5. упосатхасуттам̣
45. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати пубба̄ра̄ме мига̄рама̄тупа̄са̄де. тена кхо пана самайена бхагава̄ тадахупосатхе бхиккхусан̇гхапаривуто нисинно хоти.
атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо абхикканта̄йа раттийа̄, никкханте пат̣хаме йа̄ме, ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ [чӣварам̣ (саббаттха)] каритва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхикканта̄, бханте, ратти; никкханто пат̣хамо йа̄мо; чиранисинно бхиккхусан̇гхо; уддисату, бханте, бхагава̄ бхиккхӯнам̣ па̄тимоккха’’нти. евам̣ вутте, бхагава̄ тун̣хӣ ахоси.
дутийампи кхо а̄йасма̄ а̄нандо абхикканта̄йа раттийа̄, никкханте маджджхиме йа̄ме, ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхикканта̄, бханте, ратти; никкханто маджджхимо йа̄мо; чиранисинно бхиккхусан̇гхо; уддисату, бханте, бхагава̄ бхиккхӯнам̣ па̄тимоккха’’нти. дутийампи кхо бхагава̄ тун̣хӣ ахоси.
татийампи кхо а̄йасма̄ а̄нандо абхикканта̄йа раттийа̄, никкханте паччхиме йа̄ме, уддхасте арун̣е, нандимукхийа̄ раттийа̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхикканта̄, бханте, ратти; никкханто паччхимо йа̄мо; уддхасто арун̣о; нандимукхӣ ратти; чиранисинно бхиккхусан̇гхо; уддисату, бханте, бхагава̄ бхиккхӯнам̣ па̄тимоккха’’нти. ‘‘апарисуддха̄, а̄нанда, париса̄’’ти.
атха кхо а̄йасмато маха̄моггалла̄насса етадахоси – ‘‘кам̣ ну кхо бхагава̄ пуггалам̣ сандха̄йа евама̄ха – ‘апарисуддха̄, а̄нанда, париса̄’ти? атха кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но сабба̄вантам̣ бхиккхусан̇гхам̣ четаса̄ чето паричча манаса̄ка̄си. аддаса̄ кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но там̣ пуггалам̣ дуссӣлам̣ па̄падхаммам̣ асучим̣ сан̇кассарасама̄ча̄рам̣ пат̣иччханнакаммантам̣ асаман̣ам̣ саман̣апат̣ин̃н̃ам̣ абрахмача̄рим̣ брахмача̄рипат̣ин̃н̃ам̣ антопӯтим̣ авассутам̣ касамбуджа̄там̣ маджджхе бхиккхусан̇гхасса нисиннам̣. дисва̄на ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена со пуггало тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ там̣ пуггалам̣ етадавоча – ‘‘ут̣т̣хехи, а̄вусо, дит̣т̣хоси бхагавата̄; наттхи те бхиккхӯхи саддхим̣ сам̣ва̄со’’ти. евам̣ вутте [атха кхо (саббаттха), чӯл̣ава. 383; а. ни. 8.20 пасситаббам̣], со пуггало тун̣хӣ ахоси.
дутийампи кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но там̣ пуггалам̣ етадавоча – ‘‘ут̣т̣хехи, а̄вусо, дит̣т̣хоси бхагавата̄; наттхи те бхиккхӯхи саддхим̣ сам̣ва̄со’’ти. дутийампи кхо…пе… татийампи кхо со пуггало тун̣хӣ ахоси.
атха кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но там̣ пуггалам̣ ба̄ха̄йам̣ гахетва̄ бахидва̄ракот̣т̣хака̄ никкха̄метва̄ сӯчигхат̣икам̣ датва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘никкха̄мито, бханте, со пуггало майа̄. парисуддха̄ париса̄. уддисату, бханте, бхагава̄ бхиккхӯнам̣ па̄тимоккха’’нти. ‘‘аччхарийам̣, моггалла̄на, аббхутам̣, моггалла̄на! йа̄ва ба̄ха̄гахан̣а̄пи на̄ма со могхапурисо а̄гамессатӣ’’ти!
атха кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘на да̄на̄хам̣, бхиккхаве, ито парам̣ [на да̄на̄хам̣ бхиккхаве аджджатагге (а. ни. 8.20)] упосатхам̣ карисса̄ми, па̄тимоккхам̣ уддисисса̄ми. тумхева да̄ни, бхиккхаве, ито парам̣ упосатхам̣ кареййа̄тха, па̄тимоккхам̣ уддисеййа̄тха. ат̣т̣ха̄наметам̣, бхиккхаве, анавака̄со йам̣ татха̄гато апарисуддха̄йа париса̄йа упосатхам̣ кареййа, па̄тимоккхам̣ уддисеййа.
‘‘ат̣т̣химе, бхиккхаве, маха̄самудде аччхарийа̄ аббхута̄ дхамма̄, йе дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхираманти. катаме ат̣т̣ха?
‘‘маха̄самуддо, бхиккхаве, анупуббанинно анупуббапон̣о анупуббапаббха̄ро, на а̄йатакенева папа̄то. йампи [йам̣ (сӣ. сйа̄. ка.)], бхиккхаве, маха̄самуддо анупуббанинно анупуббапон̣о анупуббапаббха̄ро на а̄йатакенева папа̄то; айам̣, бхиккхаве, маха̄самудде пат̣хамо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхираманти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, маха̄самуддо т̣хитадхаммо велам̣ на̄тиваттати. йампи, бхиккхаве, маха̄самуддо т̣хитадхаммо велам̣ на̄тиваттати; айам̣, бхиккхаве [айампи (саббаттха)], маха̄самудде дутийо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхираманти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, маха̄самуддо на матена кун̣апена сам̣васати. йам̣ хоти маха̄самудде матам̣ кун̣апам̣ там̣ кхиппамева [кхиппан̃н̃ева (сӣ.), кхиппам̣йева (ка.)] тӣрам̣ ва̄хети, тхалам̣ усса̄рети. йампи, бхиккхаве, маха̄самуддо на матена кун̣апена сам̣васати, йам̣ хоти маха̄самудде матам̣ кун̣апам̣ там̣ кхиппамева тӣрам̣ ва̄хети тхалам̣ усса̄рети; айам̣, бхиккхаве, маха̄самудде татийо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхираманти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, йа̄ ка̄чи маха̄надийо, сеййатхидам̣ – ган̇га̄ йамуна̄ ачираватӣ сарабхӯ махӣ, та̄ маха̄самуддам̣ патва̄ [патта̄ (сйа̄. пӣ. ка.)] джаханти пурима̄ни на̄маготта̄ни; ‘маха̄самуддо’твева сан̇кхам̣ гаччханти. йампи, бхиккхаве, йа̄ ка̄чи маха̄надийо, сеййатхидам̣ – ган̇га̄ йамуна̄ ачираватӣ сарабхӯ махӣ та̄ маха̄самуддам̣ патва̄ джаханти пурима̄ни на̄маготта̄ни, ‘маха̄самуддо’твева сан̇кхам̣ гаччханти; айам̣, бхиккхаве, маха̄самудде чатуттхо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхираманти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, йа̄ ча локе савантийо маха̄самуддам̣ аппенти, йа̄ ча анталиккха̄ дха̄ра̄ папатанти, на тена маха̄самуддасса ӯнаттам̣ ва̄ пӯраттам̣ ва̄ пан̃н̃а̄йати. йампи, бхиккхаве, йа̄ ча локе савантийо маха̄самуддам̣ аппенти, йа̄ ча анталиккха̄ дха̄ра̄ папатанти, на тена маха̄саммуддасса ӯнаттам̣ ва̄ пӯраттам̣ ва̄ пан̃н̃а̄йати; айам̣, бхиккхаве, маха̄самудде пан̃чамо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхираманти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, маха̄самуддо екарасо лон̣арасо. йампи, бхиккхаве, маха̄самуддо екарасо лон̣арасо; айам̣, бхиккхаве, маха̄самудде чхат̣т̣хо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхираманти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, маха̄самуддо бахуратано анекаратано. татрима̄ни ратана̄ни, сеййатхидам̣ – мутта̄ ман̣и вел̣урийо сан̇кхо сила̄ пава̄л̣ам̣ раджатам̣ джа̄тарӯпам̣ лохитан̇го маса̄рагаллам̣. йампи, бхиккхаве, маха̄самуддо бахуратано анекаратано, татрима̄ни ратана̄ни, сеййатхидам̣ – мутта̄ ман̣и вел̣урийо сан̇кхо сила̄ пава̄л̣ам̣ раджатам̣ джа̄тарӯпам̣ лохитан̇го [лохитан̇ко (сӣ. пӣ.), лохитако (?)] маса̄рагаллам̣; айам̣, бхиккхаве, маха̄самудде саттамо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхираманти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, маха̄самуддо махатам̣ бхӯта̄нам̣ а̄ва̄со. татриме бхӯта̄ – тими тимин̇гало тимитимин̇гало [тими тимин̇гало тимирапин̇гало (сӣ. пӣ., а. ни. 8.19)] асура̄ на̄га̄ гандхабба̄. санти маха̄самудде йоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄, двийоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄, тийоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄, чатуйоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄, пан̃чайоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄. йампи, бхиккхаве, маха̄самуддо махатам̣ бхӯта̄нам̣ а̄ва̄со, татриме бхӯта̄ – тими тимин̇гало тимитимин̇гало асура̄ на̄га̄ гандхабба̄, санти маха̄самудде йоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄ двийоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄…пе… пан̃чайоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄; айам̣, бхиккхаве, маха̄самудде ат̣т̣хамо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхираманти. име кхо, бхиккхаве, ат̣т̣ха маха̄самудде аччхарийа̄ аббхута̄ дхамма̄ йе дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхираманти.
‘‘евамева кхо, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе ат̣т̣ха аччхарийа̄ аббхута̄ дхамма̄, йе дисва̄ дисва̄ бхиккхӯ имасмим̣ дхаммавинайе абхираманти. катаме ат̣т̣ха?
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄самуддо анупуббанинно анупуббапон̣о анупуббапаббха̄ро, на а̄йатакенева папа̄то; евамева кхо, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе анупуббасиккха̄ анупуббакирийа̄ анупуббапат̣ипада̄, на а̄йатакенева ан̃н̃а̄пат̣иведхо. йампи, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе анупуббасиккха̄ анупуббакирийа̄ анупуббапат̣ипада̄, на а̄йатакенева ан̃н̃а̄пат̣иведхо; айам̣, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе пат̣хамо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ бхиккхӯ имасмим̣ дхаммавинайе абхираманти.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄самуддо т̣хитадхаммо велам̣ на̄тиваттати; евамева кхо, бхиккхаве, йам̣ майа̄ са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ там̣ мама са̄вака̄ джӣвитахетупи на̄тиккаманти. йампи, бхиккхаве, майа̄ са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ там̣ мама са̄вака̄ джӣвитахетупи на̄тиккаманти; айам̣, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе дутийо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ бхиккхӯ имасмим̣ дхаммавинайе абхираманти.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄самуддо на матена кун̣апена сам̣васати; йам̣ хоти маха̄самудде матам̣ кун̣апам̣ там̣ кхиппамева тӣрам̣ ва̄хети, тхалам̣ усса̄рети; евамева кхо, бхиккхаве, йо со пуггало дуссӣло па̄падхаммо асучи сан̇кассарасама̄ча̄ро пат̣иччханнакамманто ассаман̣о саман̣апат̣ин̃н̃о абрахмача̄рӣ брахмача̄рипат̣ин̃н̃о антопӯти авассуто касамбуджа̄то, на тена сан̇гхо сам̣васати; атха кхо нам̣ кхиппамева саннипатитва̄ уккхипати. кин̃ча̄пи со хоти маджджхе бхиккхусан̇гхасса нисинно, атха кхо со а̄рака̄ва сан̇гхамха̄, сан̇гхо ча тена. йампи, бхиккхаве, йо со пуггало дуссӣло па̄падхаммо асучи сан̇кассарасама̄ча̄ро пат̣иччханнакамманто ассаман̣о саман̣апат̣ин̃н̃о абрахмача̄рӣ брахмача̄рипат̣ин̃н̃о антопӯти авассуто касамбуджа̄то, на тена сан̇гхо сам̣васати; кхиппамева нам̣ саннипатитва̄ уккхипати. кин̃ча̄пи со хоти маджджхе бхиккхусан̇гхасса нисинно, атха кхо со а̄рака̄ва сан̇гхамха̄, сан̇гхо ча тена; айам̣, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе татийо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ бхиккхӯ имасмим̣ дхаммавинайе абхираманти.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, йа̄ ка̄чи маха̄надийо, сеййатхидам̣ – ган̇га̄ йамуна̄ ачираватӣ сарабхӯ махӣ та̄ маха̄самуддам̣ патва̄ джаханти пурима̄ни на̄маготта̄ни, ‘маха̄самуддо’твева сан̇кхам̣ гаччханти; евамева кхо, бхиккхаве, чатта̄ро ван̣н̣а̄ – кхаттийа̄, бра̄хман̣а̄, весса̄, судда̄ те татха̄гатаппаведите дхаммавинайе ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитва̄ [паббаджита̄ (ка. сӣ.)] джаханти пурима̄ни на̄маготта̄ни, ‘саман̣а̄ сакйапуттийа̄’твева сан̇кхам̣ гаччханти. йампи, бхиккхаве, чатта̄ро ван̣н̣а̄ – кхаттийа̄, бра̄хман̣а̄, весса̄, судда̄ те татха̄гатаппаведите дхаммавинайе ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитва̄ джаханти пурима̄ни на̄маготта̄ни, ‘саман̣а̄ сакйапуттийа̄’твева сан̇кхам̣ гаччханти; айам̣, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе чатуттхо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ бхиккхӯ имасмим̣ дхаммавинайе абхираманти.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, йа̄ ча локе савантийо маха̄самуддам̣ аппенти, йа̄ ча анталиккха̄ дха̄ра̄ папатанти, на тена маха̄самуддасса ӯнаттам̣ ва̄ пӯраттам̣ ва̄ пан̃н̃а̄йати; евамева кхо, бхиккхаве, бахӯ чепи бхиккхӯ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йанти, на тена нибба̄надха̄туйа̄ ӯнаттам̣ ва̄ пӯраттам̣ ва̄ пан̃н̃а̄йати. йампи, бхиккхаве, бахӯ чепи бхиккхӯ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йанти, на тена нибба̄надха̄туйа̄ ӯнаттам̣ ва̄ пӯраттам̣ ва̄ пан̃н̃а̄йати; айам̣, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе пан̃чамо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ бхиккхӯ имасмим̣ дхаммавинайе абхираманти.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄самуддо екарасо лон̣арасо; евамева кхо, бхиккхаве, айам̣ дхаммавинайо екарасо вимуттирасо. йампи, бхиккхаве, айам̣ дхаммавинайо екарасо вимуттирасо; айам̣, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе чхат̣т̣хо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ бхиккхӯ имасмим̣ дхаммавинайе абхираманти.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄самуддо бахуратано анекаратано, татрима̄ни ратана̄ни, сеййатхидам̣ – мутта̄ ман̣и вел̣урийо сан̇кхо сила̄ пава̄л̣ам̣ раджатам̣ джа̄тарӯпам̣ лохитан̇го маса̄рагаллам̣; евамева кхо, бхиккхаве, айам̣ дхаммавинайо бахуратано анекаратано; татрима̄ни ратана̄ни, сеййатхидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄, чатта̄ро саммаппадха̄на̄, чатта̄ро иддхипа̄да̄, пан̃чиндрийа̄ни, пан̃ча бала̄ни, сатта боджджхан̇га̄, арийо ат̣т̣хан̇гико магго. йампи, бхиккхаве, айам̣ дхаммавинайо бахуратано анекаратано, татрима̄ни ратана̄ни, сеййатхидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄, чатта̄ро саммаппадха̄на̄, чатта̄ро иддхипа̄да̄, пан̃чиндрийа̄ни, пан̃ча бала̄ни, сатта боджджхан̇га̄, арийо ат̣т̣хан̇гико магго; айам̣, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе саттамо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ бхиккхӯ имасмим̣ дхаммавинайе абхираманти.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄самуддо махатам̣ бхӯта̄нам̣ а̄ва̄со, татриме бхӯта̄ – тими тимин̇гало тимитимин̇гало асура̄ на̄га̄ гандхабба̄, санти маха̄самудде йоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄ двийоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄ тийоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄ чатуйоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄ пан̃чайоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄; евамева кхо, бхиккхаве, айам̣ дхаммавинайо махатам̣ бхӯта̄нам̣ а̄ва̄со; татриме бхӯта̄ – сота̄панно, сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно, сакада̄га̄ми, сакада̄га̄мипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно, ана̄га̄мӣ, ана̄га̄мӣпхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно, араха̄, арахатта̄йа пат̣ипанно [арахаттапхаласаччхикирийа̄йа (сӣ.)]. йампи, бхиккхаве, айам̣ дхаммавинайо махатам̣ бхӯта̄нам̣ а̄ва̄со, татриме бхӯта̄ – сота̄панно, сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно, сакада̄га̄мӣ, сакада̄га̄мипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно, ана̄га̄мӣ, ана̄га̄мипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно, араха̄, арахатта̄йа пат̣ипанно; айам̣, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе ат̣т̣хамо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ бхиккхӯ имасмим̣ дхаммавинайе абхираманти. име кхо, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе ат̣т̣ха аччхарийа̄ аббхута̄ дхамма̄, йе дисва̄ дисва̄ бхиккхӯ имасмим̣ дхаммавинайе абхирамантӣ’’ти.
атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘чханнамативассати, виват̣ам̣ на̄тивассати;
тасма̄ чханнам̣ виваретха, евам̣ там̣ на̄тивассатӣ’’ти. пан̃чамам̣;