пан̣д̣итаджа̄тийо;

сӣлавантеттха бходжетва̄, сан̃н̃ате брахмача̄райо [брахмача̄рино (сйа̄.), брахмачарийе (пӣ. ка.)].

‘‘йа̄ таттха девата̄ а̄сум̣, та̄сам̣ даккхин̣ама̄дисе;

та̄ пӯджита̄ пӯджайанти, ма̄нита̄ ма̄найанти нам̣.

‘‘тато нам̣ анукампанти, ма̄та̄ путтам̣ва орасам̣;

девата̄нукампито посо, сада̄ бхадра̄ни пассатӣ’’ти.

атха кхо бхагава̄ сунидхавассака̄ра̄нам̣ магадхамаха̄матта̄нам̣ има̄хи га̄тха̄хи анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми.

тена кхо пана самайена сунидхавассака̄ра̄ магадхамаха̄матта̄ бхагавантам̣ пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандха̄ хонти – ‘‘йенаджджа саман̣о готамо два̄рена никкхамиссати там̣ ‘готамадва̄рам̣’ на̄ма бхависсати. йена титтхена ган̇гам̣ надим̣ тариссати там̣ ‘готаматиттхам̣’ на̄ма бхависсатӣ’’ти.

атха кхо бхагава̄ йена два̄рена никкхами там̣ ‘готамадва̄рам̣’ на̄ма ахоси. атха кхо бхагава̄ йена ган̇га̄ надӣ тенупасан̇ками. тена кхо пана самайена ган̇га̄ надӣ пӯра̄ хоти саматиттика̄ ка̄капеййа̄. аппекачче манусса̄ на̄вам̣ парийесанти, аппекачче ул̣умпам̣ парийесанти, аппекачче куллам̣ бандханти апа̄ра̄ па̄рам̣ гантука̄ма̄. атха кхо бхагава̄ – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамева – ган̇га̄йа надийа̄ ориматӣре [ориматӣра̄ (бахӯсу) маха̄ва. 286; дӣ. ни. 2.154 пасситаббам̣)] антарахито па̄риматӣре паччут̣т̣ха̄си саддхим̣ бхиккхусан̇гхена.

аддаса̄ кхо бхагава̄ те мануссе аппекачче на̄вам̣ парийесанте, аппекачче ул̣умпам̣ парийесанте, аппекачче куллам̣ бандханте апа̄ра̄ па̄рам̣ гантука̄ме.

атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –

‘‘йе таранти ан̣н̣авам̣ сарам̣,

сетум̣ катва̄на висаджджа паллала̄ни;

куллан̃хи джано пабандхати [бандхати (сйа̄. пӣ.)],

тин̣н̣а̄ [нитин̣н̣а̄ (ка.)] медха̄вино джана̄’’ти. чхат̣т̣хам̣;