16. сама̄ропанаха̄равибхан̇го
50. таттха катамо сама̄ропано ха̄ро? ‘‘йе дхамма̄ йам̣мӯла̄, йе чекаттха̄ пака̄сита̄ мунина̄’’ти.
екасмим̣ падат̣т̣ха̄не йаттака̄ни падат̣т̣ха̄на̄ни отаранти, сабба̄ни та̄ни сама̄ропайитабба̄ни. йатха̄ а̄ват̣т̣е ха̄ре бахука̄ни падат̣т̣ха̄на̄ни отарантӣти. таттха сама̄ропана̄ чатуббидха̄ падат̣т̣ха̄нам̣, вевачанам̣, бха̄вана̄, паха̄намити.
таттха катама̄ падат̣т̣ха̄нена сама̄ропана̄?
‘‘саббапа̄пасса акаран̣ам̣, кусаласса упасампада̄;
сачиттапарийодапанам̣, етам̣ буддха̄на са̄сана’’нти.
тасса ким̣ падат̣т̣ха̄нам̣? тӣн̣и сучарита̄ни – ка̄йасучаритам̣ вачӣсучаритам̣ маносучаритам̣ – идам̣ падат̣т̣ха̄нам̣; таттха йам̣ ка̄йикан̃ча ва̄часикан̃ча сучаритам̣, айам̣ сӣлаккхандхо. маносучарите йа̄ анабхиджджха̄ абйа̄па̄до ча, айам̣ сама̄дхиккхандхо. йа̄ самма̄дит̣т̣хи, айам̣ пан̃н̃а̄ккхандхо. идам̣ падат̣т̣ха̄нам̣, таттха сӣлаккхандхо ча сама̄дхиккхандхо ча саматхо, пан̃н̃а̄ккхандхо випассана̄. идам̣ падат̣т̣ха̄нам̣, таттха саматхасса пхалам̣ ра̄гавира̄га̄ четовимутти, випассана̄ пхалам̣ авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимутти. идам̣ падат̣т̣ха̄нам̣.
ванам̣ ванатхасса падат̣т̣ха̄нам̣. кин̃ча ванам̣? ко ча ванатхо? ванам̣ на̄ма пан̃ча ка̄магун̣а̄, тан̣ха̄ ванатхо. идам̣ падат̣т̣ха̄нам̣. ванам̣ на̄ма нимиттагга̄хо ‘‘иттхӣ’’ти ва̄ ‘‘пурисо’’ти ва̄. ванатхо на̄ма тесам̣ тесам̣ ан̇гапаччан̇га̄нам̣ анубйан̃джанагга̄хо ‘‘ахо чаккху, ахо сотам̣, ахо гха̄нам̣, ахо дживха̄, ахо ка̄йо, ити. идам̣ падат̣т̣ха̄нам̣. ванам̣ на̄ма чха аджджхаттикаба̄хира̄ни а̄йатана̄ни апарин̃н̃а̄та̄ни. йам̣ тадубхайам̣ пат̣ичча уппаджджати сам̣йоджанам̣, айам̣ ванатхо. идам̣ падат̣т̣ха̄нам̣. ванам̣ на̄ма анусайо. ванатхо на̄ма парийут̣т̣ха̄нам̣. идам̣ падат̣т̣ха̄нам̣. тена̄ха бхагава̄ ‘‘чхетва̄ ванан̃ча ванатхан̃ча̄’’ти. айам̣ падат̣т̣ха̄нена сама̄ропана̄.
51. таттха катама̄ вевачанена сама̄ропана̄? ра̄гавира̄га̄ четовимутти секкхапхалам̣; авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимутти асеккхапхалам̣. идам̣ вевачанам̣. ра̄гавира̄га̄ четовимутти ана̄га̄мипхалам̣; авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимутти аггапхалам̣ арахаттам̣. идам̣ вевачанам̣. ра̄гавира̄га̄ четовимутти ка̄мадха̄тусаматиккаманам̣; авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимутти тедха̄тусаматиккаманам̣. идам̣ вевачанам̣. пан̃н̃индрийам̣, пан̃н̃а̄балам̣, адхипан̃н̃а̄сиккха̄, пан̃н̃а̄ккхандхо, дхаммавичайасамбоджджхан̇го, упеккха̄самбоджджхан̇го, н̃а̄н̣ам̣, самма̄дит̣т̣хи, тӣран̣а̄, сантӣран̣а̄, хирӣ, випассана̄, дхамме н̃а̄н̣ам̣, саббам̣, идам̣ вевачанам̣. айам̣ вевачанена сама̄ропана̄.
таттха катама̄ бха̄вана̄йа сама̄ропана̄? йатха̄ха бхагава̄ ‘‘тасма̄тиха твам̣ бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихара̄хи, а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣’’. а̄та̄пӣти вӣрийиндрийам̣. сампаджа̄ноти пан̃н̃индрийам̣. сатима̄ти сатиндрийам̣. винеййа локе абхиджджха̄доманассанти сама̄дхиндрийам̣. евам̣ ка̄йе ка̄йа̄нупассино вихарато чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти. кена ка̄ран̣ена? екалаккхан̣атта̄ чатуннам̣ индрийа̄нам̣. чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу бха̄вийама̄несу чатта̄ро саммаппадха̄на̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти. чатӯсу саммаппадха̄несу бха̄вийама̄несу чатта̄ро иддхипа̄да̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти. чатӯсу иддхипа̄десу бха̄вийама̄несу пан̃чиндрийа̄ни бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти. евам̣ саббе. кена ка̄ран̣ена? саббе хи бодхан̇гама̄ дхамма̄ бодхипаккхийа̄ ниййа̄никалаккхан̣ена екалаккхан̣а̄, те екалаккхан̣атта̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти. айам̣ бха̄вана̄йа сама̄ропана̄.
таттха катама̄ паха̄нена сама̄ропана̄? ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихаранто ‘‘асубхе субха’’нти випалла̄сам̣ паджахати, кабал̣ӣка̄ро часса а̄ха̄ро парин̃н̃ам̣ гаччхати, ка̄мупа̄да̄нена ча анупа̄да̄но бхавати, ка̄майогена ча висам̣йутто бхавати, абхиджджха̄ка̄йагантхена ча виппайуджджати, ка̄ма̄савена ча ана̄саво бхавати, ка̄могхан̃ча уттин̣н̣о бхавати, ра̄гасаллена ча висалло бхавати, рӯпӯпика̄ [рӯпупика̄ (ка.) евамупарипи] часса вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити парин̃н̃ам̣ гаччхати, рӯпадха̄туйам̣ часса ра̄го пахӣно бхавати, на ча чханда̄гатим̣ гаччхати.
ведана̄су ведана̄нупассӣ вихаранто ‘‘дуккхе сукха’’нти випалла̄сам̣ паджахати, пхассо часса а̄ха̄ро парин̃н̃ам̣ гаччхати, бхавӯпа̄да̄нена ча анупа̄да̄но бхавати, бхавайогена ча висам̣йутто бхавати, бйа̄па̄дака̄йагантхена ча виппайуджджати, бхава̄савена ча ана̄саво бхавати, бхавогхан̃ча уттин̣н̣о бхавати, досасаллена ча висалло бхавати, веданӯпика̄ часса вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити парин̃н̃ам̣ гаччхати, ведана̄дха̄туйам̣ часса ра̄го пахӣно бхавати, на ча доса̄гатим̣ гаччхати.
читте читта̄нупассӣ вихаранто ‘‘аничче ничча’’нти випалла̄сам̣ паджахати, вин̃н̃а̄н̣ам̣ часса а̄ха̄ро парин̃н̃ам̣ гаччхати, дит̣т̣хупа̄да̄нена ча анупа̄да̄но бхавати, дит̣т̣хийогена ча висам̣йутто бхавати, сӣлаббатапара̄ма̄сака̄йагантхена ча виппайуджджати, дит̣т̣ха̄савена ча ана̄саво бхавати, дит̣т̣хогхан̃ча уттин̣н̣о бхавати, ма̄насаллена ча висалло бхавати, сан̃н̃ӯпика̄ часса вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити парин̃н̃ам̣ гаччхати, сан̃н̃а̄дха̄туйам̣ часса ра̄го пахӣно бхавати, на ча бхайа̄гатим̣ гаччхати.
дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихаранто ‘‘анаттани [анаттанийе (сӣ.) пасса а. ни. 4.49] атта̄’’ти випалла̄сам̣ паджахати, маносан̃четана̄ часса а̄ха̄ро парин̃н̃ам̣ гаччхати, аттава̄дупа̄да̄нена ча анупа̄да̄но бхавати, авиджджа̄йогена ча висам̣йутто бхавати, идам̣сачча̄бхинивесака̄йагантхена ча виппайуджджати, авиджджа̄савена ча ана̄саво бхавати, авиджджогхан̃ча уттин̣н̣о бхавати, мохасаллена ча висалло бхавати, сан̇кха̄рӯпика̄ часса вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити парин̃н̃ам̣ гаччхати, сан̇кха̄радха̄туйам̣ часса ра̄го пахӣно бхавати, на ча моха̄гатим̣ гаччхати. айам̣ паха̄нена сама̄ропана̄.
тена̄ха а̄йасма̄ маха̄качча̄йано –
‘‘йе дхамма̄ йам̣ мӯла̄, йе чекаттха̄ пака̄сита̄ мунина̄;
те сама̄ропайитабба̄, еса сама̄ропано ха̄ро’’ти.
нийутто сама̄ропано ха̄ро.
нит̣т̣хито ча ха̄равибхан̇го.