5. сон̣авагго [маха̄вагга (ат̣т̣хакатха̄йа самети)]
1. пийатарасуттам̣
41. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена ра̄джа̄ пасенади косало маллика̄йа девийа̄ саддхим̣ упарипа̄са̄даварагато хоти. атха кхо ра̄джа̄ пасенади косало малликам̣ девим̣ етадавоча – ‘‘аттхи ну кхо те, маллике, кочан̃н̃о аттана̄ пийатаро’’ти?
‘‘наттхи кхо ме, маха̄ра̄джа, кочан̃н̃о аттана̄ пийатаро. туйхам̣ пана, маха̄ра̄джа, аттхан̃н̃о кочи аттана̄ пийатаро’’ти? ‘‘майхампи кхо, маллике, наттхан̃н̃о кочи аттана̄ пийатаро’’ти.
атха кхо ра̄джа̄ пасенади косало па̄са̄да̄ орохитва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо ра̄джа̄ пасенади косало бхагавантам̣ етадавоча –
‘‘идха̄хам̣, бханте, маллика̄йа девийа̄ саддхим̣ упарипа̄са̄даварагато малликам̣ девим̣ етадавочам̣ – ‘аттхи ну кхо те, маллике, кочан̃н̃о аттана̄ пийатаро’ти? евам̣ вутте, маллика̄ девӣ мам̣ етадавоча – ‘наттхи кхо ме, маха̄ра̄джа, кочан̃н̃о аттана̄ пийатаро. туйхам̣ пана, маха̄ра̄джа, аттхан̃н̃о кочи аттана̄ пийатаро’ти? евам̣ вутте, ахам̣, бханте, малликам̣ девим̣ етадавочам̣ – ‘майхампи кхо, маллике, наттхан̃н̃о кочи аттана̄ пийатаро’’’ти.
атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘сабба̄ диса̄ анупаригамма четаса̄,
неваджджхага̄ пийатараматтана̄ квачи;
евам̣ пийо путху атта̄ паресам̣,
тасма̄ на хим̣се параматтака̄мо’’ти. пат̣хамам̣;
2. аппа̄йукасуттам̣
42. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ [пат̣исалла̄н̣а̄ (сӣ.)] вут̣т̣хито йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! йа̄ва аппа̄йука̄ хи, бханте, бхагавато ма̄та̄ ахоси, сатта̄хаджа̄те бхагавати бхагавато ма̄та̄ ка̄ламака̄си, туситам̣ ка̄йам̣ упападжджӣ’’ти.
‘‘еваметам̣, а̄нанда [еваметам̣ а̄нанда еваметам̣ а̄нанда (сйа̄.)], аппа̄йука̄ хи, а̄нанда, бодхисаттама̄таро хонти. сатта̄хаджа̄тесу бодхисаттесу бодхисаттама̄таро ка̄лам̣ каронти, туситам̣ ка̄йам̣ упападжджантӣ’’ти.
атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘йе кечи бхӯта̄ бхависсанти йе ва̄пи,
саббе гамиссанти паха̄йа дехам̣;
там̣ саббаджа̄ним̣ кусало видитва̄,
а̄та̄пийо брахмачарийам̣ чареййа̄’’ти. дутийам̣;
3. суппабуддхакут̣т̣хисуттам̣
43. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. тена кхо пана самайена ра̄джагахе суппабуддхо на̄ма кут̣т̣хӣ ахоси – мануссадалиддо, мануссакапан̣о, мануссавара̄ко. тена кхо пана самайена бхагава̄ махатийа̄ париса̄йа паривуто дхаммам̣ десенто нисинно хоти.
аддаса̄ кхо суппабуддхо кут̣т̣хӣ там̣ маха̄джанака̄йам̣ дӯратова саннипатитам̣. дисва̄насса етадахоси – ‘‘ниссам̣сайам̣ кхо еттха кин̃чи кха̄данӣйам̣ ва̄ бходжанӣйам̣ ва̄ бха̄джӣйати [бха̄джӣйиссати (сӣ.)]. йам̣нӯна̄хам̣ йена со маха̄джанака̄йо тенупасан̇камеййам̣. аппева на̄меттха кин̃чи кха̄данӣйам̣ ва̄ бходжанӣйам̣ ва̄ лабхеййа’’нти.
атха кхо суппабуддхо кут̣т̣хӣ йена со маха̄джанака̄йо тенупасан̇ками. аддаса̄ кхо суппабуддхо кут̣т̣хӣ бхагавантам̣ махатийа̄ париса̄йа паривутам̣ дхаммам̣ десентам̣ нисиннам̣. дисва̄насса етадахоси – ‘‘на кхо еттха кин̃чи кха̄данӣйам̣ ва̄ бходжанӣйам̣ ва̄ бха̄джӣйати. саман̣о айам̣ готамо парисати дхаммам̣ десети. йам̣нӯна̄хампи дхаммам̣ сун̣еййа’’нти. таттхева екамантам̣ нисӣди – ‘‘ахампи дхаммам̣ сосса̄мӣ’’ти.
атха кхо бхагава̄ сабба̄вантам̣ парисам̣ четаса̄ чето паричча манаса̄ка̄си ‘‘ко ну кхо идха бхаббо дхаммам̣ вин̃н̃а̄ту’’нти? аддаса̄ кхо бхагава̄ суппабуддхам̣ кут̣т̣хим̣ тассам̣ париса̄йам̣ нисиннам̣. дисва̄насса етадахоси – ‘‘айам̣ кхо идха бхаббо дхаммам̣ вин̃н̃а̄ту’’нти. суппабуддхам̣ кут̣т̣хим̣ а̄раббха а̄нупуббим̣ катхам̣ [а̄нупуббикатхам̣ (сӣ.), анупуббикатхам̣ (сйа̄. пӣ. ка.)] катхеси, сеййатхидам̣ – да̄накатхам̣ сӣлакатхам̣ саггакатхам̣; ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнавам̣ ока̄рам̣ сан̇килесам̣; неккхамме [неккхамме ча (сӣ. сйа̄. пӣ.)] а̄нисам̣сам̣ пака̄сеси. йада̄ бхагава̄ ан̃н̃а̄си суппабуддхам̣ кут̣т̣хим̣ каллачиттам̣ мудучиттам̣ винӣваран̣ачиттам̣ удаггачиттам̣ пасанначиттам̣, атха йа̄ буддха̄нам̣ са̄муккам̣сика̄ дхаммадесана̄ там̣ пака̄сеси – дуккхам̣, самудайам̣, ниродхам̣, маггам̣. сеййатха̄пи на̄ма суддхам̣ ваттхам̣ апагатака̄л̣акам̣ саммадева раджанам̣ пат̣игган̣хеййа, евамева суппабуддхасса кут̣т̣хисса тасмим̣йева а̄сане вираджам̣ вӣтамалам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄ди – ‘‘йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣ саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти.
атха кхо суппабуддхо кут̣т̣хӣ дит̣т̣хадхаммо паттадхаммо видитадхаммо парийога̄л̣хадхаммо тин̣н̣авичикиччхо вигатакатхам̣катхо веса̄раджджаппатто апараппаччайо саттху са̄сане ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо суппабуддхо кут̣т̣хӣ бхагавантам̣ етадавоча –
‘‘абхиккантам̣, бханте, абхиккатам̣, бханте! сеййатха̄пи, бханте, никкуджджитам̣ ва̄ уккуджджеййа, пат̣иччханнам̣ ва̄ вивареййа, мӯл̣хасса ва̄ маггам̣ а̄чиккхеййа, андхака̄ре ва̄ телападжджотам̣ дха̄реййа – чаккхуманто рӯпа̄ни даккхантӣти; евамевам̣ бхагавата̄ анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито. еса̄хам̣, бханте, бхагавантам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхагава̄ дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти.
атха кхо суппабуддхо кут̣т̣хӣ бхагавата̄ дхаммийа̄ катха̄йа сандассито сама̄дапито самуттеджито сампахам̣сито бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. атха кхо ачирапаккантам̣ суппабуддхам̣ кут̣т̣хим̣ га̄вӣ тарун̣аваччха̄ адхипатитва̄ джӣвита̄ воропеси.
атха кхо самбахула̄ бхиккхӯ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘йо со, бханте, суппабуддхо на̄ма кут̣т̣хӣ бхагавата̄ дхаммийа̄ катха̄йа сандассито сама̄дапито самуттеджито сампахам̣сито, со ка̄лан̇като. тасса ка̄ гати, ко абхисампара̄йо’’ти?
‘‘пан̣д̣ито, бхиккхаве, суппабуддхо кут̣т̣хӣ; паччапа̄ди дхаммасса̄нудхаммам̣; на ча мам̣ дхамма̄дхикаран̣ам̣ вихесеси. суппабуддхо, бхиккхаве, кут̣т̣хӣ тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’ти.
евам̣ вутте, ан̃н̃атаро бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ко ну кхо, бханте, хету, ко паччайо йена суппабуддхо кут̣т̣хӣ ахоси – мануссадалиддо, мануссакапан̣о, мануссавара̄ко’’ти?
‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, суппабуддхо кут̣т̣хӣ имасмим̣йева ра̄джагахе сет̣т̣хипутто ахоси. со уййа̄набхӯмим̣ ниййанто аддаса тагарасикхим̣ [таггарасикхим̣ (ка.)] паччекабуддхам̣ нагарам̣ пин̣д̣а̄йа пависантам̣. дисва̄насса етадахоси – ‘ква̄йам̣ кут̣т̣хӣ кут̣т̣хичӣварена вичаратӣ’ти? нит̣т̣хубхитва̄ апасабйато [апабйа̄мато (сйа̄. сам̣. ни. 1.255)] каритва̄ пакка̄ми. со тасса каммасса випа̄кена бахӯни вассасата̄ни бахӯни вассасахасса̄ни бахӯни вассасатасахасса̄ни нирайе паччиттха. тассева каммасса випа̄ка̄васесена имасмим̣йева ра̄джагахе кут̣т̣хӣ ахоси мануссадалиддо, мануссакапан̣о, мануссавара̄ко. со татха̄гатаппаведитам̣ дхаммавинайам̣ а̄гамма саддхам̣ сама̄дийи сӣлам̣ сама̄дийи сутам̣ сама̄дийи ча̄гам̣ сама̄дийи пан̃н̃ам̣ сама̄дийи. со татха̄гатаппаведитам̣ дхаммавинайам̣ а̄гамма саддхам̣ сама̄дийитва̄ сӣлам̣ сама̄дийитва̄ сутам̣ сама̄дийитва̄ ча̄гам̣ сама̄дийитва̄ пан̃н̃ам̣ сама̄дийитва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанно дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ сахабйатам̣. со таттха ан̃н̃е деве атирочати ван̣н̣ена чева йасаса̄ ча̄’’ти.
атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘чаккхума̄ висама̄нӣва, виджджама̄не параккаме;
пан̣д̣ито джӣвалокасмим̣, па̄па̄ни париваджджайе’’ти. татийам̣;
4. кума̄ракасуттам̣
44. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена самбахула̄ кума̄рака̄ антара̄ ча са̄ваттхим̣ антара̄ ча джетаванам̣ маччхаке ба̄дхенти.
атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. аддаса̄ кхо бхагава̄ те самбахуле кума̄раке антара̄ ча са̄ваттхим̣ антара̄ ча джетаванам̣ маччхаке ба̄дхенте. дисва̄на йена те кума̄рака̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ те кума̄раке етадавоча – ‘‘бха̄йатха во, тумхе кума̄рака̄, дуккхасса, аппийам̣ во дуккха’’нти? ‘‘евам̣, бханте, бха̄йа̄ма майам̣, бханте, дуккхасса, аппийам̣ но дуккха’’нти.
атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘саче бха̄йатха дуккхасса, саче во дуккхамаппийам̣;
ма̄каттха па̄пакам̣ каммам̣, а̄ви ва̄ йади ва̄ рахо.
‘‘саче ча па̄пакам̣ каммам̣, кариссатха каротха ва̄;
на во дуккха̄ памутйаттхи, упеччапи [упаччапи (ка.), уппаччапи (?), уппатитва̄пи ити аттхо] пала̄йата’’нти. чатуттхам̣;
5. упосатхасуттам̣
45. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати пубба̄ра̄ме мига̄рама̄тупа̄са̄де. тена кхо пана самайена бхагава̄ тадахупосатхе бхиккхусан̇гхапаривуто нисинно хоти.
атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо абхикканта̄йа раттийа̄, никкханте пат̣хаме йа̄ме, ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ [чӣварам̣ (саббаттха)] каритва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхикканта̄, бханте, ратти; никкханто пат̣хамо йа̄мо; чиранисинно бхиккхусан̇гхо; уддисату, бханте, бхагава̄ бхиккхӯнам̣ па̄тимоккха’’нти. евам̣ вутте, бхагава̄ тун̣хӣ ахоси.
дутийампи кхо а̄йасма̄ а̄нандо абхикканта̄йа раттийа̄, никкханте маджджхиме йа̄ме, ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхикканта̄, бханте, ратти; никкханто маджджхимо йа̄мо; чиранисинно бхиккхусан̇гхо; уддисату, бханте, бхагава̄ бхиккхӯнам̣ па̄тимоккха’’нти. дутийампи кхо бхагава̄ тун̣хӣ ахоси.
татийампи кхо а̄йасма̄ а̄нандо абхикканта̄йа раттийа̄, никкханте паччхиме йа̄ме, уддхасте арун̣е, нандимукхийа̄ раттийа̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхикканта̄, бханте, ратти; никкханто паччхимо йа̄мо; уддхасто арун̣о; нандимукхӣ ратти; чиранисинно бхиккхусан̇гхо; уддисату, бханте, бхагава̄ бхиккхӯнам̣ па̄тимоккха’’нти. ‘‘апарисуддха̄, а̄нанда, париса̄’’ти.
атха кхо а̄йасмато маха̄моггалла̄насса етадахоси – ‘‘кам̣ ну кхо бхагава̄ пуггалам̣ сандха̄йа евама̄ха – ‘апарисуддха̄, а̄нанда, париса̄’ти? атха кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но сабба̄вантам̣ бхиккхусан̇гхам̣ четаса̄ чето паричча манаса̄ка̄си. аддаса̄ кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но там̣ пуггалам̣ дуссӣлам̣ па̄падхаммам̣ асучим̣ сан̇кассарасама̄ча̄рам̣ пат̣иччханнакаммантам̣ асаман̣ам̣ саман̣апат̣ин̃н̃ам̣ абрахмача̄рим̣ брахмача̄рипат̣ин̃н̃ам̣ антопӯтим̣ авассутам̣ касамбуджа̄там̣ маджджхе бхиккхусан̇гхасса нисиннам̣. дисва̄на ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена со пуггало тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ там̣ пуггалам̣ етадавоча – ‘‘ут̣т̣хехи, а̄вусо, дит̣т̣хоси бхагавата̄; наттхи те бхиккхӯхи саддхим̣ сам̣ва̄со’’ти. евам̣ вутте [атха кхо (саббаттха), чӯл̣ава. 383; а. ни. 8.20 пасситаббам̣], со пуггало тун̣хӣ ахоси.
дутийампи кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но там̣ пуггалам̣ етадавоча – ‘‘ут̣т̣хехи, а̄вусо, дит̣т̣хоси бхагавата̄; наттхи те бхиккхӯхи саддхим̣ сам̣ва̄со’’ти. дутийампи кхо…пе… татийампи кхо со пуггало тун̣хӣ ахоси.
атха кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но там̣ пуггалам̣ ба̄ха̄йам̣ гахетва̄ бахидва̄ракот̣т̣хака̄ никкха̄метва̄ сӯчигхат̣икам̣ датва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘никкха̄мито, бханте, со пуггало майа̄. парисуддха̄ париса̄. уддисату, бханте, бхагава̄ бхиккхӯнам̣ па̄тимоккха’’нти. ‘‘аччхарийам̣, моггалла̄на, аббхутам̣, моггалла̄на! йа̄ва ба̄ха̄гахан̣а̄пи на̄ма со могхапурисо а̄гамессатӣ’’ти!
атха кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘на да̄на̄хам̣, бхиккхаве, ито парам̣ [на да̄на̄хам̣ бхиккхаве аджджатагге (а. ни. 8.20)] упосатхам̣ карисса̄ми, па̄тимоккхам̣ уддисисса̄ми. тумхева да̄ни, бхиккхаве, ито парам̣ упосатхам̣ кареййа̄тха, па̄тимоккхам̣ уддисеййа̄тха. ат̣т̣ха̄наметам̣, бхиккхаве, анавака̄со йам̣ татха̄гато апарисуддха̄йа париса̄йа упосатхам̣ кареййа, па̄тимоккхам̣ уддисеййа.
‘‘ат̣т̣химе, бхиккхаве, маха̄самудде аччхарийа̄ аббхута̄ дхамма̄, йе дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхираманти. катаме ат̣т̣ха?
‘‘маха̄самуддо, бхиккхаве, анупуббанинно анупуббапон̣о анупуббапаббха̄ро, на а̄йатакенева папа̄то. йампи [йам̣ (сӣ. сйа̄. ка.)], бхиккхаве, маха̄самуддо анупуббанинно анупуббапон̣о анупуббапаббха̄ро на а̄йатакенева папа̄то; айам̣, бхиккхаве, маха̄самудде пат̣хамо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхираманти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, маха̄самуддо т̣хитадхаммо велам̣ на̄тиваттати. йампи, бхиккхаве, маха̄самуддо т̣хитадхаммо велам̣ на̄тиваттати; айам̣, бхиккхаве [айампи (саббаттха)], маха̄самудде дутийо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхираманти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, маха̄самуддо на матена кун̣апена сам̣васати. йам̣ хоти маха̄самудде матам̣ кун̣апам̣ там̣ кхиппамева [кхиппан̃н̃ева (сӣ.), кхиппам̣йева (ка.)] тӣрам̣ ва̄хети, тхалам̣ усса̄рети. йампи, бхиккхаве, маха̄самуддо на матена кун̣апена сам̣васати, йам̣ хоти маха̄самудде матам̣ кун̣апам̣ там̣ кхиппамева тӣрам̣ ва̄хети тхалам̣ усса̄рети; айам̣, бхиккхаве, маха̄самудде татийо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхираманти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, йа̄ ка̄чи маха̄надийо, сеййатхидам̣ – ган̇га̄ йамуна̄ ачираватӣ сарабхӯ махӣ, та̄ маха̄самуддам̣ патва̄ [патта̄ (сйа̄. пӣ. ка.)] джаханти пурима̄ни на̄маготта̄ни; ‘маха̄самуддо’твева сан̇кхам̣ гаччханти. йампи, бхиккхаве, йа̄ ка̄чи маха̄надийо, сеййатхидам̣ – ган̇га̄ йамуна̄ ачираватӣ сарабхӯ махӣ та̄ маха̄самуддам̣ патва̄ джаханти пурима̄ни на̄маготта̄ни, ‘маха̄самуддо’твева сан̇кхам̣ гаччханти; айам̣, бхиккхаве, маха̄самудде чатуттхо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхираманти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, йа̄ ча локе савантийо маха̄самуддам̣ аппенти, йа̄ ча анталиккха̄ дха̄ра̄ папатанти, на тена маха̄самуддасса ӯнаттам̣ ва̄ пӯраттам̣ ва̄ пан̃н̃а̄йати. йампи, бхиккхаве, йа̄ ча локе савантийо маха̄самуддам̣ аппенти, йа̄ ча анталиккха̄ дха̄ра̄ папатанти, на тена маха̄саммуддасса ӯнаттам̣ ва̄ пӯраттам̣ ва̄ пан̃н̃а̄йати; айам̣, бхиккхаве, маха̄самудде пан̃чамо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхираманти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, маха̄самуддо екарасо лон̣арасо. йампи, бхиккхаве, маха̄самуддо екарасо лон̣арасо; айам̣, бхиккхаве, маха̄самудде чхат̣т̣хо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхираманти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, маха̄самуддо бахуратано анекаратано. татрима̄ни ратана̄ни, сеййатхидам̣ – мутта̄ ман̣и вел̣урийо сан̇кхо сила̄ пава̄л̣ам̣ раджатам̣ джа̄тарӯпам̣ лохитан̇го маса̄рагаллам̣. йампи, бхиккхаве, маха̄самуддо бахуратано анекаратано, татрима̄ни ратана̄ни, сеййатхидам̣ – мутта̄ ман̣и вел̣урийо сан̇кхо сила̄ пава̄л̣ам̣ раджатам̣ джа̄тарӯпам̣ лохитан̇го [лохитан̇ко (сӣ. пӣ.), лохитако (?)] маса̄рагаллам̣; айам̣, бхиккхаве, маха̄самудде саттамо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхираманти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, маха̄самуддо махатам̣ бхӯта̄нам̣ а̄ва̄со. татриме бхӯта̄ – тими тимин̇гало тимитимин̇гало [тими тимин̇гало тимирапин̇гало (сӣ. пӣ., а. ни. 8.19)] асура̄ на̄га̄ гандхабба̄. санти маха̄самудде йоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄, двийоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄, тийоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄, чатуйоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄, пан̃чайоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄. йампи, бхиккхаве, маха̄самуддо махатам̣ бхӯта̄нам̣ а̄ва̄со, татриме бхӯта̄ – тими тимин̇гало тимитимин̇гало асура̄ на̄га̄ гандхабба̄, санти маха̄самудде йоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄ двийоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄…пе… пан̃чайоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄; айам̣, бхиккхаве, маха̄самудде ат̣т̣хамо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхираманти. име кхо, бхиккхаве, ат̣т̣ха маха̄самудде аччхарийа̄ аббхута̄ дхамма̄ йе дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхираманти.
‘‘евамева кхо, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе ат̣т̣ха аччхарийа̄ аббхута̄ дхамма̄, йе дисва̄ дисва̄ бхиккхӯ имасмим̣ дхаммавинайе абхираманти. катаме ат̣т̣ха?
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄самуддо анупуббанинно анупуббапон̣о анупуббапаббха̄ро, на а̄йатакенева папа̄то; евамева кхо, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе анупуббасиккха̄ анупуббакирийа̄ анупуббапат̣ипада̄, на а̄йатакенева ан̃н̃а̄пат̣иведхо. йампи, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе анупуббасиккха̄ анупуббакирийа̄ анупуббапат̣ипада̄, на а̄йатакенева ан̃н̃а̄пат̣иведхо; айам̣, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе пат̣хамо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ бхиккхӯ имасмим̣ дхаммавинайе абхираманти.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄самуддо т̣хитадхаммо велам̣ на̄тиваттати; евамева кхо, бхиккхаве, йам̣ майа̄ са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ там̣ мама са̄вака̄ джӣвитахетупи на̄тиккаманти. йампи, бхиккхаве, майа̄ са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ там̣ мама са̄вака̄ джӣвитахетупи на̄тиккаманти; айам̣, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе дутийо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ бхиккхӯ имасмим̣ дхаммавинайе абхираманти.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄самуддо на матена кун̣апена сам̣васати; йам̣ хоти маха̄самудде матам̣ кун̣апам̣ там̣ кхиппамева тӣрам̣ ва̄хети, тхалам̣ усса̄рети; евамева кхо, бхиккхаве, йо со пуггало дуссӣло па̄падхаммо асучи сан̇кассарасама̄ча̄ро пат̣иччханнакамманто ассаман̣о саман̣апат̣ин̃н̃о абрахмача̄рӣ брахмача̄рипат̣ин̃н̃о антопӯти авассуто касамбуджа̄то, на тена сан̇гхо сам̣васати; атха кхо нам̣ кхиппамева саннипатитва̄ уккхипати. кин̃ча̄пи со хоти маджджхе бхиккхусан̇гхасса нисинно, атха кхо со а̄рака̄ва сан̇гхамха̄, сан̇гхо ча тена. йампи, бхиккхаве, йо со пуггало дуссӣло па̄падхаммо асучи сан̇кассарасама̄ча̄ро пат̣иччханнакамманто ассаман̣о саман̣апат̣ин̃н̃о абрахмача̄рӣ брахмача̄рипат̣ин̃н̃о антопӯти авассуто касамбуджа̄то, на тена сан̇гхо сам̣васати; кхиппамева нам̣ саннипатитва̄ уккхипати. кин̃ча̄пи со хоти маджджхе бхиккхусан̇гхасса нисинно, атха кхо со а̄рака̄ва сан̇гхамха̄, сан̇гхо ча тена; айам̣, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе татийо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ бхиккхӯ имасмим̣ дхаммавинайе абхираманти.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, йа̄ ка̄чи маха̄надийо, сеййатхидам̣ – ган̇га̄ йамуна̄ ачираватӣ сарабхӯ махӣ та̄ маха̄самуддам̣ патва̄ джаханти пурима̄ни на̄маготта̄ни, ‘маха̄самуддо’твева сан̇кхам̣ гаччханти; евамева кхо, бхиккхаве, чатта̄ро ван̣н̣а̄ – кхаттийа̄, бра̄хман̣а̄, весса̄, судда̄ те татха̄гатаппаведите дхаммавинайе ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитва̄ [паббаджита̄ (ка. сӣ.)] джаханти пурима̄ни на̄маготта̄ни, ‘саман̣а̄ сакйапуттийа̄’твева сан̇кхам̣ гаччханти. йампи, бхиккхаве, чатта̄ро ван̣н̣а̄ – кхаттийа̄, бра̄хман̣а̄, весса̄, судда̄ те татха̄гатаппаведите дхаммавинайе ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитва̄ джаханти пурима̄ни на̄маготта̄ни, ‘саман̣а̄ сакйапуттийа̄’твева сан̇кхам̣ гаччханти; айам̣, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе чатуттхо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ бхиккхӯ имасмим̣ дхаммавинайе абхираманти.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, йа̄ ча локе савантийо маха̄самуддам̣ аппенти, йа̄ ча анталиккха̄ дха̄ра̄ папатанти, на тена маха̄самуддасса ӯнаттам̣ ва̄ пӯраттам̣ ва̄ пан̃н̃а̄йати; евамева кхо, бхиккхаве, бахӯ чепи бхиккхӯ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йанти, на тена нибба̄надха̄туйа̄ ӯнаттам̣ ва̄ пӯраттам̣ ва̄ пан̃н̃а̄йати. йампи, бхиккхаве, бахӯ чепи бхиккхӯ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йанти, на тена нибба̄надха̄туйа̄ ӯнаттам̣ ва̄ пӯраттам̣ ва̄ пан̃н̃а̄йати; айам̣, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе пан̃чамо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ бхиккхӯ имасмим̣ дхаммавинайе абхираманти.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄самуддо екарасо лон̣арасо; евамева кхо, бхиккхаве, айам̣ дхаммавинайо екарасо вимуттирасо. йампи, бхиккхаве, айам̣ дхаммавинайо екарасо вимуттирасо; айам̣, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе чхат̣т̣хо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ бхиккхӯ имасмим̣ дхаммавинайе абхираманти.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄самуддо бахуратано анекаратано, татрима̄ни ратана̄ни, сеййатхидам̣ – мутта̄ ман̣и вел̣урийо сан̇кхо сила̄ пава̄л̣ам̣ раджатам̣ джа̄тарӯпам̣ лохитан̇го маса̄рагаллам̣; евамева кхо, бхиккхаве, айам̣ дхаммавинайо бахуратано анекаратано; татрима̄ни ратана̄ни, сеййатхидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄, чатта̄ро саммаппадха̄на̄, чатта̄ро иддхипа̄да̄, пан̃чиндрийа̄ни, пан̃ча бала̄ни, сатта боджджхан̇га̄, арийо ат̣т̣хан̇гико магго. йампи, бхиккхаве, айам̣ дхаммавинайо бахуратано анекаратано, татрима̄ни ратана̄ни, сеййатхидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄, чатта̄ро саммаппадха̄на̄, чатта̄ро иддхипа̄да̄, пан̃чиндрийа̄ни, пан̃ча бала̄ни, сатта боджджхан̇га̄, арийо ат̣т̣хан̇гико магго; айам̣, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе саттамо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ бхиккхӯ имасмим̣ дхаммавинайе абхираманти.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄самуддо махатам̣ бхӯта̄нам̣ а̄ва̄со, татриме бхӯта̄ – тими тимин̇гало тимитимин̇гало асура̄ на̄га̄ гандхабба̄, санти маха̄самудде йоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄ двийоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄ тийоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄ чатуйоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄ пан̃чайоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄; евамева кхо, бхиккхаве, айам̣ дхаммавинайо махатам̣ бхӯта̄нам̣ а̄ва̄со; татриме бхӯта̄ – сота̄панно, сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно, сакада̄га̄ми, сакада̄га̄мипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно, ана̄га̄мӣ, ана̄га̄мӣпхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно, араха̄, арахатта̄йа пат̣ипанно [арахаттапхаласаччхикирийа̄йа (сӣ.)]. йампи, бхиккхаве, айам̣ дхаммавинайо махатам̣ бхӯта̄нам̣ а̄ва̄со, татриме бхӯта̄ – сота̄панно, сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно, сакада̄га̄мӣ, сакада̄га̄мипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно, ана̄га̄мӣ, ана̄га̄мипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно, араха̄, арахатта̄йа пат̣ипанно; айам̣, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе ат̣т̣хамо аччхарийо аббхуто дхаммо, йам̣ дисва̄ дисва̄ бхиккхӯ имасмим̣ дхаммавинайе абхираманти. име кхо, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе ат̣т̣ха аччхарийа̄ аббхута̄ дхамма̄, йе дисва̄ дисва̄ бхиккхӯ имасмим̣ дхаммавинайе абхирамантӣ’’ти.
атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘чханнамативассати, виват̣ам̣ на̄тивассати;
тасма̄ чханнам̣ виваретха, евам̣ там̣ на̄тивассатӣ’’ти. пан̃чамам̣;
6. сон̣асуттам̣
46. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ маха̄качча̄но авантӣсу вихарати курарагхаре [курурагхаре (сйа̄. маха̄ва. 257), кулагхаре (ка.)] паватте паббате. тена кхо пана самайена сон̣о упа̄сако кут̣икан̣н̣о а̄йасмато маха̄качча̄насса упат̣т̣ха̄ко хоти.
атха кхо сон̣асса упа̄сакасса кут̣икан̣н̣асса рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘йатха̄ йатха̄ кхо аййо маха̄качча̄но дхаммам̣ десети найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’’нти.
атха кхо сон̣о упа̄сако кут̣икан̣н̣о йена̄йасма̄ маха̄качча̄но тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо сон̣о упа̄сако кут̣икан̣н̣о а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ етадавоча –
‘‘идха майхам̣, бханте, рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘йатха̄ йатха̄ кхо аййо маха̄качча̄но дхаммам̣ десети найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’нти. пабба̄джету мам̣, бханте, аййо маха̄качча̄но’’ти.
евам̣ вутте, а̄йасма̄ маха̄качча̄но сон̣ам̣ упа̄сакам̣ кут̣икан̣н̣ам̣ етадавоча – ‘‘дуккарам̣ кхо, сон̣а, йа̄ваджӣвам̣ екабхаттам̣ екасеййам̣ брахмачарийам̣. ин̇гха твам̣, сон̣а, таттхева а̄га̄рикабхӯто сама̄но буддха̄нам̣ са̄санам̣ ануйун̃джа ка̄лайуттам̣ екабхаттам̣ екасеййам̣ брахмачарийа’’нти. атха кхо сон̣асса упа̄сакасса кут̣икан̣н̣асса йо ахоси паббаджджа̄бхисан̇кха̄ро со пат̣ипассамбхи.
дутийампи кхо…пе… дутийампи кхо а̄йасма̄ маха̄качча̄но сон̣ам̣ упа̄сакам̣ кут̣икан̣н̣ам̣ етадавоча – ‘‘дуккарам̣ кхо, сон̣а, йа̄ваджӣвам̣ екабхаттам̣ екасеййам̣ брахмачарийам̣. ин̇гха твам̣, сон̣а, таттхева а̄га̄рикабхӯто сама̄но буддха̄нам̣ са̄санам̣ ануйун̃джа ка̄лайуттам̣ екабхаттам̣ екасеййам̣ брахмачарийа’’нти. дутийампи кхо сон̣асса упа̄сакасса кут̣икан̣н̣асса йо ахоси паббаджджа̄бхисан̇кха̄ро со пат̣ипассамбхи.
татийампи кхо сон̣асса упа̄сакасса кут̣икан̣н̣асса рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘йатха̄ йатха̄ кхо аййо маха̄качча̄но дхаммам̣ десети найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’’нти. татийампи кхо сон̣о упа̄сако кут̣икан̣н̣о йена̄йасма̄ маха̄качча̄но тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо сон̣о упа̄сако кут̣икан̣н̣о а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ етадавоча –
‘‘идха майхам̣, бханте, рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘йатха̄ йатха̄ кхо аййо маха̄качча̄но дхаммам̣ десети найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’нти. пабба̄джету мам̣, бханте, аййо маха̄качча̄но’’ти.
атха кхо а̄йасма̄ маха̄качча̄но сон̣ам̣ упа̄сакам̣ кут̣икан̣н̣ам̣ пабба̄джеси. тена кхо пана самайена авантидаккхин̣а̄патхо [аванти даккхин̣апатхо (сӣ.)] аппабхиккхуко хоти. атха кхо а̄йасма̄ маха̄качча̄но тин̣н̣ам̣ васса̄нам̣ аччайена киччхена касирена тато тато дасаваггам̣ бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄тетва̄ а̄йасмантам̣ сон̣ам̣ упасампа̄деси.
атха кхо а̄йасмато сон̣асса вассам̣вут̣т̣хасса [вассам̣вуттхасса (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘на кхо ме со бхагава̄ саммукха̄ дит̣т̣хо, апи ча сутойева ме со бхагава̄ – ‘ӣдисо ча ӣдисо ча̄’ти. саче мам̣ упаджджха̄йо ануджа̄неййа, гаччхеййа̄хам̣ там̣ бхагавантам̣ дассана̄йа арахантам̣ самма̄самбуддха’’нти.
атха кхо а̄йасма̄ сон̣о са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена̄йасма̄ маха̄качча̄но тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ сон̣о а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ етадавоча –
‘‘идха майхам̣, бханте, рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘на кхо ме со бхагава̄ саммукха̄ дит̣т̣хо, апи ча сутойева ме со бхагава̄ – ӣдисо ча ӣдисо ча̄’ти. саче мам̣ упаджджха̄йо ануджа̄неййа, гаччхеййа̄хам̣ там̣ бхагавантам̣ дассана̄йа арахантам̣ самма̄самбуддха’’нти ( ) [(гаччхеййа̄хам̣ бханте там̣ бхагавантам̣ дассана̄йа арахантам̣ самма̄самбуддхам̣, саче мам̣ упаджджха̄йо ануджа̄на̄тӣти (маха̄ва. 257)].
‘‘са̄дху са̄дху, сон̣а; гаччха твам̣, сон̣а, там̣ бхагавантам̣ дассана̄йа арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ [сама̄самбуддханти (саббаттха)]. даккхиссаси твам̣, сон̣а, там̣ бхагавантам̣ па̄са̄дикам̣ паса̄данӣйам̣ сантиндрийам̣ сантама̄насам̣ уттамадаматхасаматхамануппаттам̣ дантам̣ гуттам̣ йатиндрийам̣ на̄гам̣. дисва̄на мама вачанена бхагавато па̄де сираса̄ ванда̄хи, аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ [пха̄сувиха̄ран̃ча (сӣ.)] пуччха – ‘упаджджха̄йо ме, бханте, а̄йасма̄ маха̄качча̄но бхагавато па̄де сираса̄ вандати, аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ [пха̄сувиха̄ран̃ча (сӣ.)] пуччхатӣ’’’ти.
‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ сон̣о а̄йасмато маха̄качча̄насса бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена са̄ваттхи тена ча̄рикам̣ пакка̄ми. анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена са̄ваттхи джетаванам̣ ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄мо, йена бхагава̄ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ сон̣о бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘упаджджха̄йо ме, бханте, а̄йасма̄ маха̄качча̄но бхагавато па̄де сираса̄ вандати, аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ [пха̄сувиха̄ран̃ча (сӣ.)] пуччхатӣ’’ти.
‘‘каччи, бхиккху, кхаманӣйам̣, каччи йа̄панӣйам̣, каччиси аппакиламатхена аддха̄нам̣ а̄гато, на ча пин̣д̣акена килантосӣ’’ти? ‘‘кхаманӣйам̣ бхагава̄, йа̄панӣйам̣ бхагава̄, аппакиламатхена ча̄хам̣, бханте, аддха̄нам̣ а̄гато, на пин̣д̣акена килантомхӣ’’ти.
атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘имасса̄нанда, а̄гантукасса бхиккхуно сена̄санам̣ пан̃н̃а̄пехӣ’’ти. атха кхо а̄йасмато а̄нандасса етадахоси – ‘‘йасса кхо мам̣ бхагава̄ а̄н̣а̄пети – ‘имасса̄нанда, а̄гантукасса бхиккхуно сена̄санам̣ пан̃н̃а̄пехӣ’ти, иччхати бхагава̄ тена бхиккхуна̄ саддхим̣ екавиха̄ре ваттхум̣, иччхати бхагава̄ а̄йасмата̄ сон̣ена саддхим̣ екавиха̄ре ваттху’’нти. йасмим̣ виха̄ре бхагава̄ вихарати, тасмим̣ виха̄ре а̄йасмато сон̣асса сена̄санам̣ пан̃н̃а̄песи.
атха кхо бхагава̄ бахудева раттим̣ аббхока̄се нисаджджа̄йа вӣтина̄метва̄ па̄де паккха̄летва̄ виха̄рам̣ па̄виси. а̄йасма̄пи кхо сон̣о бахудева раттим̣ аббхока̄се нисаджджа̄йа вӣтина̄метва̄ па̄де паккха̄летва̄ виха̄рам̣ па̄виси. атха кхо бхагава̄ раттийа̄ паччӯсасамайам̣ паччут̣т̣ха̄йа а̄йасмантам̣ сон̣ам̣ аджджхеси – ‘‘пат̣ибха̄ту там̣ бхиккху дхаммо бха̄ситу’’нти.
‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ сон̣о бхагавато пат̣иссутва̄ сол̣аса ат̣т̣хакаваггика̄ни сабба̄нева сарена абхан̣и. атха кхо бхагава̄ а̄йасмато сон̣асса сарабхан̃н̃апарийоса̄не аббханумоди – ‘‘са̄дху са̄дху, бхиккху, суггахита̄ни те, бхиккху, сол̣аса ат̣т̣хакаваггика̄ни суманасиката̄ни сӯпадха̄рита̄ни, калйа̄н̣ийа̄си [калйа̄н̣ийа̄ ча (ка.), калйа̄н̣ийа̄ ча̄си (?)] ва̄ча̄йа саманна̄гато виссат̣т̣ха̄йа анелагал̣а̄йа аттхасса вин̃н̃а̄панийа̄. кати вассоси твам̣, бхиккхӯ’’ти? ‘‘екавассо ахам̣ бхагава̄’’ти. ‘‘кисса пана твам̣, бхиккху, евам̣ чирам̣ ака̄сӣ’’ти? ‘‘чирам̣ дит̣т̣хо [чирадит̣т̣хо (сӣ.)] ме, бханте, ка̄месу а̄дӣнаво; апи ча самба̄дхо гхара̄ва̄со бахукиччо бахукаран̣ӣйо’’ти.
атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘дисва̄ а̄дӣнавам̣ локе, н̃атва̄ дхаммам̣ нирӯпадхим̣;
арийо на раматӣ па̄пе, па̄пе на раматӣ сучӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣;
7. кан̇кха̄реватасуттам̣
47. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ кан̇кха̄ревато бхагавато авидӯре нисинно хоти паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа аттано кан̇кха̄витаран̣ависуддхим̣ паччавеккхама̄но.
аддаса̄ кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ кан̇кха̄реватам̣ авидӯре нисиннам̣ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа аттано кан̇кха̄витаран̣ависуддхим̣ паччавеккхама̄нам̣.
атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘йа̄ ка̄чи кан̇кха̄ идха ва̄ хурам̣ ва̄,
сакаведийа̄ ва̄ параведийа̄ ва̄;
йе джха̄йино та̄ паджаханти сабба̄,
а̄та̄пино брахмачарийам̣ чаранта̄’’ти. саттамам̣;
8. сан̇гхабхедасуттам̣
48. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ а̄нандо тадахупосатхе пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа ра̄джагахам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси.
аддаса̄ кхо девадатто а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ ра̄джагахе пин̣д̣а̄йа чарантам̣. дисва̄на йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘аджджатагге да̄на̄хам̣, а̄вусо а̄нанда, ан̃н̃атрева бхагавата̄ ан̃н̃атра бхиккхусан̇гха̄ упосатхам̣ карисса̄ми сан̇гхакамма̄ни ча̄’’ти.
атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо ра̄джагахе пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча –
‘‘идха̄хам̣, бханте, пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа ра̄джагахам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. аддаса̄ кхо мам̣, бханте, девадатто ра̄джагахе пин̣д̣а̄йа чарантам̣. дисва̄на йена̄хам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ мам̣ етадавоча – ‘аджджатагге да̄на̄хам̣, а̄вусо а̄нанда, ан̃н̃атрева бхагавата̄ ан̃н̃атра бхиккхусан̇гха̄ упосатхам̣ карисса̄ми сан̇гхакамма̄ни ча̄’ти. аджджа, бханте, девадатто сан̇гхам̣ бхиндиссати, упосатхан̃ча кариссати сан̇гхакамма̄ни ча̄’’ти.
атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘сукарам̣ са̄дхуна̄ са̄дху, са̄дху па̄пена дуккарам̣ [сукарам̣ са̄дхуна̄ са̄дхум̣, са̄дхум̣ па̄пена дуккарам̣ (ка.)];
па̄пам̣ па̄пена сукарам̣, па̄памарийехи дуккара’’нти. ат̣т̣хамам̣;
9. садха̄йама̄насуттам̣
49. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ косалесу ча̄рикам̣ чарати махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣. тена кхо пана самайена самбахула̄ ма̄н̣авака̄ бхагавато авидӯре садха̄йама̄нарӯпа̄ [садда̄йама̄нарӯпа̄ (сйа̄. пӣ. ат̣т̣хакатха̄йам̣ па̄т̣хантарам̣), патха̄йама̄нарӯпа̄ (ка.), вадха̄йама̄нарӯпа̄ (ка. сӣ., ка. ат̣т̣ха.), саддха̄йама̄нарӯпа̄ (?), саддхудха̄туйа̄ садхудха̄туйа̄ ва̄ сиддхамиданти ведитаббам̣] атиккаманти. аддаса̄ кхо бхагава̄ самбахуле ма̄н̣аваке авидӯре садха̄йама̄нарӯпе атикканте.
атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘паримут̣т̣ха̄ пан̣д̣ита̄бха̄са̄, ва̄ча̄гочарабха̄н̣ино;
йа̄виччханти мукха̄йа̄мам̣, йена нӣта̄ на там̣ видӯ’’ти. навамам̣;
10. чӯл̣апантхакасуттам̣
50. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ чӯл̣апантхако [чуллапантхако (сӣ.), чӯлапантхако (пӣ.)] бхагавато авидӯре нисинно хоти паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄.
аддаса̄ кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ чӯл̣апантхакам̣ авидӯре нисиннам̣ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄.
атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘т̣хитена ка̄йена т̣хитена четаса̄,
тит̣т̣хам̣ нисинно уда ва̄ сайа̄но;
етам̣ [евам̣ (ка.)] сатим̣ бхиккху адхит̣т̣хаха̄но,
лабхетха пубба̄парийам̣ висесам̣;
ладдха̄на пубба̄парийам̣ висесам̣,
адассанам̣ маччура̄джасса гаччхе’’ти. дасамам̣;
сон̣авагго [сон̣атхеравагго (сйа̄. кам̣. ка.) маха̄вагго (ат̣т̣хакатха̄йа самети)] пан̃чамо нит̣т̣хито.