2. ниппапан̃чавагго
1. ниппапан̃чапан̃хо
1. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ ‘ниппапан̃ча̄ра̄ма̄, бхиккхаве, вихаратха ниппапан̃чаратино’ти, катамам̣ там̣ ниппапан̃ча’’нти? ‘‘сота̄паттипхалам̣, маха̄ра̄джа, ниппапан̃чам̣, сакада̄га̄мипхалам̣ ниппапан̃чам̣, ана̄га̄мипхалам̣ ниппапан̃чам̣, арахаттапхалам̣ ниппапан̃ча’’нти.
‘‘йади, бханте на̄гасена, сота̄паттипхалам̣ ниппапан̃чам̣, сакада̄га̄миана̄га̄миарахаттапхалам̣ ниппапан̃чам̣, кисса пана име бхиккхӯ уддисанти парипуччханти суттам̣ геййам̣ веййа̄каран̣ам̣ га̄тхам̣ уда̄нам̣ итивуттакам̣ джа̄такам̣ аббхутадхаммам̣ ведаллам̣, навакаммена палибуджджханти да̄нена ча пӯджа̄йа ча, нану те джинаппат̣иккхиттам̣ каммам̣ каротӣ’’ти?
‘‘йе те, маха̄ра̄джа, бхиккхӯ уддисанти парипуччханти суттам̣ геййам̣ веййа̄каран̣ам̣ га̄тхам̣ уда̄нам̣ итивуттакам̣ джа̄такам̣ аббхутадхаммам̣ ведаллам̣, навакаммена палибуджджханти да̄нена ча пӯджа̄йа ча, саббе те ниппапан̃часса паттийа̄ каронти. йе те, маха̄ра̄джа, сабха̄вапарисуддха̄ пуббе ва̄ситава̄сана̄, те екачиттаккхан̣ена ниппапача хонти. йе пана те бхиккхӯ маха̄раджаккха̄, те имехи пайогехи ниппапан̃ча̄ хонти.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, еко пурисо кхетте бӣджам̣ ропетва̄ аттано йатха̄балавӣрийена вина̄ па̄ка̄раватийа̄ дхан̃н̃ам̣ уддхареййа, еко пурисо кхетте бӣджам̣ ропетва̄ ванам̣ пависитва̄ кат̣т̣хан̃ча са̄кхан̃ча чхиндитва̄ ватипа̄ка̄рам̣ катва̄ дхан̃н̃ам̣ уддхареййа. йа̄ таттха тасса ватипа̄ка̄рапарийесана̄, са̄ дхан̃н̃аттха̄йа. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе те сабха̄вапарисуддха̄ пуббе ва̄ситава̄сана̄, те екачиттаккхан̣ена ниппапан̃ча̄ хонти, вина̄ ватипа̄ка̄рам̣ пурисо вийа дхан̃н̃уддха̄ро. йе пана те бхиккхӯ маха̄раджаккха̄, те имехи пайогехи ниппапан̃ча̄ хонти, ватипа̄ка̄рам̣ катва̄ пурисо вийа дхан̃н̃уддха̄ро.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, пурисо махатимаханте амбаруккхаматтхаке пхалапин̣д̣и бхавеййа, атха таттха йо кочи иддхима̄ а̄гантва̄ тасса пхалам̣ хареййа, йо пана таттха аниддхима̄, со кат̣т̣хан̃ча валлин̃ча чхиндитва̄ ниссен̣им̣ бандхитва̄ та̄йа там̣ руккхам̣ абхирухитва̄ пхалам̣ хареййа. йа̄ таттха тасса ниссен̣ипарийесана̄, са̄ пхалаттха̄йа. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе те сабха̄вапарисуддха̄ пуббе ва̄ситава̄сана̄, те екачиттаккхан̣ена ниппапан̃ча̄ хонти, иддхима̄ вийа руккхапхалам̣ харанто. йе пана те бхиккхӯ маха̄раджаккха̄, те имина̄ пайогена сачча̄ни абхисаменти, ниссен̣ийа̄ вийа пурисо руккхапхалам̣ харанто.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, еко пурисо аттхакаран̣ико екако йева са̄микам̣ упагантва̄ аттхам̣ са̄дхети. еко дханава̄ дханавасена парисам̣ вад̣д̣хетва̄ париса̄йа аттхам̣ са̄дхети. йа̄ таттха тасса парисапарийесана̄, са̄ аттхаттха̄йа. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе те сабха̄вапарисуддха̄ пуббе ва̄ситава̄сана̄, те екачиттаккхан̣ена чхасу абхин̃н̃а̄су васибха̄вам̣ па̄пун̣анти, пурисо вийа екако аттхасиддхим̣ каронто. йе пана те бхиккхӯ маха̄раджаккха̄, те имехи пайогехи са̄ман̃н̃аттхамабхиса̄дхенти, париса̄йа вийа пурисо аттхасиддхим̣ каронто.
‘‘уддесопи, маха̄ра̄джа, бахука̄ро, парипуччха̄пи бахука̄ра̄, навакаммампи бахука̄рам̣, да̄нампи бахука̄рам̣, пӯджа̄пи бахука̄ра̄ тесу тесу каран̣ӣйесу. йатха̄, маха̄ра̄джа, пурисо ра̄джӯпасевӣ ката̄вӣ амаччабхат̣абаладова̄рикаанӣкат̣т̣хапа̄рисаджджаджанехи, те тасса каран̣ӣйе ануппатте саббепи упака̄ра̄ хонти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, уддесопи бахука̄ро, парипуччха̄пи бахука̄ра̄, навакаммампи бахука̄рам̣, да̄нампи бахука̄рам̣, пӯджа̄пи бахука̄ра̄ тесу тесу каран̣ӣйесу. йади, маха̄ра̄джа, саббепи абхиджа̄типарисуддха̄ бхавеййум̣, ануса̄санена [ануса̄сакена (сӣ. пӣ.)] каран̣ӣйам̣ на бхавеййа. йасма̄ ча кхо, маха̄ра̄джа, саванена каран̣ӣйам̣ хоти, тхеро, маха̄ра̄джа, са̄рипутто апаримитамасан̇кхеййакаппам̣ упа̄да̄йа упачитакусаламӯло пан̃н̃а̄йа кот̣им̣ гато, сопи вина̄ саванена на̄саккхи а̄саваккхайам̣ па̄пун̣итум̣. тасма̄, маха̄ра̄джа, бахука̄рам̣ саванам̣, татха̄ уддесопи парипуччха̄пи. тасма̄ уддесапарипуччха̄пи ниппапан̃ча̄ сан̇кхата̄’’ти. ‘‘суниджджха̄пито, бханте на̄гасена, пан̃хо, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
ниппапан̃чапан̃хо пат̣хамо.
2. кхӣн̣а̄савабха̄вапан̃хо
2. ‘‘бханте на̄гасена, тумхе бхан̣атха ‘йо гихӣ арахаттам̣ патто, две ва̄сса гатийо бхаванти анан̃н̃а̄, тасмим̣ йева дивасе паббаджати ва̄ паринибба̄йати ва̄. на со дивасо сакка̄ атиккамету’нти. саче со, бханте на̄гасена, тасмим̣ дивасе а̄чарийам̣ ва̄ упаджджха̄йам̣ ва̄ паттачӣварам̣ ва̄ на лабхетха, апи ну кхо со араха̄ сайам̣ ва̄ паббаджеййа дивасам̣ ва̄ атиккамеййа, ан̃н̃о кочи араха̄ иддхима̄ а̄гантва̄ там̣ пабба̄джеййа ва̄ паринибба̄йеййа ва̄’’ти? ‘‘на со, маха̄ра̄джа, араха̄ сайам̣ паббаджеййа, сайам̣ паббаджанто тхеййам̣ а̄паджджати, на ча дивасам̣ атиккамеййа, ан̃н̃асса арахантасса а̄гаманам̣ бхавеййа ва̄ на ва̄ бхавеййа, тасмим̣ йева дивасе паринибба̄йеййа̄’’ти. ‘‘тена хи, бханте на̄гасена, арахаттасса сантабха̄во виджахито хоти, йена адхигатасса джӣвитаха̄ро бхаватӣ’’ти.
‘‘висамам̣, маха̄ра̄джа, гихилин̇гам̣, висаме лин̇ге лин̇гадуббалата̄йа арахаттам̣ патто гихӣ тасмим̣ йева дивасе паббаджати ва̄ паринибба̄йати ва̄. несо, маха̄ра̄джа, досо арахаттасса, гихилин̇гассевесо досо йадидам̣ лин̇гадуббалата̄.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, бходжанам̣ саббасатта̄нам̣ а̄йупа̄лакам̣ джӣвитараккхакам̣ висамакот̣т̣хасса мандадуббалагахан̣икасса авипа̄кена джӣвитам̣ харати. несо, маха̄ра̄джа, досо бходжанасса, кот̣т̣хассевесо досо йадидам̣ аггидуббалата̄. евамева кхо, маха̄ра̄джа, висаме лин̇ге лин̇гадуббалата̄йа арахаттам̣ патто гихӣ тасмим̣ йева дивасе паббаджати ва̄ паринибба̄йати ва̄. несо, маха̄ра̄джа, досо арахаттасса, гихилин̇гассевесо досо йадидам̣ лин̇гадуббалата̄.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, париттам̣ тин̣асала̄кам̣ упари гаруке па̄са̄н̣е т̣хапите дуббалата̄йа бхиджджитва̄ патати. евамева кхо, маха̄ра̄джа, арахаттам̣ патто гихӣ тена лин̇гена арахаттам̣ дха̄ретум̣ асакконто тасмим̣ йева дивасе паббаджати ва̄ паринибба̄йати ва̄.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, пурисо абало дуббало нихӣнаджаччо париттапун̃н̃о махатимаха̄раджджам̣ лабхитва̄ кхан̣ена парипатати паридхам̣сати осаккати, на саккоти иссарийам̣ дха̄ретум̣, евамева кхо, маха̄ра̄джа, арахаттам̣ патто гихӣ тена лин̇гена арахаттам̣ дха̄ретум̣ на саккоти, тена ка̄ран̣ена тасмим̣ йева дивасе паббаджати ва̄ паринибба̄йати ва̄’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
кхӣн̣а̄савабха̄вапан̃хо дутийо.
3. кхӣн̣а̄савасатисаммосапан̃хо
3. ‘‘бханте на̄гасена, аттхи арахато сатисаммосо’’ти? ‘‘вигатасатисаммоса̄ кхо, маха̄ра̄джа, араханто, наттхи араханта̄нам̣ сатисаммосо’’ти. ‘‘а̄паджджеййа пана, бханте, араха̄ а̄патти’’нти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘кисмим̣ ваттхусми’’нти? ‘‘кут̣ика̄ре, маха̄ра̄джа, сан̃чаритте, вика̄ле ка̄ласан̃н̃а̄йа, пава̄рите аппава̄ритасан̃н̃а̄йа, анатиритте атириттасан̃н̃а̄йа̄’’ти.
‘‘бханте на̄гасена, тумхе бхан̣атха ‘йе а̄паттим̣ а̄паджджанти, те двӣхи ка̄ран̣ехи а̄паджджанти ана̄дарийена ва̄ аджа̄нанена ва̄’ти. апи ну кхо, бханте, арахато ана̄дарийам̣ хоти, йам̣ араха̄ а̄паттим̣ а̄паджджатӣ’’ти? ‘‘на хи, маха̄ра̄джа̄’’ти.
‘‘йади, бханте на̄гасена, араха̄ а̄паттим̣ а̄паджджати, наттхи ча арахато ана̄дарийам̣, тена хи аттхи арахато сатисаммосо’’ти? ‘‘наттхи, маха̄ра̄джа, арахато сатисаммосо, а̄паттин̃ча араха̄ а̄паджджатӣ’’ти.
‘‘тена хи, бханте, ка̄ран̣ена мам̣ сан̃н̃а̄пехи, ким̣ таттха ка̄ран̣а’’нти? ‘‘двеме, маха̄ра̄джа, килеса̄ локаваджджам̣ пан̣н̣аттиваджджан̃ча̄ти. катамам̣, маха̄ра̄джа, локаваджджам̣? даса акусалакаммапатха̄, идам̣ вуччати локаваджджам̣. катамам̣ пан̣н̣аттиваджджам̣? йам̣ локе аттхи саман̣а̄нам̣ анануччхавикам̣ анануломикам̣, гихӣнам̣ анаваджджам̣. таттха бхагава̄ са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃апети ‘йа̄ваджӣвам̣ анатиккаманӣйа’нти. вика̄лабходжанам̣, маха̄ра̄джа, локасса анаваджджам̣, там̣ джинаса̄сане ваджджам̣. бхӯтага̄мавикопанам̣, маха̄ра̄джа, локасса анаваджджам̣, там̣ джинаса̄сане ваджджам̣. удаке хассадхаммам̣, маха̄ра̄джа, локасса анаваджджам̣, там̣ джинаса̄сане ваджджам̣. ити еварӯпа̄ни еварӯпа̄ни, маха̄ра̄джа, джинаса̄сане ваджджа̄ни, идам̣ вуччати пан̣н̣аттиваджджам̣.
‘‘локаваджджам̣ абхаббо кхӣн̣а̄саво там̣ аджджха̄чаритум̣, йам̣ килесам̣ пан̣н̣аттиваджджам̣, там̣ аджа̄нанто а̄паджджеййа. ависайо, маха̄ра̄джа, екаччасса арахато саббам̣ джа̄нитум̣, на хи тасса балам̣ аттхи саббам̣ джа̄нитум̣. анан̃н̃а̄там̣, маха̄ра̄джа, арахато иттхипуриса̄нам̣ на̄мампи готтампи, маггопи тасса махийа̄ анан̃н̃а̄то; вимуттим̣ йева, маха̄ра̄джа, екаччо араха̄ джа̄неййа; чхал̣абхин̃н̃о араха̄ сакависайам̣ джа̄неййа; саббан̃н̃ӯ, маха̄ра̄джа, татха̄гатова саббам̣ джа̄на̄тӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
кхӣн̣а̄савасатисаммосапан̃хо татийо.
4. локе наттхибха̄вапан̃хо
4. ‘‘бханте на̄гасена, диссанти локе буддха̄, диссанти паччекабуддха̄, диссанти татха̄гатасса са̄вака̄, диссанти чаккаваттира̄джа̄но, диссанти падесара̄джа̄но, диссанти деваманусса̄, диссанти садхана̄, диссанти адхана̄, диссанти сугата̄, диссанти дуггата̄, диссати пурисасса иттхилин̇гам̣ па̄тубхӯтам̣, диссати иттхийа̄ пурисалин̇гам̣ па̄тубхӯтам̣, диссати сукатам̣ дуккатам̣ каммам̣, диссанти калйа̄н̣апа̄пака̄нам̣ камма̄нам̣ випа̄кӯпабхогино сатта̄, аттхи локе сатта̄ ан̣д̣аджа̄ джала̄буджа̄ сам̣седаджа̄ опапа̄тика̄, аттхи сатта̄ апада̄ двипада̄ чатуппада̄ бахуппада̄, аттхи локе йаккха̄ раккхаса̄ кумбхан̣д̣а̄ асура̄ да̄нава̄ гандхабба̄ пета̄ писа̄ча̄, аттхи киннара̄ махорага̄ на̄га̄ супан̣н̣а̄ сиддха̄ виджджа̄дхара̄, аттхи хаттхӣ асса̄ га̄во махим̣са̄ [махиса̄ (сӣ. пӣ.)] от̣т̣ха̄ гадрабха̄ аджа̄ ел̣ака̄ мига̄ сӯкара̄ сӣха̄ бйаггха̄ дӣпӣ аччха̄ кока̄ тараччха̄ сон̣а̄ син̇га̄ла̄, аттхи бахувидха̄ сакун̣а̄, аттхи суван̣н̣ам̣ раджатам̣ мутта̄ ман̣и сан̇кхо сила̄ пава̄л̣ам̣ лохитан̇ко маса̄рагаллам̣ вел̣урийо ваджирам̣ пхаликам̣ ка̄л̣алохам̣ тамбалохам̣ ват̣т̣алохам̣ кам̣салохам̣, аттхи кхомам̣ косеййам̣ каппа̄сикам̣ са̄н̣ам̣ бхан̇гам̣ камбалам̣, аттхи са̄ли вӣхи йаво кан̇гу кудрӯсо варако годхӯмо мугго, ма̄со тилам̣ кулаттхам̣, аттхи мӯлагандхо са̄рагандхо пхеггугандхо тачагандхо паттагандхо пуппхагандхо пхалагандхо саббагандхо, аттхи тин̣а лата̄ гаччха руккха осадхи ванаппати надӣ паббата самудда маччхакаччхапа̄ саббам̣ локе аттхи. йам̣, бханте, локе наттхи, там̣ ме катхехӣ’’ти.
‘‘тӣн̣има̄ни, маха̄ра̄джа, локе наттхи. катама̄ни тӣн̣и? сачетана̄ ва̄ ачетана̄ ва̄ аджара̄мара̄ локе наттхи, сан̇кха̄ра̄нам̣ ниччата̄ наттхи, параматтхена саттӯпаладдхи наттхи, има̄ни кхо, маха̄ра̄джа, тӣн̣и локе наттхӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
локе наттхибха̄вапан̃хо чатуттхо.
5. акаммаджа̄дипан̃хо
5. ‘‘бханте на̄гасена, диссанти локе камманиббатта̄, диссанти хетуниббатта̄, диссанти утуниббатта̄, йам̣ локе акаммаджам̣ ахетуджам̣ анутуджам̣, там̣ ме катхехӣ’’ти. ‘‘двеме, маха̄ра̄джа, локасмим̣ акаммаджа̄ ахетуджа̄ анутуджа̄. катаме две? а̄ка̄со, маха̄ра̄джа, акаммаджо ахетуджо анутуджо; нибба̄нам̣, маха̄ра̄джа, акаммаджам̣ ахетуджам̣ анутуджам̣. име кхо, маха̄ра̄джа, две акаммаджа̄ ахетуджа̄ анутуджа̄’’ти.
‘‘ма̄, бханте на̄гасена, джинавачанам̣ маккхехи, ма̄ аджа̄нитва̄ пан̃хам̣ бйа̄карохӣ’’ти. ‘‘ким̣ кхо, маха̄ра̄джа, ахам̣ вада̄ми, йам̣ мам̣ твам̣ евам̣ вадеси ‘ма̄, бханте на̄гасена, джинавачанам̣ маккхехи, ма̄ аджа̄нитва̄ пан̃хам̣ бйа̄карохӣ’’’ти? ‘‘бханте на̄гасена, йуттамидам̣ та̄ва ваттум̣ ‘а̄ка̄со акаммаджо ахетуджо анутуджо’ти. анекасатехи пана, бханте на̄гасена, ка̄ран̣ехи бхагавата̄ са̄вака̄нам̣ нибба̄насса саччхикирийа̄йа магго аккха̄то, атха ча пана твам̣ евам̣ вадеси ‘ахетуджам̣ нибба̄на’’’нти. ‘‘саччам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ анекасатехи ка̄ран̣ехи са̄вака̄нам̣ нибба̄насса саччхикирийа̄йа магго аккха̄то, на ча пана нибба̄насса уппа̄да̄йа хету аккха̄то’’ти.
‘‘еттха майам̣, бханте на̄гасена, андхака̄рато андхака̄ратарам̣ пависа̄ма, ванато ванатарам̣ пависа̄ма, гаханато гаханатарам̣ [гаханантарато гаханантарам̣ (ка.)] пависа̄ма, йатра хи на̄ма нибба̄насса саччхикирийа̄йа хету аттхи, тасса пана дхаммасса уппа̄да̄йа хету наттхи. йади, бханте на̄гасена, нибба̄насса саччхикирийа̄йа хету аттхи, тена хи нибба̄насса уппа̄да̄йапи хету иччхитаббо.
‘‘йатха̄ пана, бханте на̄гасена, путтасса пита̄ аттхи, тена ка̄ран̣ена питунопи пита̄ иччхитаббо. йатха̄ антева̄сикасса а̄чарийо аттхи, тена ка̄ран̣ена а̄чарийассапи а̄чарийо иччхитаббо. йатха̄ ан̇курасса бӣджам̣ аттхи, тена ка̄ран̣ена бӣджассапи бӣджам̣ иччхитаббам̣. евамева кхо, бханте на̄гасена, йади нибба̄насса саччхикирийа̄йа хету аттхи, тена ка̄ран̣ена нибба̄насса уппа̄да̄йапи хету иччхитаббо.
‘‘йатха̄ руккхасса ва̄ лата̄йа ва̄ агге сати тена ка̄ран̣ена маджджхампи аттхи, мӯлампи аттхи. евамева кхо, бханте на̄гасена, йади нибба̄насса саччхикирийа̄йа хету аттхи, тена ка̄ран̣ена нибба̄насса уппа̄да̄йапи хету иччхитаббо’’’ти.
‘‘ануппа̄данӣйам̣, маха̄ра̄джа, нибба̄нам̣, тасма̄ на нибба̄насса уппа̄да̄йа хету аккха̄то’’ти. ‘‘ин̇гха, бханте на̄гасена, ка̄ран̣ам̣ дассетва̄ ка̄ран̣ена мам̣ сан̃н̃а̄пехи, йатха̄хам̣ джа̄неййам̣ нибба̄насса саччхикирийа̄йа хету аттхи, нибба̄насса уппа̄да̄йа хету наттхӣ’’ти.
‘‘тена хи, маха̄ра̄джа, саккаччам̣ сотам̣ одаха, са̄дхукам̣ сун̣охи, ваккха̄ми таттха ка̄ран̣ам̣, саккун̣еййа, маха̄ра̄джа, пурисо па̄катикена балена ито химавантам̣ паббатара̄джам̣ упаганту’’нти? ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘саккун̣еййа пана со, маха̄ра̄джа, пурисо па̄катикена балена химавантам̣ паббатара̄джам̣ идха а̄хариту’’нти? ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, сакка̄ нибба̄насса саччхикирийа̄йа магго аккха̄тум̣, на сакка̄ нибба̄насса уппа̄да̄йа хету дассетум̣.
‘‘саккун̣еййа, маха̄ра̄джа, пурисо па̄катикена балена маха̄самуддам̣ на̄ва̄йа уттаритва̄ па̄риматӣрам̣ ганту’’нти? ‘‘а̄ма, бханте’’ти? ‘‘саккун̣еййа пана со, маха̄ра̄джа, пурисо па̄катикена балена маха̄самуддасса па̄риматӣрам̣ идха а̄хариту’’нти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, сакка̄ нибба̄насса саччхикирийа̄йа магго аккха̄тум̣, на сакка̄ нибба̄насса уппа̄да̄йа хету дассетум̣. ким̣ ка̄ран̣а̄? асан̇кхататта̄ дхаммасса̄’’ти.
‘‘асан̇кхатам̣, бханте на̄гасена, нибба̄на’’нти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, асан̇кхатам̣ нибба̄нам̣ на кехичи катам̣, нибба̄нам̣, маха̄ра̄джа, на ваттаббам̣ уппаннанти ва̄ ануппаннанти ва̄ уппа̄данӣйанти ва̄ атӣтанти ва̄ ана̄гатанти ва̄ паччуппаннанти ва̄ чаккхувин̃н̃еййанти ва̄ сотавин̃н̃еййанти ва̄ гха̄навин̃н̃еййанти ва̄ дживха̄вин̃н̃еййанти ва̄ ка̄йавин̃н̃еййанти ва̄’’ти. ‘‘йади, бханте на̄гасена, нибба̄нам̣ на уппаннам̣ на ануппаннам̣ на уппа̄данӣйам̣ на атӣтам̣ на ана̄гатам̣ на паччуппаннам̣ на чаккхувин̃н̃еййам̣ на сотавин̃н̃еййам̣ на гха̄навин̃н̃еййам̣ на дживха̄вин̃н̃еййам̣ на ка̄йавин̃н̃еййам̣, тена хи, бханте на̄гасена, тумхе наттхидхаммам̣ нибба̄нам̣ ападисатха ‘наттхи нибба̄на’нти. ‘‘аттхи, маха̄ра̄джа, нибба̄нам̣, мановин̃н̃еййам̣ нибба̄нам̣, висуддхена ма̄насена пан̣ӣтена уджукена ана̄варан̣ена нира̄мисена самма̄пат̣ипанно арийаса̄вако нибба̄нам̣ пассатӣ’’ти.
‘‘кӣдисам̣ пана там̣, бханте, нибба̄нам̣, йам̣ там̣ опаммехи а̄дӣпанӣйам̣ ка̄ран̣ехи мам̣ сан̃н̃а̄пехи, йатха̄ аттхидхаммам̣ опаммехи а̄дӣпанӣйа’’нти. ‘‘аттхи, маха̄ра̄джа, ва̄то на̄ма̄’’ти? ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘ин̇гха, маха̄ра̄джа, ва̄там̣ дассехи ван̣н̣ато ва̄ сан̣т̣ха̄нато ва̄ ан̣ум̣ ва̄ тхӯлам̣ ва̄ дӣгхам̣ ва̄ рассам̣ ва̄’’ти. ‘‘на сакка̄, бханте на̄гасена, ва̄то упадассайитум̣, на со ва̄то хаттхаггахан̣ам̣ ва̄ ниммадданам̣ ва̄ упети, апи ча аттхи со ва̄то’’ти. ‘‘йади, маха̄ра̄джа, на сакка̄ ва̄то упадассайитум̣, тена хи наттхи ва̄то’’ти? ‘‘джа̄на̄махам̣, бханте на̄гасена, ва̄то аттхӣти ме хадайе анупавит̣т̣хам̣, на ча̄хам̣ саккоми ва̄там̣ упадассайиту’’нти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, аттхи нибба̄нам̣, на ча сакка̄ нибба̄нам̣ упадассайитум̣ ван̣н̣ена ва̄ сан̣т̣ха̄нена ва̄’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, сӯпадасситам̣ опаммам̣, суниддит̣т̣хам̣ ка̄ран̣ам̣, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄ми ‘аттхи нибба̄на’’’нти.
акаммаджа̄дипан̃хо пан̃чамо.
6. каммаджа̄дипан̃хо
6. ‘‘бханте на̄гасена, катаме еттха каммаджа̄, катаме хетуджа̄, катаме утуджа̄, катаме на каммаджа̄, на хетуджа̄, на утуджа̄’’ти? ‘‘йе кечи, маха̄ра̄джа, сатта̄ сачетана̄, саббе те каммаджа̄; агги ча сабба̄ни ча бӣджаджа̄та̄ни хетуджа̄ни; патхавӣ ча паббата̄ ча удакан̃ча ва̄то ча, саббе те утуджа̄; а̄ка̄со ча нибба̄нан̃ча име две акаммаджа̄ ахетуджа̄ анутуджа̄. нибба̄нам̣ пана, маха̄ра̄джа, на ваттаббам̣ каммаджанти ва̄ хетуджанти ва̄ утуджанти ва̄ уппаннанти ва̄ ануппаннанти ва̄ уппа̄данӣйанти ва̄ атӣтанти ва̄ ана̄гатанти ва̄ паччуппаннанти ва̄ чаккхувин̃н̃еййанти ва̄ сотавин̃н̃еййанти ва̄ гха̄навин̃н̃еййанти ва̄ дживха̄вин̃н̃еййанти ва̄ ка̄йавин̃н̃еййанти ва̄, апи ча, маха̄ра̄джа, мановин̃н̃еййам̣ нибба̄нам̣, йам̣ со самма̄пат̣ипанно арийаса̄вако висуддхена н̃а̄н̣ена пассатӣ’’ти. ‘‘раман̣ӣйо, бханте на̄гасена, пан̃хо сувиниччхито ниссам̣сайо екантагато, вимати уппаччхинна̄, твам̣ ган̣иварапаварама̄саджджа̄’’ти.
каммаджа̄дипан̃хо чхат̣т̣хо.
7. йаккхапан̃хо
7. ‘‘бханте на̄гасена, аттхи локе йаккха̄ на̄ма̄’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, аттхи локе йаккха̄ на̄ма̄’’ти. ‘‘чаванти пана те, бханте, йаккха̄ тамха̄ йонийа̄’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, чаванти те йаккха̄ тамха̄ йонийа̄’’ти. ‘‘кисса пана, бханте на̄гасена, тесам̣ мата̄нам̣ йаккха̄нам̣ сарӣрам̣ на диссати, кун̣апагандхопи на ва̄йатӣ’’ти? ‘‘диссати, маха̄ра̄джа, мата̄нам̣ йаккха̄нам̣ сарӣрам̣, кун̣апагандхопи тесам̣ ва̄йати, мата̄нам̣, маха̄ра̄джа, йаккха̄нам̣ сарӣрам̣ кӣт̣аван̣н̣ена ва̄ диссати, кимиван̣н̣ена ва̄ диссати, кипилликаван̣н̣ена ва̄ диссати, пат̣ан̇гаван̣н̣ена ва̄ диссати, ахиван̣н̣ена ва̄ диссати, виччхикаван̣н̣ена ва̄ диссати, сатападиван̣н̣ена ва̄ диссати, диджаван̣н̣ена ва̄ диссати, мигаван̣н̣ена ва̄ диссатӣ’’ти. ‘‘ко хи, бханте на̄гасена, ан̃н̃о идам̣ пан̃хам̣ пут̣т̣хо висаджджеййа ан̃н̃атра тава̄дисена буддхимата̄’’ти.
йаккхапан̃хо саттамо.
8. анавасесасиккха̄падапан̃хо
8. ‘‘бханте на̄гасена, йе те ахесум̣ тикиччхака̄нам̣ пуббака̄ а̄чарийа̄ сеййатхидам̣, на̄радо дхаммантарӣ [дханвантарӣ (?)] ан̇гирасо капило кан̣д̣арагги са̄мо атуло пуббакачча̄йано, саббепете а̄чарийа̄ саким̣ йева рогуппаттин̃ча нида̄нан̃ча сабха̄ван̃ча самут̣т̣ха̄нан̃ча тикиччхан̃ча кирийан̃ча сиддха̄сиддхан̃ча саббам̣ там̣ [сантам̣ (ка.)] ниравасесам̣ джа̄нитва̄ ‘имасмим̣ ка̄йе еттака̄ рога̄ уппаджджиссантӣ’ти екаппаха̄рена кала̄пагга̄хам̣ каритва̄ суттам̣ бандхим̣су, асаббан̃н̃уно ете саббе, кисса пана татха̄гато саббан̃н̃ӯ сама̄но ана̄гатам̣ кирийам̣ буддхан̃а̄н̣ена джа̄нитва̄ ‘еттаке на̄ма ваттхусмим̣ еттакам̣ на̄ма сиккха̄падам̣ пан̃н̃апетаббам̣ бхависсатӣ’ти париччхиндитва̄ анавасесато сиккха̄падам̣ на пан̃н̃апеси, уппаннуппанне ваттхусмим̣ айасе па̄кат̣е досе виттха̄рике путхугате уджджха̄йантесу мануссесу тасмим̣ тасмим̣ ка̄ле са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃апесӣ’’ти?
‘‘н̃а̄таметам̣, маха̄ра̄джа, татха̄гатасса ‘имасмим̣ самайе имесу мануссесу са̄дхикам̣ дийад̣д̣хасиккха̄падасатам̣ пан̃н̃апетаббам̣ бхависсатӣ’ти, апи ча татха̄гатасса евам̣ ахоси ‘саче кхо ахам̣ са̄дхикам̣ дийад̣д̣хасиккха̄падасатам̣ екаппаха̄рам̣ пан̃н̃апесса̄ми, маха̄джано санта̄сама̄паджджиссати ‘бахукам̣ идха раккхитаббам̣, дуккарам̣ вата бхо саман̣асса готамасса са̄сане паббаджиту’нти, паббаджитука̄ма̄пи на паббаджиссанти, вачанан̃ча ме на саддахиссанти, асаддаханта̄ те манусса̄ апа̄йага̄мино бхависсанна-ти уппаннуппанне ваттхусмим̣ дхаммадесана̄йа вин̃н̃а̄петва̄ па̄кат̣е досе сиккха̄падам̣ пан̃н̃апесса̄мӣ’’’ти. ‘‘аччхарийам̣, бханте на̄гасена, буддха̄нам̣, аббхутам̣, бханте на̄гасена, буддха̄нам̣, йа̄ва махантам̣ татха̄гатасса саббан̃н̃утан̃а̄н̣ам̣, еваметам̣, бханте на̄гасена, суниддит̣т̣хо есо аттхо татха̄гатена, ‘бахукам̣ идха сиккхитабба’нти сутва̄ сатта̄нам̣ санта̄со уппаджджеййа, екопи джинаса̄сане на паббаджеййа, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
анавасесасиккха̄падапан̃хо ат̣т̣хамо.
9. сӯрийатапанапан̃хо
9. ‘‘бханте на̄гасена, айам̣ сӯрийо саббака̄лам̣ кат̣хинам̣ тапати, уда̄ху кин̃чика̄лам̣ мандам̣ тапатӣ’’ти? ‘‘саббака̄лам̣, маха̄ра̄джа, сӯрийо кат̣хинам̣ тапати, на кин̃чика̄лам̣ мандам̣ тапатӣ’’ти. ‘‘йади, бханте на̄гасена, сӯрийо саббака̄лам̣ кат̣хинам̣ тапати, кисса пана аппекада̄ сӯрийо кат̣хинам̣ тапати, аппекада̄ мандам̣ тапатӣ’’ти? ‘‘чатта̄роме, маха̄ра̄джа, сӯрийасса рога̄, йесам̣ ан̃н̃атарена рогена пат̣ипӣл̣ито сӯрийо мандам̣ тапати. катаме чатта̄ро? аббхам̣, маха̄ра̄джа, сӯрийасса рого, тена рогена пат̣ипӣл̣ито сӯрийо мандам̣ тапати. махика̄, маха̄ра̄джа, сӯрийасса рого, тена рогена пат̣ипӣл̣ито сӯрийо мандам̣ тапати. мегхо, маха̄ра̄джа, сӯрийасса рого, тена рогена пат̣ипӣл̣ито сӯрийо мандам̣ тапати. ра̄ху, маха̄ра̄джа, сӯрийасса рого, тена рогена пат̣ипӣл̣ито сӯрийо мандам̣ тапати. име кхо, маха̄ра̄джа, чатта̄ро сӯрийасса рога̄, йесам̣ ан̃н̃атарена рогена пат̣ипӣл̣ито сӯрийо мандам̣ тапатӣ’’ти. ‘‘аччхарийам̣, бханте на̄гасена, аббхутам̣, бханте на̄гасена, сӯрийассапи та̄ва теджосампаннасса рого уппаджджиссати, киман̇гам̣ пана ан̃н̃есам̣ сатта̄нам̣, наттхи, бханте, еса̄ вибхатти ан̃н̃асса ан̃н̃атра тава̄дисена буддхимата̄’’ти.
сӯрийатапанапан̃хо навамо.
10. кат̣хинатапанапан̃хо
10. ‘‘бханте на̄гасена, кисса хеманте сӯрийо кат̣хинам̣ тапати, но татха̄ гимхе’’ти? ‘‘гимхе, маха̄ра̄джа, анупахатам̣ хоти раджоджаллам̣, ва̄таккхубхита̄ рен̣ӯ гагана̄нугата̄ хонти, а̄ка̄сепи аббха̄ субахала̄ хонти, маха̄ва̄то ча адхиматтам̣ ва̄йати, те саббе на̄на̄кула̄ сама̄йута̄ сӯрийарам̣сийо пидаханти, тена гимхе сӯрийо мандам̣ тапати.
‘‘хеманте пана, маха̄ра̄джа, хет̣т̣ха̄ патхавӣ ниббута̄ хоти, упари маха̄мегхо упат̣т̣хито хоти, упасантам̣ хоти раджоджаллам̣, рен̣у ча сантасантам̣ гагане чарати, вигатавала̄хако ча хоти а̄ка̄со, ва̄то ча мандамандам̣ ва̄йати, етесам̣ упаратийа̄ висуддха̄ [висада̄ (сӣ. пӣ.)] хонти сӯрийарам̣сийо, упагха̄тавимуттасса сӯрийасса та̄по ати вийа тапати. идаметтха, маха̄ра̄джа, ка̄ран̣ам̣, йена ка̄ран̣ена сӯрийо хеманте кат̣хинам̣ тапати, но татха̄ гимхе’’ти. ‘‘саббӣтимутто, бханте, сӯрийо кат̣хинам̣ тапати, мегха̄дисахагато кат̣хинам̣ на тапатӣ’’ти.
кат̣хинатапанапан̃хо дасамо.
ниппапан̃чавагго дутийо.
имасмим̣ вагге даса пан̃ха̄.