2. саббан̃н̃убха̄вапан̃хо

2. ‘‘бханте на̄гасена, буддхо саббан̃н̃ӯ’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, бхагава̄ саббан̃н̃ӯ, на ча бхагавато сататам̣ самитам̣ н̃а̄н̣адассанам̣ паччупат̣т̣хитам̣, а̄ваджджанапат̣ибаддхам̣ бхагавато саббан̃н̃утан̃а̄н̣ам̣, а̄ваджджитва̄ йадиччхакам̣ джа̄на̄тӣ’’ти. ‘‘тена хи, бханте на̄гасена, буддхо асаббан̃н̃ӯти. йади тасса парийесана̄йа саббан̃н̃утан̃а̄н̣ам̣ хотӣ’’ти. ‘‘ва̄хасатам̣ кхо, маха̄ра̄джа, вӣхӣнам̣ ад̣д̣хачӯл̣ан̃ча ва̄ха̄ вӣхисаттамбан̣а̄ни две ча тумба̄ екаччхара̄ккхан̣е паваттачиттасса еттака̄ вӣхӣ лаккхам̣ т̣хапӣйама̄на̄ [т̣хапӣйама̄не (сӣ. пӣ.)] париккхайам̣ парийа̄да̄нам̣ гаччхеййум̣?

‘‘татриме саттавидха̄ читта̄ паваттанти, йе те, маха̄ра̄джа, сара̄га̄ садоса̄ самоха̄ сакилеса̄ абха̄витака̄йа̄ абха̄витасӣла̄ абха̄витачитта̄ абха̄витапан̃н̃а̄, тесам̣ там̣ читтам̣ гарукам̣ уппаджджати дандхам̣ паваттати. ким̣ ка̄ран̣а̄? абха̄витатта̄ читтасса. йатха̄, маха̄ра̄джа, вам̣сана̄л̣асса витатасса виса̄ласса виттхин̣н̣асса сам̣сиббитависиббитасса са̄кха̄джат̣а̄джат̣итасса а̄кад̣д̣хийантасса гарукам̣ хоти а̄гаманам̣ дандхам̣. ким̣ ка̄ран̣а̄? сам̣сиббитависиббитатта̄ са̄кха̄нам̣. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе те сара̄га̄ садоса̄ самоха̄ сакилеса̄ абха̄витака̄йа̄ абха̄витасӣла̄ абха̄витачитта̄ абха̄витапан̃н̃а̄, тесам̣ там̣ читтам̣ гарукам̣ уппаджджати дандхам̣ паваттати. ким̣ ка̄ран̣а̄? сам̣сиббитависиббитатта̄ килесехи, идам̣ пат̣хамам̣ читтам̣.

‘‘татридам̣ дутийам̣ читтам̣ вибхаттама̄паджджати – йе те, маха̄ра̄джа, сота̄панна̄ пихита̄па̄йа̄ дит̣т̣хиппатта̄ вин̃н̃а̄тасаттхуса̄сана̄, тесам̣ там̣ читтам̣ тӣсу т̣ха̄несу лахукам̣ уппаджджати лахукам̣ паваттати. упарибхӯмӣсу гарукам̣ уппаджджати дандхам̣ паваттати. ким̣ ка̄ран̣а̄? тӣсу т̣ха̄несу читтасса парисуддхатта̄ упари килеса̄нам̣ аппахӣнатта̄. йатха̄, маха̄ра̄джа, вам̣сана̄л̣асса типаббаган̣т̣хипарисуддхасса упари са̄кха̄джат̣а̄джат̣итасса а̄кад̣д̣хийантасса йа̄ва типаббам̣ та̄ва лахукам̣ ети, тато упари тхаддхам̣. ким̣ ка̄ран̣а̄? хет̣т̣ха̄ парисуддхатта̄ упари са̄кха̄джат̣а̄джат̣итатта̄. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе те сота̄панна̄ пихита̄па̄йа̄ дит̣т̣хиппатта̄ вин̃н̃а̄тасаттхуса̄сана̄, тесам̣ там̣ читтам̣ тӣсу т̣ха̄несу лахукам̣ уппаджджати лахукам̣ паваттати, упарибхӯмӣсу гарукам̣ уппаджджати дандхам̣ паваттати. ким̣ ка̄ран̣а̄? тӣсу т̣ха̄несу читтасса парисуддхатта̄ упари килеса̄нам̣ аппахӣнатта̄, идам̣ дутийам̣ читтам̣.

‘‘татридам̣ татийам̣ читтам̣ вибхаттама̄паджджати – йе те, маха̄ра̄джа, сакада̄га̄мино, йесам̣ ра̄гадосамоха̄ танубхӯта̄, тесам̣ там̣ читтам̣ пан̃часу т̣ха̄несу лахукам̣ уппаджджати лахукам̣ паваттати, упарибхӯмӣсу гарукам̣ уппаджджати дандхам̣ паваттати. ким̣ ка̄ран̣а̄? пан̃часу т̣ха̄несу читтасса парисуддхатта̄ упари килеса̄нам̣ аппахӣнатта̄. йатха̄, маха̄ра̄джа, вам̣сана̄л̣асса пан̃чапаббаган̣т̣хипарисуддхасса упари са̄кха̄джат̣а̄джат̣итасса а̄кад̣д̣хийантасса йа̄ва пан̃чапаббам̣ та̄ва лахукам̣ ети, тато упари тхаддхам̣. ким̣ ка̄ран̣а̄? хет̣т̣ха̄ парисуддхатта̄ упари са̄кха̄джат̣а̄джат̣итатта̄. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе те сакада̄га̄мино, йесам̣ ра̄гадосамоха̄ танубхӯта̄, тесам̣ там̣ читтам̣ пан̃часу т̣ха̄несу лахукам̣ уппаджджати лахукам̣ паваттати, упарибхӯмӣсу гарукам̣ уппаджджати дандхам̣ паваттати. ким̣ ка̄ран̣а̄? пан̃часу т̣ха̄несу читтасса парисуддхатта̄ упари килеса̄нам̣ аппахӣнатта̄, идам̣ татийам̣ читтам̣.

‘‘татридам̣ чатуттхам̣ читтам̣ вибхаттама̄паджджати – йе те, маха̄ра̄джа, ана̄га̄мино, йесам̣ пан̃чорамбха̄гийа̄ни сан̃н̃оджана̄ни пахӣна̄ни, тесам̣ там̣ читтам̣ дасасу т̣ха̄несу лахукам̣ уппаджджати лахукам̣ паваттати, упарибхӯмӣсу гарукам̣ уппаджджати дандхам̣ паваттати. ким̣ ка̄ран̣а̄? дасасу т̣ха̄несу читтасса парисуддхатта̄ упари килеса̄нам̣ аппахӣнатта̄. йатха̄, маха̄ра̄джа, вам̣сана̄л̣асса дасапаббаган̣т̣хипарисуддхасса упари са̄кха̄джат̣а̄джат̣итасса а̄кад̣д̣хийантасса йа̄ва дасапаббам̣ та̄ва лахукам̣ ети, тато упари тхаддхам̣. ким̣ ка̄ран̣а̄? хет̣т̣ха̄ парисуддхатта̄ упари са̄кха̄джат̣а̄джат̣итатта̄. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе те ана̄га̄мино, йесам̣ пан̃чорамбха̄гийа̄ни сан̃н̃оджана̄ни пахӣна̄ни, тесам̣ там̣ читтам̣ дасасу т̣ха̄несу лахукам̣ уппаджджати лахукам̣ паваттати, упарибхӯмӣсу гарукам̣ уппаджджати дандхам̣ паваттати. ким̣ ка̄ран̣а̄? дасасу т̣ха̄несу читтасса парисуддхатта̄ упари килеса̄нам̣ аппахӣнатта̄, идам̣ чатуттхам̣ читтам̣.

‘‘татридам̣ пан̃чамам̣ читтам̣ вибхаттама̄паджджати – йе те, маха̄ра̄джа, араханто кхӣн̣а̄сава̄ дхотамала̄ вантакилеса̄ вуситаванто катакаран̣ӣйа̄ охитабха̄ра̄ ануппаттасадаттха̄ париккхӣн̣абхавасан̃н̃оджана̄ паттапат̣исамбхида̄ са̄вакабхӯмӣсу парисуддха̄, тесам̣ там̣ читтам̣ са̄вакависайе лахукам̣ уппаджджати лахукам̣ паваттати, паччекабуддхабхӯмӣсу гарукам̣ уппаджджати дандхам̣ паваттати. ким̣ ка̄ран̣а̄? парисуддхатта̄ са̄вакависайе, апарисуддхатта̄ паччекабуддхависайе. йатха̄, маха̄ра̄джа, вам̣сана̄л̣асса саббапаббаган̣т̣хипарисуддхасса а̄кад̣д̣хийантасса лахукам̣ хоти а̄гаманам̣ адандхам̣. ким̣ ка̄ран̣а̄? саббапаббаган̣т̣хипарисуддхатта̄ агаханатта̄ вам̣сасса. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе те араханто кхӣн̣а̄сава̄ дхотамала̄ вантакилеса̄ вуситаванто катакаран̣ӣйа̄ охитабха̄ра̄ ануппаттасадаттха̄ париккхӣн̣абхавасан̃н̃оджана̄ паттапат̣исамбхида̄ са̄вакабхӯмӣсу парисуддха̄, тесам̣ там̣ читтам̣ са̄вакависайе лахукам̣ уппаджджати лахукам̣ паваттати, паччекабуддхабхӯмӣсу гарукам̣ уппаджджати дандхам̣ паваттати. ким̣ ка̄ран̣а̄? парисуддхатта̄ са̄вакависайе, апарисуддхатта̄ паччекабуддхависайе, идам̣ пан̃чамам̣ читтам̣.

‘‘татридам̣ чхат̣т̣хам̣ читтам̣ вибхаттама̄паджджати – йе те, маха̄ра̄джа, паччекабуддха̄ сайамбхуно ана̄чарийака̄ екача̄рино кхаггависа̄н̣акаппа̄ сакависайе парисуддхавималачитта̄, тесам̣ там̣ читтам̣ сакависайе лахукам̣ уппаджджати лахукам̣ паваттати, саббан̃н̃убуддхабхӯмӣсу гарукам̣ уппаджджати дандхам̣ паваттати. ким̣ ка̄ран̣а̄? парисуддхатта̄ сакависайе махантатта̄ саббан̃н̃убуддхависайасса. йатха̄, маха̄ра̄джа, пурисо сакависайам̣ париттам̣ надим̣ раттимпи дива̄пи йадиччхака аччхамбхито отареййа, атха парато маха̄самуддам̣ гамбхӣрам̣ виттхатам̣ ага̄дхамапа̄рам̣ дисва̄ бха̄йеййа, дандха̄йеййа на висахеййа отаритум̣. ким̣ ка̄ран̣а̄? тин̣н̣атта̄ [чин̣н̣атта̄ (сӣ. сйа̄. пӣ.)] сакависайасса, махантатта̄ ча маха̄самуддасса. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе те паччекабуддха̄ сайамбхуно ана̄чарийака̄ екача̄рино кхаггависа̄н̣акаппа̄ сакависайе парисуддхавималачитта̄, тесам̣ там̣ читтам̣ сакависайе лахукам̣ уппаджджати лахукам̣ паваттати, саббан̃н̃убуддхабхӯмӣсу гарукам̣ уппаджджати дандхам̣ паваттати. ким̣ ка̄ран̣а̄? парисуддхатта̄ сакависайе махантатта̄ саббан̃н̃убуддхависайасса, идам̣ чхат̣т̣хам̣ читтам̣.

‘‘татридам̣ саттамам̣ читтам̣ вибхаттама̄паджджати – йе те, маха̄ра̄джа, самма̄самбуддха̄ саббан̃н̃уно дасабаладхара̄ чатувеса̄раджджависа̄рада̄ ат̣т̣ха̄расахи буддхадхаммехи саманна̄гата̄ анантаджина̄ ана̄варан̣ан̃а̄н̣а̄, тесам̣ там̣ читтам̣ саббаттха лахукам̣ уппаджджати лахукам̣ паваттати. ким̣ ка̄ран̣а̄? саббаттха парисуддхатта̄. апи ну кхо, маха̄ра̄джа, на̄ра̄часса судхотасса вималасса нигган̣т̣хисса сукхумадха̄расса аджимхасса аван̇касса акут̣иласса дал̣хача̄пасама̄рӯл̣хасса кхомасукхуме ва̄ каппа̄сасукхуме ва̄ камбаласукхуме ва̄ балаванипа̄титасса дандха̄йитаттам̣ ва̄ лагганам̣ ва̄ хотӣ’’ти? ‘‘на хи, бханте, ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’? ‘‘сукхуматта̄ ваттха̄нам̣ судхотатта̄ на̄ра̄часса нипа̄тасса ча балаватта̄’’ти, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе те самма̄самбуддха̄ саббан̃н̃уно дасабаладхара̄ чатувеса̄раджджависа̄рада̄ ат̣т̣ха̄расахи буддхадхаммехи саманна̄гата̄ анантаджина̄ ана̄варан̣ан̃а̄н̣а̄, тесам̣ там̣ читтам̣ саббаттха лахукам̣ уппаджджати лахукам̣ паваттати. ким̣ ка̄ран̣а̄? саббаттха парисуддхатта̄, идам̣ саттамам̣ читтам̣.

‘‘татра, маха̄ра̄джа, йадидам̣ саббан̃н̃убуддха̄нам̣ читтам̣, там̣ чханнампи читта̄нам̣ ган̣анам̣ атиккамитва̄ асан̇кхйеййена гун̣ена парисуддхан̃ча лахукан̃ча. йасма̄ ча бхагавато читтам̣ парисуддхан̃ча лахукан̃ча, тасма̄, маха̄ра̄джа, бхагава̄ йамакапа̄т̣ихӣрам̣ дассети. йамакапа̄т̣ихӣре, маха̄ра̄джа, н̃а̄таббам̣ буддха̄нам̣ бхагаванта̄нам̣ читтам̣ евам̣ лахупариваттанти, на таттха сакка̄ уттарим̣ ка̄ран̣ам̣ ваттум̣, тепи, маха̄ра̄джа, па̄т̣ихӣра̄ саббан̃н̃убуддха̄нам̣ читтам̣ упа̄да̄йа ган̣анампи сан̇кхампи калампи калабха̄гампи на упенти, а̄ваджджанапат̣ибаддхам̣, маха̄ра̄джа, бхагавато саббан̃н̃утан̃а̄н̣ам̣, а̄ваджджетва̄ йадиччхакам̣ джа̄на̄ти.

‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, пурисо хаттхе т̣хапитам̣ йам̣ кин̃чи дутийе хаттхе т̣хапеййа виват̣ена мукхена ва̄чам̣ ниччха̄реййа, мукхагатам̣ бходжанам̣ гилеййа, уммӣлетва̄ ва̄ нимӣлеййа, нимӣлетва̄ ва̄ уммӣлеййа, самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, чиратарам̣ етам̣, маха̄ра̄джа, лахутарам̣ бхагавато саббан̃н̃утан̃а̄н̣ам̣, лахутарам̣ а̄ваджджанам̣, а̄ваджджетва̄ йадиччхакам̣ джа̄на̄ти, а̄ваджджанавикаламаттакена на та̄вата̄ буддха̄ бхагаванто асаббан̃н̃уно на̄ма хонтӣ’’ти.

‘‘а̄ваджджанампи, бханте на̄гасена, парийесана̄йа ка̄таббам̣, ин̇гха мам̣ таттха ка̄ран̣ена сан̃н̃а̄пехӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, пурисасса ад̣д̣хасса махаддханасса маха̄бхогасса пахӯтаджа̄тарӯпараджатасса пахӯтавиттӯпакаран̣асса пахӯтадханадхан̃н̃асса са̄ливӣхийаватан̣д̣улатиламуггама̄сапуббан̣н̣а̄паран̣н̣асаппителанаванӣтакхӣрададхимадхугул̣апха̄н̣ита̄ ча кхал̣опикумбхипӣт̣харакот̣т̣хабха̄джанагата̄ бхавеййум̣, тасса ча пурисасса па̄хунако а̄гаччхеййа бхатта̄рахо бхатта̄бхикан̇кхӣ, тасса ча гехе йам̣ рандхам̣ бходжанам̣, там̣ паринит̣т̣хитам̣ бхавеййа, кумбхито тан̣д̣уле нӣхаритва̄ бходжанам̣ рандхеййа, апи ча кхо со, маха̄ра̄джа, та̄ватакена бходжанавекалламаттакена адхано на̄ма капан̣о на̄ма бхавеййа̄’’ти? ‘‘на хи, бханте, чаккаваттиран̃н̃о гхарепи, бханте, ака̄ле бходжанавекаллам̣ хоти, ким̣ пана гахапатикасса̄’’ти? ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гатасса а̄ваджджанавикаламаттакам̣ саббан̃н̃утан̃а̄н̣ам̣ а̄ваджджетва̄ йадиччхакам̣ джа̄на̄ти.

‘‘йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, руккхо асса пхалито он̣атавинато пин̣д̣ибха̄рабхарито, на кин̃чи таттха патитам̣ пхалам̣ бхавеййа, апи ну кхо со, маха̄ра̄джа, руккхо та̄ватакена патитапхалавекалламаттакена апхало на̄ма бхавеййа̄’’ти? ‘‘на хи, бханте, патанапат̣ибаддха̄ни та̄ни руккхапхала̄ни, патите йадиччхакам̣ лабхатӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гатасса а̄ваджджанапат̣ибаддхам̣ саббан̃н̃утан̃а̄н̣ам̣ а̄ваджджетва̄ йадиччхакам̣ джа̄на̄тӣ’’ти.

‘‘бханте на̄гасена, а̄ваджджетва̄ а̄ваджджетва̄ буддхо йадиччхакам̣ джа̄на̄тӣ’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, бхагава̄ а̄ваджджетва̄ а̄ваджджетва̄ йадиччхакам̣ джа̄на̄тӣ’’ти.

‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, чаккаваттӣ ра̄джа̄ йада̄ чаккаратанам̣ сарати ‘упету ме чаккаратана’нти, сарите чаккаратанам̣ упети, евамева кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато а̄ваджджетва̄ а̄ваджджетва̄ йадиччхакам̣ джа̄на̄тӣ’’ти. ‘‘дал̣хам̣, бханте на̄гасена, ка̄ран̣ам̣, буддхо саббан̃н̃ӯ, сампат̣иччха̄ма буддхо саббан̃н̃ӯ’’ти.

буддхасаббан̃н̃убха̄вапан̃хо дутийо.