1. двиннам̣ буддха̄нам̣ ануппаджджама̄напан̃хо

1. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ ‘ат̣т̣ха̄наметам̣, бхиккхаве, анавака̄со, йам̣ екисса̄ локадха̄туйа̄ две араханто самма̄самбуддхо апуббам̣ ачаримам̣ уппаджджеййум̣, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти. десента̄ ча, бханте на̄гасена, саббепи татха̄гата̄ саттатим̣са бодхипаккхийадхамме десенти, катхайама̄на̄ ча чатта̄ри арийасачча̄ни катхенти, сиккха̄пента̄ ча тӣсу сиккха̄су сиккха̄пенти, ануса̄сама̄на̄ ча аппама̄даппат̣ипаттийам̣ ануса̄санти. йади, бханте на̄гасена, саббесампи татха̄гата̄нам̣ ека̄ десана̄ ека̄ катха̄ ека̄ сиккха̄ ека̄ анусит̣т̣хи, кена ка̄ран̣ена две татха̄гата̄ екаккхан̣е нуппаджджанти? екенапи та̄ва буддхуппа̄дена айам̣ локо обха̄саджа̄то, йади дутийо буддхо бхавеййа, двиннам̣ пабха̄йа айам̣ локо бхиййосоматта̄йа обха̄саджа̄то бхавеййа, овадама̄на̄ ча две татха̄гата̄ сукхам̣ овадеййум̣, ануса̄сама̄на̄ ча сукхам̣ ануса̄сеййум̣, таттха ме ка̄ран̣ам̣ брӯхи, йатха̄хам̣ ниссам̣сайо бхавеййа’’нти.

‘‘айам̣, маха̄ра̄джа, дасасахассӣ локадха̄ту екабуддхадха̄ран̣ӣ, екассева татха̄гатасса гун̣ам̣ дха̄рети, йади дутийо буддхо уппаджджеййа, на̄йам̣ дасасахассӣ локадха̄ту дха̄реййа, чалеййа кампеййа намеййа онамеййа винамеййа викиреййа видхамеййа виддхам̣сеййа, на т̣ха̄намупагаччхеййа.

‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, на̄ва̄ екапурисасандха̄ран̣ӣ [екапурисасанта̄ран̣ӣ (сӣ. пӣ.)] бхавеййа, екасмим̣ пурисе абхирӯл̣хе са̄ на̄ва̄ самупа̄дика̄ [самудака̄ (ка.)] бхавеййа. атха дутийо пурисо а̄гаччхеййа та̄дисо а̄йуна̄ ван̣н̣ена вайена пама̄н̣ена кисатхӯлена саббан̇гапаччан̇гена, со там̣ на̄вам̣ абхирӯхеййа, апи ну са̄, маха̄ра̄джа, на̄ва̄ двиннампи дха̄реййа̄’’ти? ‘‘на хи, бханте, чалеййа кампеййа намеййа онамеййа винамеййа викиреййа видхамеййа виддхам̣сеййа, на т̣ха̄намупагаччхеййа, осӣдеййа удаке’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, айам̣ дасасахассӣ локадха̄ту екабуддхадха̄ран̣ӣ, екассева татха̄гатасса гун̣ам̣ дха̄рети, йади дутийо буддхо уппаджджеййа, на̄йам̣ дасасахассӣ локадха̄ту дха̄реййа, чалеййа кампеййа намеййа онамеййа винамеййа викиреййа видхамеййа виддхам̣сеййа, на т̣ха̄намупагаччхеййа.

‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, пурисо йа̄вадаттхам̣ бходжанам̣ бхун̃джеййа чха̄дентам̣ йа̄ва кан̣т̣хамабхипӯрайитва̄, со дха̄то пӣн̣ито парипун̣н̣о нирантаро тандикато анонамитадан̣д̣аджа̄то пунадева таттакам̣ бходжанам̣ бхун̃джеййа, апи ну кхо со, маха̄ра̄джа, пурисо сукхито бхавеййа̄’’ти? ‘‘на хи, бханте, саким̣ бхуттова мареййа̄’’ти [бхутто вамеййа̄ти (ка.)]. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, айам̣ дасасахассӣ локадха̄ту екабуддхадха̄ран̣ӣ, екассева татха̄гатасса гун̣ам̣ дха̄рети, йади дутийо буддхо уппаджджеййа, на̄йам̣ дасасахассӣ локадха̄ту дха̄реййа, чалеййа кампеййа намеййа онамеййа винамеййа викиреййа видхамеййа виддхам̣сеййа, на т̣ха̄намупагаччхеййа̄’’ти.

‘‘ким̣ ну кхо, бханте на̄гасена, атидхаммабха̄рена патхавӣ чалатӣ’’ти? ‘‘идха, маха̄ра̄джа, две сакат̣а̄ ратанапарипӯрита̄ бхавеййум̣ йа̄ва мукхасама̄, екасма̄ сакат̣ато ратанам̣ гахетва̄ екасмим̣ сакат̣е а̄киреййум̣, апи ну кхо там̣, маха̄ра̄джа, сакат̣ам̣ двиннампи сакат̣а̄нам̣ ратанам̣ дха̄реййа̄’’ти? ‘‘на хи, бханте, на̄бхипи тасса пхалеййа, ара̄пи тасса бхиджджеййум̣, немипи тасса опатеййа, аккхопи тасса бхиджджеййа̄’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, атиратанабха̄рена сакат̣ам̣ бхиджджатӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, атидхаммабха̄рена патхавӣ чалати.

‘‘апи ча, маха̄ра̄джа, имам̣ ка̄ран̣ам̣ буддхабалапаридӣпана̄йа оса̄ритам̣. ан̃н̃ампи таттха абхирӯпам̣ ка̄ран̣ам̣ сун̣охи, йена ка̄ран̣ена две самма̄самбуддхо екаккхан̣е нуппаджджанти. йади, маха̄ра̄джа, две самма̄самбуддха̄ екаккхан̣е уппаджджеййум̣, тесам̣ париса̄йа вива̄до уппаджджеййа ‘тумха̄кам̣ буддхо, амха̄кам̣ буддхо’ти, убхато паккхаджа̄та̄ бхавеййум̣, йатха̄, маха̄ра̄джа, двиннам̣ балава̄мачча̄нам̣ париса̄йа вива̄до уппаджджеййа ‘тумха̄кам̣ амаччо, амха̄кам̣ амаччо’ти, убхато паккхаджа̄та̄ хонти, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йади две самма̄самбуддха̄ екаккхан̣е уппаджджеййум̣, тесам̣ париса̄йа вива̄до уппаджджеййа ‘тумха̄кам̣ буддхо, амха̄кам̣ буддхо’ти, убхато паккхаджа̄та̄ бхавеййум̣. идам̣ та̄ва, маха̄ра̄джа, екам̣ ка̄ран̣ам̣, йена ка̄ран̣ена две самма̄самбуддха̄ екаккхан̣е нуппаджджанти.

‘‘апарампи, маха̄ра̄джа, уттарим̣ ка̄ран̣ам̣ сун̣охи, йена ка̄ран̣ена две самма̄самбуддха̄ екаккхан̣е нуппаджджанти. йади, маха̄ра̄джа, две самма̄самбуддха̄ екаккхан̣е уппаджджеййум̣, ‘агго буддхо’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄ бхавеййа, ‘джет̣т̣хо буддхо’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄ бхавеййа, ‘сет̣т̣хо буддхо’ти, ‘висит̣т̣хо буддхо’ти, ‘уттамо буддхо’ти, ‘паваро буддхо’ти, ‘асамо буддхо’ти, ‘асамасамо буддхо’ти, ‘аппат̣имо буддхо’ти, ‘аппат̣ибха̄го буддхо’ти, ‘аппат̣ипуггало буддхо’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄ бхавеййа. идампи кхо твам̣, маха̄ра̄джа, ка̄ран̣ам̣ аттхато сампат̣иччха, йена ка̄ран̣ена две самма̄самбуддха̄ екаккхан̣е нуппаджджанти.

‘‘апи ча кхо, маха̄ра̄джа, буддха̄нам̣ бхагаванта̄нам̣ сабха̄вапакати еса̄йам̣, еко йева буддхо локе уппаджджати. касма̄ ка̄ран̣а̄? махантата̄йа саббан̃н̃убуддхагун̣а̄нам̣. ан̃н̃ампи, маха̄ра̄джа, йам̣ локе махантам̣, там̣ екам̣ йева хоти. патхавӣ, маха̄ра̄джа, махантӣ, са̄ ека̄ йева. са̄гаро маханто, со еко йева. синеру гирира̄джа̄ маханто, со еко йева. а̄ка̄со маханто, со еко йева. сакко маханто, со еко йева. ма̄ро маханто, со еко йева. маха̄брахма̄ маханто, со еко йева. татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо маханто, со еко йева локасмим̣. йаттха те уппаджджанти, таттха ан̃н̃асса ока̄со на хоти, тасма̄, маха̄ра̄джа, татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо еко йева локасмим̣ уппаджджатӣ’’ти.

‘‘сукатхито, бханте на̄гасена, пан̃хо опаммехи ка̄ран̣ехи. анипун̣опетам̣ сутва̄ аттамано бхавеййа, ким̣ пана ма̄дисо маха̄пан̃н̃о. са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.

двиннам̣ буддха̄нам̣ ануппаджджама̄напан̃хо пат̣хамо.