4. саббан̃н̃утан̃а̄н̣авагго

1. иддхикаммавипа̄капан̃хо

1. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ ‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ иддхиманта̄нам̣ йадидам̣ маха̄моггалла̄но’ти. пуна ча кира со лагул̣ехи парипотхито бхиннасӣсо сан̃чун̣н̣итат̣т̣химам̣садхаманичхиннапаригатто париниббуто [дхаманимаджджапарикатто (сӣ. пӣ.), дхамманимин̃джапаригатто (сйа̄.)]. йади, бханте на̄гасена, тхеро маха̄моггалла̄но иддхийа̄ кот̣им̣ гато, тена хи лагул̣ехи потхито париниббутоти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади лагул̣ехи парипотхито париниббуто, тена хи иддхийа̄ кот̣им̣ гатоти тампи вачанам̣ миччха̄. ким̣ на саматтхо иддхийа̄ аттано упагха̄там̣ апанайитум̣, садевакассапи локасса пат̣исаран̣ам̣ бхавитум̣ арахоти? айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.

‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ иддхиманта̄нам̣ йадидам̣ маха̄моггалла̄но’ти. а̄йасма̄ ча маха̄моггалла̄но лагул̣ахато париниббуто, тан̃ча пана камма̄дхиггахитена̄’’ти.

‘‘нану, бханте на̄гасена, иддхимато иддхивисайопи каммавипа̄копи две ачинтийа̄, ачинтийена ачинтийам̣ апанайитаббам̣. йатха̄ на̄ма, бханте, кечи пхалака̄ма̄ капиттхена капиттхам̣ потхенти, амбена амбам̣ потхенти, евамева кхо, бханте на̄гасена, ачинтийена ачинтийам̣ потхайитва̄ апанетабба’’нти? ‘‘ачинтийа̄нампи, маха̄ра̄джа, екам̣ адхиматтам̣ балаватарам̣, йатха̄, маха̄ра̄джа, махийа̄ ра̄джа̄но хонти самаджачча̄, самаджачча̄нампи тесам̣ еко саббе абхибхавитва̄ а̄н̣ам̣ паваттети. евамева кхо, маха̄ра̄джа, тесам̣ ачинтийа̄нам̣ каммавипа̄кам̣ йева адхиматтам̣ балаватарам̣, каммавипа̄кам̣ йева саббе абхибхавийа а̄н̣ам̣ паваттети, камма̄дхиггахитасса авасеса̄ кирийа̄ ока̄сам̣ на лабханти.

‘‘идха пана, маха̄ра̄джа, кочи пурисо кисмин̃чидева пакаран̣е апараджджхати, на тасса ма̄та̄ ва̄ пита̄ ва̄ бхагинӣ ва̄ бха̄таро ва̄ сакхӣ ва̄ саха̄йака̄ ва̄ [бхагинибха̄таро ва̄ сакхисаха̄йака̄ ва̄ (сӣ. пӣ. ка.)] та̄йанти, атха кхо ра̄джа̄ йева таттха абхибхавийа а̄н̣ам̣ паваттети. ким̣ таттха ка̄ран̣ам̣? апара̄дхиката̄. евамева кхо, маха̄ра̄джа, тесам̣ ачинтийа̄нам̣ каммавипа̄кам̣ йева адхиматтам̣ балаватарам̣, каммавипа̄кам̣ йева саббе абхибхавийа а̄н̣ам̣ паваттети, камма̄дхиггахитасса авасеса̄ кирийа̄ ока̄сам̣ на лабханти.

‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, махийа̄ давад̣а̄хе самут̣т̣хите гхат̣асахассампи удакам̣ на саккоти нибба̄петум̣, атха кхо агги йева таттха абхибхавийа а̄н̣ам̣ паваттети. ким̣ таттха ка̄ран̣ам̣? балавата̄ теджасса. евамева кхо, маха̄ра̄джа, тесам̣ ачинтийа̄нам̣ каммавипа̄кам̣ йева адхиматтам̣ балаватарам̣, каммавипа̄кам̣ йева саббе абхибхавийа а̄н̣ам̣ паваттети, камма̄дхиггахитасса авасеса̄ кирийа̄ ока̄сам̣ на лабханти, тасма̄, маха̄ра̄джа, а̄йасмато маха̄моггалла̄насса камма̄дхиггахитасса лагул̣ехи потхийама̄насса иддхийа̄ саманна̄ха̄ро на̄хосӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.

иддхикаммавипа̄капан̃хо пат̣хамо.

2. дхаммавинайапат̣иччханна̄пат̣иччханнапан̃хо

2. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ ‘татха̄гатаппаведито, бхиккхаве, дхаммавинайо виват̣о вирочати но пат̣иччханно’ти. пуна ча па̄тимоккхуддесо кевалан̃ча винайапит̣акам̣ пихитам̣ пат̣иччханнам̣. йади, бханте на̄гасена, джинаса̄сане йуттам̣ ва̄ паттам̣ ва̄ самайам̣ лабхетха, винайапан̣н̣атти виват̣а̄ собхеййа. кена ка̄ран̣ена? кевалам̣ таттха сиккха̄ сам̣йамо нийамо сӣлагун̣аа̄ча̄рапан̣н̣атти аттхарасо дхаммарасо вимуттирасо. йади, бханте на̄гасена, бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘татха̄гатаппаведито, бхиккхаве, дхаммавинайо виват̣о вирочати но пат̣иччханно’ти, тена хи ‘па̄тимоккхуддесо кевалан̃ча винайапит̣акам̣ пихитам̣ пат̣иччханна’нти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади па̄тимоккхуддесо кевалан̃ча винайапит̣акам̣ пихитам̣ пат̣иччханнам̣, тена хи ‘татха̄гатаппаведито, бхиккхаве, дхаммавинайо виват̣о вирочати но пат̣иччханно’ти тампи вачанам̣ миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.

‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ‘татха̄гатаппаведито, бхиккхаве, дхаммавинайо виват̣о вирочати но пат̣иччханно’ти. пуна ча па̄тимоккхуддесо кевалан̃ча винайапит̣акам̣ пихитам̣ пат̣иччханнам̣, тан̃ча пана на саббесам̣, сӣмам̣ катва̄ пихитам̣.

‘‘тивидхена, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ па̄тимоккхуддесо сӣмам̣ катва̄ пихито, пуббака̄нам̣ татха̄гата̄нам̣ вам̣савасена па̄тимоккхуддесо сӣмам̣ катва̄ пихито, дхаммасса гарукатта̄ пихито, бхиккхубхӯмийа̄ гарукатта̄ пихито.

‘‘катхам̣ пуббака̄нам̣ татха̄гата̄нам̣ вам̣савасена па̄тимоккхуддесо сӣмам̣ катва̄ пихито, есо вам̣со, маха̄ра̄джа, саббесам̣ пуббака̄нам̣ татха̄гата̄нам̣ йадидам̣ бхиккхумаджджхе па̄тимоккхуддесо авасеса̄нам̣ пихито. йатха̄, маха̄ра̄джа, кхаттийа̄нам̣ кхаттийама̄йа̄ кхаттийесу йева чарати, еваметам̣ кхаттийа̄нам̣ локасса павен̣ӣ авасеса̄нам̣ пихита̄. евамева кхо, маха̄ра̄джа, есо вам̣со саббесам̣ пуббака̄нам̣ татха̄гата̄нам̣ йадидам̣ бхиккхумаджджхе па̄тимоккхуддесо авасеса̄нам̣ пихито.

‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, махийа̄ ган̣а̄ ваттанти, сеййатхидам̣, малла̄ атон̣а̄ паббата̄ дхаммагирийа̄ брахмагирийа̄ нат̣ака̄ наччака̄ лан̇гхака̄ писа̄ча̄ ман̣ибхадда̄ пун̣н̣абаддха̄ чандимасӯрийа̄ сиридевата̄ ка̄лидевата̄, сива̄ васудева̄ гханика̄ асипа̄са̄ бхаддипутта̄ти, тесам̣ тесам̣ рахассам̣ тесу тесу ган̣есу йева чарати, авасеса̄нам̣ пихитам̣. евамева кхо, маха̄ра̄джа, есо вам̣со саббесам̣ пуббака̄нам̣ татха̄гата̄нам̣ йадидам̣ бхиккхумаджджхе па̄тимоккхуддесо авасеса̄нам̣ пихито. евам̣ пуббака̄нам̣ татха̄гата̄нам̣ вам̣савасена па̄тимоккхуддесо сӣмам̣ катва̄ пихито.

‘‘катхам̣ дхаммасса гарукатта̄ па̄тимоккхуддесо сӣмам̣ катва̄ пихито? дхаммо, маха̄ра̄джа, гаруко бха̄рийо, таттха самматтака̄рӣ ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхети, там̣ таттха парампара̄самматтака̄рита̄йа па̄пун̣а̄ти, на там̣ таттха парампара̄самматтака̄рита̄йа па̄пун̣а̄ти, ма̄ ча̄йам̣ са̄радхаммо варадхаммо асамматтака̄рӣнам̣ хаттхагато он̃н̃а̄то аван̃н̃а̄то хӣл̣ито кхӣл̣ито гарахито бхавату, ма̄ ча̄йам̣ са̄радхаммо варадхаммо дуджджанагато он̃н̃а̄то аван̃н̃а̄то хӣл̣ито кхӣл̣ито гарахито бхаватӯти. евам̣ дхаммасса гарукатта̄ па̄тимоккхуддесо сӣмам̣ катва̄ пихито.

‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, са̄раварапавараабхиджа̄таджа̄тимантаратталохитачанданам̣ на̄ма саварапураманугатам̣ он̃н̃а̄там̣ аван̃н̃а̄там̣ хӣл̣итам̣ кхӣл̣итам̣ гарахитам̣ бхавати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, ма̄ ча̄йам̣ са̄радхаммо варадхаммо парампара̄асамматтака̄рӣнам̣ хаттхагато он̃н̃а̄то аван̃н̃а̄то хӣл̣ито кхӣл̣ито гарахито бхавату, ма̄ ча̄йам̣ са̄радхаммо варадхаммо дуджджанагато он̃н̃а̄то аван̃н̃а̄то хӣл̣ито кхӣл̣ито гарахито бхаватӯти. евам̣ дхаммасса гарукатта̄ па̄тимоккхуддесо сӣмам̣ катва̄ пихито.

‘‘катхам̣ бхиккхубхӯмийа̄ гарукатта̄ па̄тимоккхуддесо сӣмам̣ катва̄ пихито, бхиккхубха̄во кхо, маха̄ра̄джа, локе атулийо аппама̄н̣о анаггхийо, на сакка̄ кеначи аггха̄петум̣ тулетум̣ париметум̣, ма̄йам̣ еварӯпе бхиккхубха̄ве т̣хито локена самасамо бхаватӯти бхиккхӯнам̣ йева антаре па̄тимоккхуддесо чарати. йатха̄, маха̄ра̄джа, локе варапаварабхан̣д̣ам̣ ваттхам̣ ва̄ аттхаран̣ам̣ ва̄ гаджатуран̇гаратхасуван̣н̣араджатаман̣имутта̄иттхиратана̄дӣни ва̄ виджитакаммасӯра̄ ва̄ [ниджджитакаммасӯра̄ ва̄ (сӣ. пӣ.)] саббе те ра̄джа̄намупагаччханти, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йа̄вата̄ локе [локе сиккха̄ (сӣ. пӣ.)] сугата̄гамапарийаттиа̄ча̄расам̣йамасӣласам̣варагун̣а̄, саббе те бхиккхусан̇гхамупагата̄ бхаванти. евам̣ бхиккхубхӯмийа̄ гарукатта̄ па̄тимоккхуддесо сӣмам̣ катва̄ пихито’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампит̣иччха̄мӣ’’ти.

дхаммавинайапат̣иччханна̄пат̣иччханнапан̃хо дутийо.

3. муса̄ва̄дагарулахубха̄вапан̃хо

3. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ ‘сампаджа̄намуса̄ва̄де па̄ра̄джико хотӣ’ти. пуна ча бхан̣итам̣ ‘сампаджа̄намуса̄ва̄де лахукам̣ а̄паттим̣ а̄паджджати екасса сантике десана̄ваттхука’нти. бханте на̄гасена, ко панеттха висесо, ким̣ ка̄ран̣ам̣, йан̃чекена муса̄ва̄дена уччхиджджати, йан̃чекена муса̄ва̄дена сатекиччхо хоти? йади, бханте на̄гасена, бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘сампаджа̄намуса̄ва̄де па̄ра̄джико хотӣ’ти, тена хи ‘сампаджа̄намуса̄ва̄де лахукам̣ а̄паттим̣ а̄паджджати екасса сантике десана̄ваттхука’нти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади татха̄гатена бхан̣итам̣ ‘сампаджа̄намуса̄ва̄де лахукам̣ а̄паттим̣ а̄паджджати екасса сантике десана̄ваттхука’нти, тена хи ‘сампаджа̄намуса̄ва̄де па̄ра̄джико хотӣ’ти тампи вачанам̣ миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.

‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ‘сампаджа̄намуса̄ва̄де па̄ра̄джико хотӣ’ти. бхан̣итан̃ча ‘сампаджа̄намуса̄ва̄де лахукам̣ а̄паттим̣ а̄паджджати екасса сантике десана̄ваттхука’нти, тан̃ча пана ваттхувасена гарукалахукам̣ хоти. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, идха кочи пурисо парасса па̄н̣ина̄ паха̄рам̣ дадеййа, тасса тумхе ким̣ дан̣д̣ам̣ дха̄ретха̄’’ти? ‘‘йади со, бханте, а̄ха ‘наккхама̄мӣ’ти, тасса майам̣ аккхамама̄не каха̄пан̣ам̣ хара̄пема̄’’ти ‘‘идха пана, маха̄ра̄джа, со йева пурисо тава па̄н̣ина̄ паха̄рам̣ дадеййа, тасса пана ко дан̣д̣о’’ти? ‘‘хаттхамписса, бханте, чхеда̄пеййа̄ма, па̄дампи чхеда̄пеййа̄ма, йа̄ва сӣсам̣ кал̣ӣраччхеджджам̣ чхеда̄пеййа̄ма, саббампи там̣ гехам̣ вилумпа̄пеййа̄ма, убхатопаккхе [убхатопассе (сӣ. пӣ. ка.)] йа̄ва саттамам̣ кулам̣ самуггха̄та̄пеййа̄ма̄’’ти. ‘‘ко панеттха, маха̄ра̄джа, висесо, ким̣ ка̄ран̣ам̣, йам̣ екасса па̄н̣иппаха̄ре сукхумо каха̄пан̣о дан̣д̣о, йам̣ тава па̄н̣иппаха̄ре хаттхаччхеджджам̣ па̄даччхеджджам̣ йа̄ва кал̣ӣраччхеджджам̣ саббагеха̄да̄нам̣ убхатопаккхе йа̄ва саттамакула̄ самуггха̄то’’ти? ‘‘мануссантарена, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, сампаджа̄намуса̄ва̄до ваттхувасена гарукалахуко хотӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.

муса̄ва̄дагарулахубха̄вапан̃хо татийо.

4. бодхисаттадхаммата̄пан̃хо

4. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ дхаммата̄дхаммапарийа̄йе ‘пуббева бодхисатта̄нам̣ ма̄та̄питаро нийата̄ хонти, бодхи нийата̄ хоти, аггаса̄вака̄ нийата̄ хонти, путто нийато хоти, упат̣т̣ха̄ко нийато хотӣ’ти. пуна ча тумхе бхан̣атха ‘тусите ка̄йе т̣хито бодхисатто ат̣т̣ха маха̄вилокана̄ни вилокети, ка̄лам̣ вилокети, дӣпам̣ вилокети, десам̣ вилокети, кулам̣ вилокети, джанеттим̣ вилокети, а̄йум̣ вилокети, ма̄сам̣ вилокети, неккхаммам̣ вилокетӣ’ти. бханте на̄гасена, апарипакке н̃а̄н̣е буджджханам̣ наттхи, парипакке н̃а̄н̣е на сакка̄ нимесантарампи а̄гаметум̣, анатиккаманӣйам̣ парипаккама̄насам̣. касма̄ бодхисатто ка̄лам̣ вилокехи ‘камхи ка̄ле уппаджджа̄мӣ’ти. апарипакке н̃а̄н̣е буджджханам̣ наттхи, парипакке н̃а̄н̣е на сакка̄ нимесантарампи а̄гаметум̣, касма̄ бодхисатто кулам̣ вилокети ‘кумхи куле уппаджджа̄мӣ’ти. йади, бханте на̄гасена, пуббева бодхисаттасса ма̄та̄питаро нийата̄, тена хи ‘кулам̣ вилокетӣ’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади кулам̣ вилокети, тена хи ‘пуббева бодхисаттасса ма̄та̄питаро нийата̄’ти тампи вачанам̣ миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.

‘‘нийата̄, маха̄ра̄джа, пуббева бодхисаттасса ма̄та̄питаро, кулан̃ча бодхисатто вилокети. кинти пана кулам̣ вилокети ‘йе ме ма̄та̄питаро, те кхаттийа̄ уда̄ху бра̄хман̣а̄’ти. евам̣ кулам̣ вилокети.

‘‘ат̣т̣ханнам̣, маха̄ра̄джа, пуббева ана̄гатам̣ олокетаббам̣ хоти. катамесам̣ ат̣т̣ханнам̣? ва̄н̣иджасса, маха̄ра̄джа, пуббева виккайабхан̣д̣ам̣ олокетаббам̣ хоти, хаттхина̄гасса пуббева сон̣д̣а̄йа ана̄гато магго олокетаббо хоти, са̄кат̣икасса пуббева ана̄гатам̣ титтхам̣ олокетаббам̣ хоти, нийа̄макасса пуббева ана̄гатам̣ тӣрам̣ олокетва̄ на̄ва̄ песетабба̄ хоти, бхисаккасса пуббева а̄йум̣ олокетва̄ а̄туро упасан̇камитаббо хоти, уттарасетусса пуббева тхира̄тхирабха̄вам̣ джа̄нитва̄ абхирухитаббам̣ хоти, бхиккхусса пуббева ана̄гатам̣ ка̄лам̣ паччавеккхитва̄ бходжанам̣ бхун̃джитаббам̣ хоти, бодхисатта̄нам̣ пуббева кулам̣ олокетаббам̣ хоти ‘кхаттийакулам̣ ва̄ бра̄хман̣акулам̣ ва̄’ти. имесам̣ кхо, маха̄ра̄джа, ат̣т̣ханнам̣ пуббева ана̄гатам̣ олокетаббам̣ хотӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.

бодхисаттадхаммата̄пан̃хо чатуттхо.

5. аттанипа̄танапан̃хо

5. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ ‘на, бхиккхаве, атта̄нам̣ па̄тетаббам̣, йо па̄теййа, йатха̄дхаммо ка̄ретаббо’ти. пуна ча тумхе бхан̣атха ‘йаттха каттхачи бхагава̄ са̄вака̄нам̣ дхаммам̣ десайама̄но анекапарийа̄йена джа̄тийа̄ джара̄йа бйа̄дхино маран̣асса самуччхеда̄йа дхаммам̣ десети, йо хи кочи джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣ам̣ саматиккамати, там̣ парама̄йа пасам̣са̄йа пасам̣сатӣ’ти. йади, бханте на̄гасена, бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘на, бхиккхаве, атта̄нам̣ па̄тетаббам̣, йо па̄теййа, йатха̄дхаммо ка̄ретаббо’ти, тена хи ‘джа̄тийа̄ джара̄йа бйа̄дхино маран̣асса самуччхеда̄йа дхаммам̣ десетӣ’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади джа̄тийа̄ джара̄йа бйа̄дхино маран̣асса самуччхеда̄йа дхаммам̣ десети, тена хи ‘на, бхиккхаве, атта̄нам̣ па̄тетаббам̣, йо па̄теййа, йатха̄дхаммо ка̄ретаббо’’ти тампи вачанам̣ миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.

‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ‘на, бхиккхаве, атта̄нам̣ па̄тетаббам̣, йо па̄теййа, йатха̄дхаммо ка̄ретаббо’ти. йаттха каттхачи бхагавата̄ са̄вака̄нам̣ дхаммам̣ десайа̄ма̄нена ча анекапарийа̄йена джа̄тийа̄ джара̄йа бйа̄дхино маран̣асса самуччхеда̄йа дхаммо десито, таттха пана ка̄ран̣ам̣ аттхи, йена бхагава̄ ка̄ран̣ена пат̣иккхипи сама̄дапеси ча̄’’ти.

‘‘ким̣ панеттха, бханте на̄гасена, ка̄ран̣ам̣, йена бхагава̄ ка̄ран̣ена пат̣иккхипи сама̄дапеси ча̄’’ти? ‘‘сӣлава̄, маха̄ра̄джа, сӣласампанно агадасамо сатта̄нам̣ килесависавина̄сане, осадхасамо сатта̄нам̣ килесабйа̄дхивӯпасаме, удакасамо сатта̄нам̣ килесараджоджалла̄пахаран̣е, ман̣иратанасамо сатта̄нам̣ саббасампаттида̄не, на̄ва̄само сатта̄нам̣ чатурогхапа̄рагамане, саттхава̄хасамо сатта̄нам̣ джа̄тиканта̄рата̄ран̣е, ва̄тасамо сатта̄нам̣ тивидхаггисанта̄панибба̄пане, маха̄мегхасамо сатта̄нам̣ ма̄насапарипӯран̣е, а̄чарийасамо сатта̄нам̣ кусаласиккха̄пане, судесакасамо сатта̄нам̣ кхемапатхама̄чиккхан̣е. еварӯпо, маха̄ра̄джа, бахугун̣о анекагун̣о аппама̄н̣агун̣о гун̣ара̄си гун̣апун̃джо сатта̄нам̣ вад̣д̣хикаро сӣлава̄ ‘ма̄ винассӣ’ти сатта̄нам̣ анукампа̄йа бхагава̄ сиккха̄падам̣ пан̃н̃апеси ‘на, бхиккхаве, атта̄нам̣ па̄тетаббам̣, йо па̄теййа, йатха̄дхаммо ка̄ретаббо’ти. идаметтха, маха̄ра̄джа, ка̄ран̣ам̣, йена ка̄ран̣ена бхагава̄ пат̣иккхипи. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, тхерена кума̄ракассапена вичитракатхикена па̄йа̄сира̄джан̃н̃асса паралокам̣ дӣпайама̄нена ‘йатха̄ йатха̄ кхо ра̄джан̃н̃а саман̣абра̄хман̣а̄ сӣлаванто калйа̄н̣адхамма̄ чирам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ тит̣т̣ханти, татха̄ татха̄ бахум̣ пун̃н̃ам̣ пасаванти, бахуджанахита̄йа ча пат̣ипаджджанти бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄на’нти.

‘‘кена пана ка̄ран̣ена бхагава̄ сама̄дапеси? джа̄типи, маха̄ра̄джа, дуккха̄, джара̄пи дуккха̄, бйа̄дхипи дуккхо, маран̣ампи дуккхам̣, сокопи дуккхо, паридевопи дуккхо, дуккхампи дуккхам̣, доманассампи дуккхам̣, упа̄йа̄сопи дуккхо, аппийехи сампайогопи дуккхо, пийехи виппайогопи дуккхо, ма̄тумаран̣ампи дуккхам̣, питумаран̣ампи дуккхам̣, бха̄тумаран̣ампи дуккхам̣, бхагинимаран̣ампи дуккхам̣, путтамаран̣ампи дуккхам̣, да̄рамаран̣ампи дуккхам̣, да̄самаран̣ампи дуккхам̣ [идам̣ ва̄кйам̣ сӣ. пӣ. поттхакесу наттхи], н̃а̄тимаран̣ампи дуккхам̣, н̃а̄тибйасанампи дуккхам̣, рогабйасанампи дуккхам̣, бхогабйасанампи дуккхам̣, сӣлабйасанампи дуккхам̣, дит̣т̣хибйасанампи дуккхам̣, ра̄джабхайампи дуккхам̣, чорабхайампи дуккхам̣, верибхайампи дуккхам̣, дуббхиккхабхайампи дуккхам̣, аггибхайампи дуккхам̣, удакабхайампи дуккхам̣, ӯмибхайампи дуккхам̣, а̄ват̣т̣абхайампи дуккхам̣, кумбхӣлабхайампи дуккхам̣, сусука̄бхайампи дуккхам̣, атта̄нува̄дабхайампи дуккхам̣, пара̄нува̄дабхайампи дуккхам̣, дан̣д̣абхайампи дуккхам̣, дуггатибхайампи дуккхам̣, париса̄са̄раджджабхайампи дуккхам̣, а̄джӣвакабхайампи дуккхам̣, маран̣абхайампи дуккхам̣, веттехи та̄л̣анампи дуккхам̣, каса̄хи та̄л̣анампи дуккхам̣, аддхадан̣д̣акехи та̄л̣анампи дуккхам̣, хаттхаччхеданампи дуккхам̣, па̄даччхеданампи дуккхам̣, хаттхапа̄даччхеданампи дуккхам̣, кан̣н̣аччхеданампи дуккхам̣, на̄саччхеданампи дуккхам̣, кан̣н̣ана̄саччхеданампи дуккхам̣, билан̇гатха̄ликампи дуккхам̣, сан̇кхамун̣д̣икампи дуккхам̣, ра̄хумукхампи дуккхам̣, джотима̄ликампи дуккхам̣, хаттхападжджотикампи дуккхам̣, еракаваттикампи дуккхам̣, чӣракава̄сикампи дуккхам̣, ен̣еййакампи дуккхам̣, бал̣исамам̣сикампи дуккхам̣, каха̄пан̣икампи дуккхам̣, кха̄ра̄патаччхикампи дуккхам̣, палигхапариваттикампи дуккхам̣, пала̄лапӣт̣хакампи дуккхам̣, таттена телена осин̃чанампи дуккхам̣, сунакхехи кха̄да̄панампи дуккхам̣, джӣвасӯла̄ропанампи дуккхам̣, асина̄ сӣсаччхеданампи дуккхам̣, еварӯпа̄ни, маха̄ра̄джа, бахувидха̄ни анекавидха̄ни дуккха̄ни сам̣са̄рагато анубхавати.

‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, химавантапаббате абхивут̣т̣хам̣ удакам̣ ган̇га̄йа надийа̄ па̄са̄н̣а саккхара кхара марумба а̄ват̣т̣а гаггалака ӯмикаван̇качадика а̄варан̣анӣваран̣амӯлакаса̄кха̄су парийоттхарати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, еварӯпа̄ни бахувидха̄ни анекавидха̄ни дуккха̄ни сам̣са̄рагато анубхавати. паваттам̣, маха̄ра̄джа, дуккхам̣, аппаваттам̣ сукхам̣. аппаваттасса гун̣ам̣ паваттасса [паватте (сӣ. пӣ. ка.)] ча бхайам̣ дӣпайама̄но, маха̄ра̄джа, бхагава̄ аппаваттасса саччхикирийа̄йа джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣асаматиккама̄йа сама̄дапеси, идаметтха, маха̄ра̄джа, ка̄ран̣ам̣, йена ка̄ран̣ена бхагава̄ сама̄дапесӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, суниббет̣хито пан̃хо, сукатхитам̣ ка̄ран̣ам̣, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.

аттанипа̄танапан̃хо пан̃чамо.

6. метта̄бха̄вана̄нисам̣сапан̃хо

6. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ ‘метта̄йа, бхиккхаве, четовимуттийа̄ а̄севита̄йа бха̄вита̄йа бахулӣката̄йа йа̄нӣката̄йа ваттхуката̄йа анут̣т̣хита̄йа паричита̄йа сусама̄раддха̄йа ека̄даса̄нисам̣са̄ па̄т̣икан̇кха̄. катаме ека̄даса? сукхам̣ супати, сукхам̣ пат̣ибуджджхати, на па̄пакам̣ супинам̣ пассати, манусса̄нам̣ пийо хоти, аманусса̄нам̣ пийо хоти, девата̄ раккханти, на̄сса агги ва̄ висам̣ ва̄ саттхам̣ ва̄ камати [саттхам̣ камати (сйа̄.) а. ни. 11.15 пасситаббам̣], туват̣ам̣ читтам̣ сама̄дхийати, мукхаван̣н̣о виппасӣдати, асаммӯл̣хо ка̄лам̣ кароти, уттарим̣ аппат̣ивиджджханто брахмалокӯпаго хотӣ’ти. пуна ча тумхе бхан̣атха ‘са̄мо кума̄ро метта̄виха̄рӣ мигасан̇гхена паривуто паване вичаранто пӣл̣ийаккхена ран̃н̃а̄ виддхо висапӣтена саллена таттхева муччхито патито’ти.

‘‘йади, бханте на̄гасена, бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘метта̄йа бхиккхаве…пе… брахмалокӯпаго хотӣ’ти, тена хи ‘‘са̄мо кума̄ро метта̄виха̄рӣ мигасан̇гхена паривуто паване вичаранто пӣл̣ийаккхена ран̃н̃а̄ виддхо висапӣтена саллена таттхева муччхито патито’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади са̄мо кума̄ро метта̄виха̄рӣ мигасан̇гхена паривуто паване вичаранто пӣл̣ийаккхена ран̃н̃а̄ виддхо висапӣтена саллена таттхева муччхито патито, тена хи ‘метта̄йа, бхиккхаве…пе… саттхам̣ ва̄ каматӣ’ти тампи вачанам̣ миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо сунипун̣о парисан̣хо сукхумо гамбхӣро, апи сунипун̣а̄нам̣ мануджа̄нам̣ гатте седам̣ мочеййа, со тава̄нуппатто, виджат̣ехи там̣ маха̄джат̣а̄джат̣итам̣, ана̄гата̄нам̣ джинапутта̄нам̣ чаккхум̣ дехи нибба̄хана̄йа̄’’ти.

‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ‘метта̄йа бхиккхаве…пе... саттхам̣ ва̄ каматӣ’ти. са̄мо ча кума̄ро метта̄виха̄рӣ мигасан̇гхена паривуто паване вичаранто пӣл̣ийаккхена ран̃н̃а̄ виддхо висапӣтена саллена таттхева муччхито патито, таттха пана, маха̄ра̄джа, ка̄ран̣ам̣ аттхи. катамам̣ таттха ка̄ран̣ам̣? нете, маха̄ра̄джа, гун̣а̄ пуггаласса, метта̄бха̄вана̄йете гун̣а̄, са̄мо, маха̄ра̄джа, кума̄ро гхат̣ам̣ уккхипанто тасмим̣ кхан̣е метта̄бха̄вана̄йа паматто ахоси.

‘‘йасмим̣, маха̄ра̄джа, кхан̣е пуггало меттам̣ сама̄панно хоти, на тасса пуггаласса тасмим̣ кхан̣е агги ва̄ висам̣ ва̄ саттхам̣ ва̄ камати. тасса йе кечи ахитака̄ма̄ упагантва̄ там̣ на пассанти, на тасмим̣ ока̄сам̣ лабханти. нете, маха̄ра̄джа, гун̣а̄ пуггаласса, метта̄бха̄вана̄йете гун̣а̄. идха, маха̄ра̄джа, пурисо сан̇га̄масӯро абхеджджакавачаджа̄ликам̣ саннайхитва̄ сан̇га̄мам̣ отареййа, тасса сара̄ кхитта̄ упагантва̄ патанти викиранти, на тасмим̣ ока̄сам̣ лабханти, несо, маха̄ра̄джа, гун̣о сан̇га̄масӯрасса, абхеджджакавачаджа̄лика̄йесо гун̣о, йасса сара̄ кхитта̄ упагантва̄ патанти викиранти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, нете гун̣а̄ пуггаласса, метта̄бха̄вана̄йете гун̣а̄.

‘‘йасмим̣, маха̄ра̄джа, кхан̣е пуггало меттам̣ сама̄панно хоти, на тасса пуггаласса тасмим̣ кхан̣е агги ва̄ висам̣ ва̄ саттхам̣ ва̄ камати. тасса йе кечи ахитака̄ма̄ упагантва̄ там̣ на пассанти, тасмим̣ ока̄сам̣ на лабханти, нете, маха̄ра̄джа, гун̣а̄ пуггаласса, метта̄бха̄вана̄йете гун̣а̄. идха пана, маха̄ра̄джа, пурисо диббам̣ антарадха̄нам̣ мӯлам̣ хаттхе кареййа, йа̄ва там̣ мӯлам̣ тасса хаттхагатам̣ хоти, та̄ва на ан̃н̃о кочи пакатимануссо там̣ пурисам̣ пассати. несо, маха̄ра̄джа, гун̣о пурисасса, мӯлассесо гун̣о антарадха̄насса, йам̣ со пакатиманусса̄нам̣ чаккхупатхе на диссати. евамева кхо, маха̄ра̄джа, нете гун̣а̄ пуггаласса, метта̄бха̄вана̄йете гун̣а̄.

‘‘йасмим̣, маха̄ра̄джа, кхан̣е пуггало меттам̣ сама̄панно хоти, на тасса пуггаласса тасмим̣ кхан̣е агги ва̄ висам̣ ва̄ саттхам̣ ва̄ камати. тасса йе кечи ахитака̄ма̄ упагантва̄ там̣ на пассанти, на тасмим̣ ока̄сам̣ лабханти. нете, маха̄ра̄джа, гун̣а̄ пуггаласса, метта̄бха̄вана̄йете гун̣а̄. йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, пурисам̣ сукатам̣ маха̄лен̣амануппавит̣т̣хам̣ махатимаха̄мегхо абхивассанто на саккоти темайитум̣, несо, маха̄ра̄джа, гун̣о пурисасса, маха̄лен̣ассесо гун̣о, йам̣ маха̄мегхо абхивассама̄но на там̣ темети. евамева кхо, маха̄ра̄джа, нете гун̣а̄ пуггаласса, метта̄бха̄вана̄йете гун̣а̄.

‘‘йасмим̣, маха̄ра̄джа, кхан̣е пуггало меттам̣ сама̄панно хоти, на тасса пуггаласса тасмим̣ кхан̣е агги ва̄ висам̣ ва̄ саттхам̣ ва̄ камати. тасса йе кечи ахитака̄ма̄ упагантва̄ там̣ на пассанти, на тасса сакконти ахитам̣ ка̄тум̣ нете, маха̄ра̄джа, гун̣а̄ пуггаласса, метта̄бха̄вана̄йете гун̣а̄’’ти. ‘‘аччхарийам̣, бханте на̄гасена, аббхутам̣ бханте на̄гасена, саббапа̄панива̄ран̣а̄ метта̄бха̄вана̄’’ти. ‘‘саббакусалагун̣а̄ваха̄, маха̄ра̄джа, метта̄бха̄вана̄ хита̄нампи ахита̄нампи, йе те сатта̄ вин̃н̃а̄н̣абаддха̄, саббесам̣ маха̄нисам̣са̄ метта̄бха̄вана̄ сам̣вибхаджитабба̄’’ти.

метта̄бха̄вана̄нисам̣сапан̃хо чхат̣т̣хо.

7. кусала̄кусаласамависамапан̃хо

7. ‘‘бханте на̄гасена ‘кусалака̄риссапи акусалака̄риссапи випа̄ко самасамо, уда̄ху кочи висесо аттхӣ’ти? ‘‘аттхи, маха̄ра̄джа, кусаласса ча акусаласса ча висесо, кусалам̣, маха̄ра̄джа, сукхавипа̄кам̣ саггасам̣ваттаникам̣, акусалам̣ дуккхавипа̄кам̣ нирайасам̣ваттаника’’нти.

‘‘бханте на̄гасена, тумхе бхан̣атха ‘девадатто екантакан̣хо, екантакан̣хехи дхаммехи саманна̄гато, бодхисатто екантасукко, екантасуккехи дхаммехи саманна̄гато’ти. пуна ча девадатто бхаве бхаве йасена ча паккхена ча бодхисаттена самасамо хоти, када̄чи адхикатаро ва̄. йада̄ девадатто нагаре ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадаттасса ран̃н̃о пурохитапутто ахоси, тада̄ бодхисатто чхавакачан̣д̣а̄ло ахоси виджджа̄дхаро, виджджам̣ париджаппитва̄ ака̄ле амбапхала̄ни ниббаттеси, еттха та̄ва бодхисатто девадаттато джа̄тийа̄ нихӣно йасена ча нихӣно.

‘‘пуна чапарам̣ йада̄ девадатто ра̄джа̄ ахоси маха̄ махӣпати саббака̄масаман̇гӣ, тада̄ бодхисатто тассӯпабхого ахоси хаттхина̄го саббалаккхан̣асампанно, тасса ча̄ругативила̄сам̣ асахама̄но ра̄джа̄ вадхамиччханто хаттха̄чарийам̣ евамавоча ‘асиккхито те, а̄чарийа, хаттхина̄го, тасса а̄ка̄сагаманам̣ на̄ма ка̄ран̣ам̣ карохӣ’ти, таттхапи та̄ва бодхисатто девадаттато джа̄тийа̄ нихӣно ла̄мако тираччха̄нагато.

‘‘пуна чапарам̣ йада̄ девадатто мануссо ахоси паване нат̣т̣ха̄йико, тада̄ бодхисатто маха̄патхавӣ на̄ма маккат̣о ахоси, еттхапи та̄ва диссати висесо мануссасса ча тираччха̄нагатасса ча, таттхапи та̄ва бодхисатто девадаттато джа̄тийа̄ нихӣно.

‘‘пуна чапарам̣ йада̄ девадатто мануссо ахоси сон̣уттаро на̄ма неса̄до балава̄ балаватаро на̄габало, тада̄ бодхисатто чхадданто на̄ма на̄гара̄джа̄ ахоси. тада̄ со луддако там̣ хаттхина̄гам̣ гха̄теси, таттхапи та̄ва девадаттова адхикатаро.

‘‘пуна чапарам̣ йада̄ девадатто мануссо ахоси ваначарако аникетава̄сӣ, тада̄ бодхисатто сакун̣о ахоси титтиро мантаджджха̄йӣ, тада̄пи со ваначарако там̣ сакун̣ам̣ гха̄теси, таттхапи та̄ва девадаттова джа̄тийа̄ адхикатаро.

‘‘пуна чапарам̣ йада̄ девадатто кала̄бу на̄ма ка̄сира̄джа̄ [ка̄сикара̄джа̄ (ка.)] ахоси, тада̄ бодхисатто та̄пасо ахоси кхантива̄дӣ. тада̄ со ра̄джа̄ тасса та̄пасасса куддхо хаттхапа̄де вам̣сакал̣ӣре вийа чхеда̄песи, таттхапи та̄ва девадатто йева адхикатаро джа̄тийа̄ ча йасена ча.

‘‘пуна чапарам̣ йада̄ девадатто мануссо ахоси ваначаро, тада̄ бодхисатто нандийо на̄ма ва̄нариндо ахоси, тада̄пи со ваначаро там̣ ва̄нариндам̣ гха̄теси саддхим̣ ма̄тара̄ канит̣т̣хабха̄тикена ча, таттхапи та̄ва девадатто йева адхикатаро джа̄тийа̄.

‘‘пуна чапарам̣ йада̄ девадатто мануссо ахоси ачелако ка̄рамбхийо на̄ма, тада̄ бодхисатто пан̣д̣арако на̄ма на̄гара̄джа̄ ахоси, таттхапи та̄ва девадатто йева адхикатаро джа̄тийа̄.

‘‘пуна чапарам̣ йада̄ девадатто мануссо ахоси паване джат̣илако, тада̄ бодхисатто таччхако на̄ма маха̄сӯкаро ахоси, таттхапи та̄ва девадатто йева джа̄тийа̄ адхикатаро.

‘‘пуна чапарам̣ йада̄ девадатто четӣсу сӯрапаричаро на̄ма ра̄джа̄ ахоси упари пурисаматте гагане веха̄сан̇гамо, тада̄ бодхисатто капило на̄ма бра̄хман̣о ахоси, таттхапи та̄ва девадатто йева адхикатаро джа̄тийа̄ ча йасена ча.

‘‘пуна чапарам̣ йада̄ девадатто мануссо ахоси са̄мо на̄ма, тада̄ бодхисатто руру на̄ма мигара̄джа̄ ахоси, таттхапи та̄ва девадатто йева джа̄тийа̄ адхикатаро.

‘‘пуна чапарам̣ йада̄ девадатто мануссо ахоси луддако паваначаро, тада̄ бодхисатто хаттхина̄го ахоси, со луддако тасса хаттхина̄гасса саттаккхаттум̣ данте чхиндитва̄ хари, таттхапи та̄ва девадатто йева йонийа̄ адхикатаро.

‘‘пуна чапарам̣ йада̄ девадатто син̇га̄ло ахоси кхаттийадхаммо, со йа̄вата̄ джамбудӣпе падесара̄джа̄но те саббе ануйутте ака̄си, тада̄ бодхисатто видхуро на̄ма пан̣д̣ито ахоси, таттхапи та̄ва девадатто йева йасена адхикатаро.

‘‘пуна чапарам̣ йада̄ девадатто хаттхина̄го хутва̄ лат̣укика̄йа сакун̣ика̄йа путтаке гха̄теси, тада̄ бодхисаттопи хаттхина̄го ахоси йӯтхапати, таттха та̄ва убхопи те самасама̄ ахесум̣.

‘‘пуна чапарам̣ йада̄ девадатто йаккхо ахоси адхаммо на̄ма, тада̄ бодхисаттопи йаккхо ахоси дхаммо на̄ма, таттхапи та̄ва убхопи самасама̄ ахесум̣.

‘‘пуна чапарам̣ йада̄ девадатто на̄вико ахоси пан̃чаннам̣ куласата̄нам̣ иссаро, тада̄ бодхисаттопи на̄вико ахоси пан̃чаннам̣ куласата̄нам̣ иссаро, таттхапи та̄ва убхопи самасама̄ ахесум̣.

‘‘пуна чапарам̣ йада̄ девадатто саттхава̄хо ахоси пан̃чаннам̣ сакат̣асата̄нам̣ иссаро, тада̄ бодхисаттопи саттхава̄хо ахоси пан̃чаннам̣ сакат̣асата̄нам̣ иссаро, таттхапи та̄ва убхопи самасама̄ ахесум̣.

‘‘пуна чапарам̣ йада̄ девадатто са̄кхо на̄ма мигара̄джа̄ ахоси, тада̄ бодхисаттопи нигродхо на̄ма мигара̄джа̄ ахоси, таттхапи та̄ва убхопи самасама̄ ахесум̣.

‘‘пуна чапарам̣ йада̄ девадатто са̄кхо на̄ма сена̄пати ахоси, тада̄ бодхисаттопи нигродхо на̄ма ра̄джа̄ ахоси, таттхапи та̄ва убхопи самасама̄ ахесум̣.

‘‘пуна чапарам̣ йада̄ девадатто кхан̣д̣аха̄ло на̄ма бра̄хман̣о ахоси, тада̄ бодхисатто чандо на̄ма ра̄джакума̄ро ахоси, тада̄ со кхан̣д̣аха̄ло йева адхикатаро.

‘‘пуна чапарам̣ йада̄ девадатто брахмадатто на̄ма ра̄джа̄ ахоси, тада̄ бодхисатто тасса путто маха̄падумо на̄ма кума̄ро ахоси, тада̄ со ра̄джа̄ сакапуттам̣ чорапапа̄те кхипа̄песи, йато куточи пита̄ва путта̄нам̣ адхикатаро хоти висит̣т̣хоти, таттхапи та̄ва девадатто йева адхикатаро.

‘‘пуна чапарам̣ йада̄ девадатто маха̄пата̄по на̄ма ра̄джа̄ ахоси, тада̄ бодхисатто тасса путто дхаммапа̄ло на̄ма кума̄ро ахоси, тада̄ со ра̄джа̄ сакапуттасса хаттхапа̄де сӣсан̃ча чхеда̄песи, таттхапи та̄ва девадатто йева уттаро адхикатаро.

аджджетарахи убхопи сакйакуле джа̄йим̣су. бодхисатто буддхо ахоси саббан̃н̃ӯ локана̄йако, девадатто тасса дева̄тидевасса са̄сане паббаджитва̄ иддхим̣ ниббаттетва̄ буддха̄лайам̣ ака̄си. ким̣ ну кхо, бханте на̄гасена, йам̣ майа̄ бхан̣итам̣, там̣ саббам̣ татхам̣ уда̄ху витатха’’нти?

‘‘йам̣ твам̣, маха̄ра̄джа, бахувидхам̣ ка̄ран̣ам̣ оса̄реси, саббам̣ там̣ татхева, но ан̃н̃атха̄’’ти. ‘‘йади, бханте на̄гасена, кан̣хопи суккопи самасамагатика̄ хонти, тена хи кусалампи акусалампи самасамавипа̄кам̣ хотӣ’’ти? ‘‘на хи, маха̄ра̄джа, кусалампи акусалампи самасамавипа̄кам̣ хоти, на хи, маха̄ра̄джа, девадатто саббаджанехи пат̣ивируддхо, бодхисаттенева пат̣ивируддхо. йо тасса бодхисаттена пат̣ивируддхо, со тасмим̣ тасмим̣ йева бхаве паччати пхалам̣ дети. девадаттопи, маха̄ра̄джа, иссарийе т̣хито джанападесу а̄раккхам̣ дети, сетум̣ сабхам̣ пун̃н̃аса̄лам̣ ка̄рети, саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ капан̣аддхикаван̣иббака̄нам̣ на̄тха̄на̄тха̄нам̣ йатха̄пан̣ихитам̣ да̄нам̣ дети. тасса со випа̄кена бхаве бхаве сампаттийо пат̣илабхати. кассетам̣, маха̄ра̄джа, сакка̄ ваттум̣ вина̄ да̄нена дамена сам̣йамена упосатхакаммена сампаттим̣ анубхависсатӣти?

‘‘йам̣ пана твам̣, маха̄ра̄джа, евам̣ вадеси ‘девадатто ча бодхисатто ча екато анупариваттантӣ’ти, со на джа̄тисатасса аччайена сама̄гамо ахоси, на джа̄тисахассасса аччайена, на джа̄тисатасахассасса аччайена, када̄чи карахачи бахӯнам̣ ахоратта̄нам̣ аччайена сама̄гамо ахоси. йам̣ панетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ка̄н̣акаччхапопамам̣ упадасситам̣ мануссаттаппат̣ила̄бха̄йа, татхӯпамам̣, маха̄ра̄джа, имесам̣ сама̄гамам̣ дха̄рехи.

‘‘на, маха̄ра̄джа, бодхисаттасса девадаттенева саддхим̣ сама̄гамо ахоси, тхеропи, маха̄ра̄джа, са̄рипутто анекесу джа̄тисатасахассесу бодхисаттасса пита̄ ахоси, маха̄пита̄ ахоси, чӯл̣апита̄ ахоси, бха̄та̄ ахоси, путто ахоси, бха̄гинеййо ахоси, митто ахоси.

‘‘бодхисаттопи, маха̄ра̄джа, анекесу джа̄тисатасахассесу тхерасса са̄рипуттасса пита̄ ахоси, маха̄пита̄ ахоси, чӯл̣апита̄ ахоси, бха̄та̄ ахоси, путто ахоси, бха̄гинеййо ахоси, митто ахоси, саббепи, маха̄ра̄джа, саттаника̄йапарийа̄панна̄ сам̣са̄расотаманугата̄ сам̣са̄расотена вуйханта̄ аппийехипи пийехипи сама̄гаччханти. йатха̄, маха̄ра̄джа, удакам̣ сотена вуйхама̄нам̣ сучиасучикалйа̄н̣апа̄пакена сама̄гаччхати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, саббепи саттаника̄йапарийа̄панна̄ сам̣са̄расотаманугата̄ сам̣са̄расотена вуйханта̄ аппийехипи пийехипи сама̄гаччханти. девадатто, маха̄ра̄джа, йаккхо сама̄но аттана̄ адхаммо паре адхамме нийоджетва̄ саттапан̃н̃а̄савассакот̣ийо сат̣т̣хи ча вассасатасахасса̄ни маха̄нирайе паччи, бодхисаттопи, маха̄ра̄джа, йаккхо сама̄но аттана̄ дхаммо паре дхамме нийоджетва̄ саттапан̃н̃а̄савассакот̣ийо сат̣т̣хи ча вассасатасахасса̄ни сагге моди саббака̄масаман̇гӣ, апи ча, маха̄ра̄джа, девадатто имасмим̣ бхаве буддхам̣ ана̄са̄данӣйама̄са̄дайитва̄ самагган̃ча сан̇гхам̣ бхиндитва̄ патхавим̣ па̄виси, татха̄гато буджджхитва̄ саббадхамме париниббуто упадхисан̇кхайе’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.

кусала̄кусаласамависамапан̃хо саттамо.

8. амара̄девӣпан̃хо

8. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ –

‘‘‘саче лабхетха кхан̣ам̣ ва̄ рахо ва̄, нимантакам̣ [нива̄такам̣ (кун̣а̄ладжа̄таке)] ва̄пи лабхетха та̄дисам̣;

сабба̄ва [сабба̄пи (сӣ. пӣ.)] иттхӣ кайирум̣ [кареййум̣ (сӣ. пӣ. ка.)] ну па̄пам̣, ан̃н̃ам̣ аладдха̄ пӣт̣хасаппина̄ саддхи’нти.

‘‘пуна ча катхӣйати ‘махосадхасса бхарийа̄ амара̄ на̄ма иттхӣ га̄маке т̣хапита̄ павуттхапатика̄ рахо нисинна̄ вивитта̄ ра̄джаппат̣исамам̣ са̄микам̣ каритва̄ сахассена нимантӣйама̄на̄ па̄пам̣ на̄ка̄сӣ’ти. йади, бханте на̄гасена, бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘саче…пе… саддхи’нти тена хи ‘махосадхасса бхарийа̄…пе… на̄ка̄сӣ’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄. йади махосадхасса бхарийа̄…пе… на̄ка̄си, тена хи ‘саче…пе… саддхи’нти тампи вачанам̣ миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.

‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ‘саче…пе… саддхи’нти. катхӣйати ча ‘махосадхасса бхарийа̄ …пе… на̄ка̄сӣ’ти. кареййа са̄, маха̄ра̄джа, иттхӣ сахассам̣ лабхама̄на̄ та̄дисена пурисена саддхим̣ па̄пакаммам̣, на са̄ кареййа саче кхан̣ам̣ ва̄ рахо ва̄ нимантакам̣ ва̄пи та̄дисам̣ лабхеййа, вичинантӣ са̄, маха̄ра̄джа, амара̄ иттхӣ на аддаса кхан̣ам̣ ва̄ рахо ва̄ нимантакам̣ ва̄пи та̄дисам̣.

‘‘идха локе гарахабхайа̄ кхан̣ам̣ на пасси, паралоке нирайабхайа̄ кхан̣ам̣ на пасси, кат̣укавипа̄кам̣ па̄панти кхан̣ам̣ на пасси, пийам̣ амун̃читука̄ма̄ кхан̣ам̣ на пасси, са̄микасса гаруката̄йа кхан̣ам̣ на пасси, дхаммам̣ апача̄йантӣ кхан̣ам̣ на пасси, анарийам̣ гарахантӣ кхан̣ам̣ на пасси, кирийам̣ абхиндитука̄ма̄ кхан̣ам̣ на пасси. еварӯпехи бахӯхи ка̄ран̣ехи кхан̣ам̣ на пасси.

‘‘рахопи са̄ локе вичинитва̄ апассантӣ па̄пам̣ на̄ка̄си. саче са̄ мануссехи рахо лабхеййа, атха амануссехи рахо на лабхеййа. саче амануссехи рахо лабхеййа, атха парачиттавидӯхи паббаджитехи рахо на лабхеййа. саче парачиттавидӯхи паббаджитехи рахо лабхеййа, атха парачиттавидӯнӣхи девата̄хи рахо на лабхеййа. саче парачиттавидӯнӣхи девата̄хи рахо лабхеййа, аттана̄ва па̄пехи рахо на лабхеййа. саче аттана̄ва па̄пехи рахо лабхеййа, атха адхаммена рахо на лабхеййа. еварӯпехи бахувидхехи ка̄ран̣ехи рахо алабхитва̄ па̄пам̣ на̄ка̄си.

‘‘нимантакампи са̄ локе вичинитва̄ та̄дисам̣ алабхантӣ па̄пам̣ на̄ка̄си. махосадхо, маха̄ра̄джа, пан̣д̣ито ат̣т̣хавӣсатийа̄ ан̇гехи саманна̄гато. катамехи ат̣т̣хавӣсатийа̄ ан̇гехи саманна̄гато? махосадхо, маха̄ра̄джа, сӯро хирима̄ оттаппӣ сапаккхо миттасампанно кхамо сӣлава̄ саччава̄дӣ сочеййасампанно аккодхано анатима̄нӣ анусӯйако вӣрийава̄ а̄йӯхако сан̇га̄хако сам̣вибха̄гӣ сакхило нива̄тавутти сан̣хо асат̣хо ама̄йа̄вӣ атибуддхисампанно киттима̄ виджджа̄сампанно хитесӣ упаниссита̄нам̣ паттхито саббаджанасса дханава̄ йасава̄. махосадхо, маха̄ра̄джа, пан̣д̣ито имехи ат̣т̣хавӣсатийа̄ ан̇гехи саманна̄гато. са̄ ан̃н̃ам̣ та̄дисам̣ нимантакам̣ алабхитва̄ па̄пам̣ на̄ка̄сӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.

амара̄девӣпан̃хо ат̣т̣хамо.

9. арахантаабха̄йанапан̃хо

9. ‘‘бханте на̄гасена, бха̄ситампетам̣ бхагавата̄ ‘вигатабхайасанта̄са̄ араханто’ти. пуна ча нагаре ра̄джагахе дханапа̄лакам̣ хаттхим̣ бхагавати опатантам̣ дисва̄ пан̃ча кхӣн̣а̄савасата̄ни париччаджитва̄ джинаварам̣ пакканта̄ни диса̄видисам̣ екам̣ т̣хапетва̄ тхерам̣ а̄нандам̣. ким̣ ну кхо, бханте на̄гасена, те араханто бхайа̄ пакканта̄, пан̃н̃а̄йиссати сакена каммена̄ти дасабалам̣ па̄тетука̄ма̄ пакканта̄, уда̄ху татха̄гатасса атулам̣ випуламасамам̣ па̄т̣иха̄рийам̣ дат̣т̣хука̄ма̄ пакканта̄? йади, бханте на̄гасена, бхагавата̄ бхан̣итам̣ ‘вигатабхайасанта̄са̄ араханто’ти, тена хи ‘нагаре…пе… а̄нанда’нти йам̣ вачанам̣ там̣ миччха̄. йади нагаре ра̄джагахе дханапа̄лакам̣ хаттхим̣ бхагавати опатантам̣ дисва̄ пан̃ча кхӣн̣а̄савасата̄ни париччаджитва̄ джинаварам̣ пакканта̄ни диса̄видисам̣ екам̣ т̣хапетва̄ тхерам̣ а̄нандам̣, тена хи ‘вигатабхайасанта̄са̄ араханто’ти тампи вачанам̣ миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.

‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ‘вигатабхайасанта̄са̄ араханто’ти, нагаре ра̄джагахе дханапа̄лакам̣ хаттхим̣ бхагавати опатантам̣ дисва̄ пан̃ча кхӣн̣а̄савасата̄ни париччаджитва̄ джинаварам̣ пакканта̄ни диса̄видисам̣ екам̣ т̣хапетва̄ тхерам̣ а̄нандам̣, тан̃ча пана на бхайа̄, на̄пи бхагавантам̣ па̄тетука̄мата̄йа.

‘‘йена пана, маха̄ра̄джа, хетуна̄ араханто бха̄йеййум̣ ва̄ та̄сеййум̣ ва̄, со хету араханта̄нам̣ самуччхинно, тасма̄ вигатабхайасанта̄са̄ араханто, бха̄йати ну, маха̄ра̄джа, маха̄патхавӣ кхан̣антепи бхиндантепи дха̄рентепи самуддапаббатагирисикхарети? ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘кена ка̄ран̣ена маха̄ра̄джа̄’’ти? ‘‘наттхи, бханте, маха̄патхавийа̄ со хету, йена хетуна̄ маха̄патхавӣ бха̄йеййа ва̄ та̄сеййа ва̄’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, наттхи араханта̄нам̣ со хету, йена хетуна̄ араханто бха̄йеййум̣ ва̄ та̄сеййум̣ ва̄.

‘‘бха̄йати ну, маха̄ра̄джа, гирисикхарам̣ чхинданте ва̄ бхинданте ва̄ патанте ва̄ аггина̄ даханте ва̄’’ти? ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘кена ка̄ран̣ена маха̄ра̄джа̄’’ти? ‘‘наттхи, бханте, гирисикхарасса со хету, йена хетуна̄ гирисикхарам̣ бха̄йеййа ва̄ та̄сеййа ва̄’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, наттхи араханта̄нам̣ со хету, йена хетуна̄ араханто бха̄йеййум̣ ва̄ та̄сеййум̣ ва̄.

‘‘йадипи, маха̄ра̄джа, локадха̄тусатасахассесу йе кечи саттаника̄йапарийа̄панна̄ саббепи те саттихаттха̄ екам̣ арахантам̣ упадха̄витва̄ та̄сеййум̣, на бхавеййа арахато читтасса кин̃чи ан̃н̃атхаттам̣. ким̣ ка̄ран̣ам̣? ат̣т̣ха̄наманавака̄сата̄йа.

‘‘апи ча, маха̄ра̄джа, тесам̣ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ евам̣ четопаривитакко ахоси ‘аджджа нараварапаваре джинаваравасабхе нагараварамануппавит̣т̣хе вӣтхийа̄ дханапа̄лако хаттхӣ а̄патиссати, асам̣сайаматидевадевам̣ упат̣т̣ха̄ко на париччаджиссати, йади майам̣ саббепи бхагавантам̣ на париччаджисса̄ма, а̄нандасса гун̣о па̄кат̣о на бхависсати, на хева ча татха̄гатам̣ самупагамиссати хаттхина̄го, ханда майам̣ апагаччха̄ма, евамидам̣ махато джанака̄йасса килесабандханамоккхо бхависсати, а̄нандасса ча гун̣о па̄кат̣о бхависсатӣ’ти. евам̣ те араханто а̄нисам̣сам̣ дисва̄ диса̄видисам̣ пакканта̄’’ти. ‘‘сувибхатто, бханте на̄гасена, пан̃хо, еваметам̣ наттхи араханта̄нам̣ бхайам̣ ва̄ санта̄со ва̄, а̄нисам̣сам̣ дисва̄ араханто пакканта̄ диса̄видиса’’нти.

арахантаабха̄йанапан̃хо навамо.

10. буддхасаббан̃н̃убха̄вапан̃хо

10. ‘‘бханте на̄гасена, тумхе бхан̣атха ‘татха̄гато саббан̃н̃ӯ’ти. пуна ча бхан̣атха ‘татха̄гатена са̄рипуттамоггалла̄наппамукхе бхиккхусан̇гхе пан̣а̄мите ча̄тумеййака̄ ча сакйа̄ брахма̄ ча сахампати бӣджӯпаман̃ча ваччхатарун̣ӯпаман̃ча упадассетва̄ бхагавантам̣ паса̄десум̣ кхама̄песум̣ ниджджхаттам̣ акам̣сӯ’ти. ким̣ ну кхо, бханте на̄гасена, ан̃н̃а̄та̄ та̄ упама̄ татха̄гатасса, йа̄хи татха̄гато упама̄хи орато кхамито упасанто ниджджхаттам̣ гато? йади, бханте на̄гасена, татха̄гатасса та̄ упама̄ ан̃н̃а̄та̄, тена хи буддхо асаббан̃н̃ӯ, йади н̃а̄та̄, тена хи окасса пасайха вӣмам̣са̄пеккхо пан̣а̄меси, тена хи тасса ака̄рун̃н̃ата̄ самбхавати. айампи убхато кот̣ико пан̃хо тава̄нуппатто, со тайа̄ нибба̄хитаббо’’ти.

‘‘саббан̃н̃ӯ, маха̄ра̄джа, татха̄гато, та̄хи ча упама̄хи бхагава̄ пасанно орато кхамито упасанто ниджджхаттам̣ гато. дхаммасса̄мӣ, маха̄ра̄джа, татха̄гато, татха̄гатаппаведитехева те опаммехи татха̄гатам̣ а̄ра̄дхесум̣ тосесум̣ паса̄десум̣, тесан̃ча татха̄гато пасанно ‘са̄дхӯ’ти аббха̄нумоди.

‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, иттхӣ са̄микасса сантакенева дханена са̄микам̣ а̄ра̄дхети тосети паса̄дети, тан̃ча са̄мико ‘са̄дхӯ’ти аббха̄нумодати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, ча̄тумеййака̄ ча сакйа̄ брахма̄ ча сахампати татха̄гатаппаведитехева опаммехи татха̄гатам̣ а̄ра̄дхесум̣ тосесум̣ паса̄десум̣, тесан̃ча татха̄гато пасанно ‘са̄дхӯ’ти аббха̄нумоди.

‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, каппако ран̃н̃о сантакенева суван̣н̣апхан̣акена ран̃н̃о уттаман̇гам̣ паса̄дхайама̄но ра̄джа̄нам̣ а̄ра̄дхети тосети паса̄дети, тасса ча ра̄джа̄ пасанно ‘са̄дхӯ’ти аббха̄нумодати, йатхиччхитамануппадети, евамева кхо, маха̄ра̄джа, ча̄тумеййака̄ ча сакйа̄ брахма̄ ча сахампати татха̄гатаппаведитехева опаммехи татха̄гатам̣ а̄ра̄дхесум̣ тосесум̣ паса̄десум̣, тесан̃ча татха̄гато пасанно ‘са̄дхӯ’ти аббха̄нумоди.

‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, саддхивиха̄рико упаджджха̄йа̄бхатам̣ пин̣д̣апа̄там̣ гахетва̄ упаджджха̄йасса упана̄менто упаджджха̄йам̣ а̄ра̄дхети тосети паса̄дети, тан̃ча упаджджха̄йо пасанно ‘са̄дхӯ’ти аббха̄нумодати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, ча̄тумеййака̄ ча сакйа̄ брахма̄ ча сахампати татха̄гатаппаведитехева опаммехи татха̄гатам̣ а̄ра̄дхесум̣ тосесум̣ паса̄десум̣, тесан̃ча татха̄гато пасанно ‘са̄дхӯ’ти аббха̄нумодитва̄ саббадуккхапаримуттийа̄ дхаммам̣ десесӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣти.

буддхасаббан̃н̃убха̄вапан̃хо дасамо.

саббан̃н̃утан̃а̄н̣авагго чатуттхо.

имасмим̣ вагге даса пан̃ха̄.