2. абхеджджавагго
1. кхудда̄нукхуддакапан̃хо
1. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ ‘абхин̃н̃а̄йа̄хам̣, бхиккхаве, дхаммам̣ десеми но анабхин̃н̃а̄йа̄’ти. пуна ча винайапан̃н̃аттийа̄ евам̣ бхан̣итам̣ ‘а̄кан̇кхама̄но, а̄нанда, сан̇гхо мамаччайена кхудда̄нукхуддака̄ни сиккха̄пада̄ни самӯханатӯ’ти. ким̣ ну кхо, бханте на̄гасена, кхудда̄нукхуддака̄ни сиккха̄пада̄ни дуппан̃н̃атта̄ни, уда̄ху аваттхусмим̣ аджа̄нитва̄ пан̃н̃атта̄ни, йам̣ бхагава̄ аттано аччайена кхудда̄нукхуддака̄ни сиккха̄пада̄ни самӯхана̄пети? йади, бханте на̄гасена, бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘абхин̃н̃а̄йа̄хам̣, бхиккхаве, дхаммам̣ десеми но анабхин̃н̃а̄йа̄’ти, тена хи ‘а̄кан̇кхама̄но, а̄нанда, сан̇гхо мамаччайена кхудда̄нукхуддака̄ни сиккха̄пада̄ни самӯханатӯ’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади татха̄гате винайапан̃н̃аттийа̄ евам̣ бхан̣итам̣ ‘а̄кан̇кхама̄но, а̄нанда, сан̇гхо мамаччайена кхудда̄нукхуддака̄ни сиккха̄пада̄ни самӯханатӯ’ти тена хи ‘абхин̃н̃а̄йа̄хам̣, бхиккхаве, дхаммам̣ десеми но анабхин̃н̃а̄йа̄’ти тампи вачанам̣ миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо сукхумо нипун̣о гамбхӣро сугамбхӣро дунниджджха̄пайо, со тава̄нуппатто, таттха те н̃а̄н̣абалавиппха̄рам̣ дассехӣ’’ти.
‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ‘абхин̃н̃а̄йа̄хам̣, бхиккхаве, дхаммам̣ десеми но анабхин̃н̃а̄йа̄’ти, винайапан̃н̃аттийа̄пи евам̣ бхан̣итам̣ ‘а̄кан̇кхама̄но, а̄нанда, сан̇гхо мамаччайена кхудда̄нукхуддака̄ни сиккха̄пада̄ни самӯханатӯ’ти, там̣ пана, маха̄ра̄джа, татха̄гато бхиккхӯ вӣмам̣сама̄но а̄ха ‘уккалессанти [уккад̣д̣хиссанти (сӣ.), уссаккиссанти (сйа̄.)] ну кхо мама са̄вака̄ майа̄ виссаджджа̄пӣйама̄на̄ мамаччайена кхудда̄нукхуддака̄ни сиккха̄пада̄ни, уда̄ху а̄дийиссантӣ’ти.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, чаккаваттӣ ра̄джа̄ путте евам̣ вадеййа ‘айам̣ кхо, та̄та̄, маха̄джанападо саббадиса̄су са̄гарапарийанто, дуккаро, та̄та̄, та̄ватакена балена дха̄ретум̣, етха тумхе, та̄та̄, мамаччайена паччанте паччанте десе паджахатха̄’ти. апи ну кхо те, маха̄ра̄джа, кума̄ра̄ питуаччайена хаттхагате джанападе саббе те паччанте паччанте десе мун̃чеййу’’нти? ‘‘на хи бханте, ра̄джато [ра̄джа̄но (сӣ. пӣ.)], бханте, луддхатара̄ [ладдхатара̄ (ка.)] кума̄ра̄ раджджалобхена тадуттарим̣ дигун̣атигун̣ам̣ джанападам̣ паригган̣хеййум̣ [парикад̣д̣хеййум̣ (сӣ. пӣ.)], ким̣ пана те хаттхагатам̣ джанападам̣ мун̃чеййу’’нти? ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато бхиккхӯ вӣмам̣сама̄но евама̄ха ‘а̄кан̇кхама̄но, а̄нанда, сан̇гхо мамаччайена кхудда̄нукхуддака̄ни сиккха̄пада̄ни самӯханатӯ’ти. дуккхапаримуттийа̄, маха̄ра̄джа, буддхапутта̄ дхаммалобхена ан̃н̃ампи уттарим̣ дийад̣д̣хасиккха̄падасатам̣ гопеййум̣, ким̣ пана пакатипан̃н̃аттам̣ сиккха̄падам̣ мун̃чеййу’’нти?
‘‘бханте на̄гасена, йам̣ бхагава̄ а̄ха ‘кхудда̄нукхуддака̄ни сиккха̄пада̄нӣ’ти, еттха̄йам̣ джано саммӯл̣хо виматиджа̄то адхикато сам̣сайапаккхандо. катама̄ни та̄ни кхуддака̄ни сиккха̄пада̄ни, катама̄ни анукхуддака̄ни сиккха̄пада̄нӣти? дуккат̣ам̣, маха̄ра̄джа, кхуддакам̣ сиккха̄падам̣, дуббха̄ситам̣ анукхуддакам̣ сиккха̄падам̣, има̄ни две кхудда̄нукхуддака̄ни сиккха̄пада̄ни, пуббакехипи, маха̄ра̄джа, маха̄тхерехи еттха вимати уппа̄дита̄, техипи екаджджхам̣ на като дхаммасан̣т̣хитипарийа̄йе бхагавата̄ есо пан̃хо упадит̣т̣хоти. чираниккхиттам̣, бханте на̄гасена, джинарахассам̣ аджджетарахи локе виват̣ам̣ па̄кат̣ам̣ ката’’нти.
кхудда̄нукхуддакапан̃хо пат̣хамо.
2. абйа̄каран̣ӣйапан̃хо
2. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ ‘наттха̄нанда татха̄гатасса дхаммесу а̄чарийамут̣т̣хӣ’ти, пуна ча тхерена ма̄лукйапуттена [ма̄лун̇кйапуттена (сӣ. сйа̄. пӣ.) сам̣. ни. 4.95; а. ни. 1.4.257 пасситаббам̣] пан̃хам̣ пут̣т̣хо на бйа̄ка̄си. есо кхо, бханте на̄гасена, пан̃хо двайанто [двайато (сӣ.)] екантаниссито бхависсати аджа̄нанена ва̄ гуйхакаран̣ена ва̄. йади, бханте на̄гасена, бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘наттха̄нанда татха̄гатасса дхаммесу а̄чарийамут̣т̣хӣ’ти, тена хи тхерасса ма̄лукйапуттасса аджа̄нантена на бйа̄катам̣. йади джа̄нантена на бйа̄катам̣, тена хи аттхи татха̄гатасса дхаммесу а̄чарийамут̣т̣хи. айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.
‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ‘наттха̄нанда татха̄гатасса дхаммесу а̄чарийамут̣т̣хӣ’ти, абйа̄като ча тхерена ма̄лукйапуттена пуччхито пан̃хо, тан̃ча пана на аджа̄нантена на гуйхакаран̣ена. чатта̄рима̄ни, маха̄ра̄джа, пан̃хабйа̄каран̣а̄ни. катама̄ни чатта̄ри? екам̣сабйа̄каран̣ӣйо пан̃хо вибхаджджабйа̄каран̣ӣйо пан̃хо пат̣ипуччха̄бйа̄каран̣ӣйо пан̃хо т̣хапанӣйо пан̃хоти.
‘‘катамо ча, маха̄ра̄джа, екам̣сабйа̄каран̣ӣйо пан̃хо? ‘рӯпам̣ аничча’нти екам̣сабйа̄каран̣ӣйо пан̃хо, ‘ведана̄ аничча̄’ти…пе… ‘сан̃н̃а̄ аничча̄’ти…пе… ‘сан̇кха̄ра̄ аничча̄’ти…пе… ‘вин̃н̃а̄н̣ам̣ аничча’’нти екам̣сабйа̄каран̣ӣйо пан̃хо, айам̣ екам̣сабйа̄каран̣ӣйо пан̃хо.
‘‘катамо вибхаджджабйа̄каран̣ӣйо пан̃хо? ‘аниччам̣ пана рӯпа’нти вибхаджджабйа̄каран̣ӣйо пан̃хо, ‘аничча̄ пана ведана̄’ти…пе… ‘аничча̄ пана сан̃н̃а̄’ти…пе… ‘аничча̄ пана сан̇кха̄ра̄’ти…пе… ‘аниччам̣ пана вин̃н̃а̄н̣а’нти вибхаджджабйа̄каран̣ӣйо пан̃хо, айам̣ вибхаджджабйа̄каран̣ӣйо пан̃хо.
‘‘катамо пат̣ипуччха̄бйа̄каран̣ӣйо пан̃хо? ‘ким̣ ну кхо чаккхуна̄ саббам̣ виджа̄на̄тӣ’ти айам̣ пат̣ипуччха̄бйа̄каран̣ӣйо пан̃хо.
‘‘катамо т̣хапанӣйо пан̃хо? ‘сассато локо’ти т̣хапанӣйо пан̃хо, ‘асассато локо’ти. ‘антава̄ локо’ти. ‘анантава̄ локо’ти. ‘антава̄ ча анантава̄ ча локо’ти. ‘невантава̄ на̄нантава̄ локо’ти. ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’нти. ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣра’нти. ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти. ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти. ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти. ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти т̣хапанӣйо пан̃хо, айам̣ т̣хапанӣйо пан̃хо.
‘‘бхагава̄, маха̄ра̄джа, тхерасса ма̄лукйапуттасса там̣ т̣хапанӣйам̣ пан̃хам̣ на бйа̄ка̄си. со пана пан̃хо ким̣ ка̄ран̣а̄ т̣хапанӣйо? на тасса дӣпана̄йа хету ва̄ ка̄ран̣ам̣ ва̄ аттхи, тасма̄ со пан̃хо т̣хапанӣйо. наттхи буддха̄нам̣ бхагаванта̄нам̣ ака̄ран̣амахетукам̣ гирамудӣран̣а’’нти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
абйа̄каран̣ӣйапан̃хо дутийо.
3. маччубха̄йана̄бха̄йанапан̃хо
3. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ ‘саббе тасанти дан̣д̣асса, саббе бха̄йанти маччуно’ти, пуна бхан̣итам̣ ‘араха̄ саббабхайаматикканто’ти. ким̣ ну кхо, бханте на̄гасена, араха̄ дан̣д̣абхайа̄ тасати, нирайе ва̄ нерайика̄ сатта̄ джалита̄ кутхита̄ татта̄ сантатта̄ тамха̄ джалитаггиджа̄лака̄ маха̄нирайа̄ чавама̄на̄ маччуно бха̄йанти. йади, бханте на̄гасена, бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘саббе тасанти дан̣д̣асса, саббе бха̄йанти маччуно’ти, тена хи ‘араха̄ саббабхайаматикканто’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘араха̄ саббабхайаматикканто’ти, тена хи ‘саббе тасанти дан̣д̣асса, саббе бха̄йанти маччуно’ти тампи вачанам̣ миччха̄. айам̣ убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.
‘‘нетам̣, маха̄ра̄джа, вачанам̣ бхагавата̄ араханте упа̄да̄йа бхан̣итам̣ ‘саббе тасанти дан̣д̣асса, саббе бха̄йанти маччуно’ти. т̣хапито араха̄ тасмим̣ ваттхусмим̣, самӯхато бхайахету арахато. йе те, маха̄ра̄джа, сатта̄ сакилеса̄, йесан̃ча адхиматта̄ атта̄нудит̣т̣хи, йе ча сукхадуккхесу унната̄ваната̄, те упа̄да̄йа бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘саббе тасанти дан̣д̣асса, саббе бха̄йанти маччуно’ти. арахато, маха̄ра̄джа, саббагати упаччхинна̄, йони виддхам̣сита̄, пат̣исандхи упахата̄, бхагга̄ пха̄сука̄, самӯхата̄ саббабхава̄лайа̄, самуччхинна̄ саббасан̇кха̄ра̄, хатам̣ кусала̄кусалам̣, вихата̄ авиджджа̄, абӣджам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ катам̣, дад̣д̣ха̄ саббакилеса̄, ативатта̄ локадхамма̄, тасма̄ араха̄ на тасати саббабхайехи.
‘‘идха, маха̄ра̄джа, ран̃н̃о чатта̄ро маха̄матта̄ бхавеййум̣ анураккха̄ ладдхайаса̄ висса̄сика̄ т̣хапита̄ махати иссарийе т̣ха̄не. атха ра̄джа̄ кисмин̃чи дева каран̣ӣйе самуппанне йа̄вата̄ сакавиджите саббаджанасса а̄н̣а̄пеййа ‘саббева ме балим̣ каронту, са̄дхетха тумхе чатта̄ро маха̄матта̄ там̣ каран̣ӣйа’нти. апи ну кхо, маха̄ра̄джа, тесам̣ чатуннам̣ маха̄матта̄нам̣ балибхайа̄ санта̄со уппаджджеййа̄’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘кена ка̄ран̣ена маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘т̣хапита̄ те, бханте, ран̃н̃а̄ уттамат̣т̣ха̄не, наттхи тесам̣ бали, саматиккантабалино те, авасесе упа̄да̄йа ран̃н̃а̄ а̄н̣а̄питам̣ ‘саббева ме балим̣ каронтӯ’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, нетам̣ вачанам̣ бхагавата̄ араханте упа̄да̄йа бхан̣итам̣, т̣хапито араха̄ тасмим̣ ваттхусмим̣, самӯхато бхайахету арахато, йе те, маха̄ра̄джа, сатта̄ сакилеса̄, йесан̃ча адхиматта̄ атта̄нудит̣т̣хи, йе ча сукхадуккхесу унната̄ваната̄, те упа̄да̄йа бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘саббе тасанти дан̣д̣асса, саббе бха̄йанти маччуно’ти. тасма̄ араха̄ на тасати саббабхайехӣ’’ти.
‘‘нетам̣, бханте на̄гасена, вачанам̣ са̄васесам̣, ниравасесавачанаметам̣ ‘саббе’ти. таттха ме уттарим̣ ка̄ран̣ам̣ брӯхи там̣ вачанам̣ патит̣т̣ха̄пету’’нти.
‘‘идха, маха̄ра̄джа, га̄ме га̄масса̄мико а̄н̣а̄пакам̣ а̄н̣а̄пеййа ‘ехи, бхо а̄н̣а̄пака, йа̄вата̄ га̄ме га̄мика̄, те саббе сӣгхам̣ мама сантике саннипа̄техӣ’ти. со ‘са̄дху са̄мӣ’ти сампат̣иччхитва̄ га̄мамаджджхе т̣хатва̄ тиккхаттум̣ саддаманусса̄веййа ‘йа̄вата̄ га̄ме га̄мика̄, те саббе сӣгхасӣгхам̣ са̄мино сантике саннипатантӯ’ти. тато те га̄мика̄ а̄н̣а̄пакасса вачанена туритатурита̄ саннипатитва̄ га̄масса̄микасса а̄роченти ‘саннипатита̄, са̄ми, саббе га̄мика̄, йам̣ те каран̣ӣйам̣ там̣ карохӣ’ти. ити со, маха̄ра̄джа, га̄масса̄мико кут̣ипурисе саннипа̄тенто саббе га̄мике а̄н̣а̄пети, те ча а̄н̣атта̄ на саббе саннипатанти, кут̣ипуриса̄ йева саннипатанти, ‘еттака̄ йева ме га̄мика̄’ти га̄масса̄мико ча татха̄ сампат̣иччхати, ан̃н̃е бахутара̄ ана̄гата̄ иттхипуриса̄ да̄сида̄са̄ бхатака̄ каммакара̄ га̄мика̄ гила̄на̄ гомахим̣са̄ аджел̣ака̄ сува̄на̄, йе ана̄гата̄, саббе те аган̣ита̄, кут̣ипурисе йева упа̄да̄йа а̄н̣а̄питатта̄ ‘саббе саннипатантӯ’ти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, нетам̣ вачанам̣ бхагавата̄ араханте упа̄да̄йа бхан̣итам̣, т̣хапито араха̄ тасмим̣ ваттхусмим̣, самӯхато бхайахету арахато, йе те, маха̄ра̄джа, сатта̄ сакилеса̄, йесан̃ча адхиматта̄ атта̄нудит̣т̣хи, йе ча сукхадуккхесу унната̄ваната̄, те упа̄да̄йа бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘саббе тасанти дан̣д̣асса, саббе бха̄йанти маччуно’ти. тасма̄ араха̄ на тасати саббабхайехи.
‘‘аттхи, маха̄ра̄джа, са̄васесам̣ вачанам̣ са̄васесо аттхо, аттхи са̄васесам̣ вачанам̣ ниравасесо аттхо, аттхи ниравасесам̣ вачанам̣ са̄васесо аттхо, аттхи ниравасесам̣ вачанам̣ ниравасесо аттхо. тена тена аттхо сампат̣иччхитаббо.
‘‘пан̃чавидхехи, маха̄ра̄джа, ка̄ран̣ехи аттхо сампат̣иччхитаббо а̄хаччападена расена а̄чарийавам̣сена [а̄чарийавам̣сата̄йа (пӣ. ка.)] адхиппа̄йа̄ ка̄ран̣уттарийата̄йа. еттха хи а̄хаччападанти суттам̣ адхиппетам̣. расоти сутта̄нуломам̣. а̄чарийавам̣соти а̄чарийава̄до. адхиппа̄йоти аттано мати. ка̄ран̣уттарийата̄ти имехи чатӯхи саментам̣ [саметам̣ (сӣ.)] ка̄ран̣ам̣. имехи кхо, маха̄ра̄джа, пан̃чахи ка̄ран̣ехи аттхо сампат̣иччхитаббо. евамесо пан̃хо сувиниччхито хотӣ’’ти.
‘‘хоту, бханте на̄гасена, татха̄ там̣ сампат̣иччха̄ми. т̣хапито хоту араха̄ тасмим̣ ваттхусмим̣, тасанту авасеса̄ сатта̄, нирайе пана нерайика̄ сатта̄ дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайама̄на̄ джалитападжджалитасаббан̇гапаччан̇га̄ рун̣н̣ака̄рун̃н̃акандитапаридевитала̄лаппитамукха̄ асайхатиббадуккха̄бхибхӯта̄ ата̄н̣а̄ асаран̣а̄ асаран̣ӣбхӯта̄ анаппасока̄тура̄ антимапаччхимагатика̄ екантасокапара̄йан̣а̄ ун̣хатикхин̣ачан̣д̣акхаратапанатеджаванто бхӣмабхайаджанаканина̄дамаха̄садда̄ сам̣сиббитачхаббидхаджа̄ла̄ма̄ла̄кула̄ саманта̄ сатайоджана̄нупхаран̣аччивега̄ кадарийа̄ тапана̄ маха̄нирайа̄ чавама̄на̄ маччуно бха̄йантӣ’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти.
‘‘нану, бханте на̄гасена, нирайо екантадуккхаведанӣйо, кисса пана те нерайика̄ сатта̄ екантадуккхаведанӣйа̄ нирайа̄ чавама̄на̄ маччуно бха̄йанти, кисса нирайе рамантӣ’’ти? ‘‘на те, маха̄ра̄джа, нерайика̄ сатта̄ нирайе раманти, мун̃читука̄ма̄ва те нирайа̄. маран̣ассева со [маран̣ассесо (сӣ. пӣ.)], маха̄ра̄джа, а̄нубха̄во, йена тесам̣ санта̄со уппаджджатӣ’’ти. ‘‘етам̣ кхо, бханте на̄гасена, на саддаха̄ми, йам̣ муччитука̄ма̄нам̣ чутийа̄ санта̄со уппаджджатӣти, ха̄санӣйам̣, бханте на̄гасена, там̣ т̣ха̄нам̣, йам̣ те паттхитам̣ лабханти, ка̄ран̣ена мам̣ сан̃н̃а̄пехӣ’’ти.
‘‘маран̣анти кхо, маха̄ра̄джа, етам̣ адит̣т̣хасачча̄нам̣ та̄санӣйат̣т̣ха̄нам̣, еттха̄йам̣ джано тасати ча уббиджджати ча. йо ча, маха̄ра̄джа, кан̣хасаппасса бха̄йати, со маран̣асса бха̄йанто кан̣хасаппасса бха̄йати. йо ча хаттхисса бха̄йати…пе… сӣхасса…пе… бйаггхасса…пе… дӣписса…пе… аччхасса…пе… тараччхасса…пе… махим̣сасса…пе… гавайасса…пе… аггисса…пе… удакасса…пе… кха̄н̣укасса…пе… кан̣т̣акасса бха̄йати. йо ча саттийа̄ бха̄йати, со маран̣асса бха̄йанто саттийа̄ бха̄йати. маран̣ассева со [маран̣ассесо (сӣ. пӣ.)], маха̄ра̄джа, сарасасабха̄ватеджо [сарасабха̄ватеджо (сӣ. пӣ.)], тасса сарасасабха̄ватеджена сакилеса̄ сатта̄ маран̣асса тасанти бха̄йанти, муччитука̄ма̄пи, маха̄ра̄джа, нерайика̄ сатта̄ маран̣асса тасанти бха̄йанти.
‘‘идха, маха̄ра̄джа, пурисасса ка̄йе медо ган̣т̣хи уппаджджеййа. со тена рогена дуккхито упаддава̄ паримуччитука̄мо бхисаккам̣ саллакаттам̣ а̄манта̄пеййа. тасса вачанам̣ со бхисакко саллакатто сампат̣иччхитва̄ тасса рогасса уддхаран̣а̄йа упакаран̣ам̣ упат̣т̣ха̄пеййа, саттхакам̣ тикхин̣ам̣ кареййа, йамакасала̄ка̄ [даханасала̄кам̣ (ка.)] аггимхи паккхипеййа, кха̄ралаван̣ам̣ нисада̄йа писа̄пеййа, апи ну кхо, маха̄ра̄джа, тасса а̄турасса тикхин̣асаттхакаччхеданена йамакасала̄ка̄даханена кха̄ралон̣аппавесанена та̄со уппаджджеййа̄’’ти? ‘‘а̄ма бханте’’ти. ‘‘ити, маха̄ра̄джа, тасса а̄турасса рога̄ муччитука̄масса̄пи ведана̄бхайа̄ санта̄со уппаджджати. евамева кхо, маха̄ра̄джа, нирайа̄ муччитука̄ма̄нампи нерайика̄нам̣ сатта̄нам̣ маран̣абхайа̄ санта̄со уппаджджати.
‘‘идха, маха̄ра̄джа, пурисо иссара̄пара̄дхико баддхо сан̇кхаликабандханена габбхе паккхитто паримуччитука̄мо асса, таменам̣ со иссаро мочетука̄мо паккоса̄пеййа. апи ну кхо, маха̄ра̄джа, тасса иссара̄пара̄дхикасса пурисасса ‘катадосо аха’нти джа̄нантасса иссарадассанена санта̄со уппаджджеййа̄’’ти? ‘‘а̄ма бханте’’ти. ‘‘ити, маха̄ра̄джа, тасса иссара̄пара̄дхикасса пурисасса паримуччитука̄ма̄сса̄пи иссарабхайа̄ санта̄со уппаджджати. евамева кхо, маха̄ра̄джа, нирайа̄ муччитука̄ма̄нампи нерайика̄нам̣ сатта̄нам̣ маран̣абхайа̄ санта̄со уппаджджатӣ’’ти.
‘‘апарампи, бханте, уттарим̣ ка̄ран̣ам̣ брӯхи, йена̄хам̣ ка̄ран̣ена окаппеййа’’нти. ‘‘идха, маха̄ра̄джа, пурисо дат̣т̣хависена а̄сӣвисена дат̣т̣хо бхавеййа, со тена висавика̄рена патеййа уппатеййа ват̣т̣еййа пават̣т̣еййа, атхан̃н̃атаро пурисо балавантена мантападена там̣ дат̣т̣хависам̣ а̄сӣвисам̣ а̄нетва̄ там̣ дат̣т̣хависам̣ пачча̄чама̄пеййа, апи ну кхо, маха̄ра̄джа, тасса висагатасса пурисасса тасмим̣ дат̣т̣хависе саппе соттхихету упагаччханте санта̄со уппаджджеййа̄’’ти? ‘‘а̄ма бханте’’ти. ити, маха̄ра̄джа, татха̄рӯпе ахимхи соттхихетупи упагаччханте тасса санта̄со уппаджджати. евамева кхо, маха̄ра̄джа, нирайа̄ муччитука̄ма̄нампи нерайика̄нам̣ санта̄нам̣ маран̣абхайа̄ санта̄со уппаджджати. анит̣т̣хам̣, маха̄ра̄джа, саббасатта̄нам̣ маран̣ам̣, тасма̄ нерайика̄ сатта̄ нирайа̄ паримуччитука̄ма̄пи маччуно бха̄йантӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
маччубха̄йана̄бха̄йанапан̃хо татийо.
4. маччупа̄самуттипан̃хо
4. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ –
‘‘‘на анталиккхе на самуддамаджджхе, на паббата̄нам̣ виварам̣ пависса;
на виджджатӣ со джагатиппадесо, йаттхат̣т̣хито муччеййа маччупа̄са̄’ти.
‘‘пуна бхагавата̄ паритта̄ ча уддит̣т̣ха̄. сеййатхидам̣, ратанасуттам̣ меттасуттам̣ кхандхапариттам̣ морапариттам̣ дхаджаггапариттам̣ а̄т̣а̄на̄т̣ийапариттам̣ ан̇гулима̄лапариттам̣. йади, бханте на̄гасена, а̄ка̄сагатопи самуддамаджджхагатопи па̄са̄дакут̣илен̣агуха̄паббха̄радарибилагири виварапаббатантарагатопи на муччати маччупа̄са̄, тена хи париттакаммам̣ миччха̄. йади париттакаран̣ена маччупа̄са̄ паримутти бхавати, тена хи ‘на анталиккхе…пе… маччупа̄са̄’ти тампи вачанам̣ миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо ган̣т̣хитопи ган̣т̣хитаро тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.
‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ‘на анталиккхе…пе… маччупа̄са̄’ти, паритта̄ ча бхагавата̄ уддит̣т̣ха̄, тан̃ча пана са̄васеса̄йукасса вайасампаннасса апетакамма̄варан̣асса, наттхи, маха̄ра̄джа, кхӣн̣а̄йукасса т̣хитийа̄ кирийа̄ ва̄ упаккамо ва̄.
‘‘йатха̄ маха̄ра̄джа матасса руккхасса суккхасса кол̣а̄пасса ниснехасса упаруддхаджӣвитасса гата̄йусан̇кха̄расса кумбхасахассенапи удаке а̄киранте аллаттам̣ ва̄ паллавитахаритабха̄во ва̄ на бхавеййа. евамева кхо, маха̄ра̄джа, бхесаджджапариттакаммена наттхи кхӣн̣а̄йукасса т̣хитийа̄ кирийа̄ ва̄ упаккамо ва̄, йа̄ни та̄ни, маха̄ра̄джа, махийа̄ осадха̄ни бхесаджджа̄ни, та̄нипи кхӣн̣а̄йукасса акиччакара̄ни бхаванти. са̄васеса̄йукам̣, маха̄ра̄джа, вайасампаннам̣ апетакамма̄варан̣ам̣ париттам̣ раккхати гопети, тассаттха̄йа бхагавата̄ паритта̄ уддит̣т̣ха̄.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, кассако парипакке дхан̃н̃е мате сассана̄л̣е удакаппавесанам̣ ва̄реййа, йам̣ пана сассам̣ тарун̣ам̣ мегхасаннибхам̣ вайасампаннам̣, там̣ удакавад̣д̣хийа̄ вад̣д̣хати. евамева кхо, маха̄ра̄джа, кхӣн̣а̄йукасса бхесаджджапариттакирийа̄ т̣хапита̄ пат̣иккхитта̄, йе пана те манусса̄ са̄васеса̄йука̄ вайасампанна̄, тесам̣ аттха̄йа париттабхесаджджа̄ни бхан̣ита̄ни, те париттабхесаджджехи вад̣д̣хантӣ’’ти.
‘‘йади, бханте на̄гасена, кхӣн̣а̄йуко марати, са̄васеса̄йуко джӣвати, тена хи париттабхесаджджа̄ни нираттхака̄ни хонтӣ’’ти? ‘‘дит̣т̣хапуббо пана тайа̄, маха̄ра̄джа, кочи рого бхесаджджехи пат̣иниваттито’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, анекасата̄ни дит̣т̣ха̄нӣ’’ти. ‘‘тена хи, маха̄ра̄джа, ‘париттабхесаджджакирийа̄ нираттхака̄’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄ бхаватӣ’’ти.
‘‘диссанти, бханте на̄гасена, веджджа̄нам̣ упаккама̄ бхесаджджапа̄на̄нулепа̄, тена тесам̣ упаккамена рого пат̣иниваттатӣ’’ти. ‘‘паритта̄нампи, маха̄ра̄джа, паваттӣйама̄на̄нам̣ саддо суййати, дживха̄ суккхати, хадайам̣ бйа̄ват̣т̣ати, кан̣т̣хо а̄турати. тена тесам̣ паваттена саббе бйа̄дхайо вӯпасаманти, сабба̄ ӣтийо апагаччхантӣти.
‘‘дит̣т̣хапуббо пана тайа̄, маха̄ра̄джа, кочи ахина̄ дат̣т̣хо мантападена висам̣ па̄тӣйама̄но висам̣ чиккхассанто уддхамадхо а̄чамайама̄но’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, аджджетарахипи там̣ локе ваттатӣ’’ти. ‘‘тена хи, маха̄ра̄джа, ‘париттабхесаджджакирийа̄ нираттхака̄’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄ бхавати. катапариттан̃хи, маха̄ра̄джа, пурисам̣ д̣ам̣ситука̄мо ахи на д̣ам̣сати, виват̣ам̣ мукхам̣ пидахати, чора̄нам̣ уккхитталагул̣ампи на самбхавати, те лагул̣ам̣ мун̃читва̄ пемам̣ каронти, купитопи хаттхина̄го сама̄гантва̄ упарамати, паджджалитамаха̄аггиккхандхопи упагантва̄ нибба̄йати, висам̣ хала̄халампи кха̄йитам̣ агадам̣ сампаджджати, а̄ха̄раттхам̣ ва̄ пхарати, вадхака̄ хантука̄ма̄ упагантва̄ да̄сабхӯта̄ сампаджджанти, аккантопи па̄со на сам̣варати [на сам̣чарати (сӣ.)].
‘‘сутапуббам̣ пана тайа̄, маха̄ра̄джа, ‘морасса катапариттасса саттавассасата̄ни луддако на̄саккхи па̄сам̣ упанетум̣, акатапариттасса там̣ йева дивасам̣ па̄сам̣ упанесӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, суййати, аббхуггато со саддо садеваке локе’’ти. ‘‘тена хи, маха̄ра̄джа ‘париттабхесаджджакирийа̄ нираттхака̄’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄ бхавати.
‘‘сутапуббам̣ пана тайа̄, маха̄ра̄джа, ‘да̄наво бхарийам̣ парираккханто самугге паккхипитва̄ гилитва̄ куччхина̄ парихарати, атхеко виджджа̄дхаро тасса да̄навасса мукхена пависитва̄ та̄йа саддхим̣ абхирамати, йада̄ со да̄наво ан̃н̃а̄си, атха самуггам̣ вамитва̄ вивари, саха самугге виват̣е виджджа̄дхаро йатха̄ка̄мам̣ [йена ка̄мам̣ (ка.)] пакка̄мӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, суййати, аббхуггато сопи саддо садеваке локе’’ти. ‘‘нану со, маха̄ра̄джа, виджджа̄дхаро париттабалена [мантабалена (?)] гахан̣а̄ мутто’’ти. ‘‘а̄ма бханте’’ти. ‘‘тена хи, маха̄ра̄джа, аттхи париттабалам̣.
‘‘сутапуббам̣ пана тайа̄, маха̄ра̄джа, ‘апаропи виджджа̄дхаро ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о антепуре махесийа̄ саддхим̣ сампадут̣т̣хо [сам̣сат̣т̣хо (сӣ.)] гахан̣аппатто сама̄но кхан̣ена адассанам̣ гато мантабалена̄’’ти. ‘‘а̄ма, бханте, суййатӣ’’ти. ‘‘нану со, маха̄ра̄джа, виджджа̄дхаро париттабалена гахан̣а̄ мутто’’ти? ‘‘а̄ма бханте’’ти. ‘‘тена хи, маха̄ра̄джа, аттхи париттабала’’нти.
‘‘бханте на̄гасена, ‘ким̣ саббе йева париттам̣ раккхатӣ’ти? ‘‘екачче, маха̄ра̄джа, раккхати, екачче на раккхатӣ’’ти. ‘‘тена хи, бханте на̄гасена, париттам̣ на саббаттхика’’нти? ‘‘апи ну кхо, маха̄ра̄джа, бходжанам̣ саббесам̣ джӣвитам̣ раккхатӣ’’ти? ‘‘екачче, бханте, раккхати, екачче на раккхатӣ’’ти. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’ти. ‘‘йато, бханте, екачче там̣ йева бходжанам̣ атибхун̃джитва̄ висӯчика̄йа марантӣ’’ти. ‘‘тена хи, маха̄ра̄джа, бходжанам̣ на саббесам̣ джӣвитам̣ раккхатӣ’’ти? ‘‘двӣхи, бханте на̄гасена, ка̄ран̣ехи бходжанам̣ джӣвитам̣ харати атибхуттена ва̄ усма̄дуббалата̄йа ва̄, а̄йудадам̣, бханте на̄гасена, бходжанам̣ дурупача̄рена джӣвитам̣ харатӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, париттам̣ екачче раккхати, екачче на раккхати.
‘‘тӣхи, маха̄ра̄джа, ка̄ран̣ехи париттам̣ на раккхати камма̄варан̣ена, килеса̄варан̣ена, асаддаханата̄йа. сатта̄нураккхан̣ам̣, маха̄ра̄джа, париттам̣ аттана̄ катена а̄раккхам̣ джахати, йатха̄, маха̄ра̄джа, ма̄та̄ путтам̣ куччхигатам̣ посети, хитена упача̄рена джанети, джанайитва̄ асучималасин̇гха̄н̣икамапанетва̄ уттамаварасугандхам̣ упалимпати, со апарена самайена паресам̣ путте аккосанте ва̄ пахаранте ва̄ паха̄рам̣ дети. те тасса куджджхитва̄ париса̄йа а̄кад̣д̣хитва̄ там̣ гахетва̄ са̄мино упаненти, йади пана тасса̄ путто апараддхо хоти вела̄тиватто. атха нам̣ са̄мино манусса̄ а̄кад̣д̣хайама̄на̄ дан̣д̣амуггараджа̄н̣умут̣т̣хӣхи та̄л̣енти потхенти, апи ну кхо, маха̄ра̄джа, тасса ма̄та̄ лабхати а̄кад̣д̣ханапарикад̣д̣ханам̣ га̄хам̣ са̄мино упанайанам̣ ка̄ту’’нти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘кена ка̄ран̣ена, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘аттано, бханте, апара̄дхена̄’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, сатта̄нам̣ а̄раккхам̣ париттам̣ аттано апара̄дхена ван̃джхам̣ каротӣ’’ти [ка̄ретӣти (сӣ.)]. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, сувиниччхито пан̃хо, гаханам̣ агаханам̣ катам̣, андхака̄ро а̄локо като, винивет̣хитам̣ дит̣т̣хиджа̄лам̣, твам̣ ган̣иварапаварама̄саджджа̄’’ти.
маччупа̄самуттипан̃хо чатуттхо.
5. буддхала̄бхантара̄йапан̃хо
5. ‘‘бханте на̄гасена, тумхе бхан̣атха ‘ла̄бхӣ татха̄гато чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄ра̄на’нти. пуна ча татха̄гато пан̃часа̄лам̣ бра̄хман̣ага̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависитва̄ кин̃чидева алабхитва̄ йатха̄дхотена паттена никкхантоти. йади, бханте на̄гасена, татха̄гато ла̄бхӣ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нам̣, тена хи пан̃часа̄лам̣ бра̄хман̣ага̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависитва̄ кин̃чидева алабхитва̄ йатха̄дхотена паттена никкхантоти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади пан̃часа̄лам̣ бра̄хман̣ага̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависитва̄ кин̃чидева алабхитва̄ йатха̄дхотена паттена никкханто, тена хи ла̄бхӣ татха̄гато чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нанти тампи вачанам̣ миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо сумаханто дунниббет̣хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.
‘‘ла̄бхӣ, маха̄ра̄джа, татха̄гато чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нам̣, пан̃часа̄лан̃ча бра̄хман̣ага̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависитва̄ кин̃чидева алабхитва̄ йатха̄дхотена паттена никкханто, тан̃ча пана ма̄расса па̄пимато ка̄ран̣а̄’’ти. ‘‘тена хи, бханте на̄гасена, бхагавато ган̣анапатхам̣ вӣтиваттакаппе [ган̣анапатхавӣтиватте каппе (сӣ.)] абхисан̇кхатам̣ кусалам̣ кинти нит̣т̣хитам̣, адхунут̣т̣хитена ма̄рена па̄пимата̄ тасса кусаласса балавегам̣ [там̣ кусалабалавегавиппха̄рам̣ (сӣ.)] кинти пихитам̣, тена хи, бханте на̄гасена, тасмим̣ ваттхусмим̣ двӣсу т̣ха̄несу упава̄до а̄гаччхати, кусалатопи акусалам̣ балаватарам̣ хоти, буддхабалатопи ма̄рабалам̣ балаватарам̣ хотӣти, тена хи руккхасса мӯлатопи аггам̣ бха̄ратарам̣ хоти, гун̣асампарикин̣н̣атопи па̄пийам̣ балаватарам̣ хотӣ’’ти. ‘‘на, маха̄ра̄джа, та̄ватакена кусалатопи акусалам̣ балаватарам̣ на̄ма хоти, на буддхабалатопи ма̄рабалам̣ балаватарам̣ на̄ма хоти. апи четтха ка̄ран̣ам̣ иччхитаббам̣.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, пурисо ран̃н̃о чаккаваттисса мадхум̣ ва̄ мадхупин̣д̣икам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ упа̄йанам̣ абхихареййа, таменам̣ ран̃н̃о два̄рапа̄ло евам̣ вадеййа ‘ака̄ло, бхо, айам̣ ран̃н̃о дассана̄йа, тена хи, бхо, тава упа̄йанам̣ гахетва̄ сӣгхасӣгхам̣ пат̣иниватта, пуре тава ра̄джа̄ дан̣д̣ам̣ дха̄рессатӣ’ти [ма̄ те ра̄джа̄ дан̣д̣ам̣ па̄пеййа̄ти (сӣ.)]. тато со пурисо дан̣д̣абхайа̄ тасито уббигго там̣ упа̄йанам̣ а̄да̄йа сӣгхасӣгхам̣ пат̣иниваттеййа, апи ну кхо со, маха̄ра̄джа, ра̄джа̄ чаккаваттӣ та̄ватакена упа̄йанавикаламаттакена два̄рапа̄лато дуббалатаро на̄ма хоти, ан̃н̃ам̣ ва̄ пана кин̃чи упа̄йанам̣ на лабхеййа̄’’ти? ‘‘на хи, бханте, исса̄пакато со, бханте, два̄рапа̄ло упа̄йанам̣ нива̄реси, ан̃н̃ена пана два̄рена сатасахассагун̣ампи ран̃н̃о упа̄йанам̣ упетӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, исса̄пакато ма̄ро па̄пима̄ пан̃часа̄лаке бра̄хман̣агахапатике анва̄виси, ан̃н̃а̄ни пана анека̄ни девата̄сатасахасса̄ни аматам̣ диббам̣ оджам̣ гахетва̄ упагата̄ни ‘бхагавато ка̄йе оджам̣ одахисса̄ма̄’ти бхагавантам̣ намассама̄на̄ни пан̃джалика̄ни т̣хита̄нӣ’’ти.
‘‘хоту, бханте на̄гасена, сулабха̄ бхагавато чатта̄ро паччайа̄ локе уттамапурисасса, йа̄читова бхагава̄ девамануссохи чатта̄ро паччайе парибхун̃джати, апи ча кхо пана ма̄расса йо адхиппа̄йо, со та̄ватакена сиддхо, йам̣ со бхагавато бходжанасса антара̄йамака̄си. еттха ме, бханте, кан̇кха̄ на чхиджджати, виматиджа̄тохам̣ таттха сам̣сайапаккхандо. на ме таттха ма̄насам̣ паккхандати, йам̣ татха̄гатасса арахато самма̄самбуддхасса садеваке локе аггапуггалаварасса кусалаварапун̃н̃асамбхавасса асамасамасса анупамасса аппат̣исамасса чхавакам̣ ла̄макам̣ париттам̣ па̄пам̣ анарийам̣ випаннам̣ ма̄ро ла̄бхантара̄йамака̄сӣ’’ти.
‘‘чатта̄ро кхо, маха̄ра̄джа, антара̄йа̄ адит̣т̣хантара̄йо уддисса катантара̄йо упаккхат̣антара̄йо парибхогантара̄йоти. таттха катамо адит̣т̣хантара̄йо? анодисса адассанена анабхисан̇кхатам̣ кочи антара̄йам̣ кароти ‘ким̣ парасса диннена̄’ти, айам̣ адит̣т̣хантара̄йо на̄ма.
‘‘катамо уддисса катантара̄йо? идхекаччам̣ пуггалам̣ упадиситва̄ уддисса бходжанам̣ пат̣ийаттам̣ хоти, там̣ кочи антара̄йам̣ кароти, айам̣ уддисса катантара̄йо на̄ма.
‘‘катамо упаккхат̣антара̄йо? идха йам̣ кин̃чи упаккхат̣ам̣ хоти аппат̣иггахитам̣, таттха кочи антара̄йам̣ кароти, айам̣ упаккхат̣антара̄йо на̄ма.
‘‘катамо парибхогантара̄йо? идха йам̣ кин̃чи парибхогам̣, таттха кочи антара̄йам̣ кароти, айам̣ парибхогантара̄йо на̄ма. име кхо, маха̄ра̄джа, чатта̄ро антара̄йа̄.
‘‘йам̣ пана ма̄ро па̄пима̄ пан̃часа̄лаке бра̄хман̣агахапатике анва̄виси, там̣ нева бхагавато парибхогам̣ на упаккхат̣ам̣ на уддиссакатам̣, ана̄гатам̣ асампаттам̣ адассанена антара̄йам̣ катам̣, там̣ пана некасса бхагавато йева, атха кхо йе те тена самайена никкханта̄ аббха̄гата̄, саббепи те там̣ дивасам̣ бходжанам̣ на лабхим̣су, на̄хам̣ там̣, маха̄ра̄джа, пасса̄ми садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа, йо тасса бхагавато уддисса катам̣ упаккхат̣ам̣ парибхогам̣ антара̄йам̣ кареййа. саче кочи исса̄йа уддисса катам̣ упаккхат̣ам̣ парибхогам̣ антара̄йам̣ кареййа, пхалеййа тасса муддха̄ сатадха̄ ва̄ сахассадха̄ ва̄.
‘‘чатта̄роме, маха̄ра̄джа, татха̄гатасса кеначи ана̄варан̣ӣйа̄ гун̣а̄. катаме чатта̄ро? ла̄бхо, маха̄ра̄джа, бхагавато уддисса като упаккхат̣о на сакка̄ кеначи антара̄йам̣ ка̄тум̣; сарӣра̄нугата̄, маха̄ра̄джа, бхагавато бйа̄маппабха̄ на сакка̄ кеначи антара̄йам̣ ка̄тум̣; саббан̃н̃утам̣, маха̄ра̄джа, бхагавато н̃а̄н̣аратанам̣ на сакка̄ кеначи антара̄йам̣ ка̄тум̣; джӣвитам̣, маха̄ра̄джа, бхагавато на сакка̄ кеначи антара̄йам̣ ка̄тум̣. име кхо, маха̄ра̄джа, чатта̄ро татха̄гатасса кеначи ана̄варан̣ӣйа̄ гун̣а̄, саббепете, маха̄ра̄джа, гун̣а̄ екараса̄ арога̄ акуппа̄ апарӯпаккама̄ апхуса̄ни кирийа̄ни. адассанена, маха̄ра̄джа, ма̄ро па̄пима̄ нилӣйитва̄ пан̃часа̄лаке бра̄хман̣агахапатике анва̄виси.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, ран̃н̃о паччанте десе висаме адассанена нилӣйитва̄ чора̄ пантхам̣ дӯсенти. йади пана ра̄джа̄ те чоре пассеййа, апи ну кхо те чора̄ соттхим̣ лабхеййу’’нти? ‘‘на хи, бханте, пхарасуна̄ пха̄ла̄пеййа сатадха̄ ва̄ сахассадха̄ ва̄’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, адассанена ма̄ро па̄пима̄ нилӣйитва̄ пан̃часа̄лаке бра̄хман̣агахапатике анва̄виси.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, иттхӣ сапатика̄ адассанена нилӣйитва̄ парапурисам̣ севати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, адассанена ма̄ро па̄пима̄ нилӣйитва̄ пан̃часа̄лаке бра̄хман̣агахапатике анва̄виси. йади, маха̄ра̄джа, иттхӣ са̄микасса саммукха̄ парапурисам̣ севати, апи ну кхо са̄ иттхӣ соттхим̣ лабхеййа̄’’ти? ‘‘на хи, бханте, ханеййа̄пи там̣, бханте, са̄мико вадхеййа̄пи бандхеййа̄пи да̄ситтам̣ ва̄ упанеййа̄’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, адассанена ма̄ро па̄пима̄ нилӣйитва̄ пан̃часа̄лаке бра̄хман̣агахапатике анва̄виси. йади, маха̄ра̄джа, ма̄ро па̄пима̄ бхагавато уддисса катам̣ упаккхат̣ам̣ парибхогам̣ антара̄йам̣ кареййа, пхалеййа тасса муддха̄ сатадха̄ ва̄ сахассадха̄ ва̄’’ти. ‘‘еваметам̣, бханте на̄гасена, чорика̄йа катам̣ ма̄рена па̄пимата̄, нилӣйитва̄ ма̄ро па̄пима̄ пан̃часа̄лаке бра̄хман̣агахапатике анва̄виси. саче со, бханте, ма̄ро па̄пима̄ бхагавато уддисса катам̣ упаккхат̣ам̣ парибхогам̣ антара̄йам̣ кареййа, муддха̄ ва̄сса пхалеййа сатадха̄ ва̄ сахассадха̄ ва̄, ка̄йо ва̄сса бхусамут̣т̣хи вийа викиреййа, са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
буддхала̄бхантара̄йапан̃хо пан̃чамо.
6. апун̃н̃апан̃хо
6. ‘‘бханте на̄гасена, тумхе бхан̣атха ‘йо аджа̄нанто па̄н̣а̄типа̄там̣ кароти, со балаватарам̣ апун̃н̃ам̣ пасаватӣ’ти. пуна ча бхагавата̄ винайапан̃н̃аттийа̄ бхан̣итам̣ ‘ана̄патти аджа̄нантасса̄’ти. йади, бханте на̄гасена, аджа̄нитва̄ па̄н̣а̄типа̄там̣ каронто балаватарам̣ апун̃н̃ам̣ пасавати, тена хи ‘ана̄патти аджа̄нантасса̄’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади ана̄патти аджа̄нантасса, тена хи ‘аджа̄нитва̄ па̄н̣а̄типа̄там̣ каронто балаватарам̣ апун̃н̃ам̣ пасаватӣ’ти тампи вачанам̣ миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо дуруттаро дуратиккамо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.
‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ‘йо аджа̄нанто па̄н̣а̄типа̄там̣ кароти, со балаватарам̣ апун̃н̃ам̣ пасаватӣ’ти. пуна ча винайапан̃н̃аттийа̄ бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘ана̄патти аджа̄нантасса̄’ти. таттха аттхантарам̣ аттхи. катамам̣ аттхантарам̣? аттхи, маха̄ра̄джа, а̄патти сан̃н̃а̄вимоккха̄, аттхи а̄патти носан̃н̃а̄вимоккха̄. йа̄йам̣, маха̄ра̄джа, а̄патти сан̃н̃а̄вимоккха̄, там̣ а̄паттим̣ а̄раббха бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘ана̄патти аджа̄нантасса̄’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
апун̃н̃апан̃хо чхат̣т̣хо.
7. бхиккхусан̇гхапарихаран̣апан̃хо
7. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ ‘татха̄гатасса кхо, а̄нанда, на евам̣ хоти ‘‘ахам̣ бхиккхусан̇гхам̣ парихарисса̄мӣ’’’ти ва̄, ‘‘мамуддесико бхиккхусан̇гхо’’ти ва̄’ти. пуна ча меттеййасса бхагавато сабха̄вагун̣ам̣ паридӣпайама̄нена бхагавата̄ евам̣ бхан̣итам̣ ‘‘со анекасахассам̣ бхиккхусан̇гхам̣ парихариссати, сеййатха̄пи ахам̣ етарахи анекасатам̣ бхиккхусан̇гхам̣ парихара̄мӣ’’ти. йади, бханте на̄гасена, бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘татха̄гатасса кхо, а̄нанда, на евам̣ хоти ‘‘ахам̣ бхиккхусан̇гхам̣ парихарисса̄мӣ’’ти ва̄, ‘‘мамуддесико бхиккхусан̇гхо’’ти ва̄’ти, тена хи анекасатам̣ бхиккхусан̇гхам̣ парихара̄мӣти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади татха̄гатена бхан̣итам̣ ‘со анекасахассам̣ бхиккхусан̇гхам̣ парихариссати, сеййатха̄пи ахам̣ етарахи анекасатам̣ бхиккхусан̇гхам̣ парихара̄мӣ’ти, тена хи татха̄гатасса кхо, а̄нанда, на евам̣ хоти ‘ахам̣ бхиккхусан̇гхам̣ парихарисса̄мӣ’ти ва̄, ‘мамуддесико бхиккхусан̇гхо’ти ва̄ти тампи вачанам̣ миччха̄, айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.
‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ‘татха̄гатасса кхо, а̄нанда, на евам̣ хоти ‘‘ахам̣ бхиккхусан̇гхам̣ парихарисса̄мӣ’’ти ва̄, ‘‘мамуддесико бхиккхусан̇гхо’’ти ва̄’ти. пуна ча меттеййасса̄пи бхагавато сабха̄вагун̣ам̣ паридӣпайама̄нена бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘со анекасахассам̣ бхиккхусан̇гхам̣ парихариссати, сеййатха̄пи ахам̣ етарахи анекасатам̣ бхиккхусан̇гхам̣ парихара̄мӣ’ти. етасмин̃ча, маха̄ра̄джа, пан̃хе еко аттхо са̄васесо, еко аттхо ниравасесо. на, маха̄ра̄джа, татха̄гато париса̄йа ануга̄мико, париса̄ пана татха̄гатасса ануга̄мика̄. саммути, маха̄ра̄джа, еса̄ ‘аха’нти ‘мама̄’ти, на параматтхо есо, вигатам̣, маха̄ра̄джа, татха̄гатасса пемам̣, вигато синехо, ‘майха’нтипи татха̄гатасса гахан̣ам̣ наттхи, упа̄да̄йа пана авассайо хоти.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, патхавӣ бхӯмат̣т̣ха̄нам̣ сатта̄нам̣ патит̣т̣ха̄ хоти упассайам̣, патхавит̣т̣ха̄ чете сатта̄, на ча маха̄патхавийа̄ ‘майхете’ти апеккха̄ хоти, евамева кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато саббасатта̄нам̣ патит̣т̣ха̄ хоти упассайам̣, татха̄гатат̣т̣ха̄ [татха̄гатапатит̣т̣ха̄ ева (сӣ.)] чете сатта̄, на ча татха̄гатасса ‘майхете’ти апеккха̄ хоти. йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, махатимаха̄мегхо абхивассанто тин̣аруккхапасуманусса̄нам̣ вуд̣д̣хим̣ дети сантатим̣ анупа̄лети. вут̣т̣хӯпаджӣвино чете сатта̄ саббе, на ча маха̄мегхасса ‘майхете’ти апеккха̄ хоти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато саббасатта̄нам̣ кусаладхамме джанети анупа̄лети, саттхӯпаджӣвино чете сатта̄ саббе, на ча татха̄гатасса ‘майхете’ти апеккха̄ хоти. там̣ кисса хету? атта̄нудит̣т̣хийа̄ пахӣнатта̄’’ти.
‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, суниббет̣хито пан̃хо бахувидхехи ка̄ран̣ехи, гамбхӣро утта̄нӣкато, ган̣т̣хи бхинно, гаханам̣ агаханам̣ катам̣, андхака̄ро а̄локо като, бхагга̄ парава̄да̄, джинапутта̄нам̣ чаккхум̣ уппа̄дита’’нти.
бхиккхусан̇гхапарихаран̣апан̃хо саттамо.
8. абхеджджапарисапан̃хо
8. ‘‘бханте на̄гасена, тумхе бхан̣атха ‘татха̄гато абхеджджапарисо’ти, пуна ча бхан̣атха ‘девадаттена екаппаха̄рам̣ пан̃ча бхиккхусата̄ни бхинна̄нӣ’ти. йади, бханте на̄гасена, татха̄гато абхеджджапарисо, тена хи девадаттена екаппаха̄рам̣ пан̃ча бхиккхусата̄ни бхинна̄нӣти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади девадаттена екаппаха̄рам̣ пан̃ча бхиккхусата̄ни бхинна̄ни, тена хи ‘татха̄гато абхеджджапарисо’ти тампи вачанам̣ миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, гамбхӣро дуннивет̣хийо, ган̣т̣хитопи ган̣т̣хитаро, еттха̄йам̣ джано а̄ват̣о нивуто овуто пихито парийонаддхо, еттха тава н̃а̄н̣абалам̣ дассехи парава̄десӯ’’ти.
‘‘абхеджджапарисо, маха̄ра̄джа, татха̄гато, девадаттена ча екаппаха̄рам̣ пан̃ча бхиккхусата̄ни бхинна̄ни, тан̃ча пана бхедакасса балена, бхедаке виджджама̄не наттхи, маха̄ра̄джа, абхеджджам̣ на̄ма. бхедаке сати ма̄та̄пи путтена бхиджджати, путтопи ма̄тара̄ бхиджджати, пита̄пи путтена бхиджджати, путтопи питара̄ бхиджджати, бха̄та̄пи бхагинийа̄ бхиджджати, бхагинӣпи бха̄тара̄ бхиджджати, саха̄йопи саха̄йена бхиджджати, на̄ва̄пи на̄на̄да̄русан̇гхат̣ита̄ ӯмивегасампаха̄рена бхиджджати, руккхопи мадхукаппасампаннапхало анилабалавега̄бхихато бхиджджати, суван̣н̣ампи джа̄тимантам̣ [джа̄тарӯпампи (сӣ.)] лохена бхиджджати. апи ча, маха̄ра̄джа, несо адхиппа̄йо вин̃н̃ӯнам̣, неса̄ буддха̄нам̣ адхимутти, несо пан̣д̣ита̄нам̣ чхандо ‘татха̄гато бхеджджапарисо’ти. апи четтха ка̄ран̣ам̣ аттхи, йена ка̄ран̣ена татха̄гато вуччати ‘абхеджджапарисо’ти. катамам̣ еттха ка̄ран̣ам̣? татха̄гатасса, маха̄ра̄джа, катена ада̄нена ва̄ аппийавачанена ва̄ анаттхачарийа̄йа ва̄ асама̄наттата̄йа ва̄ йато куточи чарийам̣ чарантассапи париса̄ бхинна̄ти на сутапуббам̣, тена ка̄ран̣ена татха̄гато вуччати ‘абхеджджапарисо’ти. тайа̄петам̣, маха̄ра̄джа, н̃а̄таббам̣ ‘аттхи кин̃чи наван̇ге буддхавачане сутта̄гатам̣, имина̄ на̄ма ка̄ран̣ена бодхисаттасса катена татха̄гатасса париса̄ бхинна̄’ти? ‘‘наттхи бханте, но четам̣ локе диссати нопи суййати. са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
абхеджджапарисапан̃хо ат̣т̣хамо.
абхеджджавагго дутийо.
имасмим̣ вагге ат̣т̣ха пан̃ха̄.