3. маччубха̄йана̄бха̄йанапан̃хо
3. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ ‘саббе тасанти дан̣д̣асса, саббе бха̄йанти маччуно’ти, пуна бхан̣итам̣ ‘араха̄ саббабхайаматикканто’ти. ким̣ ну кхо, бханте на̄гасена, араха̄ дан̣д̣абхайа̄ тасати, нирайе ва̄ нерайика̄ сатта̄ джалита̄ кутхита̄ татта̄ сантатта̄ тамха̄ джалитаггиджа̄лака̄ маха̄нирайа̄ чавама̄на̄ маччуно бха̄йанти. йади, бханте на̄гасена, бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘саббе тасанти дан̣д̣асса, саббе бха̄йанти маччуно’ти, тена хи ‘араха̄ саббабхайаматикканто’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘араха̄ саббабхайаматикканто’ти, тена хи ‘саббе тасанти дан̣д̣асса, саббе бха̄йанти маччуно’ти тампи вачанам̣ миччха̄. айам̣ убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.
‘‘нетам̣, маха̄ра̄джа, вачанам̣ бхагавата̄ араханте упа̄да̄йа бхан̣итам̣ ‘саббе тасанти дан̣д̣асса, саббе бха̄йанти маччуно’ти. т̣хапито араха̄ тасмим̣ ваттхусмим̣, самӯхато бхайахету арахато. йе те, маха̄ра̄джа, сатта̄ сакилеса̄, йесан̃ча адхиматта̄ атта̄нудит̣т̣хи, йе ча сукхадуккхесу унната̄ваната̄, те упа̄да̄йа бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘саббе тасанти дан̣д̣асса, саббе бха̄йанти маччуно’ти. арахато, маха̄ра̄джа, саббагати упаччхинна̄, йони виддхам̣сита̄, пат̣исандхи упахата̄, бхагга̄ пха̄сука̄, самӯхата̄ саббабхава̄лайа̄, самуччхинна̄ саббасан̇кха̄ра̄, хатам̣ кусала̄кусалам̣, вихата̄ авиджджа̄, абӣджам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ катам̣, дад̣д̣ха̄ саббакилеса̄, ативатта̄ локадхамма̄, тасма̄ араха̄ на тасати саббабхайехи.
‘‘идха, маха̄ра̄джа, ран̃н̃о чатта̄ро маха̄матта̄ бхавеййум̣ анураккха̄ ладдхайаса̄ висса̄сика̄ т̣хапита̄ махати иссарийе т̣ха̄не. атха ра̄джа̄ кисмин̃чи дева каран̣ӣйе самуппанне йа̄вата̄ сакавиджите саббаджанасса а̄н̣а̄пеййа ‘саббева ме балим̣ каронту, са̄дхетха тумхе чатта̄ро маха̄матта̄ там̣ каран̣ӣйа’нти. апи ну кхо, маха̄ра̄джа, тесам̣ чатуннам̣ маха̄матта̄нам̣ балибхайа̄ санта̄со уппаджджеййа̄’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘кена ка̄ран̣ена маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘т̣хапита̄ те, бханте, ран̃н̃а̄ уттамат̣т̣ха̄не, наттхи тесам̣ бали, саматиккантабалино те, авасесе упа̄да̄йа ран̃н̃а̄ а̄н̣а̄питам̣ ‘саббева ме балим̣ каронтӯ’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, нетам̣ вачанам̣ бхагавата̄ араханте упа̄да̄йа бхан̣итам̣, т̣хапито араха̄ тасмим̣ ваттхусмим̣, самӯхато бхайахету арахато, йе те, маха̄ра̄джа, сатта̄ сакилеса̄, йесан̃ча адхиматта̄ атта̄нудит̣т̣хи, йе ча сукхадуккхесу унната̄ваната̄, те упа̄да̄йа бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘саббе тасанти дан̣д̣асса, саббе бха̄йанти маччуно’ти. тасма̄ араха̄ на тасати саббабхайехӣ’’ти.
‘‘нетам̣, бханте на̄гасена, вачанам̣ са̄васесам̣, ниравасесавачанаметам̣ ‘саббе’ти. таттха ме уттарим̣ ка̄ран̣ам̣ брӯхи там̣ вачанам̣ патит̣т̣ха̄пету’’нти.
‘‘идха, маха̄ра̄джа, га̄ме га̄масса̄мико а̄н̣а̄пакам̣ а̄н̣а̄пеййа ‘ехи, бхо а̄н̣а̄пака, йа̄вата̄ га̄ме га̄мика̄, те саббе сӣгхам̣ мама сантике саннипа̄техӣ’ти. со ‘са̄дху са̄мӣ’ти сампат̣иччхитва̄ га̄мамаджджхе т̣хатва̄ тиккхаттум̣ саддаманусса̄веййа ‘йа̄вата̄ га̄ме га̄мика̄, те саббе сӣгхасӣгхам̣ са̄мино сантике саннипатантӯ’ти. тато те га̄мика̄ а̄н̣а̄пакасса вачанена туритатурита̄ саннипатитва̄ га̄масса̄микасса а̄роченти ‘саннипатита̄, са̄ми, саббе га̄мика̄, йам̣ те каран̣ӣйам̣ там̣ карохӣ’ти. ити со, маха̄ра̄джа, га̄масса̄мико кут̣ипурисе саннипа̄тенто саббе га̄мике а̄н̣а̄пети, те ча а̄н̣атта̄ на саббе саннипатанти, кут̣ипуриса̄ йева саннипатанти, ‘еттака̄ йева ме га̄мика̄’ти га̄масса̄мико ча татха̄ сампат̣иччхати, ан̃н̃е бахутара̄ ана̄гата̄ иттхипуриса̄ да̄сида̄са̄ бхатака̄ каммакара̄ га̄мика̄ гила̄на̄ гомахим̣са̄ аджел̣ака̄ сува̄на̄, йе ана̄гата̄, саббе те аган̣ита̄, кут̣ипурисе йева упа̄да̄йа а̄н̣а̄питатта̄ ‘саббе саннипатантӯ’ти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, нетам̣ вачанам̣ бхагавата̄ араханте упа̄да̄йа бхан̣итам̣, т̣хапито араха̄ тасмим̣ ваттхусмим̣, самӯхато бхайахету арахато, йе те, маха̄ра̄джа, сатта̄ сакилеса̄, йесан̃ча адхиматта̄ атта̄нудит̣т̣хи, йе ча сукхадуккхесу унната̄ваната̄, те упа̄да̄йа бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘саббе тасанти дан̣д̣асса, саббе бха̄йанти маччуно’ти. тасма̄ араха̄ на тасати саббабхайехи.
‘‘аттхи, маха̄ра̄джа, са̄васесам̣ вачанам̣ са̄васесо аттхо, аттхи са̄васесам̣ вачанам̣ ниравасесо аттхо, аттхи ниравасесам̣ вачанам̣ са̄васесо аттхо, аттхи ниравасесам̣ вачанам̣ ниравасесо аттхо. тена тена аттхо сампат̣иччхитаббо.
‘‘пан̃чавидхехи, маха̄ра̄джа, ка̄ран̣ехи аттхо сампат̣иччхитаббо а̄хаччападена расена а̄чарийавам̣сена [а̄чарийавам̣сата̄йа (пӣ. ка.)] адхиппа̄йа̄ ка̄ран̣уттарийата̄йа. еттха хи а̄хаччападанти суттам̣ адхиппетам̣. расоти сутта̄нуломам̣. а̄чарийавам̣соти а̄чарийава̄до. адхиппа̄йоти аттано мати. ка̄ран̣уттарийата̄ти имехи чатӯхи саментам̣ [саметам̣ (сӣ.)] ка̄ран̣ам̣. имехи кхо, маха̄ра̄джа, пан̃чахи ка̄ран̣ехи аттхо сампат̣иччхитаббо. евамесо пан̃хо сувиниччхито хотӣ’’ти.
‘‘хоту, бханте на̄гасена, татха̄ там̣ сампат̣иччха̄ми. т̣хапито хоту араха̄ тасмим̣ ваттхусмим̣, тасанту авасеса̄ сатта̄, нирайе пана нерайика̄ сатта̄ дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайама̄на̄ джалитападжджалитасаббан̇гапаччан̇га̄ рун̣н̣ака̄рун̃н̃акандитапаридевитала̄лаппитамукха̄ асайхатиббадуккха̄бхибхӯта̄ ата̄н̣а̄ асаран̣а̄ асаран̣ӣбхӯта̄ анаппасока̄тура̄ антимапаччхимагатика̄ екантасокапара̄йан̣а̄ ун̣хатикхин̣ачан̣д̣акхаратапанатеджаванто бхӣмабхайаджанаканина̄дамаха̄садда̄ сам̣сиббитачхаббидхаджа̄ла̄ма̄ла̄кула̄ саманта̄ сатайоджана̄нупхаран̣аччивега̄ кадарийа̄ тапана̄ маха̄нирайа̄ чавама̄на̄ маччуно бха̄йантӣ’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти.
‘‘нану, бханте на̄гасена, нирайо екантадуккхаведанӣйо, кисса пана те нерайика̄ сатта̄ екантадуккхаведанӣйа̄ нирайа̄ чавама̄на̄ маччуно бха̄йанти, кисса нирайе рамантӣ’’ти? ‘‘на те, маха̄ра̄джа, нерайика̄ сатта̄ нирайе раманти, мун̃читука̄ма̄ва те нирайа̄. маран̣ассева со [маран̣ассесо (сӣ. пӣ.)], маха̄ра̄джа, а̄нубха̄во, йена тесам̣ санта̄со уппаджджатӣ’’ти. ‘‘етам̣ кхо, бханте на̄гасена, на саддаха̄ми, йам̣ муччитука̄ма̄нам̣ чутийа̄ санта̄со уппаджджатӣти, ха̄санӣйам̣, бханте на̄гасена, там̣ т̣ха̄нам̣, йам̣ те паттхитам̣ лабханти, ка̄ран̣ена мам̣ сан̃н̃а̄пехӣ’’ти.
‘‘маран̣анти кхо, маха̄ра̄джа, етам̣ адит̣т̣хасачча̄нам̣ та̄санӣйат̣т̣ха̄нам̣, еттха̄йам̣ джано тасати ча уббиджджати ча. йо ча, маха̄ра̄джа, кан̣хасаппасса бха̄йати, со маран̣асса бха̄йанто кан̣хасаппасса бха̄йати. йо ча хаттхисса бха̄йати…пе… сӣхасса…пе… бйаггхасса…пе… дӣписса…пе… аччхасса…пе… тараччхасса…пе… махим̣сасса…пе… гавайасса…пе… аггисса…пе… удакасса…пе… кха̄н̣укасса…пе… кан̣т̣акасса бха̄йати. йо ча саттийа̄ бха̄йати, со маран̣асса бха̄йанто саттийа̄ бха̄йати. маран̣ассева со [маран̣ассесо (сӣ. пӣ.)], маха̄ра̄джа, сарасасабха̄ватеджо [сарасабха̄ватеджо (сӣ. пӣ.)], тасса сарасасабха̄ватеджена сакилеса̄ сатта̄ маран̣асса тасанти бха̄йанти, муччитука̄ма̄пи, маха̄ра̄джа, нерайика̄ сатта̄ маран̣асса тасанти бха̄йанти.
‘‘идха, маха̄ра̄джа, пурисасса ка̄йе медо ган̣т̣хи уппаджджеййа. со тена рогена дуккхито упаддава̄ паримуччитука̄мо бхисаккам̣ саллакаттам̣ а̄манта̄пеййа. тасса вачанам̣ со бхисакко саллакатто сампат̣иччхитва̄ тасса рогасса уддхаран̣а̄йа упакаран̣ам̣ упат̣т̣ха̄пеййа, саттхакам̣ тикхин̣ам̣ кареййа, йамакасала̄ка̄ [даханасала̄кам̣ (ка.)] аггимхи паккхипеййа, кха̄ралаван̣ам̣ нисада̄йа писа̄пеййа, апи ну кхо, маха̄ра̄джа, тасса а̄турасса тикхин̣асаттхакаччхеданена йамакасала̄ка̄даханена кха̄ралон̣аппавесанена та̄со уппаджджеййа̄’’ти? ‘‘а̄ма бханте’’ти. ‘‘ити, маха̄ра̄джа, тасса а̄турасса рога̄ муччитука̄масса̄пи ведана̄бхайа̄ санта̄со уппаджджати. евамева кхо, маха̄ра̄джа, нирайа̄ муччитука̄ма̄нампи нерайика̄нам̣ сатта̄нам̣ маран̣абхайа̄ санта̄со уппаджджати.
‘‘идха, маха̄ра̄джа, пурисо иссара̄пара̄дхико баддхо сан̇кхаликабандханена габбхе паккхитто паримуччитука̄мо асса, таменам̣ со иссаро мочетука̄мо паккоса̄пеййа. апи ну кхо, маха̄ра̄джа, тасса иссара̄пара̄дхикасса пурисасса ‘катадосо аха’нти джа̄нантасса иссарадассанена санта̄со уппаджджеййа̄’’ти? ‘‘а̄ма бханте’’ти. ‘‘ити, маха̄ра̄джа, тасса иссара̄пара̄дхикасса пурисасса паримуччитука̄ма̄сса̄пи иссарабхайа̄ санта̄со уппаджджати. евамева кхо, маха̄ра̄джа, нирайа̄ муччитука̄ма̄нампи нерайика̄нам̣ сатта̄нам̣ маран̣абхайа̄ санта̄со уппаджджатӣ’’ти.
‘‘апарампи, бханте, уттарим̣ ка̄ран̣ам̣ брӯхи, йена̄хам̣ ка̄ран̣ена окаппеййа’’нти. ‘‘идха, маха̄ра̄джа, пурисо дат̣т̣хависена а̄сӣвисена дат̣т̣хо бхавеййа, со тена висавика̄рена патеййа уппатеййа ват̣т̣еййа пават̣т̣еййа, атхан̃н̃атаро пурисо балавантена мантападена там̣ дат̣т̣хависам̣ а̄сӣвисам̣ а̄нетва̄ там̣ дат̣т̣хависам̣ пачча̄чама̄пеййа, апи ну кхо, маха̄ра̄джа, тасса висагатасса пурисасса тасмим̣ дат̣т̣хависе саппе соттхихету упагаччханте санта̄со уппаджджеййа̄’’ти? ‘‘а̄ма бханте’’ти. ити, маха̄ра̄джа, татха̄рӯпе ахимхи соттхихетупи упагаччханте тасса санта̄со уппаджджати. евамева кхо, маха̄ра̄джа, нирайа̄ муччитука̄ма̄нампи нерайика̄нам̣ санта̄нам̣ маран̣абхайа̄ санта̄со уппаджджати. анит̣т̣хам̣, маха̄ра̄джа, саббасатта̄нам̣ маран̣ам̣, тасма̄ нерайика̄ сатта̄ нирайа̄ паримуччитука̄ма̄пи маччуно бха̄йантӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
маччубха̄йана̄бха̄йанапан̃хо татийо.