намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса

кхуддаканика̄йе

милиндапан̃хапа̄л̣и

1. милиндо на̄ма со ра̄джа̄, са̄гала̄йам̣ пуруттаме;

упаган̃чхи на̄гасенам̣, ган̇га̄ ча [ган̇га̄ва (сӣ. пӣ.)] йатха̄ са̄гарам̣.

а̄саджджа ра̄джа̄ читракатхим̣, укка̄дха̄рам̣ тамонудам̣;

апуччхи нипун̣е пан̃хе, т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄нагате путхӯ.

пуччха̄ висаджджана̄ [виссаджджана̄ (сӣ. пӣ.)] чева, гамбхӣраттхӯпаниссита̄;

хадайан̇гама̄ кан̣н̣асукха̄, аббхута̄ ломахам̣сана̄.

абхидхаммавинайога̄л̣ха̄, суттаджа̄ласаматтита̄;

на̄гасенакатха̄ читра̄, опаммехи найехи ча.

таттха н̃а̄н̣ам̣ пан̣идха̄йа, ха̄сайитва̄на ма̄насам̣;

сун̣а̄тха нипун̣е пан̃хе, кан̇кха̄т̣т̣ха̄навида̄ланети.

2. там̣ йатха̄нусӯйате – аттхи йонака̄нам̣ на̄на̄пут̣абхеданам̣ са̄галам̣ на̄ма нагарам̣ надӣпаббатасобхитам̣ раман̣ӣйабхӯмиппадесабха̄гам̣ а̄ра̄муййа̄нопаванатал̣а̄капоккхаран̣исампаннам̣ надӣпаббатаванара̄ман̣еййакам̣ сутавантаниммитам̣ нихатапаччаттхикам̣ [ниппаччаттхикам̣ (ка.)] пачча̄митта̄нупапӣл̣итам̣ вивидхавичитрадал̣хамат̣т̣а̄лакот̣т̣хакам̣ варапаварагопура [паварапачурагопура (сӣ.)] торан̣ам̣ гамбхӣрапарикха̄пан̣д̣арапа̄ка̄рапариккхиттантепурам̣. сувибхаттавӣтхичаччарачатуккасин̇гха̄т̣акам̣ суппаса̄рита̄некавидхаварабхан̣д̣апарипӯритантара̄пан̣ам̣ вивидхада̄наггасатасамупасобхитам̣ [сатасамупасобхитам̣ (сӣ. пӣ.)] химагирисикхарасан̇ка̄саварабхаванасатасахассаппат̣иман̣д̣итам̣ гаджахайаратхапаттисама̄кулам̣ абхирӯпанарана̄риган̣а̄нучаритам̣ а̄кин̣н̣аджанамануссам̣ путхукхаттийабра̄хман̣авессасуддам̣ вивидхасаман̣абра̄хман̣асабха̄джана [сабха̄джана (сӣ. пӣ.), самма̄бха̄джана (ка.)] сан̇гхат̣итам̣ бахувидхавиджджа̄ванта [виджджа̄дхара (ка.)] нарачира [наравира (сӣ. пӣ.)] нисевитам̣ ка̄сикакот̣умбарика̄дина̄на̄видхаваттха̄пан̣асампаннам̣ суппаса̄ритаручирабахувидхапуппхагандха̄пан̣ам̣ гандхагандхитам̣ а̄сӣсанӣйабахуратанапарипӯритам̣ диса̄мукхасуппаса̄рита̄пан̣ам̣ син̇га̄рава̄н̣иджаган̣а̄нучаритам̣ каха̄пан̣араджатасуван̣н̣акам̣сапаттхарапарипӯрам̣ паджджотама̄нанидхиникетам̣ пахӯтадханадхан̃н̃авиттӯпакаран̣ам̣ парипун̣н̣акосакот̣т̣ха̄га̄рам̣ бахваннапа̄нам̣ бахувидхакхаджджабходжджалеййапеййаса̄йанӣйам̣ уттаракурусан̇ка̄сам̣ сампаннасассам̣ а̄л̣акаманда̄ вийа девапурам̣.

еттха т̣хатва̄ тесам̣ пуббакаммам̣ катхетаббам̣, катхентена ча чхадха̄ вибхаджитва̄ катхетаббам̣. сеййатхӣдам̣ – пуббайого милиндапан̃хам̣ лаккхан̣апан̃хам̣ мен̣д̣акапан̃хам̣ анума̄напан̃хам̣ опаммакатха̄пан̃ханти.

таттха милиндапан̃хо лаккхан̣апан̃хо, виматиччхеданапан̃хоти дувидхо. мен̣д̣акапан̃хопи маха̄вагго, йогикатха̄пан̃хоти дувидхо.

пуббайоготи тесам̣ пуббакаммам̣.

1. ба̄хиракатха̄

пуббайога̄ди

3. атӣте кира кассапасса бхагавато са̄сане ваттама̄не ган̇га̄йа самӣпе екасмим̣ а̄ва̄се маха̄бхиккхусан̇гхо пат̣ивасати, таттха ваттасӣласампанна̄ бхиккхӯ па̄това ут̣т̣ха̄йа йат̣т̣хисаммаджджанийо [йат̣т̣хисаммун̃джанийо (сӣ. пӣ.)] а̄да̄йа буддхагун̣е а̄ваджджента̄ ан̇ган̣ам̣ саммаджджитва̄ качаварабйӯхам̣ каронти. атхеко бхиккху екам̣ са̄ман̣ерам̣ ‘‘ехи са̄ман̣ера, имам̣ качаварам̣ чхад̣д̣ехӣ’’ти а̄ха, со асун̣анто вийа гаччхати, со дутийампи…пе… татийампи а̄мантийама̄но асун̣анто вийа гаччхатева. тато со бхиккху ‘‘дуббачо вата̄йам̣ са̄ман̣еро’’ти куддхо саммаджджанидан̣д̣ена паха̄рам̣ ада̄си. тато со роданто бхайена качаварам̣ чхад̣д̣енто ‘‘имина̄ качаварачхад̣д̣анапун̃н̃акаммена йа̄ва̄хам̣ нибба̄нам̣ па̄пун̣а̄ми [на па̄пун̣а̄ми (сйа̄.)], еттхантаре ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не маджджханхикасӯрийо [сурийо (сӣ. пӣ.)] вийа махесаккхо маха̄теджо бхавеййа’’нти пат̣хамам̣ паттханам̣ пат̣т̣хапеси. качаварам̣ чхад̣д̣етва̄ наха̄наттха̄йа ган̇га̄титтхам̣ гато ган̇га̄йа ӯмивегам̣ гаггара̄йама̄нам̣ дисва̄ ‘‘йа̄ва̄хам̣ нибба̄нам̣ па̄пун̣а̄ми [на па̄пун̣а̄ми (сйа̄.)], еттхантаре ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не айам̣ ӯмивего вийа т̣ха̄нуппаттикапат̣ибха̄но бхавеййам̣ аккхайапат̣ибха̄но’’ти дутийампи паттханам̣ пат̣т̣хапеси.

сопи бхиккху саммаджджаниса̄ла̄йа саммаджджаним̣ т̣хапетва̄ наха̄наттха̄йа ган̇га̄титтхам̣ гаччханто са̄ман̣ерасса паттханам̣ сутва̄ ‘‘еса майа̄ пайоджитопи та̄ва евам̣ паттхети, майхам̣ ким̣ на самиджджхиссатӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘йа̄ва̄хам̣ нибба̄нам̣ па̄пун̣а̄ми [на па̄пун̣а̄ми (сйа̄.)], еттхантаре ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не айам̣ ган̇га̄ӯмивего вийа аккхайапат̣ибха̄но бхавеййам̣, имина̄ пуччхитапуччхитам̣ саббам̣ пан̃хапат̣ибха̄нам̣ виджат̣етум̣ ниббет̣хетум̣ саматтхо бхавеййа’’нти паттханам̣ пат̣т̣хапеси.

те убхопи девесу ча мануссесу ча сам̣саранта̄ екам̣ буддхантарам̣ кхепесум̣. атха амха̄кам̣ бхагавата̄пи йатха̄ моггалипуттатиссаттхеро диссати, еваметепи диссанти мама паринибба̄нато пан̃чавассасате атикканте ете уппаджджиссанти, йам̣ майа̄ сукхумам̣ катва̄ деситам̣ дхаммавинайам̣, там̣ ете пан̃хапуччханаопаммайуттивасена ниджджат̣ам̣ ниггумбам̣ катва̄ вибхаджиссантӣти ниддит̣т̣ха̄.

4. тесу са̄ман̣еро джамбудӣпе са̄галанагаре милиндо на̄ма ра̄джа̄ ахоси пан̣д̣ито бйатто медха̄вӣ пат̣ибало атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄нам̣ мантайогавидха̄накирийа̄нам̣ [самантайога … (сӣ. пӣ.)], каран̣ака̄ле нисаммака̄рӣ хоти, бахӯни часса саттха̄ни уггахита̄ни хонти. сеййатхидам̣, сути саммути сан̇кхйа̄ йога̄ нӣти висесика̄ ган̣ика̄ гандхабба̄ тикиччха̄ дхануббеда̄ [чатуббеда̄ (сӣ. пӣ.)] пура̄н̣а̄ итиха̄са̄ джотиса̄ ма̄йа̄ кету [хету (сӣ. пӣ.)] мантана̄ йуддха̄ чхандаса̄ буддхавачанена [чхандаса̄муддавачанена (сӣ. пӣ.)] екӯнавӣсати, витан̣д̣ава̄дӣ [ва̄дӣ (сӣ. пӣ.)] дура̄садо дуппасахо путхутиттхакара̄нам̣ аггамаккха̄йати, сакаладжамбудӣпе милиндена ран̃н̃а̄ само кочи на̄хоси йадидам̣ тха̄мена джавена сӯрена пан̃н̃а̄йа, ад̣д̣хо махаддхано маха̄бхого анантабалава̄хано.

5. атхекадивасам̣ милиндо ра̄джа̄ анантабалава̄ханам̣ чатуран̇гиним̣ балаггасена̄бйӯхам̣ дассанакамйата̄йа нагара̄ никкхамитва̄ бахинагаре сенан̇гадассанам̣ катва̄ [сена̄ган̣анам̣ ка̄ретва̄ (сӣ. пӣ.)] са̄ретва̄ со ра̄джа̄ бхассаппава̄дако лока̄йатавитан̣д̣а [паватта (сӣ. пӣ.)] джанасалла̄паплава читтакотӯхало виса̄радо виджамбхако сӯрийам̣ олокетва̄ амачче а̄мантеси ‘‘баху бхан̣е та̄ва диваса̄васесо ким̣ карисса̄ма, ида̄нева нагарам̣ пависитва̄ аттхи кочи пан̣д̣ито саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ сан̇гхӣ ган̣ӣ ган̣а̄чарийо апи арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ пат̣иджа̄нама̄но, йо майа̄ саддхим̣ саллапитум̣ саккоти кан̇кхам̣ пат̣ивинетум̣, там̣ упасан̇камитва̄ пан̃хам̣ пуччхисса̄ма, кан̇кхам̣ пат̣ивинайисса̄ма̄’’ти.

евам̣ вутте пан̃часата̄ йонака̄ ра̄джа̄нам̣ милиндам̣ етадавочум̣ ‘‘аттхи, маха̄ра̄джа, чха саттха̄ро пӯран̣о кассапо маккхалигоса̄ло ниган̣т̣хо на̄т̣апутто [на̄тхапутто (сӣ. пӣ.)] сан̃джайо белат̣т̣хапутто аджито кесакамбало пакудхо качча̄йано, те сан̇гхино ган̣ино ган̣а̄чарийака̄ н̃а̄та̄ йасассино титтхакара̄ са̄дхусаммата̄ бахуджанасса, гаччха твам̣ маха̄ра̄джа, те пан̃хам̣ пуччхассу, кан̇кхам̣ пат̣ивинайассӯ’’ти.

6. атха кхо милиндо ра̄джа̄ пан̃чахи йонакасатехи паривуто бхадрава̄ханам̣ ратхаварама̄руйха йена пӯран̣о кассапо тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ пӯран̣ена кассапена саддхим̣ саммоди, саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди, екамантам̣ нисинно кхо милиндо ра̄джа̄ пӯран̣ам̣ кассапам̣ етадавоча ‘‘ко, бханте кассапа, локам̣ па̄летӣ’’ти? ‘‘патхавӣ, маха̄ра̄джа, локам̣ па̄летӣ’’ти. ‘‘йади, бханте кассапа, патхавӣ [пат̣хавӣ (сӣ. сйа̄. пӣ.)] локам̣ па̄лети, атха касма̄ авӣчинирайам̣ гаччханта̄ сатта̄ патхавим̣ атиккамитва̄ гаччхантӣ’’ти? евам̣ вутте пӯран̣о кассапо нева саккхи огилитум̣, но саккхи уггилитум̣, адхомукхо паттаккхандхо тун̣хӣбхӯто паджджха̄йанто нисӣди.

7. атха кхо милиндо ра̄джа̄ маккхалим̣ госа̄лам̣ етадавоча ‘‘аттхи, бханте госа̄ла, кусала̄кусала̄ни камма̄ни, аттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’ти? ‘‘наттхи, маха̄ра̄джа, кусала̄кусала̄ни камма̄ни, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко. йе те, маха̄ра̄джа, идха локе кхаттийа̄, те паралокам̣ гантва̄пи пуна кхаттийа̄ва бхависсанти, йе те бра̄хман̣а̄ весса̄ судда̄ чан̣д̣а̄ла̄ пуккуса̄, те паралокам̣ гантва̄пи пуна бра̄хман̣а̄ весса̄ судда̄ чан̣д̣а̄ла̄ пуккуса̄ва бхависсанти. ким̣ кусала̄кусалехи каммехӣ’’ти? ‘‘йади, бханте госа̄ла, идха локе кхаттийа̄ бра̄хман̣а̄ весса̄ судда̄ чан̣д̣а̄ла̄ пуккуса̄, те паралокам̣ гантва̄пи пуна кхаттийа̄ бра̄хман̣а̄ весса̄ судда̄ чан̣д̣а̄ла̄ пуккуса̄ва бхависсанти, наттхи кусала̄кусалехи каммехи каран̣ӣйам̣. тена хи, бханте госа̄ла, йе те идха локе хаттхаччхинна̄, те паралокам̣ гантва̄пи пуна хаттхаччхинна̄ва бхависсанти. йе па̄даччхинна̄, те па̄даччхинна̄ва бхависсанти. йе хаттхапа̄даччхинна̄, те хаттхапа̄даччхинна̄ва бхависсанти. йе кан̣н̣аччхинна̄, те кан̣н̣аччхинна̄ва бхависсанти. йе на̄саччхинна̄, те на̄саччхинна̄ва бхависсанти. йе кан̣н̣ана̄саччхинна̄, те кан̣н̣ана̄саччхинна̄ва бхависсантӣ’’ти. евам̣ вутте госа̄ло тун̣хӣ ахоси.

атха кхо милиндасса ран̃н̃о етадахоси ‘‘туччхо вата бхо джамбудӣпо, пала̄по вата бхо джамбудӣпо, наттхи кочи саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄, йо майа̄ саддхим̣ саллапитум̣ саккоти кан̇кхам̣ пат̣ивинету’’нти.

атха кхо милиндо ра̄джа̄ амачче а̄мантеси ‘‘раман̣ӣйа̄ вата бхо досина̄ ратти, кам̣ ну кхваджджа саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ упасан̇камеййа̄ма пан̃хам̣ пуччхитум̣, ко майа̄ саддхим̣ саллапитум̣ саккоти кан̇кхам̣ пат̣ивинету’’нти? евам̣ вутте амачча̄ тун̣хӣбхӯта̄ ран̃н̃о мукхам̣ олокайама̄на̄ ат̣т̣хам̣су.

тена кхо пана самайена са̄галанагарам̣ два̄даса васса̄ни сун̃н̃ам̣ ахоси саман̣абра̄хман̣агахапатипан̣д̣итехи, йаттха саман̣абра̄хман̣агахапатипан̣д̣ита̄ пат̣ивасантӣти сун̣а̄ти, таттха гантва̄ ра̄джа̄ те пан̃хам̣ пуччхати, те саббепи пан̃хависаджджанена ра̄джа̄нам̣ а̄ра̄дхетум̣ асакконта̄ йена ва̄ тена ва̄ паккаманти. йе ан̃н̃ам̣ дисам̣ на паккаманти, те саббе тун̣хӣбхӯта̄ аччханти. бхиккхӯ пана йебхуййена химавантамева гаччханти.

8. тена кхо пана самайена кот̣исата̄ араханто химаванте паббате раккхитатале пат̣ивасанти. атха кхо а̄йасма̄ ассагутто дибба̄йа сотадха̄туйа̄ милиндасса ран̃н̃о вачанам̣ сутва̄ йугандхараматтхаке бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄тетва̄ бхиккхӯ пуччхи ‘‘аттха̄вусо кочи бхиккху пат̣ибало милиндена ран̃н̃а̄ саддхим̣ саллапитум̣ кан̇кхам̣ пат̣ивинету’’нти?

евам̣ вутте кот̣исата̄ араханто тун̣хӣ ахесум̣. дутийампи татийампи пут̣т̣ха̄ тун̣хӣ ахесум̣. атха кхо а̄йасма̄ ассагутто бхиккхусан̇гхам̣ етадавоча ‘‘аттха̄вусо та̄ватим̣сабхаване веджайантасса па̄чӣнато кетуматӣ на̄ма вима̄нам̣, таттха маха̄сено на̄ма девапутто пат̣ивасати, со пат̣ибало тена милиндена ран̃н̃а̄ саддхим̣ саллапитум̣ кан̇кхам̣ пат̣ивинету’’нти.

атха кхо кот̣исата̄ араханто йугандхарапаббате антарахита̄ та̄ватим̣сабхаване па̄турахесум̣. аддаса̄ кхо сакко дева̄наминдо те бхиккхӯ дӯратова а̄гаччханте, дисва̄на йена̄йасма̄ ассагутто тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ ассагуттам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си, екамантам̣ т̣хито кхо сакко дева̄наминдо а̄йасмантам̣ ассагуттам̣ етадавоча ‘‘маха̄ кхо, бханте, бхиккхусан̇гхо ануппатто, ахам̣ сан̇гхасса а̄ра̄мико, кенаттхо, ким̣ майа̄ каран̣ӣйа’’нти?

атха кхо а̄йасма̄ ассагутто саккам̣ дева̄наминдам̣ етадавоча ‘‘айам̣ кхо, маха̄ра̄джа, джамбудӣпе са̄галанагаре милиндо на̄ма ра̄джа̄ витан̣д̣ава̄дӣ дура̄садо дуппасахо путхутиттхакара̄нам̣ аггамаккха̄йати, со бхиккхусан̇гхам̣ упасан̇камитва̄ дит̣т̣хива̄дена пан̃хам̣ пуччхитва̄ бхиккхусан̇гхам̣ вихет̣хетӣ’’ти.

атха кхо сакко дева̄наминдо а̄йасмантам̣ ассагуттам̣ етадавоча ‘‘айам̣ кхо, бханте, милиндо ра̄джа̄ ито чуто мануссесу уппанно, есо кхо, бханте, кетумативима̄не маха̄сено на̄ма девапутто пат̣ивасати, со пат̣ибало тена милиндена ран̃н̃а̄ саддхим̣ саллапитум̣ кан̇кхам̣ пат̣ивинетум̣, там̣ девапуттам̣ йа̄чисса̄ма мануссалокӯпапаттийа̄’’ти.

атха кхо сакко дева̄наминдо бхиккхусан̇гхам̣ пураккхатва̄ кетумативима̄нам̣ пависитва̄ маха̄сенам̣ девапуттам̣ а̄лин̇гитва̄ етадавоча ‘‘йа̄чати там̣, ма̄риса, бхиккхусан̇гхо мануссалокӯпапаттийа̄’’ти. ‘‘на ме, бханте, мануссалокенаттхо каммабахулена, тиббо мануссалоко, идхева̄хам̣, бханте, девалоке упарӯпарӯпапаттико хутва̄ паринибба̄йисса̄мӣ’’ти. дутийампи…пе… татийампи кхо саккена дева̄наминдена йа̄чито маха̄сено девапутто евама̄ха ‘‘на ме, бханте, мануссалокенаттхо каммабахулена, тиббо мануссалоко, идхева̄хам̣, бханте, девалоке упарӯпарӯпапаттико хутва̄ паринибба̄йисса̄мӣ’’ти.

атха кхо а̄йасма̄ ассагутто маха̄сенам̣ девапуттам̣ етадавоча ‘‘идха майам̣, ма̄риса, садевакам̣ локам̣ анувилокайама̄на̄ ан̃н̃атра тайа̄ милиндасса ран̃н̃о ва̄дам̣ бхиндитва̄ са̄санам̣ паггахетум̣ саматтхам̣ ан̃н̃ам̣ кан̃чи на пасса̄ма, йа̄чати там̣, ма̄риса, бхиккхусан̇гхо, са̄дху саппуриса мануссалоке ниббаттитва̄ дасабаласса са̄санам̣ пагган̣ха̄хӣ’’ти. евам̣ вутте маха̄сено девапутто ‘‘ахам̣ кира милиндасса ран̃н̃о ва̄дам̣ бхиндитва̄ буддхаса̄санам̣ паггахетум̣ саматтхо бхависса̄мӣ’’ти хат̣т̣хапахат̣т̣хо удаггудагго хутва̄ ‘‘са̄дху, бханте, мануссалоке уппаджджисса̄мӣ’’ти пат̣ин̃н̃ам̣ ада̄си.

9. атха кхо те бхиккхӯ девалоке там̣ каран̣ӣйам̣ тӣретва̄ девесу та̄ватим̣сесу антарахита̄ химаванте паббате раккхитатале па̄турахесум̣.

атха кхо а̄йасма̄ ассагутто бхиккхусан̇гхам̣ етадавоча ‘‘аттха̄вусо, имасмим̣ бхиккхусан̇гхе кочи бхиккху саннипа̄там̣ ана̄гато’’ти. евам̣ вутте ан̃н̃атаро бхиккху а̄йасмантам̣ ассагуттам̣ етадавоча ‘‘аттхи, бханте, а̄йасма̄ рохан̣о ито саттаме дивасе химавантам̣ паббатам̣ пависитва̄ ниродхам̣ сама̄панно, тасса сантике дӯтам̣ па̄хетха̄’’ти. а̄йасма̄пи рохан̣о тан̇кхан̣ан̃н̃ева ниродха̄ вут̣т̣ха̄йа ‘‘сан̇гхо мам̣ пат̣има̄нетӣ’’ти химаванте паббате антарахито раккхитатале кот̣исата̄нам̣ араханта̄нам̣ пурато па̄турахоси.

атха кхо а̄йасма̄ ассагутто а̄йасмантам̣ рохан̣ам̣ етадавоча ‘‘ким̣ ну кхо, а̄вусо, рохан̣а буддхаса̄сане бхиджджанте [палуджджанте (сӣ. пӣ.)] на пассаси сан̇гхасса каран̣ӣйа̄нӣ’’ти. ‘‘аманасика̄ро ме, бханте, ахосӣ’’ти.

‘‘тена, ха̄вусо рохан̣а, дан̣д̣акаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘ким̣, бханте, каромӣ’’ти? ‘‘аттха̄вусо рохан̣а, химавантапаббатапассе гаджан̇галам̣ [каджан̇галам̣ (сӣ. пӣ.)] на̄ма бра̄хман̣ага̄мо, таттха сон̣уттаро на̄ма бра̄хман̣о пат̣ивасати, тасса путто уппаджджиссати на̄гасеноти на̄ма да̄рако, тена хи твам̣, а̄вусо рохан̣а, дасама̄са̄дхика̄ни сатта васса̄ни там̣ кулам̣ пин̣д̣а̄йа пависитва̄ на̄гасенам̣ да̄ракам̣ нӣхаритва̄ пабба̄джехи, паббаджитева тасмим̣ дан̣д̣акаммато муччиссасӣ’’ти. а̄йасма̄пи кхо рохан̣о ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи.

10. маха̄сенопи кхо девапутто девалока̄ чавитва̄ сон̣уттарабра̄хман̣асса бхарийа̄йа куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ аггахеси, саха пат̣исандхиггахан̣а̄ тайо аччхарийа̄ аббхута̄ дхамма̄ па̄турахесум̣, а̄вудхабхан̣д̣а̄ни паджджалим̣су, аггасассам̣ абхиниппханнам̣, маха̄мегхо абхиппавасси. а̄йасма̄пи кхо рохан̣о тасса пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа дасама̄са̄дхика̄ни сатта васса̄ни там̣ кулам̣ пин̣д̣а̄йа пависанто екадивасампи кат̣аччхуматтам̣ бхаттам̣ ва̄ ул̣ун̇каматтам̣ йа̄гум̣ ва̄ абхива̄данам̣ ва̄ ан̃джаликаммам̣ ва̄ са̄мӣчикаммам̣ ва̄ на̄латтха, атха кхо аккосан̃н̃ева парибха̄сан̃н̃ева пат̣илабхати ‘‘атиччхатха бханте’’ти вачанаматтампи ватта̄ на̄ма на̄хоси, дасама̄са̄дхика̄нам̣ пана саттаннам̣ васса̄нам̣ аччайена екадивасам̣ ‘‘атиччхатха бханте’’ти вачанаматтам̣ алаттха. там̣ дивасамева бра̄хман̣опи бахи камманта̄ а̄гаччханто пат̣ипатхе тхерам̣ дисва̄ ‘‘ким̣, бхо паббаджита, амха̄кам̣ гехам̣ агамиттха̄’’ти а̄ха. ‘‘а̄ма, бра̄хман̣а, агамамха̄’’ти. ‘‘апи кин̃чи лабхиттха̄’’ти. ‘‘а̄ма, бра̄хман̣а, лабхимха̄’’ти. со анаттамано гехам̣ гантва̄ пуччхи ‘‘тасса паббаджитасса кин̃чи адаттха̄’’ти. ‘‘на кин̃чи адамха̄’’ти. бра̄хман̣о дутийадивасе гхарадва̄ре йева нисӣди ‘‘аджджа паббаджитам̣ муса̄ва̄дена ниггахесса̄мӣ’’ти. тхеро дутийадивасе бра̄хман̣асса гхарадва̄рам̣ сампатто.

бра̄хман̣о тхерам̣ дисва̄ва евама̄ха ‘‘тумхе хиййо амха̄кам̣ гехе кин̃чи алабхитва̄ва ‘‘лабхимха̄’’ти авочуттха, ват̣т̣ати ну кхо тумха̄кам̣ муса̄ва̄до’’ти. тхеро а̄ха ‘‘майам̣, бра̄хман̣а, тумха̄кам̣ гехе ( ) [(пависанта̄) (ка.)] дасама̄са̄дхика̄ни сатта васса̄ни ‘атиччхатха̄’ти вачанаматтампи алабхитва̄ хиййо ‘атиччхатха̄’ти вачанаматтам̣ лабхимха̄, атхетам̣ ва̄ча̄пат̣исандха̄рам̣ [пат̣исанта̄рам̣ (сӣ. пӣ.)] упа̄да̄йа евамавочумха̄’’ти.

бра̄хман̣о чинтеси ‘‘име ва̄ча̄пат̣исандха̄раматтампи лабхитва̄ джанамаджджхе ‘лабхимха̄’ти пасам̣санти, ан̃н̃ам̣ кин̃чи кха̄данӣйам̣ ва̄ бходжанӣйам̣ ва̄ лабхитва̄ касма̄ наппасам̣сантӣ’’ти пасӣдитва̄ аттано аттха̄йа пат̣ийа̄дитабхаттато кат̣аччхубхиккхам̣, тадупийан̃ча бйан̃джанам̣ да̄петва̄ ‘‘имам̣ бхиккхам̣ саббака̄лам̣ тумхе лабхиссатха̄’’ти а̄ха.

со пунадивасато пабхути упасан̇камантасса тхерасса упасамам̣ дисва̄ бхиййосо матта̄йа пасӣдитва̄ тхерам̣ ниччака̄лам̣ аттано гхаре бхаттависсаггакаран̣аттха̄йа йа̄чи. тхеро тун̣хӣбха̄вена адхива̄сетва̄ дивасе дивасе бхаттакиччам̣ катва̄ гаччханто тхокам̣ тхокам̣ буддхавачанам̣ катхетва̄ гаччхати. са̄пи кхо бра̄хман̣ӣ дасама̄саччайена путтам̣ виджа̄йи, ‘‘на̄гасено’’тисса на̄мамакам̣су, со ануккамена вад̣д̣ханто саттавассико джа̄то.

11. атха кхо на̄гасенасса да̄ракасса пита̄ на̄гасенам̣ да̄ракам̣ етадавоча ‘‘имасмим̣ кхо, та̄та на̄гасена, бра̄хман̣акуле сиккха̄ни сиккхеййа̄сӣ’’ти. ‘‘катама̄ни, та̄та, имасмим̣ бра̄хман̣акуле сиккха̄ни на̄ма̄’’ти? ‘‘тайо кхо, та̄та на̄гасена, веда̄ сиккха̄ни на̄ма, авасеса̄ни сиппа̄ни сиппам̣ на̄ма̄’’ти. ‘‘тена хи, та̄та, сиккхисса̄мӣ’’ти.

атха кхо сон̣уттаро бра̄хман̣о а̄чарийабра̄хман̣асса а̄чарийабха̄гам̣ сахассам̣ датва̄ антопа̄са̄де екасмим̣ габбхе екато ман̃чакам̣ пан̃н̃апетва̄ а̄чарийабра̄хман̣ам̣ етадавоча ‘‘саджджха̄пехи кхо, твам̣ бра̄хман̣а, имам̣ да̄ракам̣ манта̄нӣти. тена хи ‘та̄та да̄рака’ угган̣ха̄хи манта̄нӣ’’ти. а̄чарийабра̄хман̣о саджджха̄йати на̄гасенасса да̄ракасса екенева уддесена тайо веда̄ хадайан̇гата̄ ва̄чуггата̄ сӯпадха̄рита̄ суваваттха̄пита̄ суманасиката̄ ахесум̣, сакимева чаккхум̣ удапа̄ди тӣсу ведесу санигхан̣д̣укет̣убхесу [санигхан̣т̣укет̣убхесу (ка.)] са̄ккхараппабхедесу итиха̄сапан̃чамесу падако веййа̄каран̣о лока̄йатамаха̄пурисалаккхан̣есу анавайо ахоси.

атха кхо на̄гасено да̄рако питарам̣ етадавоча ‘‘аттхи ну кхо, та̄та, имасмим̣ бра̄хман̣акуле ито уттаримпи сиккхитабба̄ни, уда̄ху еттака̄нева̄’’ти. ‘‘наттхи, та̄та на̄гасена, имасмим̣ бра̄хман̣акуле ито уттарим̣ сиккхитабба̄ни, еттака̄нева сиккхитабба̄нӣ’’ти.

атха кхо на̄гасено да̄рако а̄чарийасса ануйогам̣ датва̄ па̄са̄да̄ оруйха пуббава̄сана̄йа чодитахадайо рахогато пат̣исаллӣно аттано сиппасса а̄димаджджхапарийоса̄нам̣ олокенто а̄димхи ва̄ маджджхе ва̄ парийоса̄не ва̄ аппаматтакампи са̄рам̣ адисва̄ ‘‘туччха̄ вата бхо име веда̄, пала̄па̄ вата бхо име веда̄ аса̄ра̄ нисса̄ра̄’’ти виппат̣иса̄рӣ анаттамано ахоси.

12. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ рохан̣о ваттанийе сена̄сане нисинно на̄гасенасса да̄ракасса четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа ваттанийе сена̄сане антарахито гаджан̇галабра̄хман̣ага̄масса пурато па̄турахоси. аддаса̄ кхо на̄гасено да̄рако аттано два̄ракот̣т̣хаке т̣хито а̄йасмантам̣ рохан̣ам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣, дисва̄на аттамано удагго памудито пӣтисоманассаджа̄то ‘‘аппева на̄ма̄йам̣ паббаджито кан̃чи са̄рам̣ джа̄неййа̄’’ти йена̄йасма̄ рохан̣о тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ рохан̣ам̣ етадавоча ‘‘ко ну кхо, твам̣ ма̄риса, едисо бхан̣д̣ука̄са̄вавасано’’ти. ‘‘паббаджито [па̄пака̄нам̣ мала̄нам̣ пабба̄джетум̣ паббаджито (сӣ. пӣ.)] на̄ма̄хам̣ да̄рака̄’’ти. ‘‘кена, твам̣ ма̄риса, паббаджито на̄ма̄сӣ’’ти? ‘‘па̄пака̄ни мала̄ни пабба̄джети, тасма̄хам̣, да̄рака, паббаджито на̄ма̄’’ти. ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄, ма̄риса, кеса̄ те на йатха̄ ан̃н̃еса’’нти? ‘‘сол̣асиме, да̄рака, палибодхе дисва̄ кесамассум̣ оха̄ретва̄ паббаджито. ‘‘катаме сол̣аса’’? ‘‘алан̇ка̄рапалибодхо ман̣д̣анапалибодхо теламаккханапалибодхо дхованапалибодхо ма̄ла̄палибодхо гандхапалибодхо ва̄санапалибодхо харӣт̣акапалибодхо а̄малакапалибодхо ран̇гапалибодхо бандханапалибодхо коччхапалибодхо каппакапалибодхо виджат̣анапалибодхо ӯка̄палибодхо, кесесу вилӯнесу сочанти киламанти паридеванти уратта̄л̣им̣ канданти саммохам̣ а̄паджджанти, имесу кхо, да̄рака, сол̣асасу палибодхесу палигун̣т̣хита̄ манусса̄ сабба̄ни атисукхума̄ни сиппа̄ни на̄сентӣ’’ти. ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄, ма̄риса, ваттха̄нипи те на йатха̄ ан̃н̃еса’’нти? ‘‘ка̄маниссита̄ни кхо, да̄рака, ваттха̄ни, ка̄маниссита̄ни гихибйан̃джанабхан̣д̣а̄ни [каманӣйа̄ни гихибйан̃джана̄ни (сӣ. пӣ.)], йа̄ни ка̄ничи кхо бхайа̄ни ваттхато уппаджджанти, та̄ни ка̄са̄вавасанасса на хонти, тасма̄ ваттха̄нипи ме на йатха̄ ан̃н̃еса’’нти. ‘‘джа̄на̄си кхо, твам̣ ма̄риса, сиппа̄ни на̄ма̄’’ти? ‘‘а̄ма, да̄рака, джа̄на̄махам̣ сиппа̄ни, йам̣ локе уттамам̣ мантам̣, тампи джа̄на̄мӣ’’ти. ‘‘майхампи там̣, ма̄риса, да̄тум̣ сакка̄’’ти? ‘‘а̄ма, да̄рака, сакка̄’’ти. ‘‘тена хи ме дехӣ’’ти. ‘‘ака̄ло кхо, да̄рака, антарагхарам̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хамха̄’’ти.

атха кхо на̄гасено да̄рако а̄йасмато рохан̣асса хаттхато паттам̣ гахетва̄ гхарам̣ павесетва̄ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппетва̄ сампава̄ретва̄ а̄йасмантам̣ рохан̣ам̣ бхутта̄вим̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣ етадавоча ‘‘дехи ме да̄ни, ма̄риса, манта’’нти. ‘‘йада̄ кхо твам̣, да̄рака, ниппалибодхо хутва̄ ма̄та̄питаро ануджа̄на̄петва̄ майа̄ гахитам̣ паббаджитавесам̣ ган̣хиссаси, тада̄ дасса̄мӣ’’ти а̄ха.

атха кхо на̄гасено да̄рако ма̄та̄питаро упасан̇камитва̄ а̄ха ‘‘аммата̄та̄, айам̣ паббаджито ‘йам̣ локе уттамам̣ мантам̣, там̣ джа̄на̄мӣ’ти вадати, на ча аттано сантике апаббаджитасса дети, ахам̣ етасса сантике паббаджитва̄ там̣ уттамам̣ мантам̣ угган̣хисса̄мӣ’’ти. атхасса ма̄та̄питаро ‘‘паббаджитва̄пи но путто мантам̣ ган̣хату, гахетва̄ пуна а̄гаччхиссатӣ’’ти ман̃н̃ама̄на̄ ‘‘ган̣ха путта̄’’ти ануджа̄ним̣су.

13. атха кхо а̄йасма̄ рохан̣о на̄гасенам̣ да̄ракам̣ а̄да̄йа йена ваттанийам̣ сена̄санам̣, йена виджамбхаваттху тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ виджамбхаваттхусмим̣ сена̄сане екараттам̣ васитва̄ йена раккхитаталам̣ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ кот̣исата̄нам̣ араханта̄нам̣ маджджхе на̄гасенам̣ да̄ракам̣ пабба̄джеси. паббаджито ча пана̄йасма̄ на̄гасено а̄йасмантам̣ рохан̣ам̣ етадавоча ‘‘гахито ме, бханте, тава весо, детха ме да̄ни манта’’нти. атха кхо а̄йасма̄ рохан̣о ‘‘кимхи ну кхохам̣ на̄гасенам̣ винеййам̣ пат̣хамам̣ винайе ва̄ суттанте ва̄ абхидхамме ва̄’’ти чинтетва̄ ‘‘пан̣д̣ито кхо айам̣ на̄гасено, саккоти сукхенева абхидхаммам̣ парийа̄пун̣иту’’нти пат̣хамам̣ абхидхамме винеси.

а̄йасма̄ ча на̄гасено ‘‘кусала̄ дхамма̄, акусала̄ дхамма̄, абйа̄ката̄ дхамма̄’’ти тикадукапат̣иман̣д̣итам̣ дхаммасан̇ган̣ӣпакаран̣ам̣, кхандхавибхан̇га̄ди ат̣т̣ха̄раса вибхан̇гапат̣иман̣д̣итам̣ вибхан̇гаппакаран̣ам̣, ‘‘сан̇гахо асан̇гахо’’ти а̄дина̄ чуддасавидхена вибхаттам̣ дха̄тукатха̄пакаран̣ам̣, ‘‘кхандхапан̃н̃атти а̄йатанапан̃н̃аттӣ’’ти а̄дина̄ чхаббидхена вибхаттам̣ пуггалапан̃н̃аттиппакаран̣ам̣, сакава̄де пан̃часуттасата̄ни парава̄де пан̃часуттасата̄нӣти суттасахассам̣ самодха̄нетва̄ вибхаттам̣ катха̄ваттхуппакаран̣ам̣, ‘‘мӯлайамакам̣ кхандхайамака’’нти а̄дина̄ дасавидхена вибхаттам̣ йамакаппакаран̣ам̣, ‘‘хетупаччайо а̄рамман̣апаччайо’’ти а̄дина̄ чатувӣсативидхена вибхаттам̣ пат̣т̣ха̄наппакаран̣анти саббам̣ там̣ абхидхаммапит̣акам̣ екенева саджджха̄йена пагун̣ам̣ катва̄ ‘‘тит̣т̣хатха бханте, на пуна оса̄ретха, еттакенева̄хам̣ саджджха̄йисса̄мӣ’’ти а̄ха.

14. атха кхо а̄йасма̄ на̄гасено йена кот̣исата̄ араханто тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ кот̣исате араханте етадавоча ‘‘ахам̣ кхо бханте ‘кусала̄ дхамма̄, акусала̄ дхамма̄, абйа̄ката̄ дхамма̄’ти имесу тӣсу падесу паккхипитва̄ саббам̣ там̣ абхидхаммапит̣акам̣ виттха̄рена оса̄ресса̄мӣ’’ти. ‘‘са̄дху, на̄гасена, оса̄рехӣ’’ти.

атха кхо а̄йасма̄ на̄гасено сатта ма̄са̄ни сатта пакаран̣а̄ни виттха̄рена оса̄реси, патхавӣ уннади, девата̄ са̄дхука̄рамадам̣су, брахма̄но аппхот̣есум̣, дибба̄ни чанданачун̣н̣а̄ни дибба̄ни ча манда̄равапуппха̄ни абхиппавассим̣су.

15. атха кхо кот̣исата̄ араханто а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ парипун̣н̣авӣсативассам̣ раккхитатале упасампа̄десум̣. упасампанно ча пана̄йасма̄ на̄гасено тасса̄ раттийа̄ аччайена пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа упаджджха̄йена саддхим̣ га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависанто еварӯпам̣ паривитаккам̣ уппа̄деси ‘‘туччхо вата ме упаджджха̄йо, ба̄ло вата ме упаджджха̄йо, т̣хапетва̄ авасесам̣ буддхавачанам̣ пат̣хамам̣ мам̣ абхидхамме винесӣ’’ти.

атха кхо а̄йасма̄ рохан̣о а̄йасмато на̄гасенасса четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘анануччхавикам̣ кхо на̄гасена паривитаккам̣ витаккеси, на кхо панетам̣ на̄гасена тава̄нуччхавика’’нти.

атха кхо а̄йасмато на̄гасенасса етадахоси ‘‘аччхарийам̣ вата бхо, аббхутам̣ вата бхо, йатра хи на̄ма ме упаджджха̄йо четаса̄ четопаривитаккам̣ джа̄ниссати, пан̣д̣ито вата ме упаджджха̄йо, йам̣нӯна̄хам̣ упаджджха̄йам̣ кхама̄пеййа’’нти. атха кхо а̄йасма̄ на̄гасено а̄йасмантам̣ рохан̣ам̣ етадавоча ‘‘кхаматха ме, бханте, на пуна еварӯпам̣ витаккесса̄мӣ’’ти.

атха кхо а̄йасма̄ рохан̣о а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘на кхо тйа̄хам̣ на̄гасена етта̄вата̄ кхама̄ми, аттхи кхо на̄гасена са̄галам̣ на̄ма нагарам̣, таттха милиндо на̄ма ра̄джа̄ раджджам̣ ка̄рети, со дит̣т̣хива̄дена пан̃хам̣ пуччхитва̄ бхиккхусан̇гхам̣ вихет̣хети, саче твам̣ таттха гантва̄ там̣ ра̄джа̄нам̣ даметва̄ буддхаса̄сане паса̄дессаси, ева̄хам̣ там̣ кхамисса̄мӣ’’ти.

‘‘тит̣т̣хату, бханте, еко милиндо ра̄джа̄; саче, бханте, сакаладжамбудӣпе саббе ра̄джа̄но а̄гантва̄ мам̣ пан̃хам̣ пуччхеййум̣, саббам̣ там̣ висаджджетва̄ сампада̄лесса̄ми, ‘кхаматха ме бханте’ти ватва̄, ‘на кхама̄мӣ’ти вутте ‘тена хи, бханте, имам̣ тема̄сам̣ касса сантике васисса̄мӣ’ти а̄ха’’. айам̣ кхо, на̄гасена, а̄йасма̄ ассагутто ваттанийе сена̄сане вихарати, гаччха твам̣, на̄гасена, йена̄йасма̄ ассагутто тенупасан̇кама, упасан̇камитва̄ мама вачанена а̄йасмато ассагуттасса па̄де сираса̄ ванда, еван̃ча нам̣ вадехи ‘упаджджха̄йо ме, бханте, тумха̄кам̣ па̄де сираса̄ вандати, аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ пуччхати, упаджджха̄йо ме, бханте, имам̣ тема̄сам̣ тумха̄кам̣ сантике васитум̣ мам̣ пахин̣ӣ’ти, ‘кона̄мо те упаджджха̄йо’ти ча вутте ‘рохан̣аттхеро на̄ма бханте’’ти вадеййа̄си, ‘ахам̣ кона̄мо’ти вутте евам̣ вадеййа̄си ‘мама упаджджха̄йо, бханте, тумха̄кам̣ на̄мам̣ джа̄на̄тӣ’’’ти. ‘‘евам̣ бханте’’ти кхо а̄йасма̄ на̄гасено а̄йасмантам̣ рохан̣ам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ паттачӣварама̄да̄йа анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена ваттанийам̣ сена̄санам̣, йена̄йасма̄ ассагутто тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ ассагуттам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си, екамантам̣ т̣хито кхо а̄йасма̄ на̄гасено а̄йасмантам̣ ассагуттам̣ етадавоча ‘‘упаджджха̄йо ме, бханте, тумха̄кам̣ па̄де сираса̄ вандати, еван̃ча вадети аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ пуччхати, упаджджха̄йо ме, бханте, имам̣ тема̄сам̣ тумха̄кам̣ сантике васитум̣ мам̣ пахин̣ӣ’’ти.

атха кхо а̄йасма̄ ассагутто а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘твам̣ кинна̄мосӣ’’ти. ‘‘ахам̣, бханте, на̄гасено на̄ма̄’’ти. ‘‘кона̄мо те упаджджха̄йо’’ти? ‘‘упаджджха̄йо ме, бханте, рохан̣о на̄ма̄’’ти. ‘‘ахам̣ кона̄мо’’ти. ‘‘упаджджха̄йо ме, бханте, тумха̄кам̣ на̄мам̣ джа̄на̄тӣ’’ти.

‘‘са̄дху, на̄гасена, паттачӣварам̣ пат̣иса̄мехӣ’’ти. ‘‘са̄дху бханте’’ти паттачӣварам̣ пат̣иса̄метва̄ пунадивасе паривен̣ам̣ саммаджджитва̄ мукходакам̣ дантапон̣ам̣ упат̣т̣хапеси. тхеро саммаджджитат̣т̣ха̄нам̣ пат̣исаммаджджи, там̣ удакам̣ чхад̣д̣етва̄ ан̃н̃ам̣ удакам̣ а̄хари, тан̃ча дантакат̣т̣хам̣ апанетва̄ ан̃н̃ам̣ дантакат̣т̣хам̣ ган̣хи, на а̄ла̄пасалла̄пам̣ ака̄си, евам̣ сатта диваса̄ни катва̄ саттаме дивасе пуна пуччхитва̄ пуна тена татхева вутте вассава̄сам̣ ануджа̄ни.

16. тена кхо пана самайена ека̄ маха̄упа̄сика̄ а̄йасмантам̣ ассагуттам̣ тим̣саматта̄ни васса̄ни упат̣т̣ха̄си. атха кхо са̄ маха̄упа̄сика̄ тема̄саччайена йена̄йасма̄ ассагутто тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ ассагуттам̣ етадавоча ‘‘аттхи ну кхо, та̄та, тумха̄кам̣ сантике ан̃н̃о бхиккхӯ’’ти. ‘‘аттхи, маха̄упа̄сике, амха̄кам̣ сантике на̄гасено на̄ма бхиккхӯ’’ти. ‘‘тена хи, та̄та ассагутта, адхива̄сехи на̄гасенена саддхим̣ сва̄тана̄йа бхатта’’нти. адхива̄сеси кхо а̄йасма̄ ассагутто тун̣хӣбха̄вена.

атха кхо а̄йасма̄ ассагутто тасса̄ раттийа̄ аччайена пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа а̄йасмата̄ на̄гасенена саддхим̣ паччха̄саман̣ена йена маха̄упа̄сика̄йа нивесанам̣ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. атха кхо са̄ маха̄упа̄сика̄ а̄йасмантам̣ ассагуттам̣ а̄йасмантан̃ча на̄гасенам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппеси сампава̄реси. атха кхо а̄йасма̄ ассагутто бхутта̄вим̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘твам̣, на̄гасена, маха̄упа̄сика̄йа анумоданам̣ карохӣ’’ти идам̣ ватва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми.

атха кхо са̄ маха̄упа̄сика̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘махаллика̄ кхохам̣, та̄та на̄гасена, гамбхӣра̄йа дхаммакатха̄йа майхам̣ анумоданам̣ карохӣ’’ти. атха кхо а̄йасма̄ на̄гасено тасса̄ маха̄упа̄сика̄йа гамбхӣра̄йа дхаммакатха̄йа локуттара̄йа сун̃н̃атаппат̣исам̣йутта̄йа анумоданам̣ ака̄си. атха кхо тасса̄ маха̄упа̄сика̄йа тасмим̣йева а̄сане вираджам̣ вӣтамалам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄ди ‘‘йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣, саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти. а̄йасма̄пи кхо на̄гасено тасса̄ маха̄упа̄сика̄йа анумоданам̣ катва̄ аттана̄ деситам̣ дхаммам̣ паччавеккханто випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ тасмим̣йева а̄сане нисинно сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си.

атха кхо а̄йасма̄ ассагутто ман̣д̣алама̄л̣е нисинно двиннампи дхаммачаккхупат̣ила̄бхам̣ н̃атва̄ са̄дхука̄рам̣ паваттеси ‘‘са̄дху са̄дху на̄гасена, екена кан̣д̣аппаха̄рена две маха̄ка̄йа̄ пада̄лита̄’’ти, анека̄ни ча девата̄сахасса̄ни са̄дхука̄рам̣ паваттесум̣.

17. атха кхо а̄йасма̄ на̄гасено ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена̄йасма̄ ассагутто тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ ассагуттам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди, екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ а̄йасма̄ ассагутто етадавоча ‘‘гаччха, твам̣ на̄гасена, па̄т̣алипуттам̣, па̄т̣алипуттанагаре асока̄ра̄ме а̄йасма̄ дхаммараккхито пат̣ивасати, тасса сантике буддхавачанам̣ парийа̄пун̣а̄хӣ’’ти. ‘‘кӣва дӯро, бханте, ито па̄т̣алипуттанагара’’нти? ‘‘йоджанасата̄ни кхо на̄гасена̄’’ти. ‘‘дӯро кхо, бханте, магго. антара̄магге бхиккха̄ дуллабха̄, катха̄хам̣ гамисса̄мӣ’’ти? ‘‘гаччха, твам̣ на̄гасена, антара̄магге пин̣д̣апа̄там̣ лабхиссаси са̄лӣнам̣ оданам̣ вигатака̄л̣акам̣ анекасӯпам̣ анекабйан̃джана’’нти. ‘‘евам̣ бханте’’ти кхо а̄йасма̄ на̄гасено а̄йасмантам̣ ассагуттам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена па̄т̣алипуттам̣ тена ча̄рикам̣ пакка̄ми.

18. тена кхо пана самайена па̄т̣алипуттако сет̣т̣хи пан̃чахи сакат̣асатехи па̄т̣алипуттага̄мимаггам̣ пат̣ипанно хоти. аддаса̄ кхо па̄т̣алипуттако сет̣т̣хи а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣, дисва̄на йена̄йасма̄ на̄гасено тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ абхива̄детва̄ ‘‘кухим̣ гаччхаси та̄та̄’’ти а̄ха. ‘‘па̄т̣алипуттам̣ гахапатӣ’’ти. ‘‘са̄дху та̄та, майампи па̄т̣алипуттам̣ гаччха̄ма. амхехи саддхим̣ сукхам̣ гаччхатха̄’’ти.

атха кхо па̄т̣алипуттако сет̣т̣хи а̄йасмато на̄гасенасса ирийа̄патхе пасӣдитва̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппетва̄ сампава̄ретва̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ бхутта̄вим̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣ ан̃н̃атарам̣ нӣчам̣ а̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣди, екамантам̣ нисинно кхо па̄т̣алипуттако сет̣т̣хи а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘кинна̄моси твам̣ та̄та̄’’ти. ‘‘ахам̣, гахапати, на̄гасено на̄ма̄’’ти. ‘‘джа̄на̄си кхо, твам̣ та̄та, буддхавачанам̣ на̄ма̄’’ти? ‘‘джа̄на̄ми кхохам̣, гахапати, абхидхаммапада̄нӣ’’ти. ‘‘ла̄бха̄ но та̄та, суладдхам̣ но та̄та, ахампи кхо, та̄та, а̄бхидхаммико, твампи а̄бхидхаммико, бхан̣а, та̄та, абхидхаммапада̄нӣ’’ти. атха кхо а̄йасма̄ на̄гасено па̄т̣алипуттакасса сет̣т̣хисса абхидхаммам̣ десеси, десенте йева па̄т̣алипуттакасса сет̣т̣хисса вираджам̣ вӣтамалам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄ди ‘‘йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣, саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти.

атха кхо па̄т̣алипуттако сет̣т̣хи пан̃чаматта̄ни сакат̣асата̄ни пурато уййоджетва̄ сайам̣ паччхато гаччханто па̄т̣алипуттасса авидӯре дведха̄патхе т̣хатва̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘айам̣ кхо, та̄та на̄гасена, асока̄ра̄масса магго, идам̣ кхо, та̄та, амха̄кам̣ камбаларатанам̣ сол̣асахаттхам̣ а̄йа̄мена, ат̣т̣хахаттхам̣ виттха̄рена, пат̣игган̣ха̄хи кхо, та̄та, идам̣ камбаларатанам̣ анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти. пат̣иггахеси кхо а̄йасма̄ на̄гасено там̣ камбаларатанам̣ анукампам̣ упа̄да̄йа. атха кхо па̄т̣алипуттако сет̣т̣хи аттамано удагго памудито пӣтисоманассаджа̄то а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми.

19. атха кхо а̄йасма̄ на̄гасено йена асока̄ра̄мо йена̄йасма̄ дхаммараккхито тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ дхаммараккхитам̣ абхива̄детва̄ аттано а̄гатака̄ран̣ам̣ катхетва̄ а̄йасмато дхаммараккхитасса сантике тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ екенева уддесена тӣхи ма̄сехи бйан̃джанасо парийа̄пун̣итва̄ пуна тӣхи ма̄сехи аттхасо манаса̄ка̄си.

атха кхо а̄йасма̄ дхаммараккхито а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘сеййатха̄пи, на̄гасена, гопа̄лако га̄во раккхати, ан̃н̃е горасам̣ парибхун̃джанти. евамева кхо, твам̣ на̄гасена, тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ дха̄рентопи на бха̄гӣ са̄ман̃н̃асса̄’’ти. ‘‘хоту, бханте, алам̣ еттакена̄’’ти. тенева дивасабха̄гена тена раттибха̄гена саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и, саха саччаппат̣иведхена а̄йасмато на̄гасенасса саббе дева̄ са̄дхука̄рамадам̣су, патхавӣ уннади, брахма̄но аппхот̣есум̣, дибба̄ни чанданачун̣н̣а̄ни дибба̄ни ча манда̄равапуппха̄ни абхиппавассим̣су.

20. тена кхо пана самайена кот̣исата̄ араханто химаванте паббате раккхитатале саннипатитва̄ а̄йасмато на̄гасенасса сантике дӯтам̣ па̄хесум̣ ‘‘а̄гаччхату на̄гасено, дассанака̄ма̄ майам̣ на̄гасена’’нти. атха кхо а̄йасма̄ на̄гасено дӯтасса вачанам̣ сутва̄ асока̄ра̄ме антарахито химаванте паббате раккхитатале кот̣исата̄нам̣ араханта̄нам̣ пурато па̄турахоси.

атха кхо кот̣исата̄ араханто а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавочум̣ ‘‘есо кхо, на̄гасена, милиндо ра̄джа̄ бхиккхусан̇гхам̣ вихет̣хети ва̄даппат̣ива̄дена пан̃хапуччха̄йа. са̄дху, на̄гасена, гаччха твам̣ милиндам̣ ра̄джа̄нам̣ дамехӣ’’ти. ‘‘тит̣т̣хату, бханте, еко милиндо ра̄джа̄; саче, бханте, сакаладжамбудӣпе ра̄джа̄но а̄гантва̄ мам̣ пан̃хам̣ пуччхеййум̣, саббам̣ там̣ висаджджетва̄ сампада̄лесса̄ми, гаччхатха во, бханте, аччхамбхита̄ са̄галанагара’’нти. атха кхо тхера̄ бхиккхӯ са̄галанагарам̣ ка̄са̄ваппаджджотам̣ исива̄тапат̣ива̄там̣ акам̣су.

21. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ а̄йупа̄ло сан̇кхйеййапаривен̣е пат̣ивасати. атха кхо милиндо ра̄джа̄ амачче етадавоча ‘‘раман̣ӣйа̄ вата бхо досина̄ ратти, канну кхваджджа саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ упасан̇камеййа̄ма са̄каччха̄йа пан̃хапуччхана̄йа, ко майа̄ саддхим̣ саллапитум̣ уссахати кан̇кхам̣ пат̣ивинету’’нти. евам̣ вутте пан̃часата̄ йонака̄ ра̄джа̄нам̣ милиндам̣ етадавочум̣ ‘‘аттхи, маха̄ра̄джа, а̄йупа̄ло на̄ма тхеро тепит̣ако бахуссуто а̄гата̄гамо, со етарахи сан̇кхйеййапаривен̣е пат̣ивасати; гаччха, твам̣ маха̄ра̄джа, а̄йасмантам̣ а̄йупа̄лам̣ пан̃хам̣ пуччхассӯ’’ти. ‘‘тена хи, бхан̣е, бхадантасса а̄рочетха̄’’ти.

атха кхо немиттико а̄йасмато а̄йупа̄ласса сантике дӯтам̣ па̄хеси ‘‘ра̄джа̄, бханте, милиндо а̄йасмантам̣ а̄йупа̄лам̣ дассанака̄мо’’ти. а̄йасма̄пи кхо а̄йупа̄ло евама̄ха ‘‘тена хи а̄гаччхатӯ’’ти. атха кхо милиндо ра̄джа̄ пан̃чаматтехи йонакасатехи паривуто ратхаварама̄руйха йена сан̇кхйеййапаривен̣ам̣ йена̄йасма̄ а̄йупа̄ло тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ а̄йупа̄лена саддхим̣ саммоди, саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди, екамантам̣ нисинно кхо милиндо ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ а̄йупа̄лам̣ етадавоча ‘‘киматтхийа̄, бханте а̄йупа̄ла, тумха̄кам̣ паббаджджа̄, ко ча тумха̄кам̣ параматтхо’’ти. тхеро а̄ха ‘‘дхаммачарийасамачарийаттха̄ кхо, маха̄ра̄джа, паббаджджа̄, са̄ман̃н̃апхалам̣ кхо пана амха̄кам̣ параматтхо’’ти. ‘‘аттхи пана, бханте, кочи гихӣпи дхаммача̄рӣ самача̄рӣ’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, аттхи гихӣпи дхаммача̄рӣ самача̄рӣ, бхагавати кхо, маха̄ра̄джа, ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатане мигада̄йе дхаммачаккам̣ паваттенте ат̣т̣ха̄расаннам̣ брахмакот̣ӣнам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси, девата̄нам̣ пана дхамма̄бхисамайо ган̣анапатхам̣ вӣтиватто, саббете гихибхӯта̄, на паббаджита̄.

‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ кхо маха̄самайасуттанте десийама̄не, маха̄ман̇галасуттанте десийама̄не, самачиттапарийа̄йасуттанте десийама̄не, ра̄хулова̄дасуттанте десийама̄не, пара̄бхавасуттанте десийама̄не ган̣анапатхам̣ вӣтиватта̄нам̣ девата̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси, саббете гихибхӯта̄, на паббаджита̄’’ти. ‘‘тена хи, бханте а̄йупа̄ла, нираттхика̄ тумха̄кам̣ паббаджджа̄, пуббе катасса па̄пакаммасса ниссандена саман̣а̄ сакйапуттийа̄ паббаджанти дхутан̇га̄ни ча парихаранти. йе кхо те, бханте а̄йупа̄ла, бхиккхӯ ека̄саника̄, нӯна те пуббе паресам̣ бхогаха̄рака̄ чора̄, те паресам̣ бхоге аччхиндитва̄ тасса каммасса ниссандена етарахи ека̄саника̄ бхаванти, на лабханти ка̄лена ка̄лам̣ парибхун̃джитум̣, наттхи тесам̣ сӣлам̣, наттхи тапо, наттхи брахмачарийам̣. йе кхо пана те, бханте а̄йупа̄ла, бхиккхӯ аббхока̄сика̄, нӯна те пуббе га̄магха̄така̄ чора̄, те паресам̣ геха̄ни вина̄сетва̄ тасса каммасса ниссандена етарахи аббхока̄сика̄ бхаванти, на лабханти сена̄сана̄ни парибхун̃джитум̣, наттхи тесам̣ сӣлам̣, наттхи тапо, наттхи брахмачарийам̣. йе кхо пана те, бханте а̄йупа̄ла, бхиккхӯ несаджджика̄, нӯна те пуббе пантхадӯсака̄ чора̄, те паресам̣ патхике джане гахетва̄ бандхитва̄ нисӣда̄петва̄ тасса каммасса ниссандена етарахи несаджджика̄ бхаванти, на лабханти сеййам̣ каппетум̣, наттхи тесам̣ сӣлам̣, наттхи тапо, наттхи брахмачарийа’’нти а̄ха.

евам̣ вутте а̄йасма̄ а̄йупа̄ло тун̣хӣ ахоси, на кин̃чи пат̣ибха̄си. атха кхо пан̃часата̄ йонака̄ ра̄джа̄нам̣ милиндам̣ етадавочум̣ ‘‘пан̣д̣ито, маха̄ра̄джа, тхеро, апи ча кхо ависа̄радо на кин̃чи пат̣ибха̄сатӣ’’ти.

атха кхо милиндо ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ а̄йупа̄лам̣ тун̣хӣбхӯтам̣ дисва̄ аппхот̣етва̄ уккут̣т̣хим̣ катва̄ йонаке етадавоча ‘‘туччхо вата бхо джамбудӣпо, пала̄по вата бхо джамбудӣпо, наттхи кочи саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄, йо майа̄ саддхим̣ саллапитум̣ уссахати кан̇кхам̣ пат̣ивинету’’нти.

22. атха кхо милиндасса ран̃н̃о саббам̣ там̣ парисам̣ анувилокентасса абхӣте аман̇кубхӯте йонаке дисва̄ етадахоси ‘‘ниссам̣сайам̣ аттхи ман̃н̃е ан̃н̃о кочи пан̣д̣ито бхиккху, йо майа̄ саддхим̣ саллапитум̣ уссахати, йениме йонака̄ на ман̇кубхӯта̄’’ти. атха кхо милиндо ра̄джа̄ йонаке етадавоча ‘‘аттхи, бхан̣е, ан̃н̃о кочи пан̣д̣ито бхиккху, йо майа̄ саддхим̣ саллапитум̣ уссахати кан̇кхам̣ пат̣ивинету’’нти.

тена кхо пана самайена а̄йасма̄ на̄гасено саман̣аган̣апаривуто сан̇гхӣ ган̣ӣ ган̣а̄чарийо н̃а̄то йасассӣ са̄дхусаммато бахуджанасса пан̣д̣ито бйатто медха̄вӣ нипун̣о вин̃н̃ӯ вибха̄вӣ винӣто виса̄радо бахуссуто тепит̣ако ведагӯ пабхиннабуддхима̄ а̄гата̄гамо пабхиннапат̣исамбхидо наван̇гасаттхуса̄сане парийаттидхаро па̄рамиппатто джинавачане дхамматтхадесана̄пат̣иведхакусало аккхайавичитрапат̣ибха̄но читракатхӣ калйа̄н̣ава̄ккаран̣о дура̄садо дуппасахо дуруттаро дура̄варан̣о дуннива̄райо, са̄гаро вийа аккхобхо, гирира̄джа̄ вийа ниччало, ран̣ан̃джахо тамонудо пабхан̇каро маха̄катхӣ параган̣иган̣аматхано паратиттхийамаддано бхиккхӯнам̣ бхиккхунӣнам̣ упа̄сака̄нам̣ упа̄сика̄нам̣ ра̄джӯнам̣ ра̄джамаха̄матта̄нам̣ саккато гарукато ма̄нито пӯджито апачито ла̄бхӣ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нам̣ ла̄бхаггайасаггаппатто вуддха̄нам̣ вин̃н̃ӯнам̣ сота̄вадха̄нена саманна̄гата̄нам̣ сандассенто наван̇гам̣ джинаса̄санаратанам̣, упадисанто дхаммамаггам̣, дха̄ренто дхаммаппаджджотам̣, усса̄пенто дхаммайӯпам̣, йаджанто дхаммайа̄гам̣, пагган̣ханто дхаммаддхаджам̣, усса̄пенто дхаммакетум̣, дхаменто [уппал̣а̄сенто (сӣ. пӣ.)] дхаммасан̇кхам̣, а̄хананто дхаммабхерим̣, наданто сӣхана̄дам̣, гаджджанто индагаджджитам̣, мадхурагирагаджджитена н̃а̄н̣аваравиджджуджа̄лапаривет̣хитена карун̣а̄джалабхаритена махата̄ дхамма̄матамегхена сакалалокамабхитаппайанто га̄манигамара̄джадха̄нӣсу ча̄рикам̣ чарама̄но анупуббена са̄галанагарам̣ ануппатто хоти. татра судам̣ а̄йасма̄ на̄гасено асӣтийа̄ бхиккхусахассехи саддхим̣ сан̇кхйеййапаривен̣е пат̣ивасати. тена̄ху пора̄н̣а̄ –

‘‘бахуссуто читракатхӣ, нипун̣о ча виса̄радо;

са̄майико ча кусало, пат̣ибха̄не ча ковидо.

‘‘те ча тепит̣ака̄ бхиккхӯ, пан̃чанека̄йика̄пи ча;

чатунека̄йика̄ чева, на̄гасенам̣ пураккхарум̣.

‘‘гамбхӣрапан̃н̃о медха̄вӣ, магга̄маггасса ковидо;

уттаматтхам̣ ануппатто, на̄гасено виса̄радо.

‘‘техи бхиккхӯхи паривуто, нипун̣ехи саччава̄дибхи;

чаранто га̄манигамам̣, са̄галам̣ упасан̇ками.

‘‘сан̇кхйеййапаривен̣асмим̣, на̄гасено тада̄ васи;

катхети со мануссехи, паббате кесарӣ йатха̄’’ти.

23. атха кхо девамантийо ра̄джа̄нам̣ милиндам̣ етадавоча ‘‘а̄гамехи, твам̣ маха̄ра̄джа; аттхи, маха̄ра̄джа, на̄гасено на̄ма тхеро пан̣д̣ито бйатто медха̄вӣ винӣто виса̄радо бахуссуто читракатхӣ калйа̄н̣апат̣ибха̄но аттхадхамманируттипат̣ибха̄напат̣исамбхида̄су па̄рамиппатто, со етарахи сан̇кхйеййапаривен̣е пат̣ивасати, гаччха, твам̣ маха̄ра̄джа, а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ пан̃хам̣ пуччхассу, уссахати со тайа̄ саддхим̣ саллапитум̣ кан̇кхам̣ пат̣ивинету’’нти. атха кхо милиндасса ран̃н̃о сахаса̄ ‘‘на̄гасено’’ти саддам̣ сутва̄ва ахудева бхайам̣, ахудева чхамбхитаттам̣, ахудева ломахам̣со. атха кхо милиндо ра̄джа̄ девамантийам̣ етадавоча ‘‘уссахати бхо на̄гасено бхиккху майа̄ саддхим̣ саллапиту’’нти? ‘‘уссахати, маха̄ра̄джа, апи индайамаварун̣акуверападжа̄пати суйа̄ма сантуситалокапа̄лехипи питупита̄махена маха̄брахмуна̄пи саддхим̣ саллапитум̣, киман̇гам̣ пана мануссабхӯтена̄’’ти.

атха кхо милиндо ра̄джа̄ девамантийам̣ етадавоча ‘‘тена хи, твам̣ девамантийа, бхадантасса сантике дӯтам̣ песехӣ’’ти. ‘‘евам̣ дева̄’’ти кхо девамантийо а̄йасмато на̄гасенасса сантике дӯтам̣ па̄хеси ‘‘ра̄джа̄, бханте, милиндо а̄йасмантам̣ дассанака̄мо’’ти. а̄йасма̄пи кхо на̄гасено евама̄ха ‘‘тена хи а̄гаччхатӯ’’ти.

атха кхо милиндо ра̄джа̄ пан̃чаматтехи йонакасатехи паривуто ратхаварама̄руйха махата̄ балака̄йена саддхим̣ йена сан̇кхйеййапаривен̣ам̣ йена̄йасма̄ на̄гасено тенупасан̇ками. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ на̄гасено асӣтийа̄ бхиккхусахассехи саддхим̣ ман̣д̣алама̄л̣е нисинно хоти. аддаса̄ кхо милиндо ра̄джа̄ а̄йасмато на̄гасенасса парисам̣ дӯратова, дисва̄на девамантийам̣ етадавоча ‘‘кассеса̄, девамантийа, махатӣ париса̄’’ти? ‘‘а̄йасмато кхо, маха̄ра̄джа, на̄гасенасса париса̄’’ти.

атха кхо милиндасса ран̃н̃о а̄йасмато на̄гасенасса парисам̣ дӯратова дисва̄ ахудева бхайам̣, ахудева чхамбхитаттам̣, ахудева ломахам̣со. атха кхо милиндо ра̄джа̄ кхаггапарива̄рито вийа гаджо, гарул̣апарива̄рито вийа на̄го, аджагарапарива̄рито вийа коттхуко [коттхуко (сӣ. пӣ.)], махим̣сапаривуто вийа аччхо, на̄га̄нубаддхо вийа ман̣д̣ӯко, саддӯла̄нубаддхо вийа миго, ахитун̣д̣икасама̄гато [абхигун̣т̣хикасама̄гато (сӣ. пӣ.)] вийа паннаго, маджджа̄расама̄гато вийа ундӯро, бхӯтаведжджасама̄гато вийа писа̄чо, ра̄хумакхагато вийа чандо, паннаго вийа пел̣антарагато, сакун̣о вийа пан̃джарантарагато, маччхо вийа джа̄лантарагато, ва̄л̣аванамануппавит̣т̣хо вийа пурисо, вессаван̣а̄пара̄дхико вийа йаккхо, париккхӣн̣а̄йуко вийа девапутто бхӣто уббигго утрасто сам̣вигго ломахат̣т̣хаджа̄то вимано думмано бхантачитто випарин̣атама̄насо ‘‘ма̄ мам̣ айам̣ париджано парибхавӣ’’ти сатим̣ [дхӣтим̣ (сӣ. пӣ.)] упат̣т̣хапетва̄ девамантийам̣ етадавоча – ‘‘ма̄ кхо, твам̣ девамантийа, а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ майхам̣ а̄чиккхеййа̄си, анаккха̄тан̃н̃ева̄хам̣ на̄гасенам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти. ‘‘са̄дху, маха̄ра̄джа, тван̃н̃ева джа̄на̄хӣ’’ти.

тена кхо пана самайена а̄йасма̄ на̄гасено тасса̄ бхиккхупариса̄йа пурато чатта̄лӣса̄йа бхиккхусахасса̄нам̣ навакатаро хоти паччхато чатта̄лӣса̄йа бхиккхусахасса̄нам̣ вуд̣д̣хатаро.

атха кхо милиндо ра̄джа̄ саббам̣ там̣ бхиккхусан̇гхам̣ пурато ча паччхато ча маджджхато ча анувилокенто аддаса̄ кхо а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ дӯратова бхиккхусан̇гхасса маджджхе нисиннам̣ кесарасӣхам̣ вийа вигатабхайабхеравам̣ вигаталомахам̣сам̣ вигатабхайаса̄раджджам̣, дисва̄на а̄ка̄ренева ан̃н̃а̄си ‘‘есо кхо еттха на̄гасено’’ти.

атха кхо милиндо ра̄джа̄ девамантийам̣ етадавоча ‘‘есо кхо, девамантийа, а̄йасма̄ на̄гасено’’ти. ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, есо кхо на̄гасено, сут̣т̣ху кхо, твам̣ маха̄ра̄джа, на̄гасенам̣ ан̃н̃а̄сӣ’’ти. тато ра̄джа̄ тут̣т̣хо ахоси ‘‘анаккха̄това майа̄ на̄гасено ан̃н̃а̄то’’ти. атха кхо милиндасса ран̃н̃о а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ дисва̄ва ахудева бхайам̣, ахудева чхамбхитаттам̣, ахудева ломахам̣со.

тена̄ху –

‘‘чаран̣ена ча сампаннам̣, судантам̣ уттаме даме;

дисва̄ ра̄джа̄ на̄гасенам̣, идам̣ вачанамабрави.

‘‘катхита̄ [катхика̄ (сӣ. пӣ.)] майа̄ бахӯ дит̣т̣ха̄, са̄каччха̄ осат̣а̄ бахӯ;

на та̄дисам̣ бхайам̣ а̄си, аджджа та̄со йатха̄ мама.

‘‘ниссам̣сайам̣ пара̄джайо, мама аджджа бхависсати;

джайо ча на̄гасенасса, йатха̄ читтам̣ на сан̣т̣хита’’нти.

ба̄хиракатха̄ нит̣т̣хита̄.

2-3. милиндапан̃хо

1. маха̄вагго

1. пан̃н̃аттипан̃хо

1. атха кхо милиндо ра̄джа̄ йена̄йасма̄ на̄гасено тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ на̄гасенена саддхим̣ саммоди, саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. а̄йасма̄пи кхо на̄гасено пат̣исаммоданӣйенева [пат̣исаммоди, тенева (сӣ.)] милиндасса ран̃н̃о читтам̣ а̄ра̄дхеси. атха кхо милиндо ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘катхам̣ бхаданто н̃а̄йати, кинна̄моси бханте’’ти? ‘‘на̄гасено’’ти кхо ахам̣, маха̄ра̄джа, н̃а̄йа̄ми, ‘‘на̄гасено’’ти кхо мам̣, маха̄ра̄джа, сабрахмача̄рӣ самуда̄чаранти, апи ча ма̄та̄питаро на̄мам̣ каронти ‘‘на̄гасено’’ти ва̄ ‘‘сӯрасено’’ти ва̄ ‘‘вӣрасено’’ти ва̄ ‘‘сӣхасено’’ти ва̄, апи ча кхо, маха̄ра̄джа, сан̇кха̄ саман̃н̃а̄ пан̃н̃атти воха̄ро на̄маматтам̣ йадидам̣ на̄гасеноти, на хеттха пуггало упалаббхатӣти.

атха кхо милиндо ра̄джа̄ евама̄ха ‘‘сун̣анту ме бхонто пан̃часата̄ йонака̄ асӣтисахасса̄ ча бхиккхӯ, айам̣ на̄гасено евама̄ха ‘на хеттха пуггало упалаббхатӣ’ти, каллам̣ ну кхо тадабхинандиту’’нти. атха кхо милиндо ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘саче, бханте на̄гасена, пуггало нӯпалаббхати, ко чарахи тумха̄кам̣ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄рам̣ дети, ко там̣ парибхун̃джати, ко сӣлам̣ раккхати, ко бха̄ванамануйун̃джати, ко маггапхаланибба̄на̄ни саччхикароти, ко па̄н̣ам̣ ханати, ко адиннам̣ а̄дийати, ко ка̄месумиччха̄ча̄рам̣ чарати, ко муса̄ бхан̣ати, ко маджджам̣ пивати, ко пан̃ча̄нантарийакаммам̣ кароти, тасма̄ наттхи кусалам̣, наттхи акусалам̣, наттхи кусала̄кусала̄нам̣ камма̄нам̣ катта̄ ва̄ ка̄рета̄ ва̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко, саче, бханте на̄гасена, йо тумхе ма̄рети, наттхи тасса̄пи па̄н̣а̄типа̄то, тумха̄кампи, бханте на̄гасена, наттхи а̄чарийо, наттхи упаджджха̄йо, наттхи упасампада̄. ‘на̄гасеноти мам̣, маха̄ра̄джа, сабрахмача̄рӣ самуда̄чарантӣ’ти йам̣ вадеси, ‘катамо еттха на̄гасено? кинну кхо, бханте, кеса̄ на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘лома̄ на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘накха̄…пе… данта̄…пе… тачо…пе… мам̣сам̣…пе… нха̄ру…пе… ат̣т̣хи…пе… ат̣т̣химин̃джам̣…пе… ваккам̣…пе… хадайам̣…пе… йаканам̣…пе… киломакам̣…пе… пихакам̣…пе… паппха̄сам̣…пе… антам̣…пе… антагун̣ам̣…пе… ударийам̣…пе… карӣсам̣…пе… питтам̣…пе… семхам̣…пе… пуббо…пе… лохитам̣…пе… седо…пе… медо…пе… ассу…пе… васа̄…пе… кхел̣о…пе… син̇гха̄н̣ика̄…пе… ласика̄…пе… муттам̣…пе… маттхаке маттхалун̇гам̣ на̄гасено’’ти? ‘‘на химаха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо, бханте, рӯпам̣ на̄гасено’’ти? ‘‘нахи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ведана̄ на̄гасено’’ти?‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘сан̃н̃а̄ на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘сан̇кха̄ра̄ на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ким̣ пана, бханте, рӯпаведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ким̣ пана, бханте, ан̃н̃атра рӯпаведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘тамахам̣ бханте, пуччханто пуччханто на пасса̄ми на̄гасенам̣. на̄гасенасаддо йева ну кхо, бханте, на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ко панеттха на̄гасено, аликам̣ твам̣, бханте, бха̄саси муса̄ва̄дам̣, наттхи на̄гасено’’ти.

атха кхо а̄йасма̄ на̄гасено милиндам̣ ра̄джа̄нам̣ етадавоча ‘‘твам̣ кхоси, маха̄ра̄джа, кхаттийасукхума̄ло аччантасукхума̄ло, тасса те, маха̄ра̄джа, маджджханхикасамайам̣ татта̄йа бхӯмийа̄ ун̣ха̄йа ва̄лика̄йа кхара̄йа саккхаракатхалика̄йа [кхара̄ саккхаракат̣халава̄лика̄ (сӣ. пӣ.)] маддитва̄ па̄дена̄гаччхантасса па̄да̄ руджджанти, ка̄йо киламати, читтам̣ упахан̃н̃ати, дуккхасахагатам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, ким̣ ну кхо твам̣ па̄дена̄гатоси, уда̄ху ва̄ханена̄’’ти? ‘‘на̄хам̣, бханте, па̄дена̄гаччха̄ми, ратхена̄хам̣ а̄гатосмӣ’’ти. ‘‘саче, твам̣ маха̄ра̄джа, ратхена̄гатоси, ратхам̣ ме а̄рочехи, ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, ӣса̄ ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘аккхо ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘чакка̄ни ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘ратхапан̃джарам̣ ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘ратхадан̣д̣ако ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘йугам̣ ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘расмийо ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘патодалат̣т̣хи ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, ӣса̄аккхачаккаратхапан̃джараратхадан̣д̣айугарасмипатода̄ ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘ким̣ пана, маха̄ра̄джа, ан̃н̃атра ӣса̄аккхачаккаратхапан̃джараратхадан̣д̣айугарасмипатода̄ ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘тамахам̣, маха̄ра̄джа, пуччханто пуччханто на пасса̄ми ратхам̣. ратхасаддойева ну кхо, маха̄ра̄джа, ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘ко панеттха ратхо, аликам̣, твам̣ маха̄ра̄джа, бха̄саси муса̄ва̄дам̣, наттхи ратхо, твам̣си, маха̄ра̄джа, сакаладжамбудӣпе аггара̄джа̄, касса пана твам̣ бха̄йитва̄ муса̄ва̄дам̣ бха̄саси, сун̣анту ме бхонто пан̃часата̄ йонака̄ асӣтисахасса̄ ча бхиккхӯ, айам̣ милиндо ра̄джа̄ евама̄ха ‘ратхена̄хам̣ а̄гатосмӣ’ти, саче твам̣, маха̄ра̄джа, ратхена̄гато‘си, ратхам̣ ме а̄рочехӣ’ти вутто сама̄но ратхам̣ на сампа̄дети, каллам̣ ну кхо тадабхинандиту’’нти. евам̣ вутте пан̃часата̄ йонака̄ а̄йасмато на̄гасенасса са̄дхука̄рам̣ датва̄ милиндам̣ ра̄джа̄нам̣ етадавочум̣ ‘‘ида̄ни кхо твам̣, маха̄ра̄джа, сакконто бха̄сассӯ’’ти.

атха кхо милиндо ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘на̄хам̣, бханте на̄гасена, муса̄ бхан̣а̄ми, ӣсан̃ча пат̣ичча аккхан̃ча пат̣ичча чакка̄ни ча пат̣ичча ратхапан̃джаран̃ча пат̣ичча ратхадан̣д̣акан̃ча пат̣ичча ‘ратхо’ти сан̇кха̄ саман̃н̃а̄ пан̃н̃атти воха̄ро на̄маматтам̣ паваттатӣ’’ти.

‘‘са̄дху кхо, твам̣ маха̄ра̄джа, ратхам̣ джа̄на̄си, евамева кхо, маха̄ра̄джа, майхампи кесе ча пат̣ичча ломе ча пат̣ичча…пе… маттхаке маттхалун̇ган̃ча пат̣ичча рӯпан̃ча пат̣ичча веданан̃ча пат̣ичча сан̃н̃ан̃ча пат̣ичча сан̇кха̄ре ча пат̣ичча вин̃н̃а̄н̣ан̃ча пат̣ичча ‘на̄гасено’ти сан̇кха̄ саман̃н̃а̄ пан̃н̃атти воха̄ро на̄маматтам̣ паваттати, параматтхато панеттха пуггало нӯпалаббхати. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, ваджира̄йа бхиккхунийа̄ бхагавато саммукха̄ –

‘‘‘йатха̄ хи ан̇гасамбха̄ра̄, хоти саддо ратхо ити;

евам̣ кхандхесу сантесу, хоти ‘‘сатто’’ти саммутӣ’’’ти [пасса сам̣. ни. 1.171].

‘‘аччхарийам̣, бханте на̄гасена, аббхутам̣, бханте на̄гасена, атичитра̄ни пан̃хапат̣ибха̄на̄ни висаджджита̄ни, йади буддхо тит̣т̣хеййа са̄дхука̄рам̣ дадеййа, са̄дху са̄дху на̄гасена, атичитра̄ни пан̃хапат̣ибха̄на̄ни висаджджита̄нӣ’’ти.

пан̃н̃аттипан̃хо пат̣хамо.

2. вассаган̣анапан̃хо

2. ‘‘кативассоси твам̣, бханте на̄гасена̄’’ти? ‘‘саттавассохам̣, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ке те, бханте, сатта, твам̣ ва̄ сатта, ган̣ана̄ ва̄ сатта̄’’ти?

тена кхо пана самайена милиндасса ран̃н̃о сабба̄бхаран̣апат̣иман̣д̣итасса алан̇катапат̣ийаттасса патхавийам̣ чха̄йа̄ диссати, удакаман̣ике ча чха̄йа̄ диссати. атха кхо а̄йасма̄ на̄гасено милиндам̣ ра̄джа̄нам̣ етадавоча ‘‘айам̣ те, маха̄ра̄джа, чха̄йа̄ патхавийам̣ удакаман̣ике ча диссати, ким̣ пана, маха̄ра̄джа, твам̣ ва̄ ра̄джа̄, чха̄йа̄ ва̄ ра̄джа̄’’ти? ‘‘ахам̣, бханте на̄гасена, ра̄джа̄, на̄йам̣ чха̄йа̄ ра̄джа̄, мам̣ пана нисса̄йа чха̄йа̄ паваттатӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, васса̄нам̣ ган̣ана̄ сатта, на пана̄хам̣ сатта, мам̣ пана нисса̄йа сатта паваттати, чха̄йӯпамам̣ маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘аччхарийам̣, бханте на̄гасена, аббхутам̣, бханте на̄гасена, атичитра̄ни пан̃хапат̣ибха̄на̄ни висаджджита̄нӣ’’ти.

вассаган̣анапан̃хо дутийо.

3. вӣмам̣санапан̃хо

3. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, саллаписсаси майа̄ саддхи’’нти? ‘‘саче, твам̣ маха̄ра̄джа, пан̣д̣итава̄дам̣ [пан̣д̣итава̄да̄ (сӣ. пӣ.)] саллаписсаси саллаписса̄ми, саче пана ра̄джава̄дам̣ саллаписсаси на саллаписса̄мӣ’’ти. ‘‘катхам̣, бханте на̄гасена, пан̣д̣ита̄ саллапантӣ’’ти? ‘‘пан̣д̣ита̄нам̣ кхо, маха̄ра̄джа, салла̄пе а̄вет̣ханампи кайирати, ниббет̣ханампи кайирати, ниггахопи кайирати, пат̣икаммампи кайирати, висса̄сопи [висесопи (сӣ. пӣ.)] кайирати, пат̣ивисса̄сопи кайирати, на ча тена пан̣д̣ита̄ куппанти, евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, пан̣д̣ита̄ саллапантӣ’’ти. ‘‘катхам̣ пана, бханте, ра̄джа̄но саллапантӣ’’ти? ‘‘ра̄джа̄но кхо, маха̄ра̄джа, салла̄пе екам̣ ваттхум̣ пат̣иджа̄нанти, йо там̣ ваттхум̣ виломети, тасса дан̣д̣ам̣ а̄н̣а̄пенти ‘имасса дан̣д̣ам̣ пан̣етха̄’ти, евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, ра̄джа̄но саллапантӣ’’ти. ‘‘пан̣д̣итава̄да̄хам̣, бханте, саллаписса̄ми, но ра̄джава̄дам̣, виссат̣т̣хо бхаданто саллапату йатха̄ бхиккхуна̄ ва̄ са̄ман̣ерена ва̄ упа̄сакена ва̄ а̄ра̄микена ва̄ саддхим̣ саллапати, евам̣ виссат̣т̣хо бхаданто саллапату ма̄ бха̄йатӯ’’ти. ‘‘сут̣т̣ху маха̄ра̄джа̄’’ти тхеро аббха̄нумоди.

ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, пуччхисса̄мӣ’’ти. ‘‘пуччха маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘пуччхитоси ме бханте’’ти. ‘‘висаджджитам̣ маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ким̣ пана, бханте, тайа̄ висаджджита’’нти? ‘‘ким̣ пана, маха̄ра̄джа, тайа̄ пуччхита’’нти.

вӣмам̣санапан̃хо татийо.

4. анантака̄йапан̃хо

4. атха кхо милиндасса ран̃н̃о етадахоси ‘‘пан̣д̣ито кхо айам̣ бхиккху пат̣ибало майа̄ саддхим̣ саллапитум̣, бахука̄ни ча ме т̣ха̄на̄ни пуччхитабба̄ни бхависсанти, йа̄ва апуччхита̄ни йева та̄ни т̣ха̄на̄ни бхависсанти, атха сӯрийо аттхам̣ гамиссати, йам̣нӯна̄хам̣ све антепуре саллапеййа’’нти. атха кхо ра̄джа̄ девамантийам̣ етадавоча ‘‘тена хи, твам̣ девамантийа, бхадантасса а̄рочеййа̄си ‘све антепуре ран̃н̃а̄ саддхим̣ салла̄по бхависсатӣ’’’ти. идам̣ ватва̄ милиндо ра̄джа̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ тхерам̣ на̄гасенам̣ а̄пуччхитва̄ ратхам̣ абхирӯхитва̄ ‘‘на̄гасено на̄гасено’’ти саджджха̄йам̣ каронто пакка̄ми.

атха кхо девамантийо а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘ра̄джа̄, бханте, милиндо евама̄ха ‘све антепуре ран̃н̃а̄ саддхим̣ салла̄по бхависсатӣ’’’ти. ‘‘сут̣т̣хӯ’’ти тхеро аббха̄нумоди. атха кхо тасса̄ раттийа̄ аччайена девамантийо ча анантака̄йо ча ман̇куро ча саббадинно ча йена милиндо ра̄джа̄ тенупасан̇камим̣су, упасан̇камитва̄ ра̄джа̄нам̣ милиндам̣ етадавочум̣ ‘‘а̄гаччхату, маха̄ра̄джа, бхаданто на̄гасено’’ти? ‘‘а̄ма а̄гаччхатӯ’’ти. ‘‘киттакехи бхиккхӯхи саддхим̣ а̄гаччхатӯ’’ти? ‘‘йаттаке бхиккхӯ иччхати, таттакехи бхиккхӯхи саддхим̣ а̄гаччхатӯ’’ти.

атха кхо саббадинно а̄ха ‘‘а̄гаччхату, маха̄ра̄джа, дасахи бхиккхӯхи саддхи’’нти, дутийампи кхо ра̄джа̄ а̄ха ‘‘йаттаке бхиккхӯ иччхати, таттакехи бхиккхӯхи саддхим̣ а̄гаччхатӯ’’ти. дутийампи кхо саббадинно а̄ха ‘‘а̄гаччхату, маха̄ра̄джа, дасахи бхиккхӯхи саддхи’’нти. татийампи кхо ра̄джа̄ а̄ха ‘‘йаттаке бхиккхӯ иччхати, таттакехи бхиккхӯхи саддхим̣ а̄гаччхатӯ’’ти. татийампи кхо саббадинно а̄ха ‘‘а̄гаччхату, маха̄ра̄джа, дасахи бхиккхӯхи саддхи’’нти. ‘‘саббо пана̄йам̣ сакка̄ро пат̣ийа̄дито, ахам̣ бхан̣а̄ми ‘йаттаке бхиккхӯ иччхати, таттакехи бхиккхӯхи саддхим̣ а̄гаччхатӯ’ти. айам̣, бхан̣е саббадинно, ан̃н̃атха̄ бхан̣ати, ким̣ ну майам̣ наппат̣ибала̄ бхиккхӯнам̣ бходжанам̣ да̄ту’’нти? евам̣ вутте саббадинно ман̇ку ахоси.

атха кхо девамантийо ча анантака̄йо ча ман̇куро ча йена̄йасма̄ на̄гасено тенупасан̇камим̣су, упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавочум̣ ‘‘ра̄джа̄, бханте, милиндо евама̄ха ‘йаттаке бхиккхӯ иччхати, таттакехи бхиккхӯхи саддхим̣ а̄гаччхатӯ’’’ти. атха кхо а̄йасма̄ на̄гасено пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа асӣтийа̄ бхиккхусахассехи саддхим̣ са̄галам̣ па̄виси.

атха кхо анантака̄йо а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ нисса̄йа гаччханто а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘бханте на̄гасена, йам̣ панетам̣ брӯси ‘на̄гасено’ти, катамо еттха, на̄гасено’’ти? тхеро а̄ха ‘‘ко панеттха ‘на̄гасено’ти ман̃н̃асӣ’’ти? ‘‘йо со, бханте, аббхантаре ва̄то джӣво пависати ча никкхамати ча, со ‘на̄гасено’ти ман̃н̃а̄мӣ’’ти. ‘‘йади панесо ва̄то никкхамитва̄ наппависеййа, пависитва̄ на никкхамеййа, джӣвеййа ну кхо со пурисо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘йе паниме сан̇кхадхамака̄ сан̇кхам̣ дхаменти, тесам̣ ва̄то пуна пависатӣ’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘йе паниме вам̣садхамака̄ вам̣сам̣ дхаменти, тесам̣ ва̄то пуна пависатӣ’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘йе паниме син̇гадхамака̄ син̇гам̣ дхаменти, тесам̣ ва̄то пуна пависатӣ’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘атха кисса пана тена на марантӣ’’ти. ‘‘на̄хам̣ пат̣ибало тайа̄ ва̄дина̄ саддхим̣ саллапитум̣, са̄дху, бханте, аттхам̣ джаппехӣ’’ти. ‘‘несо джӣво, асса̄сапасса̄са̄ на̄мете ка̄йасан̇кха̄ра̄’’ти тхеро абхидхаммакатхам̣ катхеси. атха анантака̄йо упа̄сакаттам̣ пат̣иведесӣти.

анантака̄йапан̃хо чатуттхо.

5. паббаджджапан̃хо

5. атха кхо а̄йасма̄ на̄гасено йена милиндасса ран̃н̃о нивесанам̣ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. атха кхо милиндо ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ сапарисам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппетва̄ сампава̄ретва̄ екамекам̣ бхиккхум̣ екамекена дуссайугена аччха̄детва̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ тичӣварена аччха̄детва̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘бханте на̄гасена дасахи, бхиккхӯхи саддхим̣ идха нисӣдатха, авасеса̄ гаччхантӯ’’ти.

атха кхо милиндо ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ бхутта̄вим̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣ видитва̄ ан̃н̃атарам̣ нӣчам̣ а̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣди, екамантам̣ нисинно кхо милиндо ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘бханте на̄гасена, кимхи хоти катха̄салла̄по’’ти? ‘‘аттхена майам̣, маха̄ра̄джа, аттхика̄, аттхе хоту катха̄салла̄по’’ти.

ра̄джа̄ а̄ха ‘‘киматтхийа̄, бханте на̄гасена, тумха̄кам̣ паббаджджа̄, ко ча тумха̄кам̣ параматтхо’’ти. тхеро а̄ха ‘‘кинти, маха̄ра̄джа, идам̣ дуккхам̣ нируджджхеййа, ан̃н̃ан̃ча дуккхам̣ на уппаджджеййа̄ти. етадаттха̄, маха̄ра̄джа, амха̄кам̣ паббаджджа̄, анупа̄да̄ паринибба̄нам̣ кхо пана амха̄кам̣ параматтхо’’ти.

‘‘ким̣ пана, бханте на̄гасена, саббе етадаттха̄йа паббаджантӣ’’ти? ‘‘на хи, маха̄ра̄джа, кечи етадаттха̄йа паббаджанти, кечи ра̄джа̄бхинӣта̄ [ра̄джабхӣтита̄ (сӣ.)] паббаджанти, кечи чора̄бхинӣта̄ [чорабхӣтита̄ (сӣ.)] паббаджанти, кечи ин̣ат̣т̣а̄ паббаджанти, кечи а̄джӣвикаттха̄йа паббаджанти, йе пана самма̄ паббаджанти, те етадаттха̄йа паббаджантӣ’’ти.

‘‘твам̣ пана, бханте, етадаттха̄йа паббаджитосӣ’’ти? ‘‘ахам̣ кхо, маха̄ра̄джа, дахарако санто паббаджито, на джа̄на̄ми имасса на̄маттха̄йа паббаджа̄мӣти, апи ча кхо ме евам̣ ахоси ‘пан̣д̣ита̄ име саман̣а̄ сакйапуттийа̄, те мам̣ сиккха̄пессантӣ’ти, сва̄хам̣ техи сиккха̄пито джа̄на̄ми ча пасса̄ми ча ‘имасса на̄маттха̄йа паббаджджа̄’’’ти.

‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.

паббаджджапан̃хо пан̃чамо.

6. пат̣исандхипан̃хо

6. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, аттхи кочи мато на пат̣исандахатӣ’’ти. тхеро а̄ха ‘‘кочи пат̣исандахати, кочи на пат̣исандахатӣ’’ти. ‘‘ко пат̣исандахати, ко на пат̣исандахатӣ’’ти? ‘‘сакилесо, маха̄ра̄джа, пат̣исандахати, никкилесо на пат̣исандахатӣ’’ти. ‘‘твам̣ пана, бханте на̄гасена, пат̣исандахиссасӣ’’ти? ‘‘саче, маха̄ра̄джа, саупа̄да̄но бхависса̄ми пат̣исандахисса̄ми, саче анупа̄да̄но бхависса̄ми на пат̣исандахисса̄мӣ’’ти.

‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.

пат̣исандхипан̃хо чхат̣т̣хо.

7. йонисоманасика̄рапан̃хо

7. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, йо на пат̣исандахати, нану со йонисо манасика̄рена на пат̣исандахатӣ’’ти? ‘‘йонисо ча маха̄ра̄джа, манасика̄рена пан̃н̃а̄йа ча ан̃н̃ехи ча кусалехи дхаммехӣ’’ти. ‘‘нану, бханте, йонисо манасика̄ро йева пан̃н̃а̄’’ти? ‘‘на хи, маха̄ра̄джа, ан̃н̃о манасика̄ро, ан̃н̃а̄ пан̃н̃а̄, имесам̣ кхо, маха̄ра̄джа, аджел̣акагон̣амахим̣саот̣т̣хагадрабха̄нампи манасика̄ро аттхи, пан̃н̃а̄ пана тесам̣ наттхӣ’’ти.

‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.

йонисоманасика̄рапан̃хо саттамо.