17. па̄ра̄йанаттхутига̄тха̄ниддесо

93. идамавоча бхагава̄ магадхесу вихаранто па̄са̄н̣аке четийе, парича̄ракасол̣аса̄нам̣ [парича̄ритасол̣асаннам̣ (сйа̄. ка.)] бра̄хман̣а̄нам̣ аджджхит̣т̣хо пут̣т̣хо пут̣т̣хо пан̃хам̣ бйа̄ка̄си.

идамавоча бхагава̄ти идам̣ па̄ра̄йанам̣ авоча. бхагава̄ти га̄рава̄дхивачанаметам̣…пе… саччхика̄ пан̃н̃атти, йадидам̣ бхагава̄ти – идамавоча бхагава̄. магадхесу вихарантоти магадхана̄маке джанападе вихаранто ирийанто ваттенто па̄ленто йапенто йа̄пенто. па̄са̄н̣аке четийети па̄са̄н̣акачетийам̣ вуччати буддха̄сананти – магадхесу вихаранто па̄са̄н̣аке четийе. парича̄ракасол̣аса̄нам̣ бра̄хман̣а̄нанти пин̇гийо [син̇гийо (ка.)] бра̄хман̣о ба̄варисса бра̄хман̣асса паддхо паддхачаро парича̄рако [парича̄рико (сйа̄. ка.)] сиссо. пин̇гийена [тена (ка.)] те сол̣аса̄ти – евампи парича̄ракасол̣аса̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣. атха ва̄, те сол̣аса бра̄хман̣а̄ буддхасса бхагавато паддха̄ паддхачара̄ парича̄рака̄ сисса̄ти – евампи парича̄ракасол̣аса̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣.

аджджхит̣т̣хо пут̣т̣хо пут̣т̣хо пан̃хам̣ бйа̄ка̄сӣти. аджджхит̣т̣хоти аджджхит̣т̣хо аджджхесито. пут̣т̣хо пут̣т̣хоти пут̣т̣хо пут̣т̣хо пуччхито пуччхито йа̄чито йа̄чито аджджхесито аджджхесито паса̄дито паса̄дито. пан̃хам̣ бйа̄ка̄сӣти пан̃хам̣ бйа̄ка̄си а̄чиккхи десеси пан̃н̃апеси пат̣т̣хапеси вивари вибхаджи утта̄нӣа̄ка̄си пака̄сесӣти – аджджхит̣т̣хо пут̣т̣хо пут̣т̣хо пан̃хам̣ бйа̄ка̄си. тенетам̣ вуччати –

‘‘идамавоча бхагава̄ магадхесу вихаранто па̄са̄н̣аке четийе, парича̄ракасол̣аса̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ аджджхит̣т̣хо пут̣т̣хо пут̣т̣хо пан̃хам̣ бйа̄ка̄сӣ’’ти.

94. екамекасса чепи пан̃хасса аттхаман̃н̃а̄йа дхаммаман̃н̃а̄йа дхамма̄нудхаммам̣ пат̣ипаджджеййа, гаччхеййева джара̄маран̣асса па̄рам̣. па̄ран̇гаманӣйа̄ име дхамма̄ти. тасма̄ имасса дхаммапарийа̄йасса ‘‘па̄ра̄йана’’нтева адхивачанам̣.

екамекасса чепи пан̃хасса̄ти екамекасса чепи аджитапан̃хасса, екамекасса чепи тиссаметтеййапан̃хасса, екамекасса чепи пун̣н̣акапан̃хасса, екамекасса чепи меттагӯпан̃хасса, екамекасса чепи дхотакапан̃хасса, екамекасса чепи упасӣвапан̃хасса, екамекасса чепи нандакапан̃хасса, екамекасса чепи хемакапан̃хасса, екамекасса чепи тодеййапан̃хасса, екамекасса чепи каппапан̃хасса, екамекасса чепи джатукан̣н̣ипан̃хасса, екамекасса чепи бхадра̄вудхапан̃хасса, екамекасса чепи удайапан̃хасса, екамекасса чепи поса̄лапан̃хасса, екамекасса чепи могхара̄джапан̃хасса, екамекасса чепи пин̇гийапан̃хасса̄ти – екамекасса чепи пан̃хасса.

аттхаман̃н̃а̄йа дхаммаман̃н̃а̄йа̄ти свева пан̃хо дхаммо, висаджджанам̣ [виссаджджанам̣ (ка.)] аттхоти аттхам̣ ан̃н̃а̄йа джа̄нитва̄ тулайитва̄ тӣрайитва̄ вибха̄вайитва̄ вибхӯтам̣ катва̄ти – аттхаман̃н̃а̄йа. дхаммаман̃н̃а̄йа̄ти дхаммам̣ ан̃н̃а̄йа джа̄нитва̄ тулайитва̄ тӣрайитва̄ вибха̄вайитва̄ вибхӯтам̣ катва̄ти – дхаммаман̃н̃а̄йа̄ти – аттхаман̃н̃а̄йа дхаммаман̃н̃а̄йа. дхамма̄нудхаммам̣ пат̣ипаджджеййа̄ти самма̄пат̣ипадам̣ ануломапат̣ипадам̣ апаччанӣкапат̣ипадам̣ анваттхапат̣ипадам̣ дхамма̄нудхаммапат̣ипадам̣ пат̣ипаджджеййа̄ти – дхамма̄нудхаммам̣ пат̣ипаджджеййа. гаччхеййева джара̄маран̣асса па̄ранти джара̄маран̣асса па̄рам̣ вуччати аматам̣ нибба̄нам̣. йо со саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхиппат̣иниссагго тан̣хаккхайо вира̄го ниродхо нибба̄нам̣. гаччхеййева джара̄маран̣асса па̄ранти джара̄маран̣асса па̄рам̣ гаччхеййа, па̄рам̣ адхигаччхеййа, па̄рам̣ адхипхассеййа, па̄рам̣ саччхикареййа̄ти – гаччхеййева джара̄маран̣асса па̄рам̣. па̄ран̇гаманӣйа̄ име дхамма̄ти име дхамма̄ па̄ран̇гаманӣйа̄. па̄рам̣ па̄пенти па̄рам̣ сампа̄пенти па̄рам̣ саманупа̄пенти, джара̄ман̣асса таран̣а̄йа [та̄ран̣а̄йа (сйа̄.)] сам̣ваттантӣти – па̄ран̇гаманӣйа̄ име дхамма̄ти.

тасма̄ имасса дхаммапарийа̄йасса̄ти. тасма̄ти тасма̄ там̣ка̄ран̣а̄ там̣хету таппаччайа̄ там̣нида̄на̄ти – тасма̄. имасса дхаммапарийа̄йасса̄ти имасса па̄ра̄йанасса̄ти – тасма̄ имасса дхаммапарийа̄йасса. па̄ра̄йанантева адхивачананти па̄рам̣ вуччати аматам̣ нибба̄нам̣…пе… ниродхо нибба̄нам̣. айанам̣ вуччати магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. адхивачананти сан̇кха̄ саман̃н̃а̄ пан̃н̃атти воха̄ро на̄мам̣ на̄макаммам̣ на̄мадхеййам̣ нирутти бйан̃джанам̣ абхила̄поти – па̄ра̄йанантева адхивачанам̣. тенетам̣ вуччати –

‘‘екамекасса чепи пан̃хасса аттхаман̃н̃а̄йа дхаммаман̃н̃а̄йа дхамма̄нудхаммам̣ пат̣ипаджджеййа, гаччхеййева джара̄маран̣асса па̄рам̣. па̄ран̇гаманӣйа̄ име дхамма̄ти. тасма̄ имасса дхаммапарийа̄йасса ‘па̄ра̄йана’нтева адхивачана’’нти.

95. аджито тиссаметтеййо, пун̣н̣ако атха меттагӯ;

дхотако упасӣво ча, нандо ча атха хемако.

96. тодеййакаппа̄ дубхайо, джатукан̣н̣ӣ ча пан̣д̣ито;

бхадра̄вудхо удайо ча, поса̄ло ча̄пи бра̄хман̣о;

могхара̄джа̄ ча медха̄вӣ, пин̇гийо ча маха̄иси.

97. ете буддхам̣ упа̄гаччхум̣, сампанначаран̣ам̣ исим̣;

пуччханта̄ нипун̣е пан̃хе, буддхасет̣т̣хам̣ упа̄гамум̣.

ете буддхам̣ упа̄гаччхунти. етети сол̣аса па̄ра̄йанийа̄ бра̄хман̣а̄. буддхоти йо со бхагава̄ сайамбхӯ ана̄чарийако пуббе анануссутесу дхаммесу са̄мам̣ сачча̄ни абхисамбуджджхи, таттха ча саббан̃н̃утам̣ патто балесу ча васӣбха̄вам̣. буддхоти кенат̣т̣хена буддхо? буджджхита̄ сачча̄нӣти буддхо, бодхета̄ паджа̄йа̄ти буддхо, саббан̃н̃ута̄йа буддхо, саббадасса̄вита̄йа буддхо, абхин̃н̃еййата̄йа буддхо, висавита̄йа буддхо, кхӣн̣а̄савасан̇кха̄тена буддхо, нирупалепасан̇кха̄тена буддхо, екантавӣтара̄готи буддхо, екантавӣтадосоти буддхо, екантавӣтамохоти буддхо, екантаниккилесоти буддхо, ека̄йанамаггам̣ гатоти буддхо, еко ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхоти буддхо, абуддхивихататта̄ буддхипат̣ила̄бха̄ти буддхо. буддхоти нетам̣ на̄мам̣ ма̄тара̄ катам̣ на питара̄ катам̣ на бха̄тара̄ катам̣ на бхагинийа̄ катам̣ на митта̄маччехи катам̣ на н̃а̄тиса̄лохитехи катам̣ на саман̣абра̄хман̣ехи катам̣ на девата̄хи катам̣. вимоккхантикаметам̣ буддха̄нам̣ бхагаванта̄нам̣ бодхийа̄ мӯле саха саббан̃н̃утан̃а̄н̣асса пат̣ила̄бха̄ саччхика̄ пан̃н̃атти, йадидам̣ буддхоти. ете буддхам̣ упа̄гаччхунти ете буддхам̣ упа̄гамим̣су упасан̇камим̣су пайирупа̄сим̣су парипуччхим̣су парипан̃хим̣сӯти – ете буддхам̣ упа̄гаччхум̣.

сампанначаран̣ам̣ исинти чаран̣ам̣ вуччати сӣла̄ча̄раниббатти. сӣласам̣варопи чаран̣ам̣, индрийасам̣варопи чаран̣ам̣, бходжане маттан̃н̃ута̄пи чаран̣ам̣, джа̄гарийа̄нуйогопи чаран̣ам̣, саттапи саддхамма̄ чаран̣ам̣, чатта̄рипи джха̄на̄ни чаран̣ам̣. сампанначаран̣анти сампанначаран̣ам̣ сет̣т̣хачаран̣ам̣ висет̣т̣хачаран̣ам̣ [висит̣т̣хачаран̣ам̣ (ка.)] па̄моккхачаран̣ам̣ уттамачаран̣ам̣ паварачаран̣ам̣. исӣти иси бхагава̄ махантам̣ сӣлаккхандхам̣ есӣ гавесӣ парийесӣти иси…пе… махесаккхехи ва̄ саттехи есито гавесито парийесито – ‘‘кахам̣ буддхо, кахам̣ бхагава̄, кахам̣ девадево кахам̣ нара̄сабхо’’ти – исӣти – сампанначаран̣ам̣ исим̣.

пуччханта̄ нипун̣е пан̃хети. пуччханта̄ти пуччханта̄ йа̄чанта̄ аджджхесанта̄ паса̄дента̄. нипун̣е пан̃хети гамбхӣре дуддасе дуранубодхе санте пан̣ӣте атакка̄вачаре нипун̣е пан̣д̣итаведанӣйе пан̃хети – пуччханта̄ нипун̣е пан̃хе.

буддхасет̣т̣хам̣ упа̄гамунти. буддхоти йо со бхагава̄…пе… саччхика̄ пан̃н̃атти, йадидам̣ буддхоти. сет̣т̣ханти аггам̣ сет̣т̣хам̣ висет̣т̣хам̣ па̄моккхам̣ уттамам̣ паварам̣ буддхам̣ упа̄гамум̣ упа̄гамим̣су упасан̇камим̣су пайирупа̄сим̣су парипуччхим̣су парипан̃хим̣сӯти – буддхасет̣т̣хам̣ упа̄гамум̣. тенетам̣ вуччати –

‘‘ете буддхам̣ упа̄гаччхум̣, сампанначаран̣ам̣ исим̣;

пуччханта̄ нипун̣е пан̃хе, буддхасет̣т̣хам̣ упа̄гаму’’нти.

98. тесам̣ буддхо пабйа̄ка̄си, пан̃хам̣ пут̣т̣хо йатха̄татхам̣;

пан̃ха̄нам̣ веййа̄каран̣ена, тосеси бра̄хман̣е муни.

тесам̣ буддхо пабйа̄ка̄сӣти. тесанти сол̣аса̄нам̣ па̄ра̄йанийа̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣. буддхоти йо со бхагава̄…пе… саччхика̄ пан̃н̃атти, йадидам̣ буддхоти. пабйа̄ка̄сӣти тесам̣ буддхо пабйа̄ка̄си а̄чиккхи десеси пан̃н̃апеси пат̣т̣хапеси вивари вибхаджи утта̄нӣака̄си пака̄сесӣти – тесам̣ буддхо пабйа̄ка̄си.

пан̃хам̣ пут̣т̣хо йатха̄татханти. пан̃хам̣ пут̣т̣хоти пан̃хам̣ пут̣т̣хо пуччхито йа̄чито аджджхесито паса̄дито. йатха̄татханти йатха̄ а̄чиккхитаббам̣ татха̄ а̄чиккхи, йатха̄ деситаббам̣ татха̄ десеси, йатха̄ пан̃н̃апетаббам̣ татха̄ пан̃н̃апеси, йатха̄ пат̣т̣хапетаббам̣ татха̄ пат̣т̣хапеси, йатха̄ виваритаббам̣ татха̄ вивари, йатха̄ вибхаджитаббам̣ татха̄ вибхаджи, йатха̄ утта̄нӣка̄таббам̣ татха̄ утта̄нӣака̄си, йатха̄ пака̄ситаббам̣ татха̄ пака̄сесӣти – пан̃хам̣ пут̣т̣хо йатха̄татхам̣.

пан̃ха̄нам̣ веййа̄каран̣ена̄ти пан̃ха̄нам̣ веййа̄каран̣ена а̄чиккханена десанена пан̃н̃апанена пат̣т̣хапанена виваран̣ена вибхаджанена утта̄нӣкаммена пака̄санена̄ти – пан̃ха̄нам̣ веййа̄каран̣ена.

тосеси бра̄хман̣е мунӣти. тосесӣти тосеси витосеси паса̄деси а̄ра̄дхеси аттамане ака̄си. бра̄хман̣ети сол̣аса па̄ра̄йанийе бра̄хман̣е. мунӣти монам̣ вуччати н̃а̄н̣ам̣…пе… сан̇гаджа̄ламатичча со мунӣти – тосеси бра̄хман̣е муни. тенетам̣ вуччати –

‘‘тесам̣ буддхо пабйа̄ка̄си, пан̃хам̣ пут̣т̣хо йатха̄татхам̣;

пан̃ха̄нам̣ веййа̄каран̣ена, тосеси бра̄хман̣е мунӣ’’ти.

99. те тосита̄ чаккхумата̄, буддхена̄диччабандхуна̄;

брахмачарийамачарим̣су, варапан̃н̃асса сантике.

те тосита̄ чаккхумата̄ти. тети сол̣аса па̄ра̄йанийа̄ бра̄хман̣а̄. тосита̄ти тосита̄ витосита̄ паса̄дита̄ а̄ра̄дхита̄ аттамана̄ ката̄ти – те тосита̄. чаккхумата̄ти бхагава̄ пан̃чахи чаккхӯхи чаккхума̄ – мам̣сачаккхуна̄пи чаккхума̄, диббачаккхуна̄пи чаккхума̄, пан̃н̃а̄чаккхуна̄пи чаккхума̄, буддхачаккхуна̄пи чаккхума̄, самантачаккхуна̄пи чаккхума̄. катхам̣ бхагава̄ мам̣сачаккхуна̄пи чаккхума̄…пе… евам̣ бхагава̄ самантачаккхуна̄пи чаккхума̄ти – те тосита̄ чаккхумата̄.

буддхена̄диччабандхуна̄ти. буддхоти йо со бхагава̄…пе… саччхика̄ пан̃н̃атти, йадидам̣ буддхоти. а̄диччабандхуна̄ти а̄диччо вуччати сӯрийо. со готамо готтена, бхагава̄пи готамо готтена, бхагава̄ сӯрийасса готтан̃а̄тако готтабандху. тасма̄ буддхо а̄диччабандхӯти – буддхена̄диччабандхуна̄.

брахмачарийамачарим̣сӯти брахмачарийам̣ вуччати асаддхаммасама̄паттийа̄ а̄рати вирати пат̣ивирати вераман̣ӣ вираман̣ам̣ акирийа̄ акаран̣ам̣ анаджджха̄патти вела̄анатиккамо сетугха̄то. апи ча, ниппарийа̄йавасена брахмачарийам̣ вуччати арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи, самма̄сан̇каппо, самма̄ва̄ча̄, самма̄камманто, самма̄а̄джӣво, самма̄ва̄йа̄мо, самма̄сати, самма̄сама̄дхи. брахмачарийамачарим̣сӯти брахмачарийам̣ чарим̣су ачарим̣су сама̄да̄йа ваттим̣сӯти – брахмачарийамачарим̣су.

варапан̃н̃асса сантикети варапан̃н̃асса аггапан̃н̃асса сет̣т̣хапан̃н̃асса висет̣т̣хапан̃н̃асса па̄моккхапан̃н̃асса уттамапан̃н̃асса паварапан̃н̃асса. сантикети сантике са̄манта̄ а̄санне авидӯре упакат̣т̣хети – варапан̃н̃асса сантике. тенетам̣ вуччати –

‘‘те тосита̄ чаккхумата̄, буддхена̄диччабандхуна̄;

брахмачарийамачарим̣су, варапан̃н̃асса сантике’’ти.

100. екамекасса пан̃хасса, йатха̄ буддхена деситам̣;

татха̄ йо пат̣ипаджджеййа, гаччхе па̄рам̣ апа̄рато.

екамекасса пан̃хасса̄ти екамекасса аджитапан̃хасса, екамекасса тиссаметтеййапан̃хасса…пе… екамекасса пин̇гийапан̃хасса̄ти – екамекасса пан̃хасса.

йатха̄ буддхена деситанти. буддхоти йо со бхагава̄ сайамбхӯ…пе… саччхика̄ пан̃н̃атти, йадидам̣ буддхоти. йатха̄ буддхена деситанти йатха̄ буддхена а̄чиккхитам̣ деситам̣ пан̃н̃апитам̣ пат̣т̣хапитам̣ виваритам̣ вибхаджитам̣ [вибхаттам̣ (сйа̄.)] утта̄нӣкатам̣ пака̄ситанти – йатха̄ буддхена деситам̣.

татха̄ йо пат̣ипаджджеййа̄ти самма̄пат̣ипадам̣ ануломапат̣ипадам̣ апаччанӣкапат̣ипадам̣ анваттхапат̣ипадам̣ дхамма̄нудхаммапат̣ипадам̣ пат̣ипаджджеййа̄ти – татха̄ йо пат̣ипаджджеййа.

гаччхе па̄рам̣ апа̄ратоти па̄рам̣ вуччати аматам̣ нибба̄нам̣…пе… ниродхо нибба̄нам̣; апа̄рам̣ вуччанти килеса̄ ча кхандха̄ ча абхисан̇кха̄ра̄ ча. гаччхе па̄рам̣ апа̄ратоти апа̄рато па̄рам̣ гаччхеййа, па̄рам̣ адхигаччхеййа, па̄рам̣ пхассеййа, па̄рам̣ саччхикареййа̄ти – гаччхе па̄рам̣ апа̄рато. тенетам̣ вуччати –

‘‘екамекасса пан̃хасса, йатха̄ буддхена деситам̣;

татха̄ йо пат̣ипаджджеййа, гаччхе па̄рам̣ апа̄рато’’ти.

101. апа̄ра̄ па̄рам̣ гаччхеййа, бха̄венто маггамуттамам̣;

магго со па̄рам̣ гамана̄йа, тасма̄ па̄ра̄йанам̣ ити.

апа̄ра̄ па̄рам̣ гаччхеййа̄ти апа̄рам̣ вуччанти килеса̄ ча кхандха̄ ча абхисан̇кха̄ра̄ ча; па̄рам̣ вуччати аматам̣ нибба̄нам̣…пе… тан̣хаккхайо вира̄го ниродхо нибба̄нам̣. апа̄ра̄ па̄рам̣ гаччхеййа̄ти апа̄ра̄ па̄рам̣ гаччхеййа, па̄рам̣ адхигаччхеййа, па̄рам̣ пхассеййа, па̄рам̣ саччхикареййа̄ти – апа̄ра̄ па̄рам̣ гаччхеййа.

бха̄венто маггамуттаманти маггамуттамам̣ вуччати арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. маггамуттаманти маггам̣ аггам̣ сет̣т̣хам̣ висет̣т̣хам̣ па̄моккхам̣ уттамам̣ паварам̣. бха̄вентоти бха̄венто а̄севанто бахулӣкаронтоти – бха̄венто маггамуттамам̣.

магго со па̄рам̣ гамана̄йа̄ти –

магго пантхо патхо паджджо [аддхо (ка.)], ан̃джасам̣ ват̣ума̄йанам̣;

на̄ва̄ уттарасету ча, кулло ча бхиси сан̇камо [сан̇гамо (сйа̄. ка.) пасса-дха̄тума̄ла̄йам̣ маггадха̄туван̣н̣ана̄йам̣].

па̄рам̣ гамана̄йа̄ти па̄рам̣ гамана̄йа па̄рам̣ сампа̄пана̄йа па̄рам̣ саманупа̄пана̄йа джара̄маран̣асса таран̣а̄йа̄ти – магго со па̄рам̣ гамана̄йа.

тасма̄ па̄ра̄йанам̣ итӣти. тасма̄ти тасма̄ там̣ка̄ран̣а̄ там̣хету таппаччайа̄ там̣нида̄на̄. па̄рам̣ вуччати аматам̣ нибба̄нам̣…пе… ниродхо нибба̄нам̣. айанам̣ вуччати магго. итӣти падасандхи…пе… пада̄нупуббата̄петам̣ итӣти – тасма̄ па̄ра̄йанам̣ ити. тенетам̣ вуччати –

‘‘апа̄ра̄ па̄рам̣ гаччхеййа, бха̄венто маггамуттамам̣;

магго со па̄рам̣ гамана̄йа, тасма̄ па̄ра̄йанам̣ итӣ’’ти.

па̄ра̄йанаттхутига̄тха̄ниддесо саттарасамо.