намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса
кхуддаканика̄йе
неттиппакаран̣апа̄л̣и
1. сан̇гахава̄ро
йам̣ локо пӯджайате, салокапа̄ло сада̄ намассати ча;
тассета са̄санаварам̣, видӯхи н̃еййам̣ нараварасса.
два̄даса пада̄ни суттам̣, там̣ саббам̣ бйан̃джанан̃ча аттхо ча;
там̣ вин̃н̃еййам̣ убхайам̣, ко аттхо бйан̃джанам̣ катамам̣.
сол̣асаха̄ра̄ нетти [неттӣ (ка.)], пан̃чанайа̄ са̄санасса парийет̣т̣хи;
ат̣т̣ха̄расамӯлапада̄, махакачча̄нена [маха̄качча̄нена (сӣ.)] ниддит̣т̣ха̄.
ха̄ра̄ бйан̃джанавичайо, суттасса найа̄ тайо ча суттаттхо;
убхайам̣ париггахӣтам̣, вуччати суттам̣ йатха̄суттам̣.
йа̄ чева десана̄ йан̃ча, деситам̣ убхайамева вин̃н̃еййам̣;
татра̄йама̄нупуббӣ, нававидхасуттантапарийет̣т̣хӣти.
сан̇гахава̄ро.
2. уддесава̄ро
1. таттха катаме сол̣аса ха̄ра̄? десана̄ вичайо йутти падат̣т̣ха̄но лаккхан̣о чатубйӯхо а̄ват̣т̣о вибхатти париваттано вевачано пан̃н̃атти отаран̣о содхано адхит̣т̣ха̄но париккха̄ро сама̄ропано ити.
тасса̄нугӣти
десана̄ вичайо йутти, падат̣т̣ха̄но ча лаккхан̣о;
чатубйӯхо ча а̄ват̣т̣о, вибхатти париваттано.
вевачано ча пан̃н̃атти, отаран̣о ча содхано;
адхит̣т̣ха̄но париккха̄ро, сама̄ропано сол̣асо [сол̣аса (сӣ.)].
ете сол̣аса ха̄ра̄, пакиттита̄ аттхато асам̣кин̣н̣а̄;
етесан̃чева бхавати, виттха̄ратайа̄ найавибхаттӣти.
2. таттха катаме пан̃ча найа̄? нандийа̄ват̣т̣о типуккхало сӣхавиккӣл̣ито диса̄лочано ан̇кусо ити.
тасса̄нугӣти
пат̣хамо нандийа̄ват̣т̣о, дутийо ча типуккхало;
сӣхавиккӣл̣ито на̄ма, татийо найалан̃джако [найалан̃чхако (сӣ.)].
диса̄лочанама̄хам̣су, чатуттхам̣ найамуттамам̣;
пан̃чамо ан̇кусо на̄ма, саббе пан̃ча найа̄ гата̄ти.
3. таттха катама̄ни ат̣т̣ха̄раса мӯлапада̄ни? нава пада̄ни кусала̄ни нава пада̄ни акусала̄ни. таттха катама̄ни нава пада̄ни акусала̄ни, тан̣ха̄ авиджджа̄ лобхо досо мохо субхасан̃н̃а̄ сукхасан̃н̃а̄ ниччасан̃н̃а̄ аттасан̃н̃а̄ти, има̄ни нава пада̄ни акусала̄ни, йаттха саббо акусалапаккхо сан̇гахам̣ самосаран̣ам̣ гаччхати.
таттха катама̄ни нава пада̄ни кусала̄ни? саматхо випассана̄ алобхо адосо амохо асубхасан̃н̃а̄ дуккхасан̃н̃а̄ аниччасан̃н̃а̄ анаттасан̃н̃а̄ти, има̄ни нава пада̄ни кусала̄ни, йаттха саббо кусалапаккхо сан̇гахам̣ самосаран̣ам̣ гаччхати.
татридам̣ удда̄нам̣
тан̣ха̄ ча авиджджа̄пи ча, лобхо досо татхева мохо ча;
чатуро ча випалла̄са̄, килесабхӯмӣ нава пада̄ни.
саматхо ча випассана̄ ча, кусала̄ни ча йа̄ни тӣн̣и мӯла̄ни;
чатуро сатипат̣т̣ха̄на̄, индрийабхӯмӣ нава пада̄ни.
навахи ча падехи кусала̄, навахи ча йуджджанти акусалапаккха̄;
ете кхо мӯлапада̄, бхаванти ат̣т̣ха̄раса пада̄нӣти.
уддесава̄ро.
3. ниддесава̄ро
4. таттха сан̇кхепато нетти киттита̄.
ха̄расан̇кхепо
1. асса̄да̄дӣнавата̄, ниссаран̣ампи ча пхалам̣ упа̄йо ча;
а̄н̣аттӣ ча бхагавато, йогӣнам̣ десана̄ха̄ро.
2. йам̣ пуччхитан̃ча виссаджджитан̃ча, суттасса йа̄ ча анугӣти;
суттасса йо павичайо, ха̄ро вичайоти ниддит̣т̣хо.
3. саббесам̣ ха̄ра̄нам̣, йа̄ бхӯмӣ йо ча гочаро тесам̣;
йутта̄йуттапариккха̄, ха̄ро йуттӣти ниддит̣т̣хо.
4. дхаммам̣ десети джино, тасса ча дхаммасса йам̣ падат̣т̣ха̄нам̣;
ити йа̄ва саббадхамма̄, есо ха̄ро падат̣т̣ха̄но.
5. вуттамхи екадхамме, йе дхамма̄ екалаккхан̣а̄ кечи;
вутта̄ бхаванти саббе, со ха̄ро лаккхан̣о на̄ма.
6. неруттамадхиппа̄йо, бйан̃джанаматха десана̄нида̄нан̃ча;
пубба̄пара̄нусандхӣ, есо ха̄ро чатубйӯхо.
7. екамхи падат̣т̣ха̄не, парийесати сесакам̣ падат̣т̣ха̄нам̣;
а̄ват̣т̣ати пат̣ипаккхе, а̄ват̣т̣о на̄ма со ха̄ро.
8. дхамман̃ча падат̣т̣ха̄нам̣, бхӯмин̃ча вибхаджджате айам̣ ха̄ро;
са̄дха̄ран̣е аса̄дха̄ран̣е ча неййо вибхаттӣти.
9. кусала̄кусале дхамме, ниддит̣т̣хе бха̄вите пахӣне ча;
париваттати пат̣ипаккхе, ха̄ро париваттано на̄ма.
10. вевачана̄ни бахӯни ту, сутте вутта̄ни екадхаммасса;
йо джа̄на̄ти суттавидӯ, вевачано на̄ма со ха̄ро.
11. екам̣ бхагава̄ дхаммам̣, пан̃н̃аттӣхи вивидха̄хи десети;
со а̄ка̄ро н̃еййо, пан̃н̃аттӣ на̄ма ха̄роти.
12. йо ча пат̣иччуппа̄до, индрийакхандха̄ ча дха̄ту а̄йатана̄;
етехи отарати йо, отаран̣о на̄ма со ха̄ро.
13. виссаджджитамхи пан̃хе, га̄тха̄йам̣ пуччхита̄йама̄раббха;
суддха̄суддхапариккха̄, ха̄ро со содхано на̄ма.
14. екаттата̄йа дхамма̄, йепи ча вематтата̄йа ниддит̣т̣ха̄;
тена викаппайитабба̄, есо ха̄ро адхит̣т̣ха̄но.
15. йе дхамма̄ йам̣ дхаммам̣, джанайантиппаччайа̄ парампарато;
хетумавакад̣д̣хайитва̄, есо ха̄ро париккха̄ро.
16. йе дхамма̄ йам̣ мӯла̄, йе чекаттха̄ пака̄сита̄ мунина̄;
те самаропайитабба̄, еса сама̄ропано ха̄ро.
найасан̇кхепо
17. тан̣хан̃ча авиджджампи ча, саматхена випассана̄ йо нети;
саччехи йоджайитва̄, айам̣ найо нандийа̄ват̣т̣о.
18. йо акусале самӯлехи, нети кусале ча кусаламӯлехи;
бхӯтам̣ татхам̣ авитатхам̣, типуккхалам̣ там̣ найам̣ а̄ху.
19. йо нети випалла̄сехи, килесе индрийехи саддхамме;
етам̣ найам̣ найавидӯ, сӣхавиккӣл̣итам̣ а̄ху.
20. веййа̄каран̣есу хи йе, кусала̄кусала̄ тахим̣ тахим̣ вутта̄;
манаса̄ волокайате, там̣ кху диса̄лочанам̣ а̄ху.
21. олокетва̄ дисалочанена, уккхипийа йам̣ сама̄нети;
саббе кусала̄кусале, айам̣ найо ан̇кусо на̄ма.
22. сол̣аса ха̄ра̄ пат̣хамам̣, дисалочанато [дисалочанена (ка.)] диса̄ вилокетва̄;
сан̇кхипийа ан̇кусена хи, найехи тӣхи ниддисе суттам̣.
два̄дасапада
23. аккхарам̣ падам̣ бйан̃джанам̣, нирутти татхева ниддесо;
а̄ка̄рачхат̣т̣хавачанам̣, етта̄ва бйан̃джанам̣ саббам̣.
24. сан̇ка̄сана̄ пака̄сана̄, виваран̣а̄ вибхаджанутта̄нӣкаммапан̃н̃атти;
етехи чхахи падехи, аттхо камман̃ча ниддит̣т̣хам̣.
25. тӣн̣и ча найа̄ анӯна̄, аттхасса ча чхаппада̄ни ган̣ита̄ни;
навахи падехи бхагавато, вачанассаттхо сама̄йутто.
26. аттхасса наваппада̄ни, бйан̃джанапарийет̣т̣хийа̄ чатуббӣса;
убхайам̣ сан̇калайитва̄ [сан̇кхепайато (ка.)], теттим̣са̄ еттика̄ неттӣти.
ниддесава̄ро.
4. пат̣иниддесава̄ро
1. десана̄ха̄равибхан̇го
5. таттха катамо десана̄ха̄ро? ‘‘асса̄да̄дӣнавата̄’’ти га̄тха̄ айам̣ десана̄ха̄ро. ким̣ десайати? асса̄дам̣ а̄дӣнавам̣ ниссаран̣ам̣ пхалам̣ упа̄йам̣ а̄н̣аттим̣. дхаммам̣ во, бхиккхаве, десесса̄ми а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сесса̄мӣти.
таттха катамо асса̄до?
‘‘ка̄мам̣ [ка̄мама̄дика̄ има̄ чха га̄тха̄ су. ни. 772 пасситабба̄] ка̄майама̄насса, тасса четам̣ самиджджхати;
аддха̄ пӣтимано хоти, ладдха̄ маччо йадиччхатӣ’’ти.
айам̣ асса̄до.
таттха катамо а̄дӣнаво?
‘‘тасса че ка̄майа̄насса, чхандаджа̄тасса джантуно;
те ка̄ма̄ париха̄йанти, саллавиддхова руппатӣ’’ти.
айам̣ а̄дӣнаво.
таттха катамам̣ ниссаран̣ам̣?
‘‘йо ка̄ме париваджджети, саппассева пада̄ сиро;
сомам̣ висаттикам̣ локе, сато самативаттатӣ’’ти.
идам̣ ниссаран̣ам̣.
таттха катамо асса̄до?
‘‘кхеттам̣ ваттхум̣ хиран̃н̃ам̣ ва̄, гава̄ссам̣ да̄сапорисам̣;
тхийо бандхӯ путхӯ ка̄ме, йо наро анугиджджхатӣ’’ти.
айам̣ асса̄до.
таттха катамо а̄дӣнаво?
‘‘абала̄ нам̣ балӣйанти, мадданте нам̣ париссайа̄;
тато нам̣ дуккхаманвети, на̄вам̣ бхиннамиводака’’нти.
айам̣ а̄дӣнаво.
таттха катамам̣ ниссаран̣ам̣?
‘‘тасма̄ джанту сада̄ сато, ка̄ма̄ни париваджджайе;
те паха̄йа таре огхам̣, на̄вам̣ ситва̄ва па̄рагӯ’’ти.
идам̣ ниссаран̣ам̣.
таттха катамам̣ пхалам̣?
‘‘дхаммо хаве раккхати дхаммача̄рим̣, чхаттам̣ махантам̣ йатха вассака̄ле;
еса̄нисам̣со дхамме сучин̣н̣е, на дуггатим̣ гаччхати дхаммача̄рӣ’’ти.
идам̣ пхалам̣.
таттха катамо упа̄йо?
‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’ти…пе…
‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ [пасса дха. па. 277] дуккха̄’’ти…пе…
‘‘саббе дхамма̄ анатта̄’’ти, йада̄ пан̃н̃а̄йа пассати;
атха ниббиндати дуккхе, еса магго висуддхийа̄’’ти.
айам̣ упа̄йо.
таттха катама̄ а̄н̣атти?
‘‘чаккхума̄ [пасса уда̄. 43] висама̄нӣва, виджджама̄не параккаме;
пан̣д̣ито джӣвалокасмим̣, па̄па̄ни париваджджайе’’ти.
айам̣ а̄н̣атти.
‘‘‘сун̃н̃ато локам̣ авеккхассу,
могхара̄джа̄’ти а̄н̣атти, ‘сада̄ сато’ти упа̄йо;
‘атта̄нудит̣т̣хим̣ ӯхачча [ухачча (ка.) пасса су. ни. 1125], евам̣ маччутаро сийа̄’’’.
идам̣ пхалам̣.
6. таттха бхагава̄ уггхат̣итан̃н̃усса пуггаласса ниссаран̣ам̣ десайати, випан̃читан̃н̃усса пуггаласса а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча десайати, неййасса пуггаласса асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча десайати.
таттха чатассо пат̣ипада̄, чатта̄ро пуггала̄. тан̣ха̄чарито мандо сатиндрийена дуккха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа ниййа̄ти сатипат̣т̣ха̄нехи ниссайехи. тан̣ха̄чарито удатто [удаттхо (сӣ.) у + а̄ + да̄ + та] сама̄дхиндрийена дуккха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ниййа̄ти джха̄нехи ниссайехи. дит̣т̣хичарито мандо вӣрийиндрийена сукха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа ниййа̄ти саммаппадха̄нехи ниссайехи. дит̣т̣хичарито удатто пан̃н̃индрийена сукха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ниййа̄ти саччехи ниссайехи.
убхо тан̣ха̄чарита̄ саматхапуббан̇гама̄йа випассана̄ ниййанти ра̄гавира̄га̄йа четовимуттийа̄. убхо дит̣т̣хичарита̄ випассана̄пуббан̇гаме саматхена ниййанти авиджджа̄вира̄га̄йа пан̃н̃а̄вимуттийа̄.
таттха йе саматхапуббан̇гама̄хи пат̣ипада̄хи ниййанти, те нандийа̄ват̣т̣ена найена ха̄табба̄, йе випассана̄пуббан̇гама̄хи пат̣ипада̄хи ниййанти, те сӣхавиккӣл̣итена найена ха̄табба̄.
7. сва̄йам̣ ха̄ро каттха самбхавати, йасса саттха̄ ва̄ дхаммам̣ десайати ан̃н̃атаро ва̄ гарут̣т̣ха̄нӣйо сабрахмача̄рӣ, со там̣ дхаммам̣ сутва̄ саддхам̣ пат̣илабхати. таттха йа̄ вӣмам̣са̄ усса̄хана̄ тулана̄ упапариккха̄, айам̣ сутамайӣ пан̃н̃а̄. татха̄ сутена ниссайена йа̄ вӣмам̣са̄ тулана̄ упапариккха̄ манаса̄нупеккхан̣а̄, айам̣ чинта̄майӣ пан̃н̃а̄. има̄хи двӣхи пан̃н̃а̄хи манасика̄расампайуттасса йам̣ н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати дассанабхӯмийам̣ ва̄ бха̄вана̄бхӯмийам̣ ва̄, айам̣ бха̄вана̄майӣ пан̃н̃а̄.
8. паратогхоса̄ сутамайӣ пан̃н̃а̄. паччаттасамут̣т̣хита̄ йонисо манасика̄ра̄ чинта̄майӣ пан̃н̃а̄. йам̣ парато ча гхосена паччаттасамут̣т̣хитена ча йонисоманасика̄рена н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, айам̣ бха̄вана̄майӣ пан̃н̃а̄. йасса има̄ две пан̃н̃а̄ аттхи сутамайӣ чинта̄майӣ ча, айам̣ уггхат̣итан̃н̃ӯ. йасса сутамайӣ пан̃н̃а̄ аттхи, чинта̄майӣ наттхи, айам̣ випан̃читан̃н̃ӯ [випаччитан̃н̃ӯ (сӣ.)]. йасса нева сутамайӣ пан̃н̃а̄ аттхи на чинта̄майӣ, айам̣ неййо.
9. са̄йам̣ дхаммадесана̄ ким̣ десайати? чатта̄ри сачча̄ни дуккхам̣ самудайам̣ ниродхам̣ маггам̣. а̄дӣнаво ча пхалан̃ча дуккхам̣, асса̄до самудайо, ниссаран̣ам̣ ниродхо, упа̄йо а̄н̣атти ча магго. има̄ни чатта̄ри сачча̄ни. идам̣ дхаммачаккам̣.