11. пан̃н̃аттиха̄равибхан̇го
39. таттха катамо пан̃н̃аттиха̄ро? ‘‘екам̣ бхагава̄ дхаммам̣ пан̃н̃аттӣхи вивидха̄хи десетӣ’’ти.
йа̄ пакатикатха̄йа десана̄. айам̣ никкхепапан̃н̃атти. ка̄ ча пакатикатха̄йа десана̄, чатта̄ри сачча̄ни. йатха̄ бхагава̄ а̄ха ‘‘идам̣ дуккха’’нти айам̣ пан̃н̃атти пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ чханнам̣ дха̄тӯнам̣ ат̣т̣ха̄расаннам̣ дха̄тӯнам̣ два̄дасаннам̣ а̄йатана̄нам̣ дасаннам̣ индрийа̄нам̣ никкхепапан̃н̃атти.
кабал̣ӣка̄ре че, бхиккхаве, а̄ха̄ре аттхи ра̄го аттхи нандӣ [нанди (сӣ.) пасса сам̣. ни. 2.64)] аттхи тан̣ха̄, патит̣т̣хитам̣ таттха вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирӯл̣хам̣. йаттха патит̣т̣хитам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирӯл̣хам̣, аттхи таттха на̄марӯпасса авакканти. йаттха аттхи на̄марӯпасса авакканти, аттхи таттха сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи [буддхи (ка.)]. йаттха аттхи сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи, аттхи таттха а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти. йаттха аттхи а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти, аттхи таттха а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣. йаттха аттхи а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣, сасокам̣ там̣, бхиккхаве, садарам̣ саупа̄йа̄санти вада̄ми.
пхассе че…пе… маносан̃четана̄йа че, бхиккхаве, а̄ха̄ре. вин̃н̃а̄н̣е че, бхиккхаве, а̄ха̄ре аттхи ра̄го аттхи нандӣ аттхи тан̣ха̄, патит̣т̣хитам̣ таттха вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирӯл̣хам̣. йаттха патит̣т̣хитам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирӯл̣хам̣, аттхи таттха на̄марӯпасса авакканти. йаттха аттхи на̄марӯпасса авакканти, аттхи таттха сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи. йаттха аттхи сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи, аттхи таттха а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти. йаттха аттхи а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти, аттхи таттха а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣. йаттха аттхи а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣, сасокам̣ там̣, бхиккхаве, садарам̣ саупа̄йа̄санти вада̄ми. айам̣ пабхавапан̃н̃атти дуккхасса ча самудайасса ча.
кабал̣ӣка̄ре че, бхиккхаве [пасса сам̣. ни. 2.64], а̄ха̄ре наттхи ра̄го наттхи нандӣ наттхи тан̣ха̄, аппатит̣т̣хитам̣ таттха вин̃н̃а̄н̣ам̣ авирӯл̣хам̣. йаттха аппатит̣т̣хитам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ авирӯл̣хам̣, наттхи таттха на̄марӯпасса авакканти. йаттха наттхи на̄марӯпасса авакканти, наттхи таттха сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи. йаттха наттхи сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи, наттхи таттха а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти. йаттха наттхи а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти, наттхи таттха а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣. йаттха наттхи а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣, асокам̣ там̣, бхиккхаве, адарам̣ анупа̄йа̄санти вада̄ми.
пхассе че…пе… маносан̃четана̄йа че, бхиккхаве, а̄ха̄ре. вин̃н̃а̄н̣е че, бхиккхаве, а̄ха̄ре наттхи ра̄го наттхи нандӣ наттхи тан̣ха̄, аппатит̣т̣хитам̣ таттха вин̃н̃а̄н̣ам̣ авирӯл̣хам̣. йаттха аппатит̣т̣хитам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ авирӯл̣хам̣, наттхи таттха на̄марӯпасса авакканти. йаттха наттхи на̄марӯпасса авакканти, наттхи таттха сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи. йаттха наттхи сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи, наттхи таттха а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти. йаттха наттхи а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти, наттхи таттха а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣. йаттха наттхи а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣, асокам̣ там̣, бхиккхаве, адарам̣ анупа̄йа̄санти вада̄ми.
айам̣ парин̃н̃а̄пан̃н̃атти дуккхасса, паха̄напан̃н̃атти самудайасса, бха̄вана̄пан̃н̃атти маггасса, саччхикирийа̄пан̃н̃атти ниродхасса.
40. сама̄дхим̣, бхиккхаве, бха̄ветха. аппаматто нипако сато, сама̄хито, бхиккхаве, бхиккху йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. кин̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти? ‘‘чаккху [чаккхум̣ (ка.) пасса сам̣. ни. 4.99] аничча’’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘‘рӯпа̄ аничча̄’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти ‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ аничча’’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘‘чаккхусампхассо аниччо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. йампидам̣ [йамидам̣ (сӣ. ка.)] чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄, тампи аниччанти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти.
сотам̣ …пе… гха̄нам̣…пе… дживха̄…пе… ка̄йо…пе… ‘‘мано аниччо’’ти [аничча’’нти (сам̣. ни. 4.100)] йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘‘дхамма̄ аничча̄’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘‘мановин̃н̃а̄н̣ам̣ аничча’’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘‘маносампхассо аниччо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄, тампи аниччанти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти.
айам̣ бха̄вана̄пан̃н̃атти маггасса, парин̃н̃а̄пан̃н̃атти дуккхасса, паха̄напан̃н̃атти самудайасса, саччхикирийа̄пан̃н̃атти ниродхасса.
рӯпам̣, ра̄дха, викиратха видхаматха виддхам̣сетха викӣл̣анийам̣ [викӣл̣аникам̣ (сӣ. ка.) пасса сам̣. ни. 3.169] каротха, пан̃н̃а̄йа тан̣хаккхайа̄йа пат̣ипаджджатха. тан̣хаккхайа̄ дуккхаккхайо, дуккхаккхайа̄ нибба̄нам̣. веданам̣…пе…. сан̃н̃ам̣…пе… сан̇кха̄ре вин̃н̃а̄н̣ам̣ викиратха видхаматха виддхам̣сетха викӣл̣анийам̣ каротха, пан̃н̃а̄йа тан̣хаккхайа̄йа пат̣ипаджджатха. тан̣хаккхайа̄ дуккхаккхайо, дуккхаккхайа̄ нибба̄нам̣.
айам̣ ниродхапан̃н̃атти ниродхасса, ниббида̄пан̃н̃атти асса̄дасса, парин̃н̃а̄пан̃н̃атти дуккхасса, паха̄напан̃н̃атти самудайасса, бха̄вана̄пан̃н̃атти маггасса, саччхикирийа̄пан̃н̃атти ниродхасса.
‘‘со идам̣ дуккха’’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘‘айам̣ дуккхасамудайо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘‘айам̣ дуккханиродхо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти ‘‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти.
айам̣ пат̣иведхапан̃н̃атти сачча̄нам̣, никкхепапан̃н̃атти дассанабхӯмийа̄, бха̄вана̄пан̃н̃атти маггасса, саччхикирийа̄пан̃н̃атти сота̄паттипхаласса. ‘‘со име а̄сава̄’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘‘айам̣ а̄савасамудайо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘‘айам̣ а̄саваниродхо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘‘айам̣ а̄саваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘‘име а̄сава̄ асесам̣ нируджджхантӣ’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти.
айам̣ уппа̄дапан̃н̃атти кхайе н̃а̄н̣асса, ока̄сапан̃н̃атти ануппа̄де н̃а̄н̣асса, бха̄вана̄пан̃н̃атти маггасса, парин̃н̃а̄пан̃н̃атти дуккхасса, паха̄напан̃н̃атти самудайасса, а̄рамбхапан̃н̃атти вӣрийиндрийасса, а̄са̄т̣анапан̃н̃атти а̄са̄т̣ика̄нам̣, никкхепапан̃н̃атти бха̄вана̄бхӯмийа̄, абхинигха̄тапан̃н̃атти па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣.
41. идам̣ ‘‘дуккха’’нти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. айам̣ ‘‘дуккхасамудайо’’ти ме, бхиккхаве…пе… айам̣ ‘‘дуккханиродхо’’ти ме, бхиккхаве…пе…. айам̣ ‘‘дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’’ти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.
айам̣ десана̄пан̃н̃атти сачча̄нам̣, никкхепапан̃н̃атти сутамайийа̄ пан̃н̃а̄йа саччхикирийа̄пан̃н̃атти анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийасса, паваттана̄пан̃н̃атти дхаммачаккасса.
‘‘там̣ кхо панидам̣ дуккхам̣ парин̃н̃еййа’’нти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. ‘‘со кхо пана̄йам̣ дуккхасамудайо паха̄таббо’’ти ме, бхиккхаве…пе… ‘‘со кхо пана̄йам̣ дуккханиродхо саччхика̄таббо’’ти ме, бхиккхаве…пе… ‘‘са̄ кхо пана̄йам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ бха̄ветабба̄’’ти ме, бхиккхаве пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.
айам̣ бха̄вана̄пан̃н̃атти маггасса, никкхепапан̃н̃атти чинта̄майийа̄ пан̃н̃а̄йа, саччхикирийа̄пан̃н̃атти ан̃н̃индрийасса.
‘‘там̣ кхо панидам̣ дуккхам̣ парин̃н̃а̄та’’нти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. ‘‘со кхо пана̄йам̣ дуккхасамудайо пахӣно’’ти ме, бхиккхаве…пе… ‘‘со кхо пана̄йам̣ дуккханиродхо саччхикато’’ти ме, бхиккхаве…пе… ‘‘са̄ кхо пана̄йам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ бха̄вита̄’’ти ме, бхиккхаве пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. айам̣ бха̄вана̄пан̃н̃атти маггасса, никкхепапан̃н̃атти бха̄вана̄майийа̄ пан̃н̃а̄йа, саччхикирийа̄пан̃н̃атти ан̃н̃а̄та̄вино индрийасса, паваттана̄пан̃н̃атти дхаммачаккасса.
‘‘туламатулан̃ча самбхавам̣, бхавасан̇кха̄рамавассаджи муни;
аджджхаттарато сама̄хито, абхинди [абхида̄ (сӣ. ка.) пасса дӣ. ни. 2.169] кавачамиваттасамбхава’’нти.
‘‘тула’’нти сан̇кха̄радха̄ту. ‘‘атула’’нти нибба̄надха̄ту, ‘‘туламатулан̃ча самбхава’’нти абхин̃н̃а̄пан̃н̃атти саббадхамма̄нам̣. никкхепапан̃н̃атти дхаммапат̣исамбхида̄йа. ‘‘бхавасан̇кха̄рамавассаджи мунӣ’’ти паричча̄гапан̃н̃атти самудайасса. парин̃н̃а̄пан̃н̃атти дуккхасса. ‘‘аджджхаттарато сама̄хито’’ти бха̄вана̄пан̃н̃атти ка̄йагата̄йа сатийа̄. т̣хитипан̃н̃атти читтекаггата̄йа. ‘‘абхинди кавачамиваттасамбхава’’нти абхиниббида̄пан̃н̃атти читтасса, упа̄да̄напан̃н̃атти саббан̃н̃ута̄йа, пада̄лана̄пан̃н̃атти авиджджан̣д̣акоса̄нам̣. тена̄ха бхагава̄ ‘‘туламатулан̃ча самбхава’’нти.
йо дуккхамаддаккхи йатонида̄нам̣, ка̄месу со джанту катхам̣ намеййа;
ка̄ма̄ хи локе сан̇готи н̃атва̄, тесам̣ сатӣма̄ винайа̄йа сиккхети.
‘‘йо дуккха’’нти вевачанапан̃н̃атти ча дуккхасса парин̃н̃а̄пан̃н̃атти ча. ‘‘йатонида̄на’’нти пабхавапан̃н̃атти ча самудайасса паха̄напан̃н̃атти ча. ‘‘аддаккхӣ’’ти вевачанапан̃н̃атти ча н̃а̄н̣ачаккхусса пат̣иведхапан̃н̃атти ча. ‘‘ка̄месу со джантукатхам̣ намеййа̄’’ти вевачанапан̃н̃атти ча ка̄матан̣ха̄йа абхинивесапан̃н̃атти ча. ‘‘ка̄ма̄ хи локе сан̇готи н̃атва̄’’ти паччаттхикато дассанапан̃н̃атти ка̄ма̄нам̣. ка̄ма̄ хи ан̇га̄рака̄сӯпама̄ мам̣сапесӯпама̄ па̄вакакаппа̄ папа̄таурагопама̄ ча. ‘‘тесам̣ сатӣма̄’’ти апачайапан̃н̃атти паха̄на̄йа, никкхепапан̃н̃атти ка̄йагата̄йа сатийа̄, бха̄вана̄пан̃н̃атти маггасса. ‘‘винайа̄йа сиккхе’’ти пат̣иведхапан̃н̃атти ра̄гавинайасса досавинайасса мохавинайасса. ‘‘джантӯ’’ти вевачанапан̃н̃атти йогисса. йада̄ хи йогӣ ка̄ма̄ сан̇готи паджа̄на̄ти. со ка̄ма̄нам̣ ануппа̄да̄йа кусале дхамме уппа̄дайати, со ануппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ уппа̄да̄йа ва̄йамати. айам̣ ва̄йа̄мапан̃н̃атти аппаттасса паттийа̄. никкхепапан̃н̃атти ораматтика̄йа асантут̣т̣хийа̄. таттха со уппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ т̣хитийа̄ ва̄йаматӣти айам̣ аппама̄дапан̃н̃атти бха̄вана̄йа, никкхепапан̃н̃атти вӣрийиндрийасса, а̄раккхапан̃н̃атти кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣, т̣хитипан̃н̃атти адхичиттасиккха̄йа. тена̄ха бхагава̄ ‘‘йо дуккхамаддаккхи йатонида̄на’’нти.
‘‘мохасамбандхано локо, бхаббарӯпова диссати;
упадхибандхано [упадхисамбандхано (сӣ.) пасса уда̄. 70] ба̄ло, тамаса̄ парива̄рито;
ассирӣ вийа [сассаторива (уда̄. 70)] кха̄йати, пассато наттхи кин̃чана’’нти.
‘‘мохасамбандхано локо’’ти десана̄пан̃н̃атти випалла̄са̄нам̣. ‘‘бхаббарӯпова диссатӣ’’ти випарӣтапан̃н̃атти локасса. ‘‘упадхибандхано ба̄ло’’ти пабхавапан̃н̃атти па̄пака̄нам̣ иччха̄вачара̄нам̣, киччапан̃н̃атти парийут̣т̣ха̄на̄нам̣. балавапан̃н̃атти килеса̄нам̣. вирӯхана̄пан̃н̃атти сан̇кха̄ра̄нам̣. ‘‘тамаса̄ парива̄рито’’ти десана̄пан̃н̃атти авиджджандхака̄расса вевачанапан̃н̃атти ча. ‘‘ассирӣ вийа кха̄йатӣ’’ти дассанапан̃н̃атти диббачаккхусса, никкхепапан̃н̃атти пан̃н̃а̄чаккхусса. ‘‘пассато наттхи кин̃чана’’нти пат̣иведхапан̃н̃атти сатта̄нам̣, ра̄го кин̃чанам̣ досо кин̃чанам̣ мохо кин̃чанам̣. тена̄ха бхагава̄ ‘‘мохасамбандхано локо’’ти.
‘‘аттхи, бхиккхаве, аджа̄там̣ абхӯтам̣ акатам̣ асан̇кхатам̣, но четам̣, бхиккхаве, абхависса аджа̄там̣ абхӯтам̣ акатам̣ асан̇кхатам̣. найидха [на идха (сӣ. ка.) пасса уда̄. 73] джа̄тасса бхӯтасса катасса сан̇кхатасса ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йетха. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи аджа̄там̣ абхӯтам̣ акатам̣ асан̇кхатам̣, тасма̄ джа̄тасса бхӯтасса катасса сан̇кхатасса ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти.
‘‘но четам̣, бхиккхаве, абхависса аджа̄там̣ абхӯтам̣ акатам̣ асан̇кхата’’нти десана̄пан̃н̃атти нибба̄насса вевачанапан̃н̃атти ча. ‘‘найидха джа̄тасса бхӯтасса катасса сан̇кхатасса ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йетха̄’’ти вевачанапан̃н̃атти сан̇кхатасса упанайанапан̃н̃атти ча. ‘‘йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи аджа̄там̣ абхӯтам̣ акатам̣ асан̇кхата’’нти вевачанапан̃н̃атти нибба̄насса джотана̄пан̃н̃атти ча. ‘‘тасма̄ джа̄тасса бхӯтасса катасса сан̇кхатасса ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти айам̣ вевачанапан̃н̃атти нибба̄насса, ниййа̄никапан̃н̃атти маггасса, ниссаран̣апан̃н̃атти сам̣са̄рато. тена̄ха бхагава̄ ‘‘но четам̣, бхиккхаве, абхависса̄’’ти. тена̄ха а̄йасма̄ маха̄качча̄йано ‘‘екам̣ бхагава̄ дхаммам̣, пан̃н̃аттӣхи вивидха̄хи десетӣ’’ти.
нийутто пан̃н̃атти ха̄ро.