3. пан̣а̄митавагго
1. сет̣т̣хадхаммапан̃хо
1. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ ‘дхаммо хи, ва̄сет̣т̣ха, сет̣т̣хо джанетасмим̣ дит̣т̣хе чева дхамме абхисампара̄йе ча̄’ти. пуна ча ‘упа̄сако гихӣ сота̄панно пихита̄па̄йо дит̣т̣хиппатто вин̃н̃а̄таса̄сано бхиккхум̣ ва̄ са̄ман̣ерам̣ ва̄ путхуджджанам̣ абхива̄дети паччут̣т̣хетӣ’ти. йади, бханте на̄гасена, бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘дхаммо хи, ва̄сет̣т̣ха, сет̣т̣хо джанетасмим̣ дит̣т̣хе чева дхамме абхисампара̄йе ча̄’ти, тена хи ‘упа̄сако гихӣ сота̄панно пихита̄па̄йо дит̣т̣хиппатто вин̃н̃а̄таса̄сано бхиккхум̣ ва̄ са̄ман̣ерам̣ ва̄ путхуджджанам̣ абхива̄дети паччут̣т̣хетӣ’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади ‘упа̄сако гихӣ сота̄панно пихита̄па̄йо дит̣т̣хиппатто вин̃н̃а̄таса̄сано бхиккхум̣ ва̄ са̄ман̣ерам̣ ва̄ путхуджджанам̣ абхива̄дети паччут̣т̣хети’, тена хи ‘дхаммо хи, ва̄сет̣т̣ха, сет̣т̣хо джанетасмим̣ дит̣т̣хе чева дхамме абхисампара̄йе ча̄ти тампи вачанам̣ миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.
‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ‘дхаммо хи, ва̄сет̣т̣ха, сет̣т̣хо джанетасмим̣ дит̣т̣хе чева дхамме абхисампара̄йе ча̄’ти, ‘упа̄сако ча гихӣ сота̄панно пихита̄па̄йо дит̣т̣хиппатто вин̃н̃а̄таса̄сано бхиккхум̣ ва̄ са̄ман̣ерам̣ ва̄ путхуджджанам̣ абхива̄дети паччут̣т̣хети’. таттха пана ка̄ран̣ам̣ аттхи. катамам̣ там̣ ка̄ран̣ам̣?
‘‘вӣсати кхо паниме, маха̄ра̄джа, саман̣асса саман̣акаран̣а̄ дхамма̄ две ча лин̇га̄ни, йехи саман̣о абхива̄данапаччут̣т̣ха̄насама̄нанапӯджана̄рахо хоти. катаме вӣсати саман̣асса саман̣акаран̣а̄ дхамма̄ две ча лин̇га̄ни? сет̣т̣хо [сет̣т̣хабхӯмисайо (сӣ. сйа̄.), сет̣т̣хо йамо (пӣ.)] дхамма̄ра̄мо, агго нийамо, ча̄ро виха̄ро сам̣йамо сам̣варо кханти сораччам̣ екаттачарийа̄ екатта̄бхирати пат̣исалла̄нам̣ хириоттаппам̣ вӣрийам̣ аппама̄до сиккха̄сама̄да̄нам̣ [сиккха̄падха̄нам̣ (сӣ. сйа̄.), сукка̄вада̄нам̣ (ка.)] уддесо парипуччха̄ сӣла̄диабхирати нира̄лайата̄ сиккха̄падапа̄рипӯрита̄, ка̄са̄вадха̄ран̣ам̣, бхан̣д̣убха̄во. име кхо, маха̄ра̄джа, вӣсати саман̣асса саман̣акаран̣а̄ дхамма̄ две ча лин̇га̄ни. ете гун̣е бхиккху сама̄да̄йа ваттати, со тесам̣ дхамма̄нам̣ анӯнатта̄ парипун̣н̣атта̄ сампаннатта̄ саманна̄гататта̄ асеккхабхӯмим̣ арахантабхӯмим̣ оккамати, сет̣т̣хам̣ бхӯмантарам̣ оккамати, арахатта̄саннагатоти арахати упа̄сако сота̄панно бхиккхум̣ путхуджджанам̣ абхива̄детум̣ паччут̣т̣ха̄тум̣.
‘‘‘кхӣн̣а̄савехи со са̄ман̃н̃ам̣ упагато, наттхи ме со самайо’ти [там̣ са̄ман̃н̃а’’нти (?)] арахати упа̄сако сота̄панно бхиккхум̣ путхуджджанам̣ абхива̄детум̣ паччут̣т̣ха̄тум̣.
‘‘‘аггапарисам̣ со упагато, на̄хам̣ там̣ т̣ха̄нам̣ упагато’ти арахати упа̄сако сота̄панно бхиккхум̣ путхуджджанам̣ абхива̄детум̣ паччут̣т̣ха̄тум̣.
‘‘‘лабхати со па̄тимоккхуддесам̣ сотум̣, на̄хам̣ там̣ лабха̄ми соту’нти арахати упа̄сако сота̄панно бхиккхум̣ путхуджджанам̣ абхива̄детум̣ паччут̣т̣ха̄тум̣.
‘‘‘со ан̃н̃е пабба̄джети упасампа̄дети джинаса̄санам̣ вад̣д̣хети, ахаметам̣ на лабха̄ми ка̄ту’нти арахати упа̄сако сота̄панно бхиккхум̣ путхуджджанам̣ абхива̄детум̣ паччут̣т̣ха̄тум̣.
‘‘‘аппама̄н̣есу со сиккха̄падесу саматтака̄рӣ, на̄хам̣ тесу ватта̄мӣ’ти арахати упа̄сако сота̄панно бхиккхум̣ путхуджджанам̣ абхива̄детум̣ паччут̣т̣ха̄тум̣.
‘‘‘упагато со саман̣алин̇гам̣, буддха̄дхиппа̄йе т̣хито, тена̄хам̣ лин̇гена дӯрамапагато’ти арахати упа̄сако сота̄панно бхиккхум̣ путхуджджанам̣ абхива̄детум̣ паччут̣т̣ха̄тум̣.
‘‘‘парӯл̣хакаччхаломо со анан̃джитааман̣д̣ито анулиттасӣлагандхо, ахам̣ пана ман̣д̣анавибхӯсана̄бхирато’ти арахати упа̄сако сота̄панно бхиккхум̣ путхуджджанам̣ абхива̄детум̣ паччут̣т̣ха̄тум̣.
‘‘апи ча, маха̄ра̄джа, ‘йе те вӣсати саман̣акаран̣а̄ дхамма̄ две ча лин̇га̄ни, саббепете дхамма̄ бхиккхусса сам̣виджджанти, со йева те дхамме дха̄рети, ан̃н̃епи таттха сиккха̄пети, со ме а̄гамо сиккха̄панан̃ча наттхӣ’ти арахати упа̄сако сота̄панно бхиккхум̣ путхуджджанам̣ абхива̄детум̣ паччут̣т̣ха̄тум̣.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, ра̄джакума̄ро пурохитасса сантике виджджам̣ адхӣйати, кхаттийадхаммам̣ сиккхати, со апарена самайена абхиситто а̄чарийам̣ абхива̄дети паччут̣т̣хети ‘сиккха̄пако ме айа’нти, евамева кхо, маха̄ра̄джа, ‘бхиккху сиккха̄пако вам̣садхаро’ти арахати упа̄сако сота̄панно бхиккхум̣ путхуджджанам̣ абхива̄детум̣ паччут̣т̣ха̄тум̣.
‘‘апи ча, маха̄ра̄джа, имина̄петам̣ парийа̄йена джа̄на̄хи бхиккхубхӯмийа̄ махантатам̣ асамавипулабха̄вам̣. йади, маха̄ра̄джа, упа̄сако сота̄панно арахаттам̣ саччхикароти, двева тасса гатийо бхаванти анан̃н̃а̄ тасмим̣ йева дивасе паринибба̄йеййа ва̄, бхиккхубха̄вам̣ ва̄ упагаччхеййа. ачала̄ хи са̄, маха̄ра̄джа, паббаджджа̄, махатӣ аччуггата̄, йадидам̣ бхиккхубхӯмӣ’’ти. ‘‘н̃а̄н̣агато, бханте на̄гасена, пан̃хо суниббет̣хито балавата̄ атибуддхина̄ тайа̄, на йимам̣ пан̃хам̣ саматтхо ан̃н̃о евам̣ винивет̣хетум̣ ан̃н̃атра тава̄дисена буддхимата̄’’ти.
сет̣т̣хадхаммапан̃хо пат̣хамо.
2. саббасаттахитапхаран̣апан̃хо
2. ‘‘бханте на̄гасена, тумхе бхан̣атха ‘татха̄гато саббасатта̄нам̣ ахитамапанетва̄ хитамупадахатӣ’ти. пуна ча бхан̣атха аггиккхандхӯпаме дхаммапарийа̄йе бхан̃н̃ама̄не ‘сат̣т̣химатта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ун̣хам̣ лохитам̣ мукхато уггата’нти. аггиккхандхӯпамам̣, бханте, дхаммапарийа̄йам̣ десентена татха̄гатена сат̣т̣химатта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ хитамапанетва̄ ахитамупадахитам̣. йади, бханте на̄гасена, татха̄гато саббасатта̄нам̣ ахитамапанетва̄ хитамупадахати, тена хи аггиккхандхӯпаме дхаммапарийа̄йе бхан̃н̃ама̄не сат̣т̣химатта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ун̣хам̣ лохитам̣ мукхато уггатанти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади аггиккхандхӯпаме дхаммапарийа̄йе бхан̃н̃ама̄не сат̣т̣химатта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ун̣хам̣ лохитам̣ мукхато уггатам̣, тена хи татха̄гато саббасатта̄нам̣ ахитамапанетва̄ хитамупадахатӣти тампи вачанам̣ миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.
‘‘татха̄гато, маха̄ра̄джа, саббасатта̄нам̣ ахитамапанетва̄ хитамупадахати, аггиккхандхӯпаме дхаммапарийа̄йе бхан̃н̃ама̄не сат̣т̣химатта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ун̣хам̣ лохитам̣ мукхато уггатам̣, тан̃ча пана на татха̄гатасса катена, тесам̣ йева аттано катена̄’’ти.
‘‘йади, бханте на̄гасена, татха̄гато аггиккхандхӯпамам̣ дхаммапарийа̄йам̣ на бха̄сеййа, апи ну тесам̣ ун̣хам̣ лохитам̣ мукхато уггаччхеййа̄ти, на хи, маха̄ра̄джа, миччха̄пат̣ипанна̄нам̣ тесам̣ бхагавато дхаммапарийа̄йам̣ сутва̄ парил̣а̄хо ка̄йе уппаджджи, тена тесам̣ парил̣а̄хена ун̣хам̣ лохитам̣ мукхато уггата’’нти. ‘‘тена хи, бханте на̄гасена, татха̄гатассева катена тесам̣ ун̣хам̣ лохитам̣ мукхато уггатам̣, татха̄гато йева таттха адхика̄ро тесам̣ на̄сана̄йа, йатха̄ на̄ма, бханте на̄гасена, ахи ваммикам̣ пависеййа, атхан̃н̃атаро пам̣сука̄мо пурисо ваммикам̣ бхиндитва̄ пам̣сум̣ хареййа, тасса пам̣сухаран̣ена ваммикасса сусирам̣ пидахеййа, атха таттхева со асса̄сам̣ алабхама̄но мареййа, нану со, бханте, ахи тасса пурисасса катена маран̣аппатто’’ти. ‘‘а̄ма маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘евамева кхо, бханте на̄гасена, татха̄гато йева таттха адхика̄ро тесам̣ на̄сана̄йа̄’’ти.
‘‘татха̄гато, маха̄ра̄джа, дхаммам̣ десайама̄но анунайаппат̣игхам̣ на кароти, анунайаппат̣игхавиппамутто дхаммам̣ десети, евам̣ дхамме десӣйама̄не йе таттха самма̄пат̣ипанна̄, те буджджханти. йе пана миччха̄пат̣ипанна̄, те патанти. йатха̄, маха̄ра̄джа, пурисасса амбам̣ ва̄ джамбум̣ ва̄ мадхукам̣ ва̄ ча̄лайама̄насса йа̄ни таттха пхала̄ни са̄ра̄ни дал̣хабандхана̄ни, та̄ни таттхева аччута̄ни тит̣т̣ханти, йа̄ни таттха пхала̄ни пӯтиван̣т̣амӯла̄ни дуббалабандхана̄ни, та̄ни патанти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато дхаммам̣ десайама̄но анунайаппат̣игхам̣ на кароти, анунайаппат̣игхавиппамутто дхаммам̣ десети, евам̣ дхамме десӣйама̄не йе таттха самма̄пат̣ипанна̄, те буджджханти. йе пана миччха̄пат̣ипанна̄, те патанти.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, кассако дхан̃н̃ам̣ ропетука̄мо кхеттам̣ касати, тасса касантасса анекасатасахасса̄ни тин̣а̄ни маранти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато парипаккама̄насе сатте бодхенто [бодхетум̣ (сӣ.)] анунайаппат̣игхавиппамутто дхаммам̣ десети, евам̣ дхамме десӣйама̄не йе таттха самма̄пат̣ипанна̄, те буджджханти. йе пана миччха̄пат̣ипанна̄, те тин̣а̄ни вийа маранти.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, манусса̄ расахету йантена уччхум̣ пӣл̣айанти, тесам̣ уччхум̣ пӣл̣айама̄на̄нам̣ йе таттха йантамукхагата̄ кимайо, те пӣл̣ийанти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато парипаккама̄насе сатте бодхенто дхаммайантамабхипӣл̣айати [дхаммайантаматипӣл̣айати (ка.)], йе таттха миччха̄пат̣ипанна̄, те кимӣ вийа марантӣ’’ти.
‘‘нану, бханте на̄гасена, те бхиккхӯ та̄йа дхаммадесана̄йа патита̄’’ти? ‘‘апи ну кхо, маха̄ра̄джа, таччхако руккхам̣ таччханто [раккханто (сӣ. пӣ.] уджукам̣ парисуддхам̣ каротӣ’’ти? ‘‘на хи, бханте, ваджджанӣйам̣ апанетва̄ таччхако руккхам̣ уджукам̣ парисуддхам̣ каротӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато парисам̣ раккханто на саккоти бодханеййе [абодханӣйе (сйа̄.)] сатте бодхетум̣, миччха̄пат̣ипанне пана сатте апанетва̄ бодханеййе сатте бодхети, аттакатена пана те, маха̄ра̄джа, миччха̄пат̣ипанна̄ патанти.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, кадалӣ вел̣у ассатарӣ аттаджена [аттаджена пхалена (сӣ.)] хан̃н̃ати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе те миччха̄пат̣ипанна̄, те аттакатена хан̃н̃анти патанти.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, чора̄ аттакатена чаккхуппа̄т̣анам̣ сӯла̄ропанам̣ сӣсаччхеданам̣ па̄пун̣анти, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе те миччха̄пат̣ипанна̄, те аттакатена хан̃н̃анти патанти [джинаса̄сана̄ патанти (сӣ. пӣ.)]. йесам̣, маха̄ра̄джа, сат̣т̣химатта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ун̣хам̣ лохитам̣ мукхато уггатам̣, тесам̣ там̣ нева бхагавато катена, на паресам̣ катена, атха кхо аттано йева катена.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, пурисо саббаджанасса аматам̣ дадеййа, те там̣ аматам̣ аситва̄ арога̄ дӣгха̄йука̄ саббӣтито [саббӣтийа̄ (сӣ.)] паримуччеййум̣, атхан̃н̃атаро пурисо дурупача̄рена там̣ аситва̄ маран̣ам̣ па̄пун̣еййа, апи ну кхо со, маха̄ра̄джа, аматада̄йако пурисо татонида̄нам̣ кин̃чи апун̃н̃ам̣ а̄паджджеййа̄’’ти? ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато дасасахассийа̄ локадха̄туйа̄ деваманусса̄нам̣ аматам̣ дхаммада̄нам̣ дети, йе те сатта̄ бхабба̄, те дхамма̄матена буджджханти. йе пана те сатта̄ абхабба̄, те дхамма̄матена хан̃н̃анти патанти. бходжанам̣, маха̄ра̄джа, саббасатта̄нам̣ джӣвитам̣ раккхати, тамекачче бхун̃джитва̄ висӯчика̄йа маранти, апи ну кхо со, маха̄ра̄джа, бходжанада̄йако пурисо татонида̄нам̣ кин̃чи апун̃н̃ам̣ а̄паджджеййа̄’’ти? ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато дасасахассийа̄ локадха̄туйа̄ деваманусса̄нам̣ аматам̣ дхаммада̄нам̣ дети, йе те сатта̄ бхабба̄, те дхамма̄матена буджджханти. йе пана те сатта̄ абхабба̄, те дхамма̄матена хан̃н̃анти патантӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
саббасаттахитапхаран̣апан̃хо дутийо.
3. ваттхагуйханидассанапан̃хо
3. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ татха̄гатена –
‘‘‘ка̄йена сам̣варо са̄дху [дха. па. 361], са̄дху ва̄ча̄йа сам̣варо;
манаса̄ сам̣варо са̄дху, са̄дху саббаттха сам̣варо’ти.
‘‘пуна ча татха̄гато чатуннам̣ париса̄нам̣ маджджхе нисӣдитва̄ пурато деваманусса̄нам̣ селасса бра̄хман̣асса косохитам̣ ваттхагуйхам̣ дассеси. йади, бханте на̄гасена, бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘ка̄йена сам̣варо са̄дхӯ’ти, тена хи селасса бра̄хман̣асса косохитам̣ ваттхагуйхам̣ дассесӣти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади селасса бра̄хман̣асса косохитам̣ ваттхагуйхам̣ дассети, тена хи ‘ка̄йена сам̣варо са̄дхӯ’ти тампи вачанам̣ миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.
‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ‘ка̄йена сам̣варо са̄дхӯ’ти, селасса ча бра̄хман̣асса косохитам̣ ваттхагуйхам̣ дасситам̣. йасса кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гате кан̇кха̄ уппанна̄, тасса бодханаттха̄йа бхагава̄ иддхийа̄ таппат̣ибха̄гам̣ ка̄йам̣ дассети, со йева там̣ па̄т̣иха̄рийам̣ пассатӣ’’ти.
‘‘ко панетам̣, бханте на̄гасена, саддахиссати, йам̣ парисагато еко йева там̣ гуйхам̣ пассати, авасеса̄ таттхева васанта̄ на пассантӣти. ин̇гха ме твам̣ таттха ка̄ран̣ам̣ упадиса, ка̄ран̣ена мам̣ сан̃н̃а̄пехӣ’’ти. ‘‘дит̣т̣хапуббо пана тайа̄, маха̄ра̄джа, кочи бйа̄дхито пурисо парикин̣н̣о н̃а̄тимиттехӣ’’ти. ‘‘а̄ма бханте’’ти. ‘‘апи ну кхо са̄, маха̄ра̄джа, париса̄ пассатетам̣ веданам̣, йа̄йа со пурисо ведана̄йа ведайатӣ’’ти. ‘‘на хи бханте, аттана̄ йева со, бханте, пурисо ведайатӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, йассева татха̄гате кан̇кха̄ уппанна̄, тассева татха̄гато бодханаттха̄йа иддхийа̄ таппат̣ибха̄гам̣ ка̄йам̣ дассети, со йева там̣ па̄т̣иха̄рийам̣ пассати.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, кан̃чидева пурисам̣ бхӯто а̄висеййа, апи ну кхо са̄, маха̄ра̄джа, париса̄ пассати там̣ бхӯта̄гамана’’нти? ‘‘на хи, бханте, со йева а̄туро тасса бхӯтасса а̄гаманам̣ пассатӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, йассева татха̄гате кан̇кха̄ уппанна̄, тассева татха̄гато бодханаттха̄йа иддхийа̄ таппат̣ибха̄гам̣ ка̄йам̣ дассети, со йева там̣ па̄т̣иха̄рийам̣ пассатӣ’’ти.
‘‘дуккарам̣, бханте на̄гасена, бхагавата̄ катам̣, йам̣ екассапи адассанӣйам̣, там̣ дассентена̄’’ти. ‘‘на, маха̄ра̄джа, бхагава̄ гуйхам̣ дассеси, иддхийа̄ пана чха̄йам̣ дассесӣ’’ти. ‘‘чха̄йа̄йапи, бханте, дит̣т̣ха̄йа дит̣т̣хам̣ йева хоти гуйхам̣, йам̣ дисва̄ нит̣т̣хам̣ гато’’ти. ‘‘дуккаран̃ча̄пи, маха̄ра̄джа, татха̄гато кароти бодханеййе сатте бодхетум̣. йади, маха̄ра̄джа, татха̄гато кирийам̣ ха̄пеййа, бодханеййа̄ сатта̄ на буджджхеййум̣. йасма̄ ча кхо, маха̄ра̄джа, йоган̃н̃ӯ татха̄гато бодханеййе сатте бодхетум̣, тасма̄ татха̄гато йена йена йогена бодханеййа̄ буджджханти, тена тена йогена бодханеййе бодхети.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, бхисакко саллакатто йена йена бхесаджджена а̄туро арого хоти, тена тена бхесаджджена а̄турам̣ упасан̇камати, ваманӣйам̣ вамети, виречанӣйам̣ виречети, анулепанӣйам̣ анулимпети, анува̄санӣйам̣ анува̄сети. евамева кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато йена йена йогена бодханеййа̄ сатта̄ буджджханти, тена тена йогена бодхети.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, иттхӣ мӯл̣хагаббха̄ бхисаккасса адассанӣйам̣ гуйхам̣ дассети, евамева кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато бодханеййе сатте бодхетум̣ адассанӣйам̣ гуйхам̣ иддхийа̄ чха̄йам̣ дассеси. наттхи, маха̄ра̄джа, адассанӣйо на̄ма ока̄со пуггалам̣ упа̄да̄йа. йади, маха̄ра̄джа, кочи бхагавато хадайам̣ дисва̄ буджджхеййа, тассапи бхагава̄ йогена хадайам̣ дассеййа, йоган̃н̃ӯ, маха̄ра̄джа, татха̄гато десана̄кусало.
‘‘нану, маха̄ра̄джа, татха̄гато тхерасса нандасса адхимуттим̣ джа̄нитва̄ там̣ девабхаванам̣ нетва̄ девакан̃н̃а̄йо дассеси ‘имина̄йам̣ кулапутто буджджхиссатӣ’ти, тена ча со кулапутто буджджхи. ити кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато анекапарийа̄йена субханимиттам̣ хӣл̣енто гараханто джигуччханто тасса бодханахету какут̣апа̄динийо аччхара̄йо дассеси. евампи татха̄гато йоган̃н̃ӯ десана̄кусало.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, татха̄гато тхерасса чӯл̣апантхакасса бха̄тара̄ никкад̣д̣хитасса дуккхитасса думманасса упагантва̄ сукхумам̣ чол̣акхан̣д̣ам̣ ада̄си ‘имина̄йам̣ кулапутто буджджхиссатӣ’ти, со ча кулапутто тена ка̄ран̣ена джинаса̄сане васӣбха̄вам̣ па̄пун̣и. евампи, маха̄ра̄джа, татха̄гато йоган̃н̃ӯ десана̄кусало.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, татха̄гато бра̄хман̣асса могхара̄джасса йа̄ва татийам̣ пан̃хам̣ пут̣т̣хо на бйа̄ка̄си ‘евамимасса кулапуттасса ма̄но упасамиссати, ма̄нӯпасама̄ абхисамайо бхависсатӣ’ти, тена ча тасса кулапуттасса ма̄но упасами, ма̄нӯпасама̄ со бра̄хман̣о чхасу абхин̃н̃а̄су васӣбха̄вам̣ па̄пун̣и. евампи, маха̄ра̄джа, татха̄гато йоган̃н̃ӯ десана̄кусало’’ти.
‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, суниббет̣хито пан̃хо бахувидхехи ка̄ран̣ехи, гаханам̣ агаханам̣ катам̣, андхака̄ро а̄локо като, ган̣т̣хи бхинно, бхагга̄ парава̄да̄, джинапутта̄нам̣ чаккхум̣ тайа̄ уппа̄дитам̣, ниппат̣ибха̄на̄ титтхийа̄, твам̣ ган̣иварапаварама̄саджджа̄’’ти.
ваттхагуйханидассанапан̃хо татийо.
4. пхарусава̄ча̄бха̄вапан̃хо
4. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ тхерена са̄рипуттена дхаммасена̄патина̄ ‘парисуддхавачӣсама̄ча̄ро а̄вусо татха̄гато, наттхи татха̄гатасса вачӣдуччаритам̣, йам̣ татха̄гато раккхеййа ‘ма̄ ме идам̣ паро ан̃н̃а̄сӣ’ти. пуна ча татха̄гато тхерасса судиннасса каландапуттасса апара̄дхе па̄ра̄джикам̣ пан̃н̃апенто пхаруса̄хи ва̄ча̄хи могхапурисава̄дена самуда̄чари, тена ча со тхеро могхапурисава̄дена ман̇кучиттавасена рундхитатта̄ виппат̣иса̄рӣ на̄саккхи арийамаггам̣ пат̣ивиджджхитум̣. йади, бханте на̄гасена, парисуддхавачӣсама̄ча̄ро татха̄гато, наттхи татха̄гатасса вачӣдуччаритам̣, тена хи татха̄гатена тхерасса судиннасса каландапуттасса апара̄дхе могхапурисава̄дена самуда̄чин̣н̣анти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади бхагавата̄ тхерасса судиннасса каландапуттасса апара̄дхе могхапурисава̄дена самуда̄чин̣н̣ам̣, тена хи парисуддхавачӣсама̄ча̄ро татха̄гато, наттхи татха̄гатасса вачӣдуччаританти тампи вачанам̣ миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.
‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, тхерена са̄рипуттена дхаммасена̄патина̄ ‘парисуддхавачӣсама̄ча̄ро а̄вусо татха̄гато, наттхи татха̄гатасса вачӣдуччаритам̣, йам̣ татха̄гато раккхеййа ‘ма̄ ме идам̣ паро ан̃н̃а̄сӣ’ти. а̄йасмато ча судиннасса каландапуттасса апара̄дхе па̄ра̄джикам̣ пан̃н̃апентена бхагавата̄ могхапурисава̄дена самуда̄чин̣н̣ам̣, тан̃ча пана адут̣т̣хачиттена аса̄рамбхена йа̄тха̄валаккхан̣ена. кин̃ча таттха йа̄тха̄валаккхан̣ам̣, йасса, маха̄ра̄джа, пуггаласса имасмим̣ аттабха̄ве чатусачча̄бхисамайо на хоти, тасса пурисаттанам̣ могхам̣ ан̃н̃ам̣ кайирама̄нам̣ ан̃н̃ена самбхавати, тена вуччати ‘могхапурисо’ти. ити, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ а̄йасмато судиннасса каландапуттасса сата̄вавачанена самуда̄чин̣н̣ам̣, но абхӯтава̄дена̄’’ти.
‘‘сабха̄вампи, бханте на̄гасена, йо аккосанто бхан̣ати, тасса майам̣ каха̄пан̣ам̣ дан̣д̣ам̣ дха̄рема, апара̄дхо йева со ваттхум̣ нисса̄йа висум̣ воха̄рам̣ а̄чаранто аккосатӣ’’ти. ‘‘аттхи пана, маха̄ра̄джа, сутапуббам̣ тайа̄ кхалитасса абхива̄данам̣ ва̄ паччут̣т̣ха̄нам̣ ва̄ сакка̄рам̣ ва̄ упа̄йана̄нуппада̄нам̣ ва̄’’ти? ‘‘на хи, бханте, йато куточи йаттха каттхачи кхалито, со парибха̄сана̄рахо хоти таджджана̄рахо, уттаман̇гамписса чхинданти ханантипи бандхантипи гха̄тентипи джха̄пентипӣ’’ти [джа̄пентипӣти (сӣ. пӣ.)]. ‘‘тена хи, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ кирийа̄ йева ката̄, но акирийа̄’’ти.
‘‘кирийампи, бханте на̄гасена, курума̄нена патирӯпена ка̄таббам̣ ануччхавикена, саваненапи, бханте на̄гасена, татха̄гатасса садевако локо оттаппати хирийати бхиййо дассанена татуттарим̣ упасан̇каманена пайирупа̄санена̄’’ти. ‘‘апи ну кхо, маха̄ра̄джа, тикиччхако абхисанне ка̄йе купите досе синеханӣйа̄ни бхесаджджа̄ни детӣ’’ти? ‘‘на хи, бханте, тин̣ха̄ни лекханӣйа̄ни бхесаджджа̄ни детӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато саббакилесабйа̄дхивӯпасама̄йа анусит̣т̣хим̣ дети, пхаруса̄пи, маха̄ра̄джа, татха̄гатасса ва̄ча̄ сатте синехайати, мудуке кароти. йатха̄, маха̄ра̄джа, ун̣хампи удакам̣ йам̣ кин̃чи синеханӣйам̣ синехайати, мудукам̣ кароти, евамева кхо, маха̄ра̄джа, пхаруса̄пи татха̄гатасса ва̄ча̄ аттхаватӣ хоти карун̣а̄сахагата̄. йатха̄, маха̄ра̄джа, питувачанам̣ путта̄нам̣ аттхавантам̣ хоти карун̣а̄сахагатам̣, евамева кхо, маха̄ра̄джа, пхаруса̄пи татха̄гатасса ва̄ча̄ аттхаватӣ хоти карун̣а̄сахагата̄. пхаруса̄пи, маха̄ра̄джа, татха̄гатасса ва̄ча̄ сатта̄нам̣ килесаппаха̄на̄ [килесаппаха̄на̄йа (сӣ.)] хоти. йатха̄, маха̄ра̄джа, дуггандхампи гомуттам̣ пӣтам̣ вирасампи агадам̣ кха̄йитам̣ сатта̄нам̣ бйа̄дхим̣ ханати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, пхаруса̄пи татха̄гатасса ва̄ча̄ аттхаватӣ карун̣а̄сахагата̄. йатха̄, маха̄ра̄джа, махантопи тӯлапун̃джо [тӯлапичу (сӣ. сйа̄.)] парасса ка̄йе нипатитва̄ руджам̣ на кароти, евамева кхо, маха̄ра̄джа, пхаруса̄пи татха̄гатасса ва̄ча̄ на кассачи дуккхам̣ уппа̄детӣ’’ти. ‘‘сувиниччхито, бханте на̄гасена, пан̃хо бахӯхи ка̄ран̣ехи, са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
пхарусава̄ча̄бха̄вапан̃хо чатуттхо.
5. руккхаачетана̄бха̄вапан̃хо
5. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ татха̄гатена –
‘‘‘ачетанам̣ бра̄хман̣а ассун̣антам̣, джа̄но аджа̄нантамимам̣ пала̄сам̣;
а̄раддхавӣрийо дхувам̣ аппаматто, сукхасеййам̣ пуччхаси кисса хетӯ’ти [джа̄. 1.4.25].
пуна ча бхан̣итам̣ –
‘‘‘ити пханданаруккхопи, та̄ваде аджджхабха̄сатха;
майхампи вачанам̣ аттхи, бха̄радва̄джа сун̣охи ме’ти [джа̄. 1.13.20].
‘‘йади, бханте на̄гасена, руккхо ачетано, тена хи пханданена руккхена бха̄радва̄джена саха саллапитанти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади пханданена руккхена бха̄радва̄джена саддхим̣ саллапитам̣, тена хи руккхо ачетаноти тампи вачанам̣ миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппато, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.
‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ‘руккхо ачетано’ти, пханданена ча руккхена бха̄радва̄джена саддхим̣ саллапитам̣, тан̃ча пана вачанам̣ локасаман̃н̃а̄йа бхан̣итам̣. наттхи, маха̄ра̄джа, ачетанасса руккхасса салла̄по на̄ма, апи ча, маха̄ра̄джа, тасмим̣ руккхе адхиваттха̄йа девата̄йетам̣ адхивачанам̣ руккхоти, руккхо саллапатӣти чеса̄ локапан̣н̣атти, йатха̄, маха̄ра̄джа, сакат̣ам̣ дхан̃н̃асса парипӯритам̣ дхан̃н̃асакат̣анти джано вохарати, на ча там̣ дхан̃н̃амайам̣ сакат̣ам̣, руккхамайам̣ сакат̣ам̣, тасмим̣ сакат̣е дхан̃н̃асса пана а̄киритатта̄ дхан̃н̃асакат̣анти джано вохарати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, на руккхо саллапати, руккхо ачетано, йа̄ пана тасмим̣ руккхе адхиваттха̄ девата̄, тасса̄ йева там̣ адхивачанам̣ руккхоти, руккхо саллапатӣти чеса̄ локапан̣н̣атти.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, дадхим̣ мантхайама̄но таккам̣ мантхемӣти вохарати, на там̣ таккам̣, йам̣ со мантхети, дадхим̣ йева со мантхенто таккам̣ мантхемӣти вохарати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, на руккхо саллапати, руккхо ачетано. йа̄ пана тасмим̣ руккхе адхиваттха̄ девата̄, тасса̄йева там̣ адхивачанам̣ руккхоти, руккхо саллапатӣти чеса̄ локапан̣н̣атти.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, асантам̣ са̄дхетука̄мо сантам̣ са̄дхемӣти вохарати, асиддхам̣ сиддханти вохарати, евамеса̄ локасаман̃н̃а̄, евамева кхо, маха̄ра̄джа, на руккхо саллапати, руккхо ачетано. йа̄ пана тасмим̣ руккхе адхиваттха̄ девата̄, тасса̄йева там̣ адхивачанам̣ руккхоти, руккхо саллапатӣти чеса̄ локапан̣н̣атти, йа̄йа, маха̄ра̄джа, локасаман̃н̃а̄йа джано вохарати, татха̄гатопи та̄йева локасаман̃н̃а̄йа сатта̄нам̣ дхаммам̣ десетӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
руккхаачетана̄бха̄вапан̃хо пан̃чамо.
6. пин̣д̣апа̄тамахаппхалапан̃хо
6. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ дхаммасан̇гӣтика̄ракехи тхерехи –
‘‘‘чундасса бхаттам̣ бхун̃джитва̄, камма̄расса̄ти ме сутам̣;
а̄ба̄дхам̣ сампхусӣ дхӣро, паба̄л̣хам̣ ма̄ран̣антика’нти [дӣ. ни. 2.190].
‘‘пуна ча бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘двеме, а̄нанда, пин̣д̣апа̄та̄ самасамапхала̄ самавипа̄ка̄ ативийа ан̃н̃ехи пин̣д̣апа̄техи махаппхалатара̄ ча маха̄нисам̣сатара̄ ча. катаме две? йан̃ча пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джитва̄ татха̄гато ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхи, йан̃ча пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джитва̄ татха̄гато анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йати. име две пин̣д̣апа̄та̄ самасамапхала̄ самавипа̄ка̄, ативийа ан̃н̃ехи пин̣д̣апа̄техи махаппхалатара̄ ча маха̄нисам̣сатара̄ ча̄’ти. йади, бханте на̄гасена, бхагавато чундасса бхаттам̣ бхутта̄висса [бхун̃джитва̄ (сӣ.)] кхаро а̄ба̄дхо уппанно, паба̄л̣ха̄ ча ведана̄ паватта̄ ма̄ран̣антика̄, тена хи ‘двеме, а̄нанда, пин̣д̣апа̄та̄ самасамапхала̄ самавипа̄ка̄ ативийа ан̃н̃ехи пин̣д̣апа̄техи махаппхалатара̄ ча маха̄нисам̣сатара̄ ча̄’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади двеме пин̣д̣апа̄та̄ самасамапхала̄ самавипа̄ка̄ ативийа ан̃н̃ехи пин̣д̣апа̄техи махаппхалатара̄ ча маха̄нисам̣сатара̄ ча, тена хи бхагавато чундасса бхаттам̣ бхутта̄висса [бхун̃джитва̄ (сӣ.)] кхаро а̄ба̄дхо уппанно, паба̄л̣ха̄ ча ведана̄ паватта̄ ма̄ран̣антика̄ти тампи вачанам̣ миччха̄. ким̣ну кхо, бханте на̄гасена, со пин̣д̣апа̄то висагатата̄йа махаппхало, рогуппа̄даката̄йа махаппхало, а̄йувина̄саката̄йа махаппхало, бхагавато джӣвитахаран̣ата̄йа махаппхало? таттха ме ка̄ран̣ам̣ брӯхи парава̄да̄нам̣ ниггаха̄йа, еттха̄йам̣ джано саммӯл̣хо лобхавасена атибахум̣ кха̄йитена лохитапаккхандика̄ уппанна̄ти. айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.
‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, дхаммасан̇гӣтика̄ракехи тхерехи –
‘‘‘чундасса бхаттам̣ бхун̃джитва̄, камма̄расса̄ти ме сутам̣;
а̄ба̄дхам̣ сампхусӣ дхӣро, паба̄л̣хам̣ ма̄ран̣антика’нти.
‘‘бхагавата̄ ча бхан̣итам̣ ‘двеме, а̄нанда, пин̣д̣апа̄та̄ самасамапхала̄ самавипа̄ка̄ ативийа ан̃н̃ехи пин̣д̣апа̄техи махаппхалатара̄ ча маха̄нисам̣сатара̄ ча. катаме две? йан̃ча пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джитва̄ татха̄гато ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхи, йан̃ча пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джитва̄ татха̄гато анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йати [паринибба̄йи (сӣ.)], име две пин̣д̣апа̄та̄ самасамапхала̄ самавипа̄ка̄, ативийа ан̃н̃ехи пин̣д̣апа̄техи махаппхалатара̄ ча маха̄нисам̣сатара̄ ча̄’ти.
‘‘со пана пин̣д̣апа̄то бахугун̣о анека̄нисам̣со. девата̄, маха̄ра̄джа, хат̣т̣ха̄ пасаннама̄наса̄ ‘айам̣ бхагавато паччхимо пин̣д̣апа̄то’ти диббам̣ оджам̣ сӯкарамаддаве а̄кирим̣су. тан̃ча пана самма̄па̄кам̣ лахупа̄кам̣ [бахупа̄кам̣ (сӣ.)] манун̃н̃ам̣ бахурасам̣ джат̣т̣хараггитеджасса хитам̣. на, маха̄ра̄джа, татонида̄нам̣ бхагавато кочи ануппанно рого уппанно, апи ча, маха̄ра̄джа, бхагавато пакатидуббале сарӣре кхӣн̣е а̄йусан̇кха̄ре уппанно рого бхиййо абхивад̣д̣хи.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, пакатийа̄ джалама̄но агги ан̃н̃асмим̣ упа̄да̄не динне бхиййо паджджалати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, бхагавато пакатидуббале сарӣре кхӣн̣е а̄йусан̇кха̄ре уппанно рого бхиййо абхивад̣д̣хи.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, сото пакатийа̄ сандама̄но абхивут̣т̣хе маха̄мегхе бхиййо махогхо удакава̄хако хоти, евамева кхо, маха̄ра̄джа, бхагавато пакатидуббале сарӣре кхӣн̣е а̄йусан̇кха̄ре уппанно рого бхиййо абхивад̣д̣хи.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, пакатийа̄ абхисаннадха̄ту куччхи ан̃н̃асмим̣ аджджхохарите бхиййо а̄йамеййа [а̄майеййа (сӣ.)], евамева кхо, маха̄ра̄джа, бхагавато пакатидуббале сарӣре кхӣн̣е а̄йусан̇кха̄ре уппанно рого бхиййо абхивад̣д̣хи, наттхи, маха̄ра̄джа, тасмим̣ пин̣д̣апа̄те досо, на ча тасса сакка̄ досам̣ а̄ропету’’нти.
‘‘бханте на̄гасена, кена ка̄ран̣ена те две пин̣д̣апа̄та̄ самасамапхала̄ самавипа̄ка̄ ативийа ан̃н̃ехи пин̣д̣апа̄техи махаппхалатара̄ ча маха̄нисам̣сатара̄ ча̄’’ти? ‘‘дхамма̄нумаджджанасама̄паттивасена, маха̄ра̄джа, те две пин̣д̣апа̄та̄ самасамапхала̄ самавипа̄ка̄ ативийа ан̃н̃ехи пин̣д̣апа̄техи махаппхалатара̄ ча маха̄нисам̣сатара̄ ча̄’’ти.
‘‘бханте на̄гасена, катамесам̣ дхамма̄нам̣ анумаджджанасама̄паттивасена те две пин̣д̣апа̄та̄ самасамапхала̄ самавипа̄ка̄ ативийа ан̃н̃ехи пин̣д̣апа̄техи махаппхалатара̄ ча маха̄нисам̣сатара̄ ча̄’’ти? ‘‘наваннам̣, маха̄ра̄джа, анупуббавиха̄расама̄паттӣнам̣ ануломаппат̣иломасама̄паджджанавасена те две пин̣д̣апа̄та̄ самасамапхала̄ самавипа̄ка̄ ативийа ан̃н̃ехи пин̣д̣апа̄техи махаппхалатара̄ ча маха̄нисам̣сатара̄ ча̄’’ти.
‘‘бханте на̄гасена, двӣсу йева дивасесу адхиматтам̣ татха̄гато нава̄нупуббавиха̄расама̄паттийо ануломаппат̣иломам̣ сама̄паджджӣ’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘аччхарийам̣, бханте на̄гасена, аббхутам̣ бханте на̄гасена. йам̣ имасмим̣ буддхаккхетте асадисам̣ парамада̄нам̣, тампи имехи двӣхи пин̣д̣апа̄техи аган̣итам̣. аччхарийам̣, бханте на̄гасена, аббхутам̣, бханте на̄гасена. йа̄ва маханта̄ нава̄нупуббавиха̄расама̄паттийо, йатра хи на̄ма нава̄нупуббавиха̄расама̄паттивасена да̄нам̣ махаппхалатарам̣ хоти маха̄нисам̣сатаран̃ча. са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
пин̣д̣апа̄тамахаппхалапан̃хо чхат̣т̣хо.
7. буддхапӯджанапан̃хо
7. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ татха̄гатена ‘абйа̄ват̣а̄ тумхе, а̄нанда, хотха татха̄гатасса сарӣрапӯджа̄йа̄’ти. пуна ча бхан̣итам̣ –
‘‘‘пӯджетха нам̣ пӯджанийасса дха̄тум̣;
евам̣ кира саггамито гамиссатха̄’ти.
‘‘йади, бханте на̄гасена, татха̄гатена бхан̣итам̣ ‘абйа̄ват̣а̄ тумхе, а̄нанда, хотха татха̄гатасса сарӣрапӯджа̄йа̄’ти, тена хи ‘пӯджетха нам̣ пӯджанийасса дха̄тум̣, евам̣ кара̄ саггамито гамиссатха̄’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади татха̄гатена бхан̣итам̣ ‘пӯджетха нам̣ пӯджанийасса дха̄тум̣, евам̣ кара̄ саггамито гамиссатха̄’ти, тена хи ‘абйа̄ват̣а̄ тумхе а̄нанда, хотха татха̄гатасса сарӣрапӯджа̄йа̄’ти тампи вачанам̣ миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.
‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ‘абйа̄ват̣а̄ тумхе, а̄нанда, хотха татха̄гатасса сарӣрапӯджа̄йа̄’ти, пуна ча бхан̣итам̣ ‘пӯджетха нам̣ пӯджанийасса дха̄тум̣, евам̣ кара̄ саггамито гамиссатха̄’ти, тан̃ча пана на саббесам̣ джинапутта̄нам̣ йева а̄раббха бхан̣итам̣ ‘абйа̄ват̣а̄ тумхе, а̄нанда, хотха татха̄гатасса сарӣрапӯджа̄йа̄’ти. акаммам̣ хетам̣, маха̄ра̄джа, джинапутта̄нам̣ йадидам̣ пӯджа̄, саммасанам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣, йонисо манасика̄ро, сатипат̣т̣ха̄на̄нупассана̄, а̄рамман̣аса̄рагга̄хо, килесайуддхам̣, садаттхамануйун̃джана̄, етам̣ джинапутта̄нам̣ каран̣ӣйам̣, авасеса̄нам̣ деваманусса̄нам̣ пӯджа̄ каран̣ӣйа̄.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, махийа̄ ра̄джапутта̄нам̣ хаттхиассаратхадханутхарулекхамудда̄сиккха̄кхаггамантасути- саммутийуддхайуджджха̄панакирийа̄ каран̣ӣйа̄, авасеса̄нам̣ путхувессасудда̄нам̣ каси ван̣иджджа̄ гораккха̄ каран̣ӣйа̄, евамева кхо, маха̄ра̄джа, акаммам̣ хетам̣ джинапутта̄нам̣ йадидам̣ пӯджа̄, саммасанам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣, йонисо манасика̄ро, сатипат̣т̣ха̄на̄нупассана̄, а̄рамман̣аса̄рагга̄хо, килесайуддхам̣, садаттхамануйун̃джана̄, етам̣ джинапутта̄нам̣ каран̣ӣйам̣, авасеса̄нам̣ деваманусса̄нам̣ пӯджа̄ каран̣ӣйа̄.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, бра̄хман̣ама̄н̣авака̄нам̣ ируведам̣ йаджуведам̣ са̄маведам̣ атхаббан̣аведам̣ лаккхан̣ам̣ итиха̄сам̣ пура̄н̣ам̣ нигхан̣д̣у кет̣убхам̣ аккхараппабхедам̣ падам̣ веййа̄каран̣ам̣ бха̄самаггам̣ уппа̄там̣ супинам̣ нимиттам̣ чхал̣ан̇гам̣ чандагга̄хам̣ сӯрийагга̄хам̣ суккара̄хучаритам̣ ул̣уггахайуддхам̣ [ол̣уггахайуддхам̣ (ка.)] девадундубхиссарам̣ окканти укка̄па̄там̣ бхӯмикаммам̣ [бхӯмикампам̣ (сӣ. пӣ.)] диса̄да̄хам̣ бхумманталиккхам̣ джотисам̣ лока̄йатикам̣ са̄чаккам̣ мигачаккам̣ антарачаккам̣ миссакуппа̄дам̣ сакун̣арутаравитам̣ [сакун̣арутам̣ (сӣ.)] сиккха̄ каран̣ӣйа̄, авасеса̄нам̣ путхувессасудда̄нам̣ каси ван̣иджджа̄ гораккха̄ каран̣ӣйа̄, евамева кхо, маха̄ра̄джа, акаммам̣ хетам̣ джинапутта̄нам̣ йадидам̣ пӯджа̄, саммасанам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣, йонисо манасика̄ро, сатипат̣т̣ха̄на̄нупассана̄, а̄рамман̣аса̄рагга̄хо, килесайуддхам̣, садаттхамануйун̃джана̄, етам̣ джинапутта̄нам̣ каран̣ӣйам̣, авасеса̄нам̣ деваманусса̄нам̣ пӯджа̄ каран̣ӣйа̄, тасма̄, маха̄ра̄джа, татха̄гато ‘ма̄ име акамме йун̃джанту, камме име йун̃джантӯ’ти а̄ха ‘абйа̄ват̣а̄ тумхе, а̄нанда, хотха татха̄гатасса сарӣрапӯджа̄йа̄’ти. йадетам̣, маха̄ра̄джа, татха̄гато на бхан̣еййа, паттачӣварампи аттано парийа̄да̄петва̄ бхиккхӯ буддхапӯджам̣ йева кареййу’’нти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
буддхапӯджанапан̃хо саттамо.
8. па̄дасакалика̄хатапан̃хо
8. ‘‘бханте на̄гасена, тумхе бхан̣атха ‘бхагавато гаччхантасса айам̣ ачетана̄ маха̄патхавӣ ниннам̣ уннамати, уннатам̣ онаматӣ’ти, пуна ча бхан̣атха ‘бхагавато па̄до сакалика̄йа кхато’ти. йа̄ са̄ сакалика̄ бхагавато па̄де патита̄, кисса пана са̄ сакалика̄ бхагавато па̄да̄ на ниватта̄. йади, бханте на̄гасена, бхагавато гаччхантасса айам̣ ачетана̄ маха̄патхавӣ ниннам̣ уннамати, уннатам̣ онамати, тена хи ‘бхагавато па̄до сакалика̄йа кхато’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади бхагавато па̄до сакалика̄йа кхато, тена хи ‘бхагавато гаччхантасса айам̣ ачетана̄ маха̄патхавӣ ниннам̣ уннамати уннатам̣ онаматӣ’ти тампи вачанам̣ миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.
‘‘саччам̣, маха̄ра̄джа, аттхетам̣ бхагавато гаччхантасса айам̣ ачетана̄ маха̄патхавӣ ниннам̣ уннамати уннатам̣ онамати, бхагавато ча па̄до сакалика̄йа кхато, на ча пана са̄ сакалика̄ аттано дхаммата̄йа патита̄, девадаттасса упаккамена патита̄. девадатто, маха̄ра̄джа, бахӯни джа̄тисатасахасса̄ни бхагавати а̄гха̄там̣ бандхи, со тена а̄гха̄тена ‘махантам̣ кӯт̣а̄га̄раппама̄н̣ам̣ па̄са̄н̣ам̣ бхагавато упари па̄тесса̄мӣ’ти мун̃чи. атха две села̄ патхавито ут̣т̣хахитва̄ там̣ па̄са̄н̣ам̣ сампат̣иччхим̣су, атха несам̣ сампаха̄рена па̄са̄н̣ато папат̣ика̄ бхиджджитва̄ йена ва̄ тена ва̄ патантӣ бхагавато па̄де патита̄’’ти.
‘‘йатха̄ ча, бханте на̄гасена, две села̄ па̄са̄н̣ам̣ сампат̣иччхим̣су, татхева папат̣ика̄пи сампат̣иччхитабба̄’’ти? ‘‘сампат̣иччхитампи, маха̄ра̄джа, идхекаччам̣ паггхарати пасавати на т̣ха̄намупагаччхати, йатха̄, маха̄ра̄джа, удакам̣ па̄н̣ина̄ гахитам̣ ан̇гулантарика̄хи паггхарати пасавати на т̣ха̄намупагаччхати, кхӣрам̣ таккам̣ мадхум̣ саппи тесам̣ маччхарасам̣ мам̣сарасам̣ па̄н̣ина̄ гахитам̣ ан̇гулантарика̄хи паггхарати пасавати на т̣ха̄намупагаччхати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, сампат̣иччханаттхам̣ упагата̄нам̣ двиннам̣ села̄нам̣ сампаха̄рена па̄са̄н̣ато папат̣ика̄ бхиджджитва̄ йена ва̄ тена ва̄ патантӣ бхагавато па̄де патита̄.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, сан̣хасукхумаан̣ураджасамам̣ пул̣инам̣ мут̣т̣хина̄ гахитам̣ ан̇гулантарика̄хи паггхарати пасавати на т̣ха̄намупагаччхати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, сампат̣иччханаттхам̣ упагата̄нам̣ двиннам̣ села̄нам̣ сампаха̄рена па̄са̄н̣ато папат̣ика̄ бхиджджитва̄ йена ва̄ тена ва̄ патантӣ бхагавато па̄де патита̄.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, кабал̣о мукхена гахито идхекаччасса мукхато муччитва̄ паггхарати пасавати на т̣ха̄намупагаччхати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, сампат̣иччханаттхам̣ упагата̄нам̣ двиннам̣ села̄нам̣ сампаха̄рена па̄са̄н̣ато папат̣ика̄ бхиджджитва̄ йена ва̄ тена ва̄ патантӣ бхагавато па̄де патита̄’’ти.
‘‘хоту, бханте на̄гасена, селехи па̄са̄н̣о сампат̣иччхито, атха папат̣ика̄йапи апачити ка̄табба̄ йатхева маха̄патхавийа̄’’ти? ‘‘два̄дасиме, маха̄ра̄джа, апачитим̣ на каронти. катаме два̄даса? ратто ра̄гавасена апачитим̣ на кароти, дут̣т̣хо досавасена, мӯл̣хо мохавасена, уннато ма̄навасена, ниггун̣о ависесата̄йа, атитхаддхо аниседханата̄йа, хӣно хӣнасабха̄вата̄йа, вачанакаро аниссарата̄йа, па̄по кадарийата̄йа, дуккха̄пито пат̣идуккха̄паната̄йа, луддхо лобха̄бхибхӯтата̄йа, а̄йӯхито аттхаса̄дханата̄йа [аттхаса̄дханена (сйа̄. пӣ. ка.)] апачитим̣ на кароти. име кхо маха̄ра̄джа два̄даса апачитим̣ на каронти. са̄ ча пана папат̣ика̄ па̄са̄н̣асампаха̄рена бхиджджитва̄ анимиттакатадиса̄ йена ва̄ тена ва̄ патама̄на̄ бхагавато па̄де патита̄.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, сан̣хасукхумаан̣ураджо анилабаласама̄хато анимиттакатадисо йена ва̄ тена ва̄ абхикирати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, са̄ папат̣ика̄ па̄са̄н̣асампаха̄рена бхиджджитва̄ анимиттакатадиса̄ йена ва̄ тена ва̄ патама̄на̄ бхагавато па̄де патита̄. йади пана, маха̄ра̄джа, са̄ папат̣ика̄ па̄са̄н̣ато висум̣ на бхавеййа, тампи те села̄ па̄са̄н̣апапат̣икам̣ уппатитва̄ ган̣хеййум̣. еса̄ пана, маха̄ра̄джа, папат̣ика̄ на бхӯмат̣т̣ха̄ на а̄ка̄сат̣т̣ха̄, па̄са̄н̣асампаха̄равегена бхиджджитва̄ анимиттакатадиса̄ йена ва̄ тена ва̄ патама̄на̄ бхагавато па̄де патита̄.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, ва̄таман̣д̣алика̄йа уккхиттам̣ пура̄н̣апан̣н̣ам̣ анимиттакатадисам̣ йена ва̄ тена ва̄ патати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, еса̄ папат̣ика̄ па̄са̄н̣асампаха̄равегена анимиттакатадиса̄ йена ва̄ тена ва̄ патама̄на̄ бхагавато па̄де патита̄. апи ча, маха̄ра̄джа, акатан̃н̃усса кадарийасса девадаттасса дуккха̄нубхавана̄йа папат̣ика̄ бхагавато па̄де патита̄’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
па̄дасакалика̄хатапан̃хо ат̣т̣хамо.
9. аггаггасаман̣апан̃хо
9. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ ‘а̄сава̄нам̣ кхайа̄ саман̣о хотӣ’ти. пуна ча бхан̣итам̣ –
‘‘‘чатуббхи дхаммехи саман̇гибхӯтам̣, там̣ ве нарам̣ саман̣ам̣ а̄ху локе’ти.
татриме чатта̄ро дхамма̄ кханти аппа̄ха̄рата̄ ративиппаха̄нам̣ а̄кин̃чан̃н̃ам̣. сабба̄ни панета̄ни апариккхӣн̣а̄савасса сакилесассева хонти. йади, бханте на̄гасена, а̄сава̄нам̣ кхайа̄ саман̣о хоти, тена хи ‘чатуббхи дхаммехи саман̇гибхӯтам̣, там̣ ве нарам̣ саман̣ам̣ а̄ху локе’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади чатуббхи дхаммехи саман̇гибхӯто саман̣о хоти, тена хи ‘а̄сава̄нам̣ кхайа̄ саман̣о хотӣ’ти тампи вачанам̣ миччха̄, айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.
‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ‘а̄сава̄нам̣ кхайа̄ саман̣о хотӣ’ти. пуна ча бхан̣итам̣ ‘чатуббхи дхаммехи саман̇гибхӯтам̣, там̣ ве нарам̣ саман̣ам̣ а̄ху локе’ти. тадидам̣, маха̄ра̄джа, вачанам̣ тесам̣ тесам̣ пуггала̄нам̣ гун̣авасена бхан̣итам̣ ‘чатуббхи дхаммехи саман̇гибхӯтам̣, там̣ ве нарам̣ саман̣ам̣ а̄ху локе’ти, идам̣ пана ниравасесавачанам̣ ‘а̄сава̄нам̣ кхайа̄ саман̣о хотӣ’ти.
‘‘апи ча, маха̄ра̄джа, йе кечи килесӯпасама̄йа пат̣ипанна̄, те саббе упа̄да̄йупа̄да̄йа саман̣о кхӣн̣а̄саво аггамаккха̄йати. йатха̄, маха̄ра̄джа, йа̄ни ка̄ничи джаладжатхаладжапуппха̄ни, вассикам̣ тесам̣ аггамаккха̄йати, авасеса̄ни йа̄ни ка̄ничи вивидха̄ни пуппхаджа̄та̄ни, сабба̄ни та̄ни пуппха̄ни йева, упа̄да̄йупа̄да̄йа пана вассикам̣ йева пуппхам̣ джанасса паттхитам̣ пихайитам̣. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе кечи килесӯпасама̄йа пат̣ипанна̄, те саббе упа̄да̄йупа̄да̄йа саман̣о кхӣн̣а̄саво аггамаккха̄йати.
‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, саббадхан̃н̃а̄нам̣ са̄ли аггамаккха̄йати, йа̄ ка̄чи авасеса̄ вивидха̄ дхан̃н̃аджа̄тийо, та̄ сабба̄ упа̄да̄йупа̄да̄йа бходжана̄ни сарӣрайа̄пана̄йа, са̄ли йева тесам̣ аггамаккха̄йати. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе кечи килесӯпасама̄йа пат̣ипанна̄, те саббе упа̄да̄йупа̄да̄йа саман̣о кхӣн̣а̄саво аггамаккха̄йатӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
аггаггасаман̣апан̃хо навамо.
10. ван̣н̣абхан̣анапан̃хо
10. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ ‘мамам̣ ва̄, бхиккхаве, паре ван̣н̣ам̣ бха̄сеййум̣, дхаммасса ва̄, сан̇гхасса ва̄ ван̣н̣ам̣ бха̄сеййум̣, татра тумхехи на а̄нандо, на соманассам̣, на четасо уппила̄витаттам̣ каран̣ӣйа’нти пуна ча татха̄гато селасса бра̄хман̣асса йатха̄бхучче ван̣н̣е бхан̃н̃ама̄не а̄нандито сумано уппила̄вито бхиййо уттарим̣ сакагун̣ам̣ пакиттеси –
‘‘‘ра̄джа̄хамасми села̄ти, дхаммара̄джа̄ ануттаро;
дхаммена чаккам̣ ваттеми, чаккам̣ аппат̣иваттийа’нти [ма. ни. 2.399].
‘‘йади, бханте на̄гасена, бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘мамам̣ ва̄, бхиккхаве, паре ван̣н̣ам̣ бха̄сеййум̣, дхаммасса ва̄ сан̇гхасса ва̄ ван̣н̣ам̣ бха̄сеййум̣, татра тумхехи на а̄нандо, на соманассам̣, на четасо уппила̄витаттам̣ каран̣ӣйа’нти, тена хи селасса бра̄хман̣асса йатха̄бхучче ван̣н̣е бхан̃н̃ама̄не а̄нандито сумано уппила̄вито бхиййо уттарим̣ сакагун̣ам̣ пакиттесӣти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади селасса бра̄хман̣асса йатха̄бхучче ван̣н̣е бхан̃н̃ама̄не а̄нандито сумано уппила̄вито бхиййо уттарим̣ сакагун̣ам̣ пакиттеси, тена хи ‘мамам̣ ва̄, бхиккхаве, паре ван̣н̣ам̣ бха̄сеййум̣, дхаммасса ва̄ сан̇гхасса ва̄ ван̣н̣ам̣ бха̄сеййум̣, татра тумхехи на а̄нандо, на соманассам̣, на четасо уппила̄витаттам̣ каран̣ӣйа’нти тампи вачанам̣ миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.
‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ‘мамам̣ ва̄, бхиккхаве, паре ван̣н̣ам̣ бха̄сеййум̣, дхаммасса ва̄ сан̇гхасса ва̄ ван̣н̣ам̣ бха̄сеййум̣, татра тумхехи на а̄нандо, на соманассам̣, на четасо уппила̄витаттам̣ каран̣ӣйа’нти. селасса ча бра̄хман̣асса йатха̄бхучче ван̣н̣е бхан̃н̃ама̄не бхиййо уттарим̣ сакагун̣ам̣ пакиттитам̣ –
‘‘‘ра̄джа̄хамасми села̄ти, дхаммара̄джа̄ ануттаро;
дхаммена чаккам̣ ваттеми, чаккам̣ аппат̣иваттийа’нти.
‘‘пат̣хамам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ дхаммасса сабха̄васарасалаккхан̣ам̣ сабха̄вам̣ авитатхам̣ бхӯтам̣ таччхам̣ татхаттхам̣ паридӣпайама̄нена бхан̣итам̣ ‘мамам̣ ва̄ бхиккхаве, паре ван̣н̣ам̣ бха̄сеййум̣, дхаммасса ва̄ сан̇гхасса ва̄ ван̣н̣ам̣ бха̄сеййум̣, татра тумхехи на а̄нандо, на соманассам̣, на четасо уппила̄витаттам̣ каран̣ӣйа’нти. йам̣ пана бхагавата̄ селасса бра̄хман̣асса йатха̄бхучче ван̣н̣е бхан̃н̃ама̄не бхиййо уттарим̣ сакагун̣ам̣ пакиттитам̣ ‘ра̄джа̄хамасми села̄ти, дхаммара̄джа̄ ануттаро’ти там̣ на ла̄бхахету, на йасахету, на аттахету, на паккхахету, на антева̄сикамйата̄йа, атха кхо анукампа̄йа ка̄рун̃н̃ена хитавасена евам̣ имасса дхамма̄бхисамайо бхависсати тин̣н̣ан̃ча ма̄н̣авакасата̄нанти, евам̣ бхиййо уттарим̣ сакагун̣ам̣ бхан̣итам̣ ‘ра̄джа̄хамасми села̄ти, дхаммара̄джа̄ ануттаро’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
ван̣н̣абхан̣анапан̃хо дасамо.
11. ахим̣са̄ниггахапан̃хо
11. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ ‘ахим̣сайам̣ парам̣ локе, пийо хохиси ма̄мако’ти. пуна ча бхан̣итам̣ ‘нигган̣хе ниггаха̄рахам̣, пагган̣хе паггаха̄раха’нти. ниггахо на̄ма, бханте на̄гасена, хаттхаччхедо па̄даччхедо вадхо бандханам̣ ка̄ран̣а̄ ма̄ран̣ам̣ сантативикопанам̣, на етам̣ вачанам̣ бхагавато йуттам̣, на ча бхагава̄ арахати етам̣ вачанам̣ ваттум̣. йади, бханте на̄гасена, бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘ахим̣сайам̣ парам̣ локе, пийо хохиси ма̄мако’’ти, тена хи ‘‘нигган̣хе ниггаха̄рахам̣, пагган̣хе паггаха̄раха’’нти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади татха̄гатена бхан̣итам̣ ‘‘нигган̣хе ниггаха̄рахам̣, пагган̣хе паггаха̄раха’’нти, тена хи ‘‘ахим̣сайам̣ парам̣ локе, пийо хохиси ма̄мако’’ти тампи вачанам̣ миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.
‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ‘ахим̣сайам̣ парам̣ локе, пийо хохиси ма̄мако’ти, бхан̣итан̃ча ‘нигган̣хе ниггаха̄рахам̣, пагган̣хе паггаха̄раха’нти. ‘ахим̣сайам̣ парам̣ локе, пийо хохиси ма̄мако’ти саббесам̣, маха̄ра̄джа, татха̄гата̄нам̣ ануматам̣ етам̣, еса̄ анусит̣т̣хи, еса̄ дхаммадесана̄, дхаммо хи, маха̄ра̄джа, ахим̣са̄лаккхан̣о, сабха̄вавачанам̣ етам̣. йам̣ пана, маха̄ра̄джа, татха̄гато а̄ха ‘нигган̣хе ниггаха̄рахам̣, пагган̣хе паггаха̄раха’нти, бха̄са̄ еса̄, уддхатам̣, маха̄ра̄джа, читтам̣ ниггахетаббам̣, лӣнам̣ читтам̣ паггахетаббам̣. акусалам̣ читтам̣ ниггахетаббам̣, кусалам̣ читтам̣ паггахетаббам̣. айонисо манасика̄ро ниггахетаббо, йонисо манасика̄ро паггахетаббо. миччха̄пат̣ипанно ниггахетаббо, самма̄пат̣ипанно паггахетаббо. анарийо ниггахетаббо арийо паггахетаббо. чоро ниггахетаббо, ачоро паггахетаббо’’ти.
‘‘хоту, бханте на̄гасена, ида̄ни твам̣ пачча̄гатоси мама висайам̣, йамахам̣ пуччха̄ми, со ме аттхо упагато. чоро пана, бханте на̄гасена, нигган̣хантена катхам̣ ниггахетаббо’’ти? ‘‘чоро, маха̄ра̄джа, нигган̣хантена евам̣ ниггахетаббо, парибха̄санӣйо парибха̄ситаббо, дан̣д̣анӣйо дан̣д̣етаббо, пабба̄джанӣйо пабба̄джетаббо, бандханӣйо бандхитаббо, гха̄танӣйо гха̄тетаббо’’ти. ‘‘йам̣ пана, бханте на̄гасена, чора̄нам̣ гха̄танам̣, там̣ татха̄гата̄нам̣ анумата’’нти? ‘‘на хи, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘кисса пана чоро ануса̄санӣйо анумато татха̄гата̄на’’нти? ‘‘йо со, маха̄ра̄джа, гха̄тӣйати, на со татха̄гата̄нам̣ ануматийа̄ гха̄тӣйати, сайам̣катена со гха̄тӣйати, апи ча дхамма̄нусит̣т̣хийа̄ ануса̄сӣйати, сакка̄ пана, маха̄ра̄джа, тайа̄ пурисам̣ ака̄ракам̣ анапара̄дхам̣ вӣтхийам̣ чарантам̣ гахетва̄ гха̄тайиту’’нти? ‘‘на сакка̄, бханте’’ти. ‘‘кена ка̄ран̣ена, маха̄ра̄джа̄’’ти? ‘‘ака̄ракатта̄, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, на чоро татха̄гата̄нам̣ ануматийа̄ хан̃н̃ати, сайам̣катена со хан̃н̃ати, ким̣ панеттха ануса̄сако кин̃чи досам̣ а̄паджджатӣ’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘тена хи, маха̄ра̄джа, татха̄гата̄нам̣ анусит̣т̣хи самма̄нусит̣т̣хи хотӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
ахим̣са̄ниггахапан̃хо ека̄дасамо.
12. бхиккхупан̣а̄митапан̃хо
12. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ ‘аккодхано вигатакхилохамасмӣ’ти, пуна ча татха̄гато тхере са̄рипуттамоггалла̄не сапарисе пан̣а̄меси, ким̣ ну кхо, бханте на̄гасена, татха̄гато купито парисам̣ пан̣а̄меси, уда̄ху тут̣т̣хо пан̣а̄меси, етам̣ та̄ва джа̄на̄хи имам̣ на̄ма̄ти? йади, бханте на̄гасена, купито парисам̣ пан̣а̄меси, тена хи татха̄гатасса кодхо аппат̣иваттито, йади тут̣т̣хо пан̣а̄меси, тена хи аваттхусмим̣ аджа̄нантена пан̣а̄мита̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.
‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ‘аккодхано вигатакхилохамасмӣ’ти, пан̣а̄мита̄ ча тхера̄ са̄рипуттамоггалла̄на̄ сапариса̄, тан̃ча пана на копена, идха, маха̄ра̄джа, кочидева пурисо маха̄патхавийа̄ мӯле ва̄ кха̄н̣уке ва̄ па̄са̄н̣е ва̄ кат̣хале ва̄ висаме ва̄ бхӯмибха̄ге кхалитва̄ патати, апи ну кхо, маха̄ра̄джа, маха̄патхавӣ купита̄ там̣ па̄тетӣ’’ти? ‘‘на хи, бханте, наттхи маха̄патхавийа̄ копо ва̄ паса̄до ва̄, анунайаппат̣игхавиппамутта̄ маха̄патхавӣ, сайамева со аласо кхалитва̄ патитоти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, наттхи татха̄гата̄нам̣ копо ва̄ паса̄до ва̄, анунайаппат̣игхавиппамутта̄ татха̄гата̄ араханто самма̄самбуддха̄, атха кхо сайам̣ катенева те аттано апара̄дхена пан̣а̄мита̄.
‘‘идха пана, маха̄ра̄джа, маха̄самуддо на матена кун̣апена сам̣васати, йам̣ хоти маха̄самудде матам̣ кун̣апам̣, там̣ кхиппамева ниччхубхати тхалам̣ усса̄рети. апи ну кхо, маха̄ра̄джа, маха̄самуддо купито там̣ кун̣апам̣ ниччхубхатӣ’’ти? ‘‘на хи, бханте, наттхи маха̄самуддасса копо ва̄ паса̄до ва̄, анунайаппат̣игхавиппамутто маха̄самуддо’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, наттхи татха̄гата̄нам̣ копо ва̄ паса̄до ва̄, анунайаппат̣игхавиппамутта̄ татха̄гата̄ араханто самма̄самбуддха̄, атха кхо сайам̣ катенева те аттано апара̄дхена пан̣а̄мита̄.
‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, патхавийа̄ кхалито патӣйати, евам̣ джинаса̄санаваре кхалито пан̣а̄мӣйати. йатха̄, маха̄ра̄джа, самудде матам̣ кун̣апам̣ ниччхубхӣйати, евам̣ джинаса̄санаваре кхалито пан̣а̄мӣйати. йам̣ пана те, маха̄ра̄джа, татха̄гато пан̣а̄меси, тесам̣ аттхака̄мо хитака̄мо сукхака̄мо висуддхика̄мо ‘евам̣ име джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣ехи паримуччиссантӣ’ти пан̣а̄месӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.
бхиккхупан̣а̄митапан̃хо два̄дасамо.
пан̣а̄митавагго татийо.
имасмим̣ вагге два̄даса пан̃ха̄.