1. буддхавагго
1. двиннам̣ буддха̄нам̣ ануппаджджама̄напан̃хо
1. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ ‘ат̣т̣ха̄наметам̣, бхиккхаве, анавака̄со, йам̣ екисса̄ локадха̄туйа̄ две араханто самма̄самбуддхо апуббам̣ ачаримам̣ уппаджджеййум̣, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти. десента̄ ча, бханте на̄гасена, саббепи татха̄гата̄ саттатим̣са бодхипаккхийадхамме десенти, катхайама̄на̄ ча чатта̄ри арийасачча̄ни катхенти, сиккха̄пента̄ ча тӣсу сиккха̄су сиккха̄пенти, ануса̄сама̄на̄ ча аппама̄даппат̣ипаттийам̣ ануса̄санти. йади, бханте на̄гасена, саббесампи татха̄гата̄нам̣ ека̄ десана̄ ека̄ катха̄ ека̄ сиккха̄ ека̄ анусит̣т̣хи, кена ка̄ран̣ена две татха̄гата̄ екаккхан̣е нуппаджджанти? екенапи та̄ва буддхуппа̄дена айам̣ локо обха̄саджа̄то, йади дутийо буддхо бхавеййа, двиннам̣ пабха̄йа айам̣ локо бхиййосоматта̄йа обха̄саджа̄то бхавеййа, овадама̄на̄ ча две татха̄гата̄ сукхам̣ овадеййум̣, ануса̄сама̄на̄ ча сукхам̣ ануса̄сеййум̣, таттха ме ка̄ран̣ам̣ брӯхи, йатха̄хам̣ ниссам̣сайо бхавеййа’’нти.
‘‘айам̣, маха̄ра̄джа, дасасахассӣ локадха̄ту екабуддхадха̄ран̣ӣ, екассева татха̄гатасса гун̣ам̣ дха̄рети, йади дутийо буддхо уппаджджеййа, на̄йам̣ дасасахассӣ локадха̄ту дха̄реййа, чалеййа кампеййа намеййа онамеййа винамеййа викиреййа видхамеййа виддхам̣сеййа, на т̣ха̄намупагаччхеййа.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, на̄ва̄ екапурисасандха̄ран̣ӣ [екапурисасанта̄ран̣ӣ (сӣ. пӣ.)] бхавеййа, екасмим̣ пурисе абхирӯл̣хе са̄ на̄ва̄ самупа̄дика̄ [самудака̄ (ка.)] бхавеййа. атха дутийо пурисо а̄гаччхеййа та̄дисо а̄йуна̄ ван̣н̣ена вайена пама̄н̣ена кисатхӯлена саббан̇гапаччан̇гена, со там̣ на̄вам̣ абхирӯхеййа, апи ну са̄, маха̄ра̄джа, на̄ва̄ двиннампи дха̄реййа̄’’ти? ‘‘на хи, бханте, чалеййа кампеййа намеййа онамеййа винамеййа викиреййа видхамеййа виддхам̣сеййа, на т̣ха̄намупагаччхеййа, осӣдеййа удаке’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, айам̣ дасасахассӣ локадха̄ту екабуддхадха̄ран̣ӣ, екассева татха̄гатасса гун̣ам̣ дха̄рети, йади дутийо буддхо уппаджджеййа, на̄йам̣ дасасахассӣ локадха̄ту дха̄реййа, чалеййа кампеййа намеййа онамеййа винамеййа викиреййа видхамеййа виддхам̣сеййа, на т̣ха̄намупагаччхеййа.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, пурисо йа̄вадаттхам̣ бходжанам̣ бхун̃джеййа чха̄дентам̣ йа̄ва кан̣т̣хамабхипӯрайитва̄, со дха̄то пӣн̣ито парипун̣н̣о нирантаро тандикато анонамитадан̣д̣аджа̄то пунадева таттакам̣ бходжанам̣ бхун̃джеййа, апи ну кхо со, маха̄ра̄джа, пурисо сукхито бхавеййа̄’’ти? ‘‘на хи, бханте, саким̣ бхуттова мареййа̄’’ти [бхутто вамеййа̄ти (ка.)]. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, айам̣ дасасахассӣ локадха̄ту екабуддхадха̄ран̣ӣ, екассева татха̄гатасса гун̣ам̣ дха̄рети, йади дутийо буддхо уппаджджеййа, на̄йам̣ дасасахассӣ локадха̄ту дха̄реййа, чалеййа кампеййа намеййа онамеййа винамеййа викиреййа видхамеййа виддхам̣сеййа, на т̣ха̄намупагаччхеййа̄’’ти.
‘‘ким̣ ну кхо, бханте на̄гасена, атидхаммабха̄рена патхавӣ чалатӣ’’ти? ‘‘идха, маха̄ра̄джа, две сакат̣а̄ ратанапарипӯрита̄ бхавеййум̣ йа̄ва мукхасама̄, екасма̄ сакат̣ато ратанам̣ гахетва̄ екасмим̣ сакат̣е а̄киреййум̣, апи ну кхо там̣, маха̄ра̄джа, сакат̣ам̣ двиннампи сакат̣а̄нам̣ ратанам̣ дха̄реййа̄’’ти? ‘‘на хи, бханте, на̄бхипи тасса пхалеййа, ара̄пи тасса бхиджджеййум̣, немипи тасса опатеййа, аккхопи тасса бхиджджеййа̄’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, атиратанабха̄рена сакат̣ам̣ бхиджджатӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, атидхаммабха̄рена патхавӣ чалати.
‘‘апи ча, маха̄ра̄джа, имам̣ ка̄ран̣ам̣ буддхабалапаридӣпана̄йа оса̄ритам̣. ан̃н̃ампи таттха абхирӯпам̣ ка̄ран̣ам̣ сун̣охи, йена ка̄ран̣ена две самма̄самбуддхо екаккхан̣е нуппаджджанти. йади, маха̄ра̄джа, две самма̄самбуддха̄ екаккхан̣е уппаджджеййум̣, тесам̣ париса̄йа вива̄до уппаджджеййа ‘тумха̄кам̣ буддхо, амха̄кам̣ буддхо’ти, убхато паккхаджа̄та̄ бхавеййум̣, йатха̄, маха̄ра̄джа, двиннам̣ балава̄мачча̄нам̣ париса̄йа вива̄до уппаджджеййа ‘тумха̄кам̣ амаччо, амха̄кам̣ амаччо’ти, убхато паккхаджа̄та̄ хонти, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йади две самма̄самбуддха̄ екаккхан̣е уппаджджеййум̣, тесам̣ париса̄йа вива̄до уппаджджеййа ‘тумха̄кам̣ буддхо, амха̄кам̣ буддхо’ти, убхато паккхаджа̄та̄ бхавеййум̣. идам̣ та̄ва, маха̄ра̄джа, екам̣ ка̄ран̣ам̣, йена ка̄ран̣ена две самма̄самбуддха̄ екаккхан̣е нуппаджджанти.
‘‘апарампи, маха̄ра̄джа, уттарим̣ ка̄ран̣ам̣ сун̣охи, йена ка̄ран̣ена две самма̄самбуддха̄ екаккхан̣е нуппаджджанти. йади, маха̄ра̄джа, две самма̄самбуддха̄ екаккхан̣е уппаджджеййум̣, ‘агго буддхо’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄ бхавеййа, ‘джет̣т̣хо буддхо’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄ бхавеййа, ‘сет̣т̣хо буддхо’ти, ‘висит̣т̣хо буддхо’ти, ‘уттамо буддхо’ти, ‘паваро буддхо’ти, ‘асамо буддхо’ти, ‘асамасамо буддхо’ти, ‘аппат̣имо буддхо’ти, ‘аппат̣ибха̄го буддхо’ти, ‘аппат̣ипуггало буддхо’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄ бхавеййа. идампи кхо твам̣, маха̄ра̄джа, ка̄ран̣ам̣ аттхато сампат̣иччха, йена ка̄ран̣ена две самма̄самбуддха̄ екаккхан̣е нуппаджджанти.
‘‘апи ча кхо, маха̄ра̄джа, буддха̄нам̣ бхагаванта̄нам̣ сабха̄вапакати еса̄йам̣, еко йева буддхо локе уппаджджати. касма̄ ка̄ран̣а̄? махантата̄йа саббан̃н̃убуддхагун̣а̄нам̣. ан̃н̃ампи, маха̄ра̄джа, йам̣ локе махантам̣, там̣ екам̣ йева хоти. патхавӣ, маха̄ра̄джа, махантӣ, са̄ ека̄ йева. са̄гаро маханто, со еко йева. синеру гирира̄джа̄ маханто, со еко йева. а̄ка̄со маханто, со еко йева. сакко маханто, со еко йева. ма̄ро маханто, со еко йева. маха̄брахма̄ маханто, со еко йева. татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо маханто, со еко йева локасмим̣. йаттха те уппаджджанти, таттха ан̃н̃асса ока̄со на хоти, тасма̄, маха̄ра̄джа, татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо еко йева локасмим̣ уппаджджатӣ’’ти.
‘‘сукатхито, бханте на̄гасена, пан̃хо опаммехи ка̄ран̣ехи. анипун̣опетам̣ сутва̄ аттамано бхавеййа, ким̣ пана ма̄дисо маха̄пан̃н̃о. са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
двиннам̣ буддха̄нам̣ ануппаджджама̄напан̃хо пат̣хамо.
2. готамиваттхада̄напан̃хо
2. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ ма̄туччха̄йа маха̄паджа̄патийа̄ готамийа̄ вассикаса̄т̣ика̄йа дӣйама̄на̄йа ‘сан̇гхе готами дехи, сан̇гхе те динне ахан̃чева пӯджито бхависса̄ми сан̇гхо ча̄’ти. ким̣ ну кхо, бханте на̄гасена, татха̄гато сан̇гхаратанато на бха̄рико на гаруко на даккхин̣еййо, йам̣ татха̄гато сака̄йа ма̄туччха̄йа сайам̣ пин̃джитам̣ [пиччхитам̣ (сӣ. пӣ.)] сайам̣ лун̃читам̣ сайам̣ потхитам̣ сайам̣ кантитам̣ сайам̣ ва̄йитам̣ вассикаса̄т̣икам̣ аттано дӣйама̄нам̣ сан̇гхасса да̄песи. йади, бханте на̄гасена, татха̄гато сан̇гхаратанато уттаро бхавеййа адхико ва̄ висит̣т̣хо ва̄, ‘майи динне махаппхалам̣ бхависсатӣ’ти на татха̄гато ма̄туччха̄йа сайам̣ пин̃джитам̣ сайам̣ лун̃читам̣ сайам̣ потхитам̣ вассикаса̄т̣икам̣ сан̇гхе да̄пеййа, йасма̄ ча кхо бханте на̄гасена татха̄гато атта̄нам̣ на паттхайати [на паттхӣйати (сӣ. пӣ.)] на упаниссайати, тасма̄ татха̄гато ма̄туччха̄йа там̣ вассикаса̄т̣икам̣ сан̇гхасса да̄песӣ’’ти.
‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ма̄туччха̄йа маха̄паджа̄патийа̄ готамийа̄ вассикаса̄т̣ика̄йа дӣйама̄на̄йа ‘сан̇гхе готами дехи, сан̇гхе те динне ахан̃чева пӯджито бхависса̄ми сан̇гхо ча̄’ти. там̣ пана на аттано патима̄нанасса авипа̄ката̄йа на адаккхин̣еййата̄йа, апи ча кхо, маха̄ра̄джа, хитаттха̄йа анукампа̄йа ана̄гатамаддха̄нам̣ сан̇гхо мамаччайена читтӣкато бхависсатӣти виджджама̄не йева гун̣е парикиттайанто евама̄ха ‘сан̇гхе готами дехи, сан̇гхе те динне ахан̃чева пӯджито бхависса̄ми сан̇гхо ча̄’ти.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, пита̄ дхарама̄но йева амаччабхат̣абаладова̄рикаанӣкат̣т̣хапа̄рисаджджаджанамаджджхе ран̃н̃о сантике путтасса виджджама̄нам̣ йева гун̣ам̣ пакиттети [парикиттети (ка.)] ‘идха т̣хапито ана̄гатамаддха̄нам̣ джанамаджджхе пӯджито бхависсатӣ’ти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато хитаттха̄йа анукампа̄йа ана̄гатамаддха̄нам̣ сан̇гхо мамаччайена читтӣкато бхависсатӣти виджджама̄не йева гун̣е пакиттайанто евама̄ха ‘сан̇гхе готами дехи, сан̇гхе те динне ахан̃чева пуджито бхависса̄ми сан̇гхо ча̄’ти.
‘‘на кхо, маха̄ра̄джа, та̄ватакена вассикаса̄т̣ика̄нуппада̄наматтакена сан̇гхо татха̄гатато адхико на̄ма хоти висит̣т̣хо ва̄. йатха̄, маха̄ра̄джа, ма̄та̄питаро путта̄нам̣ уччха̄денти паримадданти наха̄пенти самба̄хенти, апи ну кхо, маха̄ра̄джа, та̄ватакена уччха̄данапаримаддананаха̄панасамба̄ханаматтакена ‘путто ма̄та̄питӯхи адхико на̄ма хоти висит̣т̣хо ва̄’ти? ‘‘на хи, бханте, ака̄макаран̣ӣйа̄ бханте путта̄ ма̄та̄питӯнам̣, тасма̄ ма̄та̄питаро путта̄нам̣ уччха̄данапаримаддананаха̄панасамба̄ханам̣ каронтӣ’’ти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, на та̄ватакена вассикаса̄т̣ика̄нуппада̄наматтакена сан̇гхо татха̄гатато адхико на̄ма хоти висит̣т̣хо ва̄ти. апи ча татха̄гато ака̄макаран̣ӣйам̣ каронто ма̄туччха̄йа там̣ вассикаса̄т̣икам̣ сан̇гхасса да̄песи.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, кочидева пурисо ран̃н̃о упа̄йанам̣ а̄хареййа, там̣ ра̄джа̄ упа̄йанам̣ ан̃н̃атарасса бхат̣асса ва̄ баласса ва̄ сена̄патисса ва̄ пурохитасса ва̄ дадеййа. апи ну кхо со, маха̄ра̄джа, пурисо та̄ватакена упа̄йанапат̣ила̄бхаматтакена ран̃н̃а̄ адхико на̄ма хоти висит̣т̣хо ва̄’’ти? ‘‘на хи, бханте, ра̄джабхаттико, бханте, со пурисо ра̄джӯпаджӣвӣ, тат̣т̣ха̄не т̣хапенто ра̄джа̄ упа̄йанам̣ детӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, на та̄ватакена вассикаса̄т̣ика̄нуппада̄наматтакена сан̇гхо татха̄гатато адхико на̄ма хоти висит̣т̣хо ва̄, атха кхо татха̄гатабхаттико татха̄гатӯпаджӣвӣ. тат̣т̣ха̄не т̣хапенто татха̄гато сан̇гхасса вассикаса̄т̣икам̣ да̄песи.
‘‘апи ча, маха̄ра̄джа, татха̄гатасса евам̣ ахоси ‘сабха̄вапат̣ипӯджанӣйо сан̇гхо, мама сантакена сан̇гхам̣ пат̣ипӯджесса̄мӣ’ти сан̇гхасса вассикаса̄т̣икам̣ да̄песи, на, маха̄ра̄джа, татха̄гато аттано йева пат̣ипӯджанам̣ ван̣н̣ети, атха кхо йе локе пат̣ипӯджана̄раха̄, тесампи татха̄гато пат̣ипӯджанам̣ ван̣н̣ети.
‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ дева̄тидевена маджджхиманика̄йаваралан̃чхаке дхаммада̄йа̄дадхаммапарийа̄йе аппиччхаппат̣ипаттим̣ пакиттайама̄нена ‘асу йева ме пуримо бхиккху пуджджатаро ча па̄сам̣сатаро ча̄’ти. ‘‘наттхи, маха̄ра̄джа, бхавесу кочи сатто татха̄гатато даккхин̣еййо ва̄ уттаро ва̄ адхико ва̄ висит̣т̣хо ва̄, татха̄гатова уттаро адхико висит̣т̣хо.
‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, сам̣йуттаника̄йаваре ма̄н̣авага̄микена девапуттена бхагавато пурато т̣хатва̄ девамануссамаджджхе –
‘‘‘випуло ра̄джагахӣйа̄нам̣ [ра̄джагахика̄нам̣ (ка.) сам̣. ни. 1.111 пасситаббам̣], гири сет̣т̣хо павуччати;
сето химаватам̣ сет̣т̣хо, а̄диччо агхага̄минам̣.
‘‘‘самуддо удадхинам̣ сет̣т̣хо, наккхатта̄нан̃ча чандима̄;
садевакасса локасса, буддхо агго павуччатӣ’ти.
‘‘та̄ кхо панета̄, маха̄ра̄джа, ма̄н̣авага̄микена девапуттена га̄тха̄ сугӣта̄ на дуггӣта̄, субха̄сита̄ на дуббха̄сита̄, анумата̄ ча бхагавата̄, нану, маха̄ра̄джа, тхеренапи са̄рипуттена дхаммасена̄патина̄ бхан̣итам̣ –
‘‘‘еко манопаса̄до; саран̣агаманаман̃джалипан̣а̄мо ва̄;
уссахате та̄райитум̣, ма̄рабаланисӯдане буддхе’ти.
‘‘бхагавата̄ ча бхан̣итам̣ дева̄тидевена ‘екапуггало, бхиккхаве, локе уппаджджама̄но уппаджджати бахуджанахита̄йа бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣. катамо екапуггало? татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо…пе… деваманусса̄на’’’нти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
готамиваттхада̄напан̃хо дутийо.
3. гихипаббаджитасамма̄пат̣ипаттипан̃хо
[3] ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ ‘гихино ва̄хам̣, бхиккхаве, паббаджитасса ва̄ самма̄пат̣ипаттим̣ ван̣н̣еми, гихӣ ва̄ бхиккхаве паббаджито ва̄ самма̄пат̣ипанно самма̄пат̣ипатта̄дхикаран̣ахету а̄ра̄дхако хоти н̃а̄йам̣ дхаммам̣ кусала’’нти. йади, бханте на̄гасена, гихӣ ода̄тавасано ка̄мабхогӣ путтада̄расамба̄дхасайанам̣ аджджха̄васанто ка̄сикачанданам̣ паччанубхонто ма̄ла̄гандхавилепанам̣ дха̄ренто джа̄тарӯпараджатам̣ са̄дийанто ман̣икун̣д̣ала [ман̣иканака (сӣ. пӣ.)] вичиттамол̣ибаддхо самма̄пат̣ипанно а̄ра̄дхако хоти н̃а̄йам̣ дхаммам̣ кусалам̣, паббаджитопи бхан̣д̣ука̄са̄ваваттхавасано парапин̣д̣амаджджхупагато чатӯсу сӣлаккхандхесу самма̄парипӯрака̄рӣ дийад̣д̣хесу сиккха̄падасатесу сама̄да̄йа ваттанто терасасу дхутагун̣есу анавасесам̣ ваттанто самма̄пат̣ипанно а̄ра̄дхако хоти н̃а̄йам̣ дхаммам̣ кусалам̣. таттха, бханте, ко висесо гихино ва̄ паббаджитасса ва̄? апхалам̣ хоти тапокаммам̣, нираттхака̄ паббаджджа̄. ван̃джха̄ сиккха̄падагопана̄, могхам̣ дхутагун̣асама̄да̄нам̣, ким̣ таттха дуккхаманучин̣н̣ена, нану на̄ма сукхенева сукхам̣ адхигантабба’’нти.
‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ‘гихино ва̄хам̣, бхиккхаве, паббаджитасса ва̄ самма̄пат̣ипаттим̣ ван̣н̣еми, гихӣ ва̄, бхиккхаве, паббаджито ва̄ самма̄пат̣ипанно самма̄пат̣ипатта̄дхикаран̣ахету а̄ра̄дхако хоти н̃а̄йам̣ дхаммам̣ кусала’’нти. еваметам̣, маха̄ра̄джа, самма̄пат̣ипаннова сет̣т̣хо, паббаджитопи, маха̄ра̄джа, ‘паббаджитомхӣ’ти на самма̄ пат̣ипаджджеййа, атха кхо со а̄рака̄ва са̄ман̃н̃а̄, а̄рака̄ва брахман̃н̃а̄, пагева гихӣ ода̄тавасано. гихӣпи, маха̄ра̄джа, самма̄пат̣ипанно а̄ра̄дхако хоти н̃а̄йам̣ дхаммам̣ кусалам̣, паббаджитопи, маха̄ра̄джа, самма̄пат̣ипанно а̄ра̄дхако хоти н̃а̄йам̣ дхаммам̣ кусалам̣.
‘‘апи ча кхо, маха̄ра̄джа, паббаджитова са̄ман̃н̃асса иссаро адхипати; паббаджджа̄, маха̄ра̄джа, бахугун̣а̄ анекагун̣а̄ аппама̄н̣агун̣а̄, на сакка̄ паббаджджа̄йа гун̣ам̣ парима̄н̣ам̣ ка̄тум̣.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, ка̄мададасса ман̣иратанасса на сакка̄ дханена аггхо парима̄н̣ам̣ ка̄тум̣ ‘еттакам̣ ман̣иратанасса мӯла’нти, евамева кхо, маха̄ра̄джа, паббаджджа̄ бахугун̣а̄ анекагун̣а̄ аппама̄н̣агун̣а̄, на сакка̄ паббаджджа̄йа гун̣ам̣ парима̄н̣ам̣ ка̄тум̣.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, маха̄самудде ӯмийо на сакка̄ парима̄н̣ам̣ ка̄тум̣ ‘еттака̄ маха̄самудде ӯмийо’ти, евамева кхо, маха̄ра̄джа, паббаджджа̄ бахугун̣а̄ анекагун̣а̄ аппама̄н̣агун̣а̄, на сакка̄ паббаджджа̄йа гун̣ам̣ парима̄н̣ам̣ ка̄тум̣.
‘‘паббаджитасса, маха̄ра̄джа, йам̣ кин̃чи каран̣ӣйам̣, саббам̣ там̣ кхиппамева самиджджхати но чираратта̄йа. ким̣ ка̄ран̣а̄? паббаджито, маха̄ра̄джа, аппиччхо хоти сантут̣т̣хо павивитто асам̣сат̣т̣хо а̄раддхавӣрийо нира̄лайо аникето парипун̣н̣асӣло саллекхита̄ча̄ро дхутаппат̣ипаттикусало хоти, там̣ ка̄ран̣а̄ паббаджитасса йам̣ кин̃чи каран̣ӣйам̣, саббам̣ там̣ кхиппамева самиджджхати но чираратта̄йа. йатха̄, маха̄ра̄джа, нигган̣т̣хисамасудхотауджувималана̄ра̄чо сусаджджито самма̄ вахати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, паббаджитасса йам̣ кин̃чи каран̣ӣйам̣, саббам̣ там̣ кхиппамева самиджджхати но чираратта̄йа̄’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
гихипаббаджитасамма̄пат̣ипаттипан̃хо татийо.
4. пат̣ипада̄досапан̃хо
4. ‘‘бханте на̄гасена, йада̄ бодхисатто дуккарака̄рикам̣ ака̄си, нета̄дисо ан̃н̃атра а̄рамбхо ахоси никкамо килесайуддхам̣ маччусенам̣ видхаманам̣ а̄ха̄рапариггахо дуккарака̄рика̄, еварӯпе параккаме кин̃чи асса̄дам̣ алабхитва̄ тамева читтам̣ париха̄петва̄ евамавоча ‘на кхо пана̄хам̣ има̄йа кат̣ука̄йа дуккарака̄рика̄йа адхигаччха̄ми уттаримануссадхаммам̣ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣, сийа̄ ну кхо ан̃н̃о магго бодха̄йа̄’ти, тато ниббиндитва̄ ан̃н̃ена магена саббан̃н̃утам̣ патто, пуна та̄йа пат̣ипада̄йа са̄ваке ануса̄сати сама̄дапети.
‘‘‘а̄рамбхатха никкхаматха, йун̃джатха буддхаса̄сане;
дхуна̄тха маччуно сенам̣, нал̣а̄га̄рам̣ва кун̃джаро’ти [сам̣. ни. 1.185].
‘‘кена на кхо, бханте на̄гасена, ка̄ран̣ена татха̄гато йа̄йа пат̣ипада̄йа аттана̄ ниббинно вираттарӯпо, таттха са̄ваке ануса̄сати сама̄дапетӣ’’ти?
‘‘тада̄пи, маха̄ра̄джа, етарахипи са̄ йева пат̣ипада̄, там̣ йева пат̣ипадам̣ пат̣ипаджджитва̄ бодхисатто саббан̃н̃утам̣ патто. апи ча, маха̄ра̄джа, бодхисатто ативӣрийам̣ каронто ниравасесато а̄ха̄рам̣ упарундхи. тасса а̄ха̄рӯпародхена читтадуббалйам̣ уппаджджи. со тена дуббалйена на̄саккхи саббан̃н̃утам̣ па̄пун̣итум̣, со маттаматтам̣ кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рам̣ севанто та̄йева пат̣ипада̄йа начирассева саббан̃н̃утам̣ па̄пун̣и. со йева, маха̄ра̄джа, пат̣ипада̄ саббесам̣ татха̄гата̄нам̣ саббан̃н̃утан̃а̄н̣аппат̣ила̄бха̄йа.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, саббесам̣ сатта̄нам̣ а̄ха̄ро упаттхамбхо, а̄ха̄рӯпаниссита̄ саббе сатта̄ сукхам̣ анубхаванти, евамева кхо, маха̄ра̄джа, са̄ йева пат̣ипада̄ саббесам̣ татха̄гата̄нам̣ саббан̃н̃утан̃а̄н̣аппат̣ила̄бха̄йа, несо, маха̄ра̄джа, досо а̄рамбхасса, на никкамасса, на килесайуддхасса, йена татха̄гато тасмим̣ самайе на па̄пун̣и саббан̃н̃утан̃а̄н̣ам̣, атха кхо а̄ха̄рӯпародхассевесо досо, сада̄ пат̣ийатта̄ йевеса̄ пат̣ипада̄.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, пурисо аддха̄нам̣ ативегена гаччхеййа, тена со паккхахато ва̄ бхавеййа пӣт̣хасаппӣ ва̄ асан̃чаро патхавитале. апи ну кхо, маха̄ра̄джа, маха̄патхавийа̄ досо аттхи, йена со пурисо паккхахато ахосӣ’’ти? ‘‘на хи, бханте; сада̄ пат̣ийатта̄, бханте, маха̄патхавӣ, куто тасса̄ досо? ва̄йа̄массевесо досо, йена со пурисо паккхахато ахосӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, несо досо а̄рамбхасса, на никкамасса, на килесайуддхасса, йена татха̄гато тасмим̣ самайе на па̄пун̣и саббан̃н̃утан̃а̄н̣ам̣, атха кхо а̄ха̄рӯпародхассевесо досо сада̄ пат̣ийатта̄ йевеса̄ пат̣ипада̄.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, пурисо килит̣т̣хам̣ са̄т̣акам̣ нива̄сеййа, на со там̣ дхова̄пеййа, несо досо удакасса, сада̄ пат̣ийаттам̣ удакам̣. пурисассевесо досо. евамева кхо, маха̄ра̄джа, несо досо а̄рамбхасса, на никкамасса, на килесайуддхасса, йена татха̄гато тасмим̣ самайе на па̄пун̣и саббан̃н̃утан̃а̄н̣ам̣, атха кхо а̄ха̄рӯпародхассевесо досо, сада̄ пат̣ийатта̄ йевеса̄ пат̣ипада̄, тасма̄ татха̄гато та̄йева пат̣ипада̄йа са̄ваке ануса̄сати сама̄дапети, евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, сада̄ пат̣ийатта̄ анаваджджа̄ са̄ пат̣ипада̄’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
пат̣ипада̄досапан̃хо чатуттхо.
5. хӣна̄йа̄ваттанапан̃хо
5. ‘‘бханте на̄гасена, махантам̣ идам̣ татха̄гатаса̄санам̣ са̄рам̣ варам̣ сет̣т̣хам̣ паварам̣ анупамам̣ парисуддхам̣ вималам̣ пан̣д̣арам̣ анаваджджам̣, на йуттам̣ гихим̣ та̄ватакам̣ паббаджетум̣, гихӣ йева [гихим̣ йева (сӣ. пӣ.)] екасмим̣ пхале винетва̄ йада̄ апунара̄ваттӣ хоти тада̄ со пабба̄джетаббо. ким̣ ка̄ран̣а̄? име дуджджана̄ та̄ва таттха са̄сане висуддхе паббаджитва̄ пат̣иниваттитва̄ хӣна̄йа̄ваттанти, тесам̣ пачча̄гаманена айам̣ маха̄джано евам̣ вичинтети ‘туччхакам̣ вата бхо етам̣ саман̣асса готамасса са̄санам̣ бхависсати, йам̣ име пат̣иниваттантӣ’ти, идаметтха ка̄ран̣а’’нти.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, тал̣а̄ко бхавеййа сампун̣н̣асучивималасӣталасалило, атха йо кочи килит̣т̣хо малакаддамагато там̣ тал̣а̄кам̣ гантва̄ анаха̄йитва̄ килит̣т̣хова пат̣иниваттеййа, таттха, маха̄ра̄джа, катамам̣ джано гарахеййа килит̣т̣хам̣ ва̄ тал̣а̄кам̣ ва̄’’ти? ‘‘килит̣т̣хам̣, бханте, джано гарахеййа ‘айам̣ тал̣а̄кам̣ гантва̄ анаха̄йитва̄ килит̣т̣хова пат̣иниватто, ким̣ имам̣ анаха̄йитука̄мам̣ тал̣а̄ко сайам̣ наха̄пессати, ко досо тал̣а̄касса̄’ти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато вимуттиварасалиласампун̣н̣ам̣ саддхаммаваратал̣а̄кам̣ ма̄песи ‘йе кечи килесамалакилит̣т̣ха̄ сачетана̄ будха̄, те идха наха̄йитва̄ саббакилесе пава̄хайиссантӣ’ти. йади кочи там̣ саддхаммаваратал̣а̄кам̣ гантва̄ анаха̄йитва̄ сакилесова пат̣иниваттитва̄ хӣна̄йа̄ваттати там̣ йева джано гарахиссати ‘айам̣ джинаса̄сане паббаджитва̄ таттха патит̣т̣хам̣ алабхитва̄ хӣна̄йа̄ватто, ким̣ имам̣ аппат̣ипаджджантам̣ джинаса̄санам̣ сайам̣ бодхессати, ко досо джинаса̄санасса̄’ти?
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, пурисо парамабйа̄дхито рогуппаттикусалам̣ амогхадхувасиддхакаммам̣ бхисаккам̣ саллакаттам̣ дисва̄ атикиччха̄петва̄ сабйа̄дхикова пат̣иниваттеййа, таттха катамам̣ джано гарахеййа а̄турам̣ ва̄ бхисаккам̣ ва̄’’ти? ‘‘а̄турам̣, бханте, джано гарахеййа ‘айам̣ рогуппаттикусалам̣ амогхадхувасиддхакаммам̣ бхисаккам̣ саллакаттам̣ дисва̄ атикиччха̄петва̄ сабйа̄дхикова пат̣иниватто, ким̣ имам̣ атикиччха̄пентам̣ бхисакко сайам̣ тикиччхиссати, ко досо бхисаккасса̄’’’ти? ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато антоса̄санасамугге кевалам̣ сакалакилесабйа̄дхивӯпасаманасаматтхам̣ аматосадхам̣ паккхипи, ‘йе кечи килесабйа̄дхипӣл̣ита̄ сачетана̄ будха̄, те имам̣ аматосадхам̣ пивитва̄ саббакилесабйа̄дхим̣ вӯпасамессантӣ’ти. йади кочи йам̣ аматосадхам̣ апивитва̄ сакилесова пат̣иниваттитва̄ хӣна̄йа̄ваттати, там̣ йева джано гарахиссати ‘айам̣ джинаса̄сане паббаджитва̄ таттха патит̣т̣хам̣ алабхитва̄ хӣна̄йа̄ватто, ким̣ имам̣ аппат̣ипаджджантам̣ джинаса̄санам̣ сайам̣ бодхессати, ко досо джинаса̄санасса̄’ти?
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, чха̄то пурисо махатимаха̄пун̃н̃абхаттапаривесанам̣ гантва̄ там̣ бхаттам̣ абхун̃джитва̄ чха̄това пат̣иниваттеййа, таттха катамам̣ джано гарахеййа чха̄там̣ ва̄ пун̃н̃абхаттам̣ ва̄’’ти? ‘‘чха̄там̣, бханте, джано гарахеййа ‘айам̣ кхуда̄пӣл̣ито пун̃н̃абхаттам̣ пат̣илабхитва̄ абхун̃джитва̄ чха̄това пат̣иниватто, ким̣ имасса абхун̃джантасса бходжанам̣ сайам̣ мукхам̣ пависиссати, ко досо бходжанасса̄’’’ти? ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато антоса̄санасамугге парамапаварам̣ сантам̣ сивам̣ пан̣ӣтам̣ аматам̣ парамамадхурам̣ ка̄йагата̄сатибходжанам̣ т̣хапеси ‘йе кечи килесачха̄таджджхатта̄ тан̣ха̄паретама̄наса̄ сачетана̄ будха̄, те имам̣ бходжанам̣ бхун̃джитва̄ ка̄марӯпа̄рӯпабхавесу саббам̣ тан̣хамапанессантӣ’ти. йади кочи там̣ бходжанам̣ абхун̃джитва̄ тан̣ха̄ситова пат̣иниваттитва̄ хӣна̄йа̄ваттати, тан̃н̃ева джано гарахиссати ‘айам̣ джинаса̄сане паббаджитва̄ таттха патит̣т̣хам̣ алабхитва̄ хӣна̄йа̄ватто, ким̣ имам̣ аппат̣ипаджджантам̣ джинаса̄санам̣ сайам̣ бодхессаси, ко досо джинаса̄санасса̄’ти.
‘‘йади, маха̄ра̄джа, татха̄гато гихим̣ йева екасмим̣ пхале винӣтам̣ пабба̄джеййа, на на̄ма̄йам̣ паббаджджа̄ килесаппаха̄на̄йа висуддхийа̄ ва̄, наттхи паббаджджа̄йа каран̣ӣйам̣. йатха̄, маха̄ра̄джа, пурисо анекасатена каммена тал̣а̄кам̣ кхан̣а̄петва̄ париса̄йа еваманусса̄веййа ‘ма̄ ме, бхонто, кечи сам̣килит̣т̣ха̄ имам̣ тал̣а̄кам̣ отаратха, пава̄хитараджоджалла̄ парисуддха̄ вималамат̣т̣ха̄ имам̣ тал̣а̄кам̣ отаратха̄’ти. апи ну кхо, маха̄ра̄джа, тесам̣ пава̄хитараджоджалла̄нам̣ парисуддха̄нам̣ вималамат̣т̣ха̄нам̣ тена тал̣а̄кена каран̣ӣйам̣ бхавеййа̄’’ти? ‘‘на хи, бханте, йассаттха̄йа те там̣ тал̣а̄кам̣ упагаччхеййум̣, там̣ ан̃н̃атрева тесам̣ катам̣ каран̣ӣйам̣, ким̣ тесам̣ тена тал̣а̄кена̄’’ти? ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, йади татха̄гато гихим̣ йева екасмим̣ пхале винӣтам̣ пабба̄джеййа, таттхева тесам̣ катам̣ каран̣ӣйам̣, ким̣ тесам̣ паббаджджа̄йа.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, сабха̄ваисибхаттико сутамантапададхаро атаккико рогуппаттикусало амогхадхувасиддхакаммо бхисакко саллакатто саббарогӯпасамабхесаджджам̣ саннипа̄тетва̄ париса̄йа еваманусса̄веййа ‘ма̄ кхо, бхонто, кечи сабйа̄дхика̄ мама сантике упагаччхатха, абйа̄дхика̄ арога̄ мама сантике упагаччхатха̄’ти. апи ну кхо, маха̄ра̄джа, тесам̣ абйа̄дхика̄нам̣ арога̄нам̣ парипун̣н̣а̄нам̣ удагга̄нам̣ тена бхисаккена каран̣ӣйам̣ бхавеййа̄’’ти? ‘‘на хи, бханте, йассаттха̄йа те там̣ бхисаккам̣ саллакаттам̣ упагаччхеййум̣, там̣ ан̃н̃атрева тесам̣ катам̣ каран̣ӣйам̣, ким̣ тесам̣ тена бхисаккена̄’’ти? ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, йади татха̄гато гихим̣ йева екасмим̣ пхале винӣтам̣ пабба̄джеййа, таттхева тесам̣ катам̣ каран̣ӣйам̣, ким̣ тесам̣ паббаджджа̄йа?
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, кочи пурисо анекатха̄липа̄касатам̣ бходжанам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄ париса̄йа еваманусса̄веййа ‘ма̄ ме, бхонто, кечи чха̄та̄ имам̣ паривесанам̣ упагаччхатха, субхутта̄ титта̄ сухита̄ дха̄та̄ пӣн̣ита̄ парипун̣н̣а̄ имам̣ паривесанам̣ упагаччхатха̄’’ти. апи ну кхо маха̄ра̄джа, тесам̣ бхутта̄вӣнам̣ титта̄нам̣ сухита̄нам̣ дха̄та̄нам̣ пӣн̣ита̄нам̣ парипун̣н̣а̄нам̣ тена бходжанена каран̣ӣйам̣ бхавеййа̄’’ти? ‘‘на хи, бханте, йассаттха̄йа те там̣ паривесанам̣ упагаччхеййум̣, там̣ ан̃н̃атрева тесам̣ катам̣ каран̣ӣйам̣, ким̣ тесам̣ та̄йа паривесана̄йа̄’’ти? ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, йади татха̄гато гихим̣ йева екасмим̣ пхале винӣтам̣ пабба̄джеййа, таттхева тесам̣ катам̣ каран̣ӣйам̣, ким̣ тесам̣ паббаджджа̄йа?
‘‘апи ча, маха̄ра̄джа, йе хӣна̄йа̄ваттанти, те джинаса̄санасса пан̃ча атулийе гун̣е дассенти. катаме пан̃ча? бхӯмимахантабха̄вам̣ дассенти, парисуддхавималабха̄вам̣ дассенти, па̄пехи асам̣ва̄сийабха̄вам̣ дассенти, дуппат̣иведхабха̄вам̣ дассенти, бахусам̣варараккхийабха̄вам̣ дассенти.
‘‘катхам̣ бхӯмимахантабха̄вам̣ дассенти? йатха̄, маха̄ра̄джа, пурисо адхано хӣнаджаччо ниббисесо буддхипарихӣно маха̄раджджам̣ пат̣илабхитва̄ на чирассева парипатати паридхам̣сати париха̄йати йасато, на саккоти иссарийам̣ сандха̄ретум̣. ким̣ ка̄ран̣ам̣? махантатта̄ иссарийасса. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе кечи ниббисеса̄ акатапун̃н̃а̄ буддхипарихӣна̄ джинаса̄сане паббаджанти, те там̣ паббаджджам̣ паваруттамам̣ сандха̄ретум̣ ависаханта̄ на чирассева джинаса̄сана̄ парипатитва̄ паридхам̣ситва̄ париха̄йитва̄ хӣна̄йа̄ваттанти, на сакконти джинаса̄санам̣ сандха̄ретум̣. ким̣ ка̄ран̣ам̣? махантатта̄ джинаса̄санабхӯмийа̄. евам̣ бхӯмимахантабха̄вам̣ дассенти.
‘‘катхам̣ парисуддхавималабха̄вам̣ дассенти? йатха̄, маха̄ра̄джа, ва̄ри поккхарапатте викирати видхамати видхам̣сети, на т̣ха̄намупагаччхати нӯпалимпати. ким̣ ка̄ран̣ам̣? парисуддхавималатта̄ падумасса. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе кечи сат̣ха̄ кӯт̣а̄ ван̇ка̄ кут̣ила̄ висамадит̣т̣хино джинаса̄сане паббаджанти, те парисуддхавималаниккан̣т̣акапан̣д̣аравараппавараса̄санато на чирассева викиритва̄ видхамитва̄ видхам̣сетва̄ асан̣т̣хахитва̄ анупалимпитва̄ хӣна̄йа̄ваттанти. ким̣ ка̄ран̣ам̣? парисуддхавималатта̄ джинаса̄санасса. евам̣ парисуддхавималабха̄вам̣ дассенти.
‘‘катхам̣ па̄пехи асам̣ва̄сийабха̄вам̣ дассенти? йатха̄, маха̄ра̄джа, маха̄самуддо на матена кун̣апена сам̣васати, йам̣ хоти маха̄самудде матам̣ кун̣апам̣, там̣ кхиппамева тӣрам̣ упанети тхалам̣ ва̄ усса̄рети. ким̣ ка̄ран̣ам̣? маха̄бхӯта̄нам̣ бхаванатта̄ маха̄самуддасса. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе кечи па̄пака̄ асам̣вута̄ ахирика̄ акирийа̄ осаннавӣрийа̄ кусӣта̄ килит̣т̣ха̄ дуджджана̄ манусса̄ джинаса̄сане паббаджанти, те на чирассева джинаса̄санато арахантавималакхӣн̣а̄савамаха̄бхӯтабхаванато никкхамитва̄ асам̣васитва̄ хӣна̄йа̄ваттанти. ким̣ ка̄ран̣ам̣? па̄пехи асам̣ва̄сийатта̄ джинаса̄санасса. евам̣ па̄пехи асам̣ва̄сийабха̄вам̣ дассенти.
‘‘катхам̣ дуппат̣иведхабха̄вам̣ дассенти? йатха̄, маха̄ра̄джа, йе кечи ачхека̄ асиккхита̄ асиппино мативиппахӣна̄ исса̄са̄ [иссаттха̄ (сӣ. сйа̄. пӣ.)] ва̄лаггаведхам̣ ависаханта̄ вигал̣анти паккаманти. ким̣ ка̄ран̣ам̣? сан̣хасукхумадуппат̣иведхатта̄ ва̄лаггасса. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе кечи дуппан̃н̃а̄ джал̣а̄ ел̣амӯга̄ мӯл̣ха̄ дандхагатика̄ джана̄ джинаса̄сане паббаджанти, те там̣ парамасан̣хасукхумачатусаччаппат̣иведхам̣ пат̣ивиджджхитум̣ ависаханта̄ джинаса̄сана̄ вигал̣итва̄ паккамитва̄ на чирассева хӣна̄йа̄ваттанти. ким̣ ка̄ран̣ам̣? парамасан̣хасукхумадуппат̣иведхата̄йа сачча̄нам̣. евам̣ дуппат̣иведхабха̄вам̣ дассенти.
‘‘катхам̣ бахусам̣варараккхийабха̄вам̣ дассенти? йатха̄, маха̄ра̄джа, кочидева пурисо махатимаха̄йуддхабхӯмимупагато парасена̄йа диса̄видиса̄хи саманта̄ парива̄рито саттихаттхам̣ джанамупентам̣ дисва̄ бхӣто осаккати пат̣иниваттати пала̄йати. ким̣ ка̄ран̣ам̣? бахувидхайуддхамукхараккхан̣абхайа̄. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе кечи па̄пака̄ асам̣вута̄ ахирика̄ акирийа̄ аккхантӣ чапала̄ чалита̄ иттара̄ ба̄ладжана̄ джинаса̄сане паббаджанти, те бахувидхам̣ сиккха̄падам̣ парираккхитум̣ ависаханта̄ осаккитва̄ пат̣иниваттитва̄ пала̄йитва̄ на чирассева хӣна̄йа̄ваттанти. ким̣ ка̄ран̣ам̣? бахувидхасам̣варараккхийабха̄ватта̄ джинаса̄санасса. евам̣ бахувидхасам̣варараккхийабха̄вам̣ дассенти.
‘‘тхаладжуттамепи, маха̄ра̄джа, вассика̄гумбе кимивиддха̄ни пуппха̄ни хонти, та̄ни ан̇кура̄ни сан̇кут̣ита̄ни антара̄ йева парипатанти, на ча тесу парипатитесу вассика̄гумбо хӣл̣ито на̄ма хоти. йа̄ни таттха т̣хита̄ни пуппха̄ни, та̄ни самма̄ гандхена диса̄видисам̣ абхибйа̄пенти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе те джинаса̄сане паббаджитва̄ хӣна̄йа̄ваттанти, те джинаса̄сане кимивиддха̄ни вассика̄пуппха̄ни вийа ван̣н̣агандхарахита̄ ниббан̣н̣а̄ка̄расӣла̄ абхабба̄ вепулла̄йа, на ча тесам̣ хӣна̄йа̄ваттанена джинаса̄санам̣ хӣл̣итам̣ на̄ма хоти. йе таттха т̣хита̄ бхиккхӯ, те садевакам̣ локам̣ сӣлаварагандхена абхибйа̄пенти.
‘‘са̄лӣнампи, маха̄ра̄джа, нира̄тан̇ка̄нам̣ лохитака̄нам̣ антаре карумбхакам̣ на̄ма са̄лиджа̄ти уппаджджитва̄ антара̄ йева винассати, на ча тасса̄ винат̣т̣хатта̄ лохитакаса̄лӣ хӣл̣ита̄ на̄ма хонти. йе таттха т̣хита̄ са̄лӣ, те ра̄джӯпабхога̄ хонти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе те джинаса̄сане паббаджитва̄ хӣна̄йа̄ваттанти, те лохитакаса̄лӣнамантаре карумбхака̄ вийа джинаса̄сане на вад̣д̣хитва̄ вепуллатам̣ на па̄пун̣итва̄ [вад̣д̣хитва̄ вепуллатам̣ апа̄пун̣итва̄ (сӣ. ка.)] антара̄ йева хӣна̄йа̄ваттанти, на ча тесам̣ хӣна̄йа̄ваттанена джинаса̄санам̣ хӣл̣итам̣ на̄ма хоти. йе таттха т̣хита̄ бхиккхӯ те арахаттасса ануччхавика̄ хонти.
‘‘ка̄мададасса̄пи, маха̄ра̄джа, ман̣иратанасса екадесам̣ [екадесе (ка.)] каккасам̣ уппаджджати, на ча таттха каккасуппаннатта̄ ман̣иратанам̣ хӣл̣итам̣ на̄ма хоти. йам̣ таттха парисуддхам̣ ман̣иратанасса, там̣ джанасса ха̄сакарам̣ хоти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе те джинаса̄сане паббаджитва̄ хӣна̄йа̄ваттанти, каккаса̄ те джинаса̄сане папат̣ика̄, на ча тесам̣ хӣна̄йа̄ваттанена джинаса̄санам̣ хӣл̣итам̣ на̄ма хоти. йе таттха т̣хита̄ бхиккхӯ, те деваманусса̄нам̣ ха̄саджанака̄ хонти.
‘‘джа̄тисампаннассапи, маха̄ра̄джа, лохитачанданасса екадесам̣ пӯтикам̣ хоти аппагандхам̣. на тена лохитачанданам̣ хӣл̣итам̣ на̄ма хоти. йам̣ таттха апӯтикам̣ сугандхам̣, там̣ саманта̄ видхӯпети абхибйа̄пети. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе те джинаса̄сане паббаджитва̄ хӣна̄йа̄ваттанти, те лохитачанданаса̄рантаре пӯтикадесамива чхад̣д̣анӣйа̄ джинаса̄сане, на ча тесам̣ хӣна̄йа̄ваттанена джинаса̄санам̣ хӣл̣итам̣ на̄ма хоти. йе таттха т̣хита̄ бхиккхӯ, те садевакам̣ локам̣ сӣлаварачанданагандхена анулимпайантӣ’’ти.
‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, тена тена ануччхавикена тена тена садисена ка̄ран̣ена нираваджджаманупа̄питам̣ джинаса̄санам̣ сет̣т̣хабха̄вена паридӣпитам̣, хӣна̄йа̄ваттама̄на̄пи те джинаса̄санасса сет̣т̣хабха̄вам̣ йева паридӣпентӣ’’ти.
хӣна̄йа̄ваттанапан̃хо пан̃чамо.
6. арахантаведана̄ведийанапан̃хо
6. ‘‘бханте на̄гасена, тумхе бхан̣атха ‘араха̄ екам̣ веданам̣ ведайати ка̄йикам̣, на четасика’нти. ким̣ ну кхо, бханте на̄гасена, арахато читтам̣ йам̣ ка̄йам̣ нисса̄йа паваттати, таттха араха̄ аниссаро асса̄мӣ авасаваттӣ’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘на кхо, бханте на̄гасена, йуттаметам̣, йам̣ со сакачиттасса паваттама̄не ка̄йе аниссаро хоти асса̄мӣ авасаваттӣ; сакун̣опи та̄ва, бханте, йасмим̣ кула̄ваке пат̣ивасати, таттха со иссаро хоти са̄мӣ васаваттӣ’’ти.
‘‘дасайиме, маха̄ра̄джа, ка̄йа̄нугата̄ дхамма̄ бхаве бхаве ка̄йам̣ анудха̄ванти анупариваттанти. катаме даса? сӣтам̣ ун̣хам̣ джигхаччха̄ пипа̄са̄ учча̄ро пасса̄во миддхам̣ джара̄ бйа̄дхи маран̣ам̣. име кхо, маха̄ра̄джа, даса ка̄йа̄нугата̄ дхамма̄ бхаве бхаве ка̄йам̣ анудха̄ванти анупариваттанти, таттха араха̄ аниссаро асса̄мӣ авасаваттӣ’’ти.
‘‘бханте на̄гасена, кена ка̄ран̣ена арахато ка̄йе а̄н̣а̄ наппаваттати иссарийам̣ ва̄, таттха ме ка̄ран̣ам̣ брӯхӣ’’ти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, йе кечи патхавиниссита̄ сатта̄, саббе те патхавим̣ нисса̄йа чаранти вихаранти вуттим̣ каппенти, апи ну кхо, маха̄ра̄джа, тесам̣ патхавийа̄ а̄н̣а̄ паваттати иссарийам̣ ва̄’’ти? ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, арахато читтам̣ ка̄йам̣ нисса̄йа паваттати, на ча арахато ка̄йе а̄н̣а̄ паваттати иссарийам̣ ва̄’’ти.
‘‘бханте на̄гасена, кена ка̄ран̣ена путхуджджано ка̄йикампи четасикампи веданам̣ ведайатӣ’’ти? ‘‘абха̄витатта̄, маха̄ра̄джа, читтасса путхуджджано ка̄йикампи четасикампи веданам̣ ведайати. йатха̄, маха̄ра̄джа, гон̣о чха̄то паритасито абаладуббалапариттакатин̣есу ва̄ лата̄йа ва̄ упанибаддхо асса, йада̄ со гон̣о парикупито хоти, тада̄ саха упанибандханена паккамати. евамева кхо, маха̄ра̄джа, абха̄витачиттасса ведана̄ уппаджджитва̄ читтам̣ парикопети, читтам̣ парикупитам̣ ка̄йам̣ а̄бхуджати ниббхуджати сампариваттакам̣ кароти. атха кхо со абха̄витачитто тасати равати бхеравара̄вамабхиравати, идаметтха, маха̄ра̄джа, ка̄ран̣ам̣, йена ка̄ран̣ена путхуджджано ка̄йикампи четасикампи веданам̣ ведайатӣ’’ти.
‘‘ким̣ пана там̣ ка̄ран̣ам̣, йена ка̄ран̣ена араха̄ екам̣ веданам̣ ведайати ка̄йикам̣, на четасика’’нти? ‘‘арахато, маха̄ра̄джа, читтам̣ бха̄витам̣ хоти субха̄витам̣ дантам̣ судантам̣ ассавам̣ вачанакарам̣, со дуккха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но ‘аничча’нти дал̣хам̣ ган̣ха̄ти, сама̄дхитхамбхе читтам̣ упанибандхати, тасса там̣ читтам̣ сама̄дхитхамбхе упанибандханам̣ на ведхати на чалати, т̣хитам̣ хоти авиккхиттам̣, тасса ведана̄вика̄равиппха̄рена ка̄йо а̄бхуджати ниббхуджати сампариваттати, идаметтха, маха̄ра̄джа, ка̄ран̣ам̣, йена ка̄ран̣ена араха̄ екам̣ веданам̣ ведайати ка̄йикам̣, на четасика’’нти.
‘‘бханте на̄гасена, там̣ на̄ма локе аччхарийам̣ йам̣ ка̄йе чалама̄не читтам̣ на чалати, таттха ме ка̄ран̣ам̣ брӯхӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, махатимаха̄руккхе кхандхаса̄кха̄пала̄сасампанне анилабаласама̄хате са̄кха̄ чалати, апи ну тасса кхандхопи чалатӣ’’ти? ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, араха̄ дуккха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но ‘аничча’нти дал̣хам̣ ган̣ха̄ти, сама̄дхитхамбхе читтам̣ упанибандхати, тасса там̣ читтам̣ сама̄дхитхамбхе упанибандханам̣ на ведхати на чалати, т̣хитам̣ хоти авиккхиттам̣, тасса ведана̄вика̄равиппха̄рена ка̄йо а̄бхуджати ниббхуджати сампариваттати, читтам̣ пана тасса на ведхати на чалати кхандхо вийа маха̄руккхасса̄’’ти. ‘‘аччхарийам̣, бханте на̄гасена, аббхутам̣, бханте на̄гасена, на ме еварӯпо саббака̄лико дхаммападӣпо дит̣т̣хапуббо’’ти.
арахантаведана̄ведийанапан̃хо чхат̣т̣хо.
7. абхисамайантара̄йакарапан̃хо
7. ‘‘бханте на̄гасена, идха йо кочи гихӣ па̄ра̄джикам̣ аджджха̄панно бхавеййа, со апарена самайена пабба̄джеййа, аттана̄пи со на джа̄неййа ‘гихипа̄ра̄джикам̣ аджджха̄панносмӣ’ти, напи тасса ан̃н̃о кочи а̄чиккхеййа ‘гихипа̄ра̄джикам̣ аджджха̄панносӣ’ти. со ча татхатта̄йа пат̣ипаджджеййа, апи ну тасса дхамма̄бхисамайо бхавеййа̄’’ти? ‘‘на хи, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘кена, бханте, ка̄ран̣ена̄’’ти? ‘‘йо тасса хету дхамма̄бхисамайа̄йа, со тасса самуччхинно, тасма̄ дхамма̄бхисамайо на бхаватӣ’’ти.
‘‘бханте на̄гасена, тумхе бхан̣атха ‘джа̄нантасса куккуччам̣ хоти, куккучче сати а̄варан̣ам̣ хоти, а̄ват̣е читте дхамма̄бхисамайо на хотӣ’ти. имасса пана аджа̄нантасса акуккуччаджа̄тасса сантачиттасса вихарато кена ка̄ран̣ена дхамма̄бхисамайо на хоти, висамена висаменесо пан̃хо гаччхати, чинтетва̄ висаджджетха̄’’ти.
‘‘рухати, маха̄ра̄джа, сукат̣т̣хе сукалале ман̣д̣акхетте са̄радам̣ сукхасайитам̣ бӣджа’’нти? ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘апи ну, маха̄ра̄джа, тан̃н̃ева бӣджам̣ гханаселасила̄тале рухеййа̄’’ти? ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘кисса пана, маха̄ра̄джа, тан̃н̃ева бӣджам̣ калале рухати, кисса гханаселе на рухатӣ’’ти? ‘‘наттхи, бханте, тасса бӣджасса рухана̄йа гханаселе хету, ахетуна̄ бӣджам̣ на рухатӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, йена хетуна̄ тасса дхамма̄бхисамайо бхавеййа, со тасса хету самуччхинно, ахетуна̄ дхамма̄бхисамайо на хоти.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, дан̣д̣алед̣д̣улагул̣амуггара̄ патхавийа̄ т̣ха̄намупагаччханти, апи ну, маха̄ра̄джа, те йева дан̣д̣алед̣д̣улагул̣амуггара̄ гагане т̣ха̄намупагаччхантӣ’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘ким̣ панеттха, маха̄ра̄джа, ка̄ран̣ам̣, йена ка̄ран̣ена те йева дан̣д̣алед̣д̣улагул̣амуггара̄ патхавийа̄ т̣ха̄намупагаччханти, кена ка̄ран̣ена гагане на тит̣т̣хантӣ’’ти? ‘‘наттхи, бханте, тесам̣ дан̣д̣алед̣д̣улагул̣амуггара̄нам̣ патит̣т̣ха̄на̄йа а̄ка̄се хету, ахетуна̄ на тит̣т̣хантӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, тасса тена досена абхисамайахету самуччхинно, хетусамуггха̄те ахетуна̄ абхисамайо на хотӣти.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, тхале агги джалати, апи ну кхо, маха̄ра̄джа, со йева агги удаке джалатӣ’’ти? ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘ким̣ панеттха, маха̄ра̄джа, ка̄ран̣ам̣, йена ка̄ран̣ена со йева агги тхале джалати, кена ка̄ран̣ена удаке на джалатӣ’’ти? ‘‘наттхи, бханте, аггисса джалана̄йа удаке хету, ахетуна̄ на джалатӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, тасса тена досена абхисамайахету самуччхинно, хетусамуггха̄те ахетуна̄ дхамма̄бхисамайо на хотӣ’’ти.
‘‘бханте на̄гасена, пунапетам̣ аттхам̣ чинтехи, на ме таттха читтасан̃н̃атти бхавати, аджа̄нантасса асати куккучче а̄варан̣ам̣ хотӣти, ка̄ран̣ена мам̣ сан̃н̃а̄пехӣ’’ти. ‘‘апи ну, маха̄ра̄джа, висам̣ хала̄халам̣ аджа̄нантена кха̄йитам̣ джӣвитам̣ харатӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, аджа̄нантенапи катам̣ па̄пам̣ абхисамайантара̄йакарам̣ хоти.
‘‘апи ну, маха̄ра̄джа, агги аджа̄нитва̄ аккамантам̣ д̣ахатӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, аджа̄нантенапи катам̣ па̄пам̣ абхисамайантара̄йакарам̣ хоти.
‘‘апи ну, маха̄ра̄джа, аджа̄нантам̣ а̄сӣвисо д̣ам̣ситва̄ джӣвитам̣ харатӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, аджа̄нантенапи катам̣ па̄пам̣ абхисамайантара̄йакарам̣ хоти.
‘‘нану, маха̄ра̄джа, ка̄лин̇гара̄джа̄ саман̣аколан̃н̃о саттаратанапарикин̣н̣о хаттхиратанамабхируйха куладассана̄йа гаччханто аджа̄нантопи на̄саккхи бодхиман̣д̣асса упарито гантум̣, идаметтха, маха̄ра̄джа, ка̄ран̣ам̣, йена ка̄ран̣ена аджа̄нантенапи катам̣ па̄пам̣ абхисамайантара̄йакарам̣ хотӣ’’ти? ‘‘джинабха̄ситам̣, бханте на̄гасена, ка̄ран̣ам̣ на сакка̄ пат̣иккоситум̣, есоветасса аттхо татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
абхисамайантара̄йакарапан̃хо саттамо.
8. дуссӣлапан̃хо
8. ‘‘бханте на̄гасена, гихидуссӣласса ча саман̣адуссӣласса ча ко висесо, ким̣ на̄на̄каран̣ам̣, убхопете самасамагатика̄, убхиннампи самасамо випа̄ко хоти, уда̄ху кин̃чи на̄на̄ка̄ран̣ам̣ аттхӣ’’ти?
‘‘даса йиме, маха̄ра̄джа, гун̣а̄ саман̣адуссӣласса гихидуссӣлато висесена атирека̄, дасахи ча ка̄ран̣ехи уттарим̣ даккхин̣ам̣ висодхети.
‘‘катаме даса гун̣а̄ саман̣адуссӣласса гихидуссӣлато висесена атирека̄? идха, маха̄ра̄джа, саман̣адуссӣло буддхе сага̄раво хоти, дхамме сага̄раво хоти, сан̇гхе сага̄раво хоти, сабрахмача̄рӣсу сага̄раво хоти, уддесапарипуччха̄йа ва̄йамати, саванабахуло хоти, бхиннасӣлопи, маха̄ра̄джа, дуссӣло парисагато а̄каппам̣ упат̣т̣хапети, гарахабхайа̄ ка̄йикам̣ ва̄часикам̣ раккхати, падха̄на̄бхимукхан̃часса хоти читтам̣, бхиккхуса̄ман̃н̃ам̣ упагато хоти. каронтопи, маха̄ра̄джа, саман̣адуссӣло па̄пам̣ пат̣иччханнам̣ а̄чарати. йатха̄, маха̄ра̄джа, иттхӣ сапатика̄ нилӣйитва̄ рахассенева па̄пама̄чарати; евамева кхо, маха̄ра̄джа, каронтопи саман̣адуссӣло па̄пам̣ пат̣иччханнам̣ а̄чарати. име кхо, маха̄ра̄джа, даса гун̣а̄ саман̣адуссӣласса гихидуссӣлато висесена атирека̄.
‘‘катамехи дасахи ка̄ран̣ехи уттарим̣ даккхин̣ам̣ висодхети? анаваджджакавачадха̄ран̣ата̄йапи даккхин̣ам̣ висодхети, исиса̄ман̃н̃абхан̣д̣улин̇гадха̄ран̣атопи даккхин̣ам̣ висодхети, сан̇гхасамайамануппавит̣т̣хата̄йапи даккхин̣ам̣ висодхети, буддхадхаммасан̇гхасаран̣агатата̄йапи даккхин̣ам̣ висодхети, падха̄на̄сайаникетава̄сита̄йапи даккхин̣ам̣ висодхети, джинаса̄санадхара [джинаса̄санадхана (сӣ. пӣ.)] парийесанатопи даккхин̣ам̣ висодхети, паварадхаммадесанатопи даккхин̣ам̣ висодхети, дхаммадӣпагатипара̄йан̣ата̄йапи даккхин̣ам̣ висодхети, ‘агго буддхо’ти екантауджудит̣т̣хита̄йапи даккхин̣ам̣ висодхети, упосатхасама̄да̄натопи даккхин̣ам̣ висодхети. имехи кхо, маха̄ра̄джа, дасахи ка̄ран̣ехи уттарим̣ даккхин̣ам̣ висодхети.
‘‘сувипаннопи хи, маха̄ра̄джа, саман̣адуссӣло да̄йака̄нам̣ даккхин̣ам̣ висодхети. йатха̄, маха̄ра̄джа, удакам̣ субахалампи калалакаддамараджоджаллам̣ апанети; евамева кхо, маха̄ра̄джа, сувипаннопи саман̣адуссӣло да̄йака̄нам̣ даккхин̣ам̣ висодхети.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, ун̣ходакам̣ сукудхитампи [сукат̣хитампи (сӣ. пӣ), сукхут̣хитампи (сйа̄.)] джджалантам̣ махантам̣ аггиккхандхам̣ нибба̄пети, евамева кхо, маха̄ра̄джа, сувипаннопи саман̣адуссӣло да̄йака̄нам̣ даккхин̣ам̣ висодхети.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, бходжанам̣ вирасампи кхуда̄дуббалйам̣ апанети, евамева кхо, маха̄ра̄джа, сувипаннопи саман̣адуссӣло да̄йака̄нам̣ даккхин̣ам̣ висодхети.
‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, татха̄гатена дева̄тидевена маджджхиманика̄йаваралан̃чхаке даккхин̣авибхан̇ге веййа̄каран̣е –
‘‘‘йо сӣлава̄ дуссӣлесу дада̄ти да̄нам̣, дхаммена ладдхам̣ супасанначитто;
абхисаддахам̣ каммапхалам̣ ул̣а̄рам̣, са̄ даккхин̣а̄ да̄йакато висуджджхатӣ’’’ти [ма. ни. 3.382].
‘‘аччхарийам̣, бханте на̄гасена, аббхутам̣, бханте на̄гасена, та̄ватакам̣ майам̣ пан̃хам̣ апуччхимха, там̣ твам̣ опаммехи ка̄ран̣ехи вибха̄венто аматамадхурам̣ саванӯпагам̣ ака̄си. йатха̄ на̄ма, бханте, сӯдо ва̄ сӯдантева̄сӣ ва̄ та̄ватакам̣ мам̣сам̣ лабхитва̄ на̄на̄видхехи самбха̄рехи сампа̄детва̄ ра̄джӯпабхогам̣ кароти; евамева кхо, бханте на̄гасена, та̄ватакам̣ майам̣ пан̃хам̣ апуччхимха, там̣ твам̣ опаммехи ка̄ран̣ехи вибха̄ветва̄ аматамадхурам̣ саванӯпагам̣ ака̄сӣ’’ти.
дуссӣлапан̃хо ат̣т̣хамо.
9. удакасаттаджӣвапан̃хо
9. ‘‘бханте на̄гасена, имам̣ удакам̣ аггимхи таппама̄нам̣ чиччит̣а̄йати чит̣ичит̣а̄йати садда̄йати бахувидхам̣, ким̣ ну кхо, бханте на̄гасена, удакам̣ джӣвати, ким̣ кӣл̣ама̄нам̣ садда̄йати, уда̄ху ан̃н̃ена пат̣ипӣл̣итам̣ садда̄йатӣ’’ти? ‘‘на хи, маха̄ра̄джа, удакам̣ джӣвати, наттхи удаке джӣво ва̄ сатто ва̄, апи ча, маха̄ра̄джа, аггисанта̄павегасса махантата̄йа удакам̣ чиччит̣а̄йати чит̣ичит̣а̄йати садда̄йати бахувидха’’нти.
‘‘бханте на̄гасена, идхекачче титтхийа̄ удакам̣ джӣватӣти сӣтодакам̣ пат̣иккхипитва̄ удакам̣ та̄петва̄ векатикавекатикам̣ парибхун̃джанти, те тумхе гараханти парибхаванти ‘екиндрийам̣ саман̣а̄ сакйапуттийа̄ джӣвам̣ вихет̣хентӣ’ти, там̣ тесам̣ гарахам̣ парибхавам̣ винодехи апанехи ниччха̄рехӣ’’ти. ‘‘на хи, маха̄ра̄джа, удакам̣ джӣвати, наттхи, маха̄ра̄джа, удаке джӣво ва̄ сатто ва̄, апи ча, маха̄ра̄джа, аггисанта̄павегасса махантата̄йа удакам̣ чиччит̣а̄йати чит̣ичит̣а̄йати садда̄йати бахувидхам̣.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, удакам̣ соббхасарасаритадахатал̣а̄какандарападараудапа̄наниннапоккхаран̣игатам̣ ва̄та̄тапавегасса махантата̄йа парийа̄дийати париккхайам̣ гаччхати, апи ну таттха удакам̣ чиччит̣а̄йати чит̣ичит̣а̄йати садда̄йати бахувидха’’нти? ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘йади, маха̄ра̄джа, удакам̣ джӣвеййа, таттха̄пи удакам̣ садда̄йеййа, имина̄пи, маха̄ра̄джа, ка̄ран̣ена джа̄на̄хи ‘наттхи удаке джӣво ва̄ сатто ва̄, аггисанта̄павегасса махантата̄йа удакам̣ чиччит̣а̄йати чит̣ичит̣а̄йати садда̄йати бахувидха’нти.
‘‘апарампи, маха̄ра̄джа, уттарим̣ ка̄ран̣ам̣ сун̣охи ‘наттхи удаке джӣво ва̄ сатто ва̄, аггисанта̄павегасса махантата̄йа удакам̣ садда̄йатӣ’ти. йада̄ пана, маха̄ра̄джа, удакам̣ тан̣д̣улехи саммисситам̣ бха̄джанагатам̣ хоти пихитам̣ уддхане ат̣хапитам̣, апи ну таттха удакам̣ садда̄йатӣ’’ти? ‘‘на хи, бханте, ачалам̣ хоти сантасанта’’нти. ‘‘там̣ йева пана, маха̄ра̄джа, удакам̣ бха̄джанагатам̣ аггим̣ уджджа̄летва̄ уддхане т̣хапитам̣ хоти, апи ну таттха удакам̣ ачалам̣ хоти сантасанта’’нти? ‘‘на хи, бханте, чалати кхуббхати лул̣ати а̄вилати ӯмиджа̄там̣ хоти, уддхамадхо диса̄видисам̣ гаччхати, уттарати патарати пхен̣ама̄лӣ хотӣти. кисса пана там̣, маха̄ра̄джа, па̄катикам̣ удакам̣ на чалати сантасантам̣ хоти, кисса пана аггигатам̣ чалати кхуббхати лул̣ати а̄вилати ӯмиджа̄там̣ хоти, уддхамадхо диса̄видисам̣ гаччхати, уттарати патарати пхен̣ама̄лӣ хотӣ’’ти? ‘‘па̄катикам̣, бханте, удакам̣ на чалати, аггикатам̣ пана удакам̣ аггисанта̄павегасса махантата̄йа чиччит̣а̄йати чит̣ичит̣а̄йати садда̄йати бахувидха’’нти. ‘‘имина̄пи маха̄ра̄джа, ка̄ран̣ена джа̄на̄хи ‘наттхи удаке джӣво ва̄ сатто ва̄, аггисанта̄павегасса махантата̄йа удакам̣ садда̄йатӣ’ти.
‘‘апарампи, маха̄ра̄джа, уттарам̣ ка̄ран̣ам̣ сун̣охи, наттхи удаке джӣво ва̄ сатто ва̄, аггисанта̄павегасса махантата̄йа удакам̣ садда̄йати. хоти там̣, маха̄ра̄джа, удакам̣ гхаре гхаре удакава̄ракагатам̣ пихита’’нти? ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘апи ну там̣, маха̄ра̄джа, удакам̣ чалати кхуббхати лул̣ати а̄вилати ӯмиджа̄там̣ хоти, уддхамадхо диса̄видисам̣ гаччхати, уттарати патарати пхен̣ама̄лӣ хотӣ’’ти. ‘‘на хи, бханте, ачалам̣ там̣ хоти па̄катикам̣ удакава̄ракагатам̣ удака’’нти.
‘‘сутапуббам̣ пана тайа̄, маха̄ра̄джа, ‘маха̄самудде удакам̣ чалати кхуббхати лул̣ати а̄вилати ӯмиджа̄там̣ хоти, уддхамадхо диса̄видисам̣ гаччхати, уттарати патарати пхен̣ама̄лӣ хоти, уссаккитва̄ оссаккитва̄ [оссаккитва̄’’ти падам̣ сӣ. пӣ. поттхакесу наттхи] вела̄йа пахарати садда̄йати бахувидха’’’нти? ‘‘а̄ма, бханте, сутапуббам̣ етам̣ майа̄ дит̣т̣хапуббан̃ча ‘маха̄самудде удакам̣ хаттхасатампи двепи хаттхасата̄ни гагане уссаккатӣ’’’ти. ‘‘кисса, маха̄ра̄джа, удакава̄ракагатам̣ удакам̣ на чалати на садда̄йати, кисса пана маха̄самудде удакам̣ чалати садда̄йатӣ’’ти? ‘‘ва̄тавегасса махантата̄йа, бханте, маха̄самудде удакам̣ чалати садда̄йати, удакава̄ракагатам̣ удакам̣ агхат̣т̣итам̣ кехичи на чалати на садда̄йатӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, ва̄тавегасса махантата̄йа маха̄самудде удакам̣ чалати садда̄йати евамева аггисанта̄павегасса махантата̄йа удакам̣ садда̄йатӣ’’ти.
‘‘нану, маха̄ра̄джа, бхерипоккхарам̣ суккхам̣ суккхена гочаммена онандхантӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бханте’’. ‘‘апи ну, маха̄ра̄джа, бхерийа̄ джӣво ва̄ сатто ва̄ аттхӣ’’ти. ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘кисса пана, маха̄ра̄джа, бхерӣ садда̄йатӣ’’ти? ‘‘иттхийа̄ ва̄, бханте, пурисасса ва̄ таджджена ва̄йа̄мена̄’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, иттхийа̄ ва̄ пурисасса ва̄ таджджена ва̄йа̄мена бхерӣ садда̄йати, евамева аггисанта̄павегасса махантата̄йа удакам̣ садда̄йати. имина̄пи, маха̄ра̄джа, ка̄ран̣ена джа̄на̄хи ‘наттхи удаке джӣво ва̄ сатто ва̄, аггисанта̄павегасса махантата̄йа удакам̣ садда̄йатӣ’ти.
‘‘майхампи та̄ва, маха̄ра̄джа, тава пуччхитаббам̣ аттхи, евамесо пан̃хо сувиниччхито хоти, ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, саббехипи бха̄джанехи удакам̣ таппама̄нам̣ садда̄йати, уда̄ху екаччехи йева бха̄джанехи таппама̄нам̣ садда̄йатӣ’’ти? ‘‘на хи, бханте, саббехипи бха̄джанехи удакам̣ таппама̄нам̣ садда̄йати, екаччехи йева бха̄джанехи удакам̣ таппама̄нам̣ садда̄йатӣ’’ти. ‘‘тена хи, маха̄ра̄джа, джахитоси сакасамайам̣, пачча̄гатоси мама висайам̣, наттхи удаке джӣво ва̄ сатто ва̄. йади, маха̄ра̄джа, саббехипи бха̄джанехи удакам̣ таппама̄нам̣ садда̄йеййа, йуттамидам̣ ‘удакам̣ джӣватӣ’ти ваттум̣. на хи, маха̄ра̄джа, удакам̣ двайам̣ хоти, йам̣ садда̄йати, там̣ джӣвати, йам̣ на садда̄йати, там̣ на джӣватӣти. йади, маха̄ра̄джа, удакам̣ джӣвеййа, маханта̄нам̣ хаттхина̄га̄нам̣ уссаннака̄йа̄нам̣ пабхинна̄нам̣ сон̣д̣а̄йа уссин̃читва̄ мукхе паккхипитва̄ куччхим̣ павесайанта̄нам̣, тампи удакам̣ тесам̣ дантантаре чиппийама̄нам̣ садда̄йеййа. хаттхасатика̄пи маха̄на̄ва̄ гарука̄ бха̄рика̄ анекасатасахассабха̄рапарипӯра̄ маха̄самудде вичаранти, та̄хипи чиппийама̄нам̣ удакам̣ садда̄йеййа. махатимаханта̄пи маччха̄ анекасатайоджаникака̄йа̄ тимӣ тимин̇гала̄ тимирапин̇гала̄ аббхантаре нимугга̄ маха̄самудде нива̄сат̣т̣ха̄ната̄йа пат̣ивасанта̄ маха̄удакадха̄ра̄ а̄чаманти дхаманти ча, тесампи там̣ дантантарепи ударантарепи чиппийама̄нам̣ удакам̣ садда̄йеййа. йасма̄ ча кхо, маха̄ра̄джа, еварӯпехи еварӯпехи махантехи пат̣ипӣл̣анехи пат̣ипӣл̣итам̣ удакам̣ на садда̄йати тасма̄пи наттхи удаке джӣво ва̄ сатто ва̄ти, еваметам̣, маха̄ра̄джа, дха̄рехӣ’’ти.
‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, доса̄гато пан̃хо ануччхавика̄йа вибхаттийа̄ вибхатто, йатха̄ на̄ма, бханте на̄гасена, махаггхам̣ ман̣иратанам̣ чхекам̣ а̄чарийам̣ кусалам̣ сиккхитам̣ ман̣ика̄рам̣ па̄пун̣итва̄ киттим̣ лабхеййа тхоманам̣ пасам̣сам̣, мутта̄ратанам̣ ва̄ муттикам̣ дуссаратанам̣ ва̄ дуссикам̣, лохитачанданам̣ ва̄ гандхикам̣ па̄пун̣итва̄ киттим̣ лабхеййа тхоманам̣ пасам̣сам̣. евамева кхо, бханте на̄гасена, доса̄гато [деса̄гато (сӣ. пӣ.)] пан̃хо ануччхавика̄йа вибхаттийа̄ вибхатто, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
удакасаттаджӣвапан̃хо навамо.
буддхавагго пат̣хамо.
имасмим̣ вагге нава пан̃ха̄.