5. сивира̄джачаккхуда̄напан̃хо

5. ‘‘бханте на̄гасена, тумхе евам̣ бхан̣атха ‘сивира̄джена йа̄чакасса чаккхӯни динна̄ни, андхасса сато пуна диббачаккхӯни уппанна̄нӣ’ти, етампи вачанам̣ сакасат̣ам̣ саниггахам̣ садосам̣ ‘хетусамуггха̄те ахетусмим̣ аваттхусмим̣ наттхи диббачаккхусса уппа̄до’ти сутте вуттам̣, йади, бханте на̄гасена, сивира̄джена йа̄чакасса чаккхӯни динна̄ни, тена хи ‘пуна диббачаккхӯни уппанна̄нӣ’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄; йади диббачаккхӯни уппанна̄ни, тена хи ‘сивира̄джена йа̄чакасса чаккхӯни динна̄нӣ’ти йам̣ вачанам̣, тампи миччха̄. айампи убхато кот̣ико пан̃хо ган̣т̣хитопи ган̣т̣хитаро вет̣хатопи вет̣хатаро гаханатопи гаханатаро, со тава̄нуппатто, таттха чхандамабхиджанехи нибба̄хана̄йа парава̄да̄нам̣ ниггаха̄йа̄’’ти.

‘‘динна̄ни, маха̄ра̄джа, сивира̄джена йа̄чакасса чаккхӯни, таттха ма̄ виматим̣ уппа̄дехи, пуна дибба̄ни ча чаккхӯни уппанна̄ни, таттха̄пи ма̄ виматим̣ джанехӣ’’ти. ‘‘апи ну кхо, бханте на̄гасена, хетусамуггха̄те ахетусмим̣ аваттхусмим̣ диббачаккху уппаджджатӣ’’ти? ‘‘на хи, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ким̣ пана, бханте, еттха ка̄ран̣ам̣, йена ка̄ран̣ена хетусамуггха̄те ахетусмим̣ аваттхусмим̣ диббачаккху уппаджджати, ин̇гха та̄ва ка̄ран̣ена мам̣ сан̃н̃а̄пехӣ’’ти?

‘‘ким̣ пана, маха̄ра̄джа, аттхи локе саччам̣ на̄ма, йена саччава̄дино саччакирийам̣ каронтӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, аттхи локе саччам̣ на̄ма, саччена, бханте на̄гасена, саччава̄дино саччакирийам̣ катва̄ девам̣ васса̄пенти, аггим̣ нибба̄пенти, висам̣ пат̣ихананти, ан̃н̃ампи вивидхам̣ каттаббам̣ каронтӣ’’ти. ‘‘тена хи, маха̄ра̄джа, йуджджати самети сивира̄джасса саччабалена диббачаккхӯни уппанна̄нӣти, саччабалена, маха̄ра̄джа, аваттхусмим̣ диббачаккху уппаджджати, саччам̣ йева таттха ваттху бхавати диббачаккхусса уппа̄да̄йа.

‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, йе кечи сатта̄ саччамануга̄йанти ‘маха̄мегхо павассатӯ’ти, тесам̣ саха саччаманугӣтена маха̄мегхо павассати, апи ну кхо, маха̄ра̄джа, аттхи а̄ка̄се вассахету санничито ‘йена хетуна̄ маха̄мегхо павассатӣ’’’ти? ‘‘на хи, бханте, саччам̣ йева таттха хету бхавати махато мегхасса павассана̄йа̄’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, наттхи тасса пакатихету, саччам̣ йеветтха ваттху бхавати диббачаккхусса уппа̄да̄йа̄ти.

‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, йе кечи сатта̄ саччамануга̄йанти ‘джалитападжджалитамаха̄аггиккхандхо пат̣иниваттатӯ’ти, тесам̣ саха саччаманугӣтена джалитападжджалитамаха̄аггиккхандхо кхан̣ена пат̣иниваттати. апи ну кхо, маха̄ра̄джа, аттхи тасмим̣ джалитападжджалите маха̄аггиккхандхе хету санничито ‘йена хетуна̄ джалитападжджалитамаха̄аггиккхандхо кхан̣ена пат̣иниваттатӣ’’ти? ‘‘на хи, бханте, саччам̣ йева таттха ваттху хоти тасса джалитападжджалитасса маха̄аггиккхандхасса кхан̣ена пат̣иниваттана̄йа̄’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, наттхи тасса пакатихету, саччам̣ йеветтха ваттху бхавати диббачаккхусса уппа̄да̄йа̄ти.

‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, йе кечи сатта̄ саччамануга̄йанти ‘висам̣ хала̄халам̣ агадам̣ бхаватӯ’ти. тесам̣ саха саччаманугӣтена висам̣ хала̄халам̣ кхан̣ена агадам̣ бхавати, апи ну кхо, маха̄ра̄джа, аттхи тасмим̣ хала̄халависе хету санничито ‘йена хетуна̄ висам̣ хала̄халам̣ кхан̣ена агадам̣ бхаватӣ’’’ти? ‘‘на хи, бханте, саччам̣ йева таттха хету бхавати висасса хала̄халасса кхан̣ена пат̣игха̄та̄йа̄’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, вина̄ пакатихетум̣ саччам̣ йеветтха ваттху бхавати диббачаккхусса уппа̄да̄йа̄ти.

‘‘чатуннампи, маха̄ра̄джа, арийасачча̄нам̣ пат̣иведха̄йа наттхан̃н̃ам̣ ваттху, саччам̣ ваттхум̣ катва̄ чатта̄ри арийасачча̄ни пат̣ивиджджхантӣти. аттхи, маха̄ра̄джа, чӣнависайе чӣнара̄джа̄, со маха̄самудде кӣл̣итука̄мо [балим̣ ка̄тука̄мо (сӣ. пӣ.)] чатума̄се чатума̄се саччакирийам̣ катва̄ саха ратхена антомаха̄самудде йоджанам̣ пависати, тасса ратхасӣсасса пурато пурато маха̄ва̄риккхандхо пат̣иккамати, никкхантасса пуна оттхарати, апи ну кхо, маха̄ра̄джа, со маха̄самуддо садевамануссенапи локена пакатика̄йабалена сакка̄ пат̣иккама̄пету’’нти? ‘‘атипариттакепи, бханте, тал̣а̄ке удакам̣ на сакка̄ садевамануссенапи локена пакатика̄йабалена пат̣иккама̄петум̣, ким̣ пана маха̄самудде удака’’нти? ‘‘имина̄пи, маха̄ра̄джа, ка̄ран̣ена саччабалам̣ н̃а̄таббам̣ ‘наттхи там̣ т̣ха̄нам̣, йам̣ саччена на паттабба’нти.

‘‘нагаре, маха̄ра̄джа, па̄т̣алипутте асоко дхаммара̄джа̄ санегамаджа̄нападаамаччабхат̣абаламаха̄маттехи паривуто ган̇гам̣ надим̣ [ган̇га̄надим̣ (сӣ.)] навасалиласампун̣н̣ам̣ саматиттхикам̣ самбхаритам̣ пан̃чайоджанасата̄йа̄мам̣ йоджанапутхулам̣ сандама̄нам̣ дисва̄ амачче евама̄ха ‘аттхи кочи, бхан̣е, саматтхо, йо имам̣ маха̄ган̇гам̣ пат̣исотам̣ санда̄пету’нти. амачча̄ а̄хам̣су ‘дуккарам̣ дева̄’ти.

‘‘тасмим̣ йева ган̇га̄кӯле т̣хита̄ бандхуматӣ на̄ма ган̣ика̄ ассоси ран̃н̃а̄ кира евам̣ вуттам̣ ‘сакка̄ ну кхо имам̣ маха̄ган̇гам̣ пат̣исотам̣ санда̄пету’нти, са̄ евама̄ха ‘ахан̃хи нагаре па̄т̣алипутте ган̣ика̄ рӯпӯпаджӣвинӣ антимаджӣвика̄, мама та̄ва ра̄джа̄ саччакирийам̣ пассатӯ’ти. атха са̄ саччакирийам̣ ака̄си, саха тасса̄ саччакирийа̄йа кхан̣ена са̄ маха̄ган̇га̄ гал̣агал̣а̄йантӣ пат̣исотам̣ сандиттха махато джанака̄йасса пассато.

‘‘атха ра̄джа̄ ган̇га̄йа а̄ват̣т̣аӯмивегаджанитам̣ хала̄халасаддам̣ сутва̄ вимхито аччхарийаббхутаджа̄то амачче евама̄ха ‘кисса̄йам̣, бхан̣е, маха̄ган̇га̄ пат̣исотам̣ сандатӣ’ти? ‘бандхуматӣ, маха̄ра̄джа, ган̣ика̄ тава вачанам̣ сутва̄ саччакирийам̣ ака̄си, тасса̄ саччакирийа̄йа маха̄ган̇га̄ уддхам̣мукха̄ сандатӣ’ти.

‘‘атха сам̣виггахадайо ра̄джа̄ туритатурито сайам̣ гантва̄ там̣ ган̣икам̣ пуччхи ‘саччам̣ кира, дже, тайа̄ саччакирийа̄йа айам̣ ган̇га̄ пат̣исотам̣ санда̄пита̄’ти? ‘а̄ма дева̄’ти. ра̄джа̄ а̄ха ‘ким̣ те таттха балам̣ аттхи, ко ва̄ те вачанам̣ а̄дийати анумматто, кена твам̣ балена имам̣ маха̄ган̇гам̣ пат̣исотам̣ санда̄песӣ’ти? са̄ а̄ха ‘саччабалена̄хам̣, маха̄ра̄джа, имам̣ маха̄ган̇гам̣ пат̣исотам̣ санда̄песи’нти. ра̄джа̄ а̄ха ‘ким̣ те саччабалам̣ аттхи чорийа̄ дхуттийа̄ асатийа̄ чхинника̄йа па̄пийа̄ бхиннасӣла̄йа [па̄пика̄йа бхиннасӣма̄йа (сӣ.)] хириатиккантика̄йа андхаджанапалобхика̄йа̄’ти. ‘саччам̣, маха̄ра̄джа, та̄дисика̄ ахам̣, та̄дисика̄йапи ме, маха̄ра̄джа, саччакирийа̄ аттхи, йа̄йа̄хам̣ иччхама̄на̄ садевакампи локам̣ париваттеййа’нти. ра̄джа̄ а̄ха ‘катама̄ пана са̄ хоти саччакирийа̄, ин̇гха мам̣ са̄вехӣ’ти. ‘йо ме, маха̄ра̄джа, дханам̣ дети кхаттийо ва̄ бра̄хман̣о ва̄ вессо ва̄ суддо ва̄ ан̃н̃о ва̄ кочи, тесам̣ самакам̣ йева упат̣т̣хаха̄ми, ‘‘кхаттийо’’ти висесо наттхи, ‘‘суддо’’ти атиман̃н̃ана̄ [атиман̃н̃ама̄но (ка.)] наттхи, анунайаппат̣игхавиппамутта̄ дханасса̄микам̣ паричара̄ми, еса̄ ме дева саччакирийа̄, йа̄йа̄хам̣ имам̣ маха̄ган̇гам̣ пат̣исотам̣ санда̄песи’нти.

‘‘итипи, маха̄ра̄джа, сачче т̣хита̄ на кин̃чи аттхам̣ на винданти. динна̄ни ча, маха̄ра̄джа, сивира̄джена йа̄чакасса чаккхӯни, диббачаккхӯни ча уппанна̄ни, тан̃ча саччакирийа̄йа. йам̣ пана сутте вуттам̣ ‘мам̣сачаккхусмим̣ нат̣т̣хе ахетусмим̣ аваттхусмим̣ наттхи диббачаккхусса уппа̄до’ти. там̣ бха̄вана̄майам̣ чаккхум̣ сандха̄йа вуттам̣, еваметам̣, маха̄ра̄джа, дха̄рехӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте на̄гасена, суниббет̣хито пан̃хо, суниддит̣т̣хо ниггахо, сумаддита̄ парава̄да̄, еваметам̣ татха̄ сампат̣иччха̄мӣ’’ти.

сивира̄джачаккхуда̄напан̃хо пан̃чамо.